Kakşar Oremar

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ku">
  <siteinfo>
    <sitename>Wîkîpediya</sitename>
    <dbname>kuwiki</dbname>
    <base>https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taybet</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Gotûbêj</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Bikarhêner</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Gotûbêja bikarhêner</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wîkîpediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Gotûbêja Wîkîpediyayê</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Wêne</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Gotûbêja wêneyî</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Gotûbêja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Gotûbêja şablonê</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Alîkarî</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Gotûbêja alîkariyê</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorî</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Gotûbêja kategoriyê</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gotûbêja portalê</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Gotûbêja modulê</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kakşar Oremar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2406</id>
    <revision>
      <id>2098791</id>
      <parentid>1960803</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T21:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55363-19</username>
        <id>187714</id>
      </contributor>
      <comment>Hinek zaniyariyên nû û guherandinên girîng li ser kar û berheman.</comment>
      <origin>2098791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="l8jn273oq7rrfmyvmppq7yjvwkhjo9k" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2025}}
{{Agahîdank nivîskar
| nav                = Kakşar Oremar
| navê_rastî         = 
| bernav             = 
| wêne               = Kakşar Oremar (cropped).jpg
| mezinahiya_wêne    = 
| sernavê_wêne       = Kakşar Oremar (2020)
| pîşe               = Nivîskar
| roja_jidayikbûnê   = 
| cihê_jidayikbûnê   = 
| roja_mirinê        = 
| cihê_mirinê        = 
| netewe             = [[Kurd]]
| ziman              = [[Kurdî]], [[tirkî]], [[farisî]], [[almanî]]
| tevger             = 
| şêwe               = Dîrok, biyografî
| malper             = 
| berhem             = 
| jêrenot            = 
| şanenav            = 
}}
Kakşar Oremar rojnamevan û nivîskarsekî Kurd e. Lêkolîn, belgefilm û biyografiyên Navdarên Kurd ên Kakşar Oremar bi nav û deng in û bûne bingeha gelek nivîs û bernameyên taybetî li ser jiyana kesayetiyên Kurd.

Ew di nava ragehandina Kurdî de weke kesekî xwedî raman, kar û kiryarên Kurdistanî tê naskirin. Xwe weke endamekî çar parên Kurdistana mezin dibîne. &lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish Question in Turkey |weşanger=Routledge |tarîx=2013-09-23 |isbn=978-1-135-14063-2 |paşnavê-edîtor=Gunes |pêşnavê-edîtor=Cengiz |url=https://doi.org/10.4324/9780203796450 |paşnavê-edîtor2=Zeydanlioglu |pêşnavê-edîtor2=Welat}}&lt;/ref&gt;

== Jiyana wî ==
Ji Urmiyê û di nava malbateke Kurdperwer û Kurdistanî de hate dinê. Dibistana destpêk û navîn li bajarên Tewrêz û Ûrmiyê bi dawî anîne. Ji ber pirsgirêkên siyasî û karê rojnamevaniyê nekarî xwendina xwe ya bilind li Îranê bidomîne. Ji ber helwesta malbatê ya ji bo doza Kurdistanê gelek caran ji hêla dewleta Îranê ve rastî girtin, zulm, sivkatî û zextên giran hatiye.

Ji salên 1990î û pê de dest bi karê lêkolînvaniyê li ser jiyana kesên navdar ên Kurd û mijarên dîrokî kiriye. Ji ber ku naveroka nivîsên wî siyasî bû, beşa sansorê a ragehandina dewleta Îranê destûra weşandina wan di kovarên weke Sirwe û Awêne de nedida. Oremar ji salên 1993an heya derketina xwe ya ji Îranê di 1997an de bi gelek yadigarên serdema Komara Kurdistanê re hevpeyvînên dîrokî û dûr-dirêj pêk anîne. Ji wan kesên weke nemiran: Mîna Qazî, Menaf Kerîmî, Mihemed Şapesendî, Dr. Seyîd Ezîz Şemzînî(Gîlanî), Dr. Haşim Şîrazî, Tahirxan Simkoyê Şikak , Celîl Gadanî, Kobra Ezîmî, Suhêyil Qazî, Kerîm Zend,  Amîne Xanim Pakûftî( 1937-17.09.2025 ), Mistefa Qazî,  Zirar Silêmanbegê Dergeleyî ( 1927- 20.05.2018 ), Sarimedîn Sadiq Wezîrî, Cebrayîl Oremarî, Mîrza Haşim, Elî Sêyfê Qazî, Munîr Qazî, MIhemed Mamlê, Izzet Silêmanbegê Dergeleyî ( 1932 - 2021 ), Xenî Bilûriyan, Hêdî(Xalid) Hisamî, Kazim Şandederî û hwd ku wek proje ji bo çapê weke sê cild amade ne û cilda yekê di 17ê kanûna pêşîn a 2019an de ji hêla weşanxaneya Sîtav ve hate belavkirin ku bi germî ji çar aliyên Kurdistanê hate pêşwazîkirin. Ew hevpeyvîn heya niha gelek caran bi kurtî di malperên internet, kovar û rojnameyên Kurdî, Tirkî, Farsî û Almanî de hatine weşandin.

Ji sala 1998an li Ewropayê di MED TV, Mezopotamiya TV, Medya TV, Roj TV, Ronahî TV, Chira TV, Newroz TV, Aryen TV û Stêrk TV de dehan bername li ser jiyana kesayetiyên kurd dirust kirine. Her wiha di gelek rojname, kovar û malperên înternetê de nivîsên wî bi zimanên Kurdî, Tirkî, Erebî, Almanî û Farsî hatine wergerandin û weşandin.

== Berhemên wî yên çapkirî ==
- Dengê Azadîyê, Sembola biratîye: ARAM TÎGRAN - 2012 Amed, Çapa Duyê 2015 Amed – Şaredariya Mezin a Amedê, Çapa Sêyê 2026 Wan - Weşanxana Sîtva

- Pirensesa Bêtac û Text: Eyşe Şan - 2012 Amed, Çapa Duyê 2015 Amed - Şaredariya Mezin a Amedê, Çapa Sêyê 2026 Wan - Weşanxana Sîtva

- Dîmane le gel Dayîkî Kurd Mîna Qazî (bi pîtên aramî û zaravayê Soranî)- Bi hevkariya Dêrsim Oremar - 2013 Silêmanî

- Mêjûy Komarî Kurdistan le Wêne da ( Pareke arşîva wêne û dukomentên serdema desthilatdariya Komara Kurdistanê ku nasnameya wêneyan hatiye nivîsandin û şîrove kirin). 2013 Silêmanî

- Yadîgarên Komara Kurdistan a sala 1946an-1- Hevpeyvîn, analîz, arşîv û belegeyên dîrokî(Cilda yekê hatiye belavkirin, cidên 2 û 3 jî amadeyî çapkirinê ne )

- 1946 YILI KÜRDİSTAN CUMHURİYETİ'NİN YADİGARLARI / Röportaj, Analiz, Resim, Arşiv, Görüş ve Değerlendirmeler ( Werger ji Kurdî bo ser zimanê Tirkî Mihemed Ronahî )

== Berhemên wî yên din li ber çapê amadekirî ==
Proje û pirtûkên wî yên li ser du mijarên dîrokî û hunerî jî ji bo belavkirinê amade ne. Hinek ji wan:
# -A. Heft Stêrkê Botanê - Jiyana heft hunermendên Kurd ji Botanê - B. Qumirîka Kurdistanê/ Gulistan Perwer, Jiyan û karên hunerî yên Gulistan Perwer+ Belge filîm - C. Serhildana Simkoyê Şikak ji tarîtiyê heya ronahiyê - D. Serhildana Oremar a sala 1930-an - E. Navdarên Kurd- Jiyana kesayetiyên ku di warê siyasî, hunerî û wêjeyî da xwedî nav û berhemên diyarin - F. Ji Xerareşka Jêrîn heya Efsaneya Şivan Perwer - Jiyan û berhemên hunermend Şivan Perwer - G. Gera Pênûsa min: Nivîs, Raport û Nêrîn. û ......
# Kakşar Oremar niha li ser projên nû jî dixebite û di karê ragehandin (rojname, bernamên TV û kovar û malperên înternetê ) de kesekî pir aktîv e. Ew di PENa Kurdî de ji karê endametiyê bigire heya sekreterî û berpirsyartiya komîteya &quot;Parastina mafê rojnamevan, Darayî û nivîskarên di girtîgehê de&quot; xwedî erk û çalakîyan bûye. Herwiha ew nivîskarê rojnameya rojane a E-Rojname û heftenameya Xwebûnê ye ku li ser rêbaza rojnameyên weke Welat, Azadiya Welat e û hwd ne ku li Amedê tê weşandin. Niha bi awayê heftane ji rojnama RONAHÎ re li ser mijarên siyasî û hunerî dinivîse. Ew bi nivîs û dusyayên xwe bi awayê heftane ji wê rojnameyê re dinivîse. Ji xeynî belgefîlmên li ser jiyana hunermend, nivîskar û siyasetmedarên Kurd, bernameyên wî yên taybetî di hinek TVyan de li ser mijarên dîrokî hene. Kakşar Oremar niha li welatê Almanya dijî û li rex karê ji bo debara jiyanê mijûlî kar û xebatên xwe yên nivîsandinê ye jî. 
# Hinek ji nivîsên Kakşar Oremar di malperên internetê de

# Hinek ji nivîsên Kakşar Oremar di malperên internetê de &lt;nowiki&gt;https://rewanbej.com/search?q=kaksar+Oremar&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;https://e-rojname.com/author/kaksaroremar/&lt;/nowiki&gt; Girêdana arşîvê 2020-02-14 li ser Wayback Machine &lt;nowiki&gt;https://pen-kurd.com/&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;https://web.facebook.com/kakshar.oremar.7&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;https://web.facebook.com/kaksaroremar/&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;https://www.facebook.com/profile.php?id=100000473703949&lt;/nowiki&gt; &lt;nowiki&gt;https://xwebun.org/tag/kaksar-oremar/&lt;/nowiki&gt; Girêdana arşîvê 2021-05-21 li ser Wayback Machine &lt;nowiki&gt;https://destarekurdi.com/&lt;/nowiki&gt;

== Li ser X, Isntageram û Facebook ==
# https://x.com/KaksharO33679
# https://www.instagram.com/kakshar.oremar/
# https://ronahi.net/ku/?s=kaksar+oremar
# https://www.facebook.com/profile.php?id=100000473703949
# https://web.facebook.com/kakshar.oremar.7
# https://web.facebook.com/kaksaroremar/
# https://xwebun.org/tag/kaksar-oremar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210521135616/https://xwebun.org/tag/kaksar-oremar/ |date=2021-05-21 }}

== Çavkanî ==
Tûrên civakî di internetê de.....{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]
[[Kategorî:Rojnamevanên kurd]]</text>
      <sha1>l8jn273oq7rrfmyvmppq7yjvwkhjo9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wîkîpediya:Gotarên ku ji bo hemû Wîkîpediyayan pêwîst in</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4082</id>
    <revision>
      <id>2098754</id>
      <parentid>2098577</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xwarin */</comment>
      <origin>2098754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27385" sha1="q98r2g64hbw8c3okxwqhwon0sngrup3" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Kanala Panamayê]]
# [[Kanala Swêşê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>q98r2g64hbw8c3okxwqhwon0sngrup3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098764</id>
      <parentid>2098754</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xwarin û çandinî */</comment>
      <origin>2098764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27416" sha1="7rnwbzhtko2a0uy6omnhvu8wt72yqa0" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]]  ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]

== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Kanala Panamayê]]
# [[Kanala Swêşê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>7rnwbzhtko2a0uy6omnhvu8wt72yqa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berberî(gel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16172</id>
    <redirect title="Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098807</id>
      <parentid>1166443</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Berber (gel)]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Berber (gel)]]</text>
      <sha1>4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imre Kertész</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24574</id>
    <revision>
      <id>2098861</id>
      <parentid>2026678</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */  Agahîdank</comment>
      <origin>2098861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="ip5xte0o4yrvp62vuemf054l8mea0w4" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Kertész Imre (Frankl Aliona).jpg
}}
'''Imre Kertész''' [ˈimrɛ ˈkɛrtes] (jdb. [[9ê çiriya paşîn]] [[1929]] li [[Budapeşt]], [[Mecaristan]]) yek ji nivîskarên navdar ên Mecar e. Di sala [[2002]]î de xelata [[Nobel]]ê ya wêjeyê wergirtiye.

== Jînenîgarî ==
Ji ber ku malbata wî [[Cihû]] bû, di dawiya zaroktiya xwe de ji aliyê sazûmaniya Nazî ve tê dîlgirtin û li kampa konsantrasyona mirovan a Auschwitzê bi qasî salekê dimîne. Sala [[1948]]î dest bi karê rojnamevaniyê û piştre jî nivîskariyê dike. Li dijî sazûmaniya realsosyalîst a Mecaristanê jî têdikoşiya. Ev yeka han bandora xwe li çapkirina pirtûkên wî dikir. Di nivîs û pirtûkên xwe de pirranî behsa barbariya li Cihûyan hatibû kirin dikir.

== Hin ji berhemên wî ==

* Sorstalanság (1975) Bêmiradî
* A nyomkereső (1977)
* Detektívtörténet (1977)
* A kudarc (1988) Pûçderketin
* Kaddis a meg nem született gyermekért (1990) Dia bo zaroka nebûyî
* Az angol lobogó (1991)
* Gályanapló (1992)
* A holocaust mint kultúra : három előadás (1993)
* Jegyzőkönyv / Imre Kertész ; Élet és Irodalom / Esterházy Péter (1993)
* Valaki más : a változás krónikája (1997)
* A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt (1998)
* A száműzött nyelv (2001)
* Felszámolás (2003) Têkbirin

{{Xelata Nobelê ya Wêjeyê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Nivîskar-şitil}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1929]]
[[Kategorî:Kesên ji Budapeştê]]
[[Kategorî:Mecar]]
[[Kategorî:Mirin 2016]]
[[Kategorî:Nivîskar]]
[[Kategorî:Romanivîsên cihû]]
[[Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê]]
[[Kategorî:Xelatgirên Nobelê yên cihû]]</text>
      <sha1>ip5xte0o4yrvp62vuemf054l8mea0w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amazigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29170</id>
    <redirect title="Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098811</id>
      <parentid>1182939</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê berberî]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berberî (ziman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29172</id>
    <redirect title="Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098812</id>
      <parentid>1182941</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê berberî]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amazigh (ziman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35941</id>
    <redirect title="Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098813</id>
      <parentid>1182940</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê berberî]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhsin Özdemir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65034</id>
    <revision>
      <id>2098737</id>
      <parentid>1973789</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="71n68oy1fvq5551zoxoe7tglg7pkjun" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
# Sê Tilîlî-Muhsîn Ozdemîr-Roman-Weşanên Ronahî 2012
# Dengvedana Lingê Avê- Sohrab Sepehrî- helbest, ji
farsî bo kurmancî- Weşanên Ronahî 2013
# Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin;
 Furûx Ferroxzad- helbest, ji farsî bo kurmancî 
(bi alîkariya Cewad Pale)- Weşanên Ronahî- 2013
# Hemû Helbest; Şêrko Bêkes –Helbest, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkaiya Sîrwan Remîm, Weşanên Ronahî,
2013
# Bûmê Kor- Sadiq Hidayet- Roman ji farsî bo kurdî-kurmancî, Weşanên Na 2014
# Hemû Berhem-Helbest- Furûx Ferroxzad- ji farsî
bo kurdî-kurmancî Weşanên Ronahî 2014
# Ji Başûr Barana Helbestê Şêrko Bêkes, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî-
2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê
zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
9-Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr),
 Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>71n68oy1fvq5551zoxoe7tglg7pkjun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098738</id>
      <parentid>2098737</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berhem */</comment>
      <origin>2098738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4240" sha1="3kmw7s2f04p9nn15rfa994v6jrt9hrd" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
# Sê Tilîlî-Muhsîn Ozdemîr-Roman-Weşanên Ronahî 2012
# Dengvedana Lingê Avê- Sohrab Sepehrî- helbest, ji
farsî bo kurmancî- Weşanên Ronahî 2013
# Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin;
Furûx Ferroxzad- helbest, ji farsî bo kurmancî 
(bi alîkariya Cewad Pale)- Weşanên Ronahî- 2013
# Hemû Helbest; Şêrko Bêkes –Helbest, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkaiya Sîrwan Remîm, Weşanên Ronahî,
2013
# Bûmê Kor- Sadiq Hidayet- Roman ji farsî bo kurdî-kurmancî, Weşanên Na 2014
# Hemû Berhem-Helbest- Furûx Ferroxzad- ji farsî
bo kurdî-kurmancî Weşanên Ronahî 2014
# Ji Başûr Barana Helbestê Şêrko Bêkes, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî-
2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê
zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
9-Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr),
 Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>3kmw7s2f04p9nn15rfa994v6jrt9hrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098739</id>
      <parentid>2098738</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berhem */</comment>
      <origin>2098739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4240" sha1="jaefbnotfpdxwylybnevhb9u95sghde" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
# Sê Tilîlî-Muhsîn Ozdemîr-Roman-Weşanên Ronahî 2012
# Dengvedana Lingê Avê- Sohrab Sepehrî- helbest, ji
farsî bo kurmancî- Weşanên Ronahî 2013
# Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin; Furûx Ferroxzad- helbest, ji farsî bo kurmancî 
(bi alîkariya Cewad Pale)- Weşanên Ronahî- 2013
# Hemû Helbest; Şêrko Bêkes –Helbest, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkaiya Sîrwan Remîm, Weşanên Ronahî,
2013
# Bûmê Kor- Sadiq Hidayet- Roman ji farsî bo kurdî-kurmancî, Weşanên Na 2014
# Hemû Berhem-Helbest- Furûx Ferroxzad- ji farsî
bo kurdî-kurmancî Weşanên Ronahî 2014
# Ji Başûr Barana Helbestê Şêrko Bêkes, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî-
2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê
zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
9-Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr),
 Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>jaefbnotfpdxwylybnevhb9u95sghde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098740</id>
      <parentid>2098739</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berhem */</comment>
      <origin>2098740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="i136mu0qsvyymax0xe5cr08nsp004be" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# Sê Tilîlî-Muhsîn Ozdemîr-Roman-Weşanên Ronahî 2012
=== Werger ===
# Dengvedana Lingê Avê- Sohrab Sepehrî- helbest, ji
farsî bo kurmancî- Weşanên Ronahî 2013
# Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin; Furûx Ferroxzad- helbest, ji farsî bo kurmancî 
(bi alîkariya Cewad Pale)- Weşanên Ronahî- 2013
# Hemû Helbest; Şêrko Bêkes –Helbest, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkaiya Sîrwan Remîm, Weşanên Ronahî,
2013
# Bûmê Kor- Sadiq Hidayet- Roman ji farsî bo kurdî-kurmancî, Weşanên Na 2014
# Hemû Berhem-Helbest- Furûx Ferroxzad- ji farsî
bo kurdî-kurmancî Weşanên Ronahî 2014
# Ji Başûr Barana Helbestê Şêrko Bêkes, ji zaravayê soranî
kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî-
2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê
zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
# Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr), Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>i136mu0qsvyymax0xe5cr08nsp004be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098741</id>
      <parentid>2098740</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="4do3l4g2b9vk8qua69wt75tgsrjo18r" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# Sê Tilîlî-Muhsîn Ozdemîr-Roman-Weşanên Ronahî 2012
=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
# Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr), Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>4do3l4g2b9vk8qua69wt75tgsrjo18r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098742</id>
      <parentid>2098741</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Pirtûk */</comment>
      <origin>2098742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="1dc19rev53szuygy429fyvj3v9jlq3q" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# Şanoya Dâyîka Niştiman –Şanoya Koşka Miradan,
ji zaravayê soranî bo kurmancî/Berhevkarî, lêkolîn-Şano/Weşanên Na. 2015
# Yelda/Qendîl Şeyxbizînî/Ji Kurdî Bo Tirkî/Weşanên Sîtav,
2019
# Kürdstan Hükümeti; Newşîrwan Mistefa Emîn, Ji soranî
bo tirkî, Dara Yayınları, 2019
# Dîroka Kevnar a Kurdan; Ako Mihemed Mîrzadeyî, Ji
Zaravayê soranî bo kurmancî; Weşanên Sîtav, 2020
# Êvarên Rayinê; Yousf Mantk, Helbest, Soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav 2020
# Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê; Ferhad
Ebdulhemîd Palewan, Lêkolîn, soranî bo kurmancî, Weşanên sîtav 2021
# Nameya Serencamê/Sidîq Sefîzade (Borekeyî)-Lêkolîn û şîrove/
Ji farsî û zaravayê Goranî bo kurmancî/Sîtav/2021
# Hemû Helbest(Dîwan)/ Sohrab Sephrî/ Helbest/ Ji Farsî bo Kurmancî/ Weşanên Na/ 2020
# Çêştî Micêwir(Girara Gavana)/ Xwenivîsa Hejar Mukriyanî/ ….
 Weşanên Peywend/2022 
# Wergerandin Huner e-Cemal Nebez- Lêkolîn-
Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî (bi alîkariya Brahîm Ronîzêr), Weşanên Sîtav, 2021
# Karmamiz-Elî Hesenyanî-Roman- Ji Zaravayê Kurdîya Soranî bo Kurmancî-
Weşanên Na-2021
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2022
# Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I-
Lêkolîn-Kelimullah Tevehudi- Farsça’dan Türkçeye- Sitav Yayınları-2024
# Dengî Jûlî- Îdrîs Erenç-Roman-
Le Turkiyewe bo Kurdîy Soranî- Weşanên Sîtav-2024
# Bahoz- Zeyneb Uzun-Helbest-Ji Tirkî Bo Kurmancî…
# Bîranîn û Notên Rojane- Ehmed Eskenderî- Serpêhatî-

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>1dc19rev53szuygy429fyvj3v9jlq3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098743</id>
      <parentid>2098742</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="0qbcaf35kgv117l6rrmjzv3i04ounhr" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman, berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan, [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana), xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# '' Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî, roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane, serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>0qbcaf35kgv117l6rrmjzv3i04ounhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098744</id>
      <parentid>2098743</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4356" sha1="2ymr6qhuid01nrpg4f6bbd73lspzz89" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman, berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan, [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana), xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane, serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>2ymr6qhuid01nrpg4f6bbd73lspzz89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098745</id>
      <parentid>2098744</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="hcln6exrrysg0kynu10k3czn5wd5hce" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman'', berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan, [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana), xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane, serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>hcln6exrrysg0kynu10k3czn5wd5hce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098746</id>
      <parentid>2098745</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4364" sha1="a9w18cyz22a81r9p4nbk1zni4e5d0eo" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li Ûrmiyê hatiye girtin. Di zindanê de hînî zimanê farisî bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek Colemerg, Mûş, Wan, Sêrt, Kalkandereya Rîzeyê û Licêya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licêya Amedê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farsî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman'', berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan'', [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana)'', xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane'', serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>a9w18cyz22a81r9p4nbk1zni4e5d0eo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098747</id>
      <parentid>2098746</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="46s3db0txdyxjcmchb3kspm57xw9qay" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] hatiye girtin. Di zindanê de hînî [[zimanê farisî]] bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek [[Colemêrg]], [[Mûş]], [[Wan]], [[Sêrt]], [[Kalkandere]]ya [[Rîze]]yê û [[Licê]]ya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farisî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman'', berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan'', [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana)'', xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane'', serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>46s3db0txdyxjcmchb3kspm57xw9qay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098748</id>
      <parentid>2098747</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="1gt0m8rujksy1n4kp1pz2pl72dxna2o" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min xwest bibim pirek di navbera zaravayên kurdî de. Şêrko êdî di kurmancî de ne Bêkes e.&quot;, [[Xwebûn]], 50:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] hatiye girtin. Di zindanê de hînî [[zimanê farisî]] bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek [[Colemêrg]], [[Mûş]], [[Wan]], [[Sêrt]], [[Kalkandere]]ya [[Rîze]]yê û [[Licê]]ya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farisî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman'', berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan'', [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana)'', xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane'', serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>1gt0m8rujksy1n4kp1pz2pl72dxna2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098773</id>
      <parentid>2098748</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="0i5imivk9gzwcec3vfkmtzguoaj1myz" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
}}
'''Muhsin Özdemir''', di nav kurdan de wek '''Muhsîn Ozdemîr''' jî tê naskirin, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di sala 1970yî de li gundê [[Zivinga Şikakan]] a bi ser [[Findik]]a [[Botan]]ê ve ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min xwest bibim pirek di navbera zaravayên kurdî de. Şêrko êdî di kurmancî de ne Bêkes e.&quot;, [[Xwebûn]], 50:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

== Kurtejiyan ==
Ozdemîr dibistana seretayî li Zivinga Şikakan xwendiye. Dibistana navîn û amadehiyê li bajarê [[Wan]]ê qedandiye. Ji ber sedemên siyasî bi salan li derveyî welêt maye. Di 2003yan de li [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] hatiye girtin. Di zindanê de hînî [[zimanê farisî]] bûye. Gelek berhem ji zimanê farisî û zaravayê soranî wergerandine kurmancî.

Di sala 2005an de ji zindana Ûrmiyê radestî Tirkiyeyê tê kirin. Heta gulan 2010an jî di zindanên wek [[Colemêrg]], [[Mûş]], [[Wan]], [[Sêrt]], [[Kalkandere]]ya [[Rîze]]yê û [[Licê]]ya Diyarbekirê de ma. Di van salan de pirtûkên kurdî xwendin, şopandin. Romana xwe ya bi navê “Sê tilîlî” li zindana Licê nivîsî û di sala 2011an de ji Weşanên Ronahî derçû. 

Ozdemîr digel werger û xebatên xwe yên nivîsê hewl dide li ser wêjeya kurd a li rojhilatê û berhemên bi zaravayê soranî çap bûne wergerîne zaravayê kurmancî. Her wiha hewl dide wêjakarên ku bi farisî berhemên nirxdar derxistine wergerîne zimanê kurdî-kurmancî. Ozdemîr, çendîn salan wekî wergêrê nûçeyên [[Şaredariya Batmanê]] ji tirkî bo kurdî bi şûn de, ji kar tê dûrxistin û niha jî kare wergeriyê bi şêweyekî azad didomîne. Ozdemîr di heyamekî bi qasî deh salan de digel edîtoriya gelek berheman ji pêncî berheman zêdetir wergerandiye ser zimanê kurdî-kurmancî û kurdî-soranî û zimanê tirkî.

== Berhem ==
=== Pirtûk ===
# ''Sê Tilîlî'', roman, Weşanên Ronahî, 2012

=== Werger ===
# ''Dengvedana Lingê Avê'', helbest, [[Sohrab Sepehrî]], ji farsî bo kurmancî, [[Weşanên Ronahî]], 2013
# ''Em Baweriyê Bi Destpêka Demsaleke Sar Bînin'', helbest, [[Furûx Ferroxzad]], ji farsî bo kurmancî (bi alîkariya [[Cewad Pale]]), Weşanên Ronahî, 2013
# ''Hemû Helbest'', helbest, [[Şêrko Bêkes]], ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya [[Sîrwan Remîm]], Weşanên Ronahî, 2013
# ''Bûmê Kor'', roman, [[Sadiq Hidayet]], ji farisî bo kurmancî, [[Weşanên Na]], 2014
# ''Hemû Berhem'', helbest, Furûx Ferroxzad, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Ronahî, 2014
# ''Ji Başûr Barana Helbestê'', helbest, Şêrko Bêkes, ji soranî, kurmancîkirin bi alîkariya Sîrwan Rehîm, Weşanên Ronahî, 2014 (ev berhem li ser pirtûka hemû helbest ve hatiyê zêdekirin)
# ''Şanoya Dâyîka Niştiman'', berhevkarî, lêkolîn û şano, [[Koşka Miradan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2015
# ''Yelda'', [[Qendîl Şeyxbizînî]], ji kurdî bo tirkî, [[Weşanên Sîtav]], 2019
# ''Kürdstan Hükümeti'', [[Newşîrwan Mistefa Emîn]], ji soranî bo tirkî, [[Dara Yayınları]], 2019
# ''Dîroka kevnar a kurdan'', [[Ako Mihemed Mîrzadeyî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Êvarên Rayinê'', helbest, [[Yousf Mantk]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2020
# ''Zerdeşt û Avesta û Felsefeya Yekxedapersetiyê'', lêkolîn, [[Ferhad Ebdulhemîd Palewan]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Nameya Serencamê'', lêkolîn û şîrove, [[Sidîq Sefîzade]] (Borekeyî), ji farisî û goranî bo kurmancî, Weşanên Sîtav, 2021
# ''Hemû Helbest (Dîwan)'', helbest, Sohrab Sephrî, ji farisî bo kurmancî, Weşanên Na, 2020
# ''Çêştî Micêwir (Girara Gavana)'', xwenivîsa [[Hejar Mukriyanî]], [[Weşanên Peywend]], 2022 
# ''Wergerandin huner e'', lêkolîn, Cemal Nebez, ji soranî bo kurmancî (bi alîkariya [[Brahîm Ronîzêr]]), Weşanên Sîtav, 2021
# ''Karmamiz'', roman, [[Elî Hesenyanî]], ji soranî bo kurmancî, Weşanên Na, 2021
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi I'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2022
# ''Kürdlerin Horasana Göç Tarrihi II'', [[Kelimullah Tevehudi]], ji farisî bo tirkî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Dengî Jûlî'', roman, [[Îdrîs Erenç]], ji tirkî bo soranî, Weşanên Sîtav, 2024
# ''Bahoz'', helbest, [[Zeyneb Uzun]], ji tirkî bo kurmancî
# ''Bîranîn û notên rojane'', serpêhatî, [[Ehmed Eskenderî]]

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>0i5imivk9gzwcec3vfkmtzguoaj1myz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berberî (gel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138297</id>
    <redirect title="Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098808</id>
      <parentid>1166437</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Berber (gel)]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Berber (gel)]]</text>
      <sha1>4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Berberî (gel)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>138298</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098805</id>
      <parentid>1166439</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Berber (gel)]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Berber (gel)]]</text>
      <sha1>dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdên osmanî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138834</id>
    <revision>
      <id>2098815</id>
      <parentid>2083331</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krok6kola</username>
        <id>29915</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Kurdish Infantry and a Turkish officer.png]] → [[File:Kurdish Infantry with Abdol-Hossein Farmanfarma.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · It's not Turkish officer in the center. It's governer (later Prime Minister) Abdol-Hossein Farmanfarma</comment>
      <origin>2098815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21920" sha1="k2ss7sgd16tkv671t2d3w4g438mrame" xml:space="preserve">{{Agahîdank komên etnîkî
| wêne               = Kurdish Prince (From the Italian book 1876, Giro Mondo).jpg
| gelhe              = Zêdetirî 500,000 malbat&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925 |url=https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso |tarîx=1989 |weşanger=University of Texas Press |isbn=978-0-292-77619-7 |rr=[https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso/page/3 3] |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
| ziman              = [[Zimanê kurdî]] (hemû zarava)&lt;br&gt;[[zimanê osmanî]]&lt;br&gt;[[zimanê erebî]] (yê dînî)
| dîn                = [[Sunnî]] [[şafiî]], [[elewîtî]], [[êzdîtî]], [[henefî]]
| wêne sernûçe       = Wêneya mîrekî kurd li Împeratoriya Osmanî
}}
'''Kurdên osmanî''' [[kurd]] bûn ku li [[Împeratoriya Osmanî]] dijiyan. Di lûtkeya xwe de, împeratoriya Osmanî li [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]] û beşeke biçûk ji [[Rojhilata Kurdistanê]] hikûm kirine.

== Dîrok ==
Di sala 1514an de, di bin desthilatdariya Siltan [[Selîmê Yekem]] de, osmaniyan di şerê xwe yê bi safewiyan re yekem car bi kurdan re têkilî danî. Kurd bi pêşengiya [[Îdrîsê Bidlîsî]], di [[Şerê Çaldiranê]] de li hemberî safewiyan li kêleka dagirkerên osmanî bûn. Di girtina Diyarbekirê û herêmên din ên Rojhilatê Anatoliyayê ji destê safewiyan de hêzên kurdan roleke mezin lîstin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |tarîx=2004-02-12 |weşanger=SUNY Press |isbn=978-0-7914-5993-5 |rr=47–49 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî ku osmaniyan dest danî ser wan erdan, siltan [[Selîm I]] dema ku hewce bû bi bac û muafeya leşkerî û her wiha statûya nîvxweser ku ji aliyê osmaniyan ve dihat parastin û naskirin, xelat da kurdan. Sîstema otonomî ji aliyê eşîrên kurdan ve dihat birêvebirin û ji bav derbasî kur bû. Sîstema xweser ji 1514 heta nîvê salên 1800 dom kir. Di nîvê salên 1800an de dema ku têkiliyên osmanî û kurdan dest bi xirabûnê kirin.&lt;ref&gt;A Modern History of the Kurds - McDowall, David p.28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone |paşnav=Klein |pêşnav=Janet |tarîx=2011-05-31 |weşanger=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-7570-0 |rr=55 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Lê piraniya kurdan heta salên 1900î dilsozê împeratoriya Osmanî man.&lt;ref&gt;Denise Natali (2004) ''&quot;Ottoman'' ''Kurds and emergent Kurdish nationalism&quot;'', Critique: Critical Middle Eastern Studies,13:3, 383-387, DOI: 10.1080/1066992042000300701&lt;/ref&gt; Beşeke mezin ji leşkerên osmanî kurd bûn.&lt;ref&gt;https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463229993-016/pdf&lt;/ref&gt; Di salên 1780an de, [[Selîm III]] reformên bi armanca rojavabûna împeratoriya Osmanî pêk anî, hêrsa gelek kevneperest, [[alim]]ên û fermanên îslamî kir. Aliman fetwayek da û daxwaza hilweşandina Selîm III. Paşê, Selîm III artêşeke bi navê [[Artêşa Nizam-i Cedîd]] ava kir, ku dê ji hêla fermandarên ji Ewropayê ve were perwerdekirin. Ev pergala artêşê ya nû dê şûna pergala artêşê ya kevin bigire, ku gelek kurd hêrs kir, yên ku piraniya yenceriyan pêk anîn. Di 29ê gulana 1807an de Selîm III ji aliyê dilsozên artêşê yên kevn ên bi serokatiya [[Kabakçi Mistafa]] ve hate hilweşandin û pismamê wî [[Mistafa IV]]. Mistafa IV di berjewendiya artêşa kevn de artêşa nû belav kir. Elemdar Mistefa Paşa hewl da ku desthilatdariya Selîm III vegerîne, lê bi ser neket û Selîm III mir. [[Mehmûd II]] dê di dawiya salên 1820an û destpêka 1830an de reformên zêdetir bike ku armanca wan lîberalîzekirin û rojavabûna împeratoriya Osmanî bû. Berevajî Selîm III, Mehmûd II di dema reformên xwe de pir dijwartir bû û ew ê di sala 1826an de piştî şerekî mezin pergala leşkerî ya kevnar a osmanî bi tevahî hilweşand.&lt;ref name=&quot;Kinross456&quot;&gt;Kinross, pp. 456–457&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw19&quot;&gt;Shaw, pp. 19–20&lt;/ref&gt; Nêzîkî salên 1829-1830an, piştî şerê 1828-1829an bi rûsan re, dema ku têkiliyên împeratoriya Osmanî bi gelê wê yê kurd re aloz bû. Reformên Mehmûd II ewqas xurt bûn ku rê li ber îdeolojiya laîk û lîberal a [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] vekir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=hU7WCgAAQBAJ&amp;q=mahmud+II+venetian+fez&amp;pg=PA9 |sernav=Turkey's Politics: The Transition to a Multi-Party System |paşnav=Karpat |pêşnav=H. Kemal |tarîx=1959 |weşanger=Princeton University Press |isbn=978-0-691-62623-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Mehmûd II bêtir merkezî împeratoriya Osmanî kir, ku desthilatdariya otonom a kurdan qels kir û destwerdana pergala eşîrên kurdan kir.&lt;ref&gt;Hakan Ozoglu Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries p.60&lt;/ref&gt; Vê carê bû ku eşîrên kurdan li dijî reforman li ber xwe dan, ku ew ê heta radeyekê mezin bibe ku Mehmûd II ferman da [[Reşîd Mehmed Paşa]], waliyê navçeya [[Sêwas]]ê, ku berxwedanê têk bibe. Leşkerê Resîd Mehmed Paşa ji eşîrên kurda, yên ku hê jî amûr û rêbazên kevin yên artêşê bi kar dianîn, gelek moderntir bû. Serhildan hatin şikandin. Paşê di sala 1834an de, osmaniyan ji hevkariya [[mîrektiya Soran]] û Mihemed Elî Paşa (serokê dewleta [[Misir]]) ditirsiyan û di sala 1834an de artêşek şandin Soran, ku ji hêla [[Mîr Muhemmed|Mîr Kor]] ve hate paşvexistin. Paşê giregirên kurdên biradost, [[Akrê]] û [[Amêdî]] ji Reşîd Mehmed Paşayê hikûmeta Osmanî gilî kirin ku Mîr Kor li wan tê zilmkirinê.  Piştî du salan Mîr Kor ji aliyê osmaniyan ve hat derxistin.{{Sfnp|Eppel|2016|pp=54-55}}

Piştî reformên [[Tenzîmat]]ê, ku reformên herî xurt ên osmaniyan bûn, [[Bedirxan Beg]], hevalbendê osmaniyan ê berê yê ku di [[şerê Nezîbê]] de li kêleka osmaniyan bû, piştre serî hilda da ku xweseriya xwe vegerîne û li dijî daxwaza zêde ya navendîbûnê şer bike. Ew ê di 1847an de serxwebûnê îlan bike.&lt;ref&gt;{{Jêder |paşnav=Ates |pêşnav=Sabri |sernav=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |tarîx=22 nîsan 2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |roja-weşandinê=2021 |rr=86–87 |weşanger=[[Cambridge University]] |isbn=978-1-108-47335-4 |roja-gihiştinê=2021-09-06 }}&lt;/ref&gt; Bedirxan Beg bi tundî îslamî û zordarî li [[êzîdî]] û [[mesîhî|mesîhiyan]] kir. Zêdebûna çewisandina xiristiyanan bû sedem ku [[Hêzên Ewropî]] zextê li osmaniyan bikin ku Bedirxan Beg rawestînin. Di sala 1847an de 12 hezar leşkerên osmanî bi serokatiya [[Omer Paşa]] êrîşî [[Botan]]ê kirin. Êzîdî, ji bo tolhildanê, bi osmaniyan re li dijî Bedir Xan Beg, ku di destpêkê de di şer de serketî bû, lê piştî ku yek ji fermandarên wî yên payebilind ji împeratoriya Osmanî reviyan, dê winda bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FCSPDwAAQBAJ&amp;dq=bedir+khan+beg+Yazidis+ottomans&amp;pg=PA48 |sernav=Imagining Kurdistan: Identity, Culture and Society |paşnav=Galip |pêşnav=Özlem Belçim |tarîx=2015-04-24 |weşanger=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85772-643-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://worldcat.org/oclc/1246622101 |sernav=A modern history of the Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |sal=2021 |isbn=978-0-7556-0076-2 |oclc=1246622101 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ezidipress.com/en/the-bloody-shadow-of-bedirkhan-beg/ |sernav=The bloody shadow of Bedirkhan Beg |tarîx=2017-12-07 |malper=ÊzîdîPress - English |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2021-05-29 |roja-arşîvê=2023-06-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230608184635/https://www.ezidipress.com/en/the-bloody-shadow-of-bedirkhan-beg/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Bedirxan Beg di 4ê tîrmeha 1847an de li [[Dih]]ê teslîm bû.&lt;ref&gt;Henning, Barbara (2018), p. 109&lt;/ref&gt;

Împeratoriya Osmanî di navbera salên 1846 û 1867an de [[Eyaleta Kurdistanê]] ava kir, ku nêzî 21 salan dom kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |sal=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |rr=60–63 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Piştî têkçûna Bedirxan Beg, piraniya axa kurdên osmanî di bin destê dewleta navendî de bû. Di sala 1876an de [[Ebdulhemîd II]]. Di serdema Ebdulhemîdê II de, têkiliyên osmanî û kurdan demeke baştir bûn. Ebdulhemîdê Duyem ji ramaneke osmanî zêdetir ramaneke îslamî girt. Ev yek wê bihêle ku gelek [[şêx]]an li Kurdistanê rabin, bi taybetî jî [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] ku wê demê bi [[Îrana Qacarî]] re mijûl dibû. Şêx Ubeydullah di şerê 1877-1878an de di şerê osmanî-rûsî de hejmareke hindik ji leşkerên xwe şandine alîkariya artêşa osmanî. Di havîna sala 1879an de, gotegot belav bûn ku Şêx Ubeydullah soz daye hin serokên eşîrên kurdan ku ewê “her xiristiyanên ku li wî welatî dijîn bikujin”.&lt;ref&gt;PRO FO 78/2991, Van (29 August 1879).&lt;/ref&gt; Saleke şûnda, di sala 1880an de, hat ragihandin ku ji Şêx Ubeydullah re hatiye gotin ku &quot;Ermenî dê li Wanê bibin xwedî dewleteke serbixwe û nestûrî (asûrî) dê ala [[Brîtanya]]yê bilind bikin û xwe bindestên Brîtanyayê bidin nasîn.&quot; Şêx Ubeydullah bersiv da û got ku ew ê tu carî destûrê nede ku &quot;jinan çekdar bike&quot;.&lt;ref&gt;PRO FO 195/1315, Van (11 July 1880).&lt;/ref&gt; Şêx Ubeydullah di nameyekê de ji Siltan Abdulhamîdê Duyem re ragihand ku misliman rê nadin ku &quot;dewleta ermeniyan&quot; ava bibe û got ku hêza [[xelîfe]] ji aliyê Tanizmatê ve gelekî xerab bûye.&lt;ref&gt;BOA Y.PRK.KOM 3/66 (21 August, 1882).&lt;/ref&gt; Li gora Şêx Ubeydullah, kurdên împeratoriya Osmanî ji 500 hezarî zêdetir malbat bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925 |url=https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |tarîx=1989 |weşanger=University of Texas Press |isbn=978-0-292-77619-7 |rr=[https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso/page/3 3] |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Encama şerê bi rûsan re zerareke mezin li împeratoriya Osmanî, bi taybetî herêmên rojhilat, ku kurd û hin tirk lê dijiyan, girt. Di encama xelayê de gelek kurd ji bo alîkariyê serî li Şêx Ubeydullahê ku elimekî dewlemend ê îslamê ye. Wî xwe amade kir ku li dijî osmaniyan serî hilde ji ber berteka wan a xirab a ji bo şerkirina xelayê. Di dawiyê de Şêx Ubeydullah serî hilda û di heman demê de li dijî [[împeratoriya Rûsî]], ya osmanî û Îrana Qacarî şer kir. Ew li hemberî osmaniyan wenda kir û birin [[Stembol]]ê, lê paşî reviya bajarê xwe [[Şemzînan]] da ku serhildanek din organîze bike, lê careke din hat girtin û sirgûnî [[Hîcaz]] hat kirin û heta mirina xwe li wir ma.&lt;ref name=&quot;Ozoglu&quot;&gt;Ozoglu, Hakan. ''Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries''. Feb 2004. {{ISBN|978-0-7914-5993-5}}. pp. 74-75.&lt;/ref&gt;

Ebdulhemîdê Duyem hewl da ku siyaseteke ji kurdan re baş e bidomîne. Ew ji aliyê kurdan ve hat hezkirin heta ku jê re &quot;Bavê Kurdan&quot; lê kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dailysabah.com/arts/portrait/mighty-sovereigns-of-ottoman-throne-sultan-abdulhamid-ii |sernav=Mighty sovereigns of Ottoman throne: Sultan Abdülhamid II |tarîx=13 gulan 2022 |malper=Daily Sabah }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.mustafaarmagan.com.tr/genel/bave-kurdan-abdulhamid-ugruna-ayaklanan-kurtler/ |sernav=“Bavê Kurdan”: Abdülhamid uğruna ayaklanan Kürtler }}&lt;/ref&gt; [[Ebdulhemîd II]] di sala 1890 de [[artêşa hemîdiye]] ava kir. Kurd wê bibin piraniya leşkerên artêşa hemîdiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, page 81 |url=https://archive.org/details/peoplewithoutsta0000eppe |paşnav1=Eppel |pêşnav1=Michael |tarîx=13 îlon 2016 |weşanger=University of Texas Press |isbn=9781477311073 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Artêşa hemîdiye di dema qetlîamên hemîdiyan de ermeniyên li rojhilatê împeratoriya Osmanî dijîn tacîz kirin û qetil kirin.&lt;ref&gt;[[Richard G. Hovannisian|Hovannisian, Richard G.]] &quot;The Armenian Question in the Ottoman Empire, 1876-1914&quot; in ''The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century''. Richard G. Hovannisian (ed.) New York: St. Martin's Press, 1997, p. 217. {{ISBN|0-312-10168-6}}.&lt;/ref&gt; Artêşa hemîdiye di 1895an de di dema qetlîamên Amedê de gelê suryanî jî qetil kir.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Angold|2006|pp=512}}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî sala 1908an neteweperestiya tirk, ku bê dîn û [[sekûlar]] û [[laîk]] bû,&lt;ref name=&quot;Aytürk2014&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Aytürk |pêşnav=İlker |tarîx=2014 |sernav=Nationalism and Islam in Cold War Turkey, 1944–69 |url=https://www.jstor.org/stable/24585883 |kovar=Middle Eastern Studies |cild=50 |hejmar=5 |rr=693–694 |issn=0026-3206 |jstor=24585883 |via=[[JSTOR]] }}&lt;/ref&gt; riya xwe ber bi împeratoriya Osmanî ve girt û polîtîkayên îslamî yên Abdulhemîdê Duyem.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.britannica.com/eb/topic-610080/Turkish-Society |sernav=Turkish Society (Turkish organization) -- Britannica Online Encyclopedia |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080123185527/http://www.britannica.com/eb/topic-610080/Turkish-Society |roja-arşîvê=2008-01-23 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2008-03-22 }} (1912)&lt;/ref&gt; Şoreşa [[Tirkên Ciwan]] ([[Jontirk]]) a tîrmeha 1908an ji aliyê rêxistina neteweperest a Tirkên Ciwan û [[Îtihad û Tereqî|KYP]] ve, Ebdulhemîd II neçar kir ku [[parlamena osmanî]] û [[destûra bingehîn a osmanî]] vegerîne, ku desthilatdariya mutleq a Ebdulhemîd II li ser împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bi dawî kir.&lt;ref name=&quot;Roshwald 2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford Handbook of the History of Nationalism |paşnavê-nivîskar=Roshwald |pêşnavê-nivîskar=Aviel |weşanger=[[Oxford University Press]] |sal=2013 |isbn=9780191750304 |paşnavê-edîtor=Breuilly |pêşnavê-edîtor=John |cih=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |rr=220–241 |beş=Part II. The Emergence of Nationalism: Politics and Power – Nationalism in the Middle East, 1876–1945 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199209194.013.0011 |urlya-beşê=https://books.google.com/books?id=IlNoAgAAQBAJ&amp;pg=PA220 }}&lt;/ref&gt; Siyaseta Ebdilhemîdê Duyem ya alîgiriya kurdan di rojeva wî ya îslamîst de bû. Armanca îslamîzmê ew e ku hemû misilmanan bike yek, ku di nav wan de kurd jî hene, ku piranî misilmanên sunî ne. Ebdulhemîdê Duyem sultanê osmanî yê dawî bû ku bi desthilatdariya mutlaq bû û desthilatdariya wî di 27ê nîsana 1909an de bi dawî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |nivîskar=Renée Worringer |tarîx=2004 |sernav=Sickman of Europe or Japan of the Near East?: Constructing Ottoman Modernity in the Hamidian and Young Turk Eras |url=https://doi.org/10.1017/S0020743804362033 |kovar=International Journal of Middle East Studies |cild=36 |hejmar=2 |rûpel=209 |doi=10.1017/S0020743804362033 |s2cid=156657393 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1915an de hin eşîrên kurdan di dema qirkirina ermeniyan de alîkariya KYPyê kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Halstead |pêşnav=Huw |tarîx=8 hezîran 2021 |sernav=‘We did commit these crimes’: Post-Ottoman solidarities, contested places and Kurdish apology for the Armenian Genocide on Web 2.0 |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/17506980211010933 |kovar=Memory Studies |cild=14 |hejmar=3 |rr=634–649 |doi=10.1177/17506980211010933 |via=DOI.org (Crossref) }}&lt;/ref&gt; Di wê demê de kurd parçe bûn, hinekan li dijî kiryarên KYPyê bûn û hinekan jî piştgirî dan wê.{{Sfnp|Üngör|2011|p=108}}

[[Simkoyê Şikak]] di sibata 1915an de li [[Heftevanê]], [[Rojhilata Kurdistan]], qetlîamek li dijî ermenî û suryaniyan pêk anî û artêşa osmanî alîkariya wî kir. 700-800 ermenî û suryanî hatin kuştin.&lt;ref&gt;[[David Gaunt|Gaunt, David]] (2006). ''Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I''. Gorgias Press. pp. 81, 83–84. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Taybet:BookSources/978-1-59333-301-0|&lt;bdi&gt;978-1-59333-301-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/ref&gt;

Di sala 1916an de, piştî derbeya dewleta Osmanî ya 1913an bi sê salan, sirgûnkirina kurdan dest pê kir. [[Talat Paşa]] amaje bi sirgûnan kir û wiha got: “Ji bo ku penaberên kurd jiyana xwe ya eşîrtî û neteweya xwe li her cihê ku lê hatine sirgûnkirin, nehêlin, pêwîst e serok bi her awayî ji gelê asayî û hemû kesayet û rêberên bibandor bên cudakirin.  Pêdivî ye ku ji bo parêzgehên [[Qonye]] û [[Kastamonu]] û navçeyên [[Niğde]] û [[Qeyserî|Qeyseriyê]] ji hev cuda bên şandin. Jin û zarokên nexweş, kal, tenê û feqîr ên ku nikarin seferê bikin dê li bajarê [[Maden]] û [[Erganî|Erganiyê]] bên bicihkirin û piştgirî bê dayîn. Navçeyên [[Behremaz]]ê li gundên Tirkiyê û di nav tirkan de belav bibin.”{{Sfnp|Üngör|2011|pp=110-111}}

Kurd ji ber ku gelên koçer bûn, piştî van sirgûnan bi darê zorê rûniştin û bi cih bûn. Kurdên ji [[Amed]]ê şandin cihên din, koçberên [[Balkan]] jî li wir bi cih kirin.{{Sfnp|Üngör|2011|p=113}} Ji bo ku vegerin Amedê pêwîstiya kurdan bi destûr hebû.&lt;ref name=&quot;Üngör2012&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915 |paşnav=Üngör |pêşnav=Uğur Ümit |weşanger=Brill |sal=2012 |isbn=9789004225183 |paşnavê-edîtor=Jorngerden |pêşnavê-edîtor=Joost |rr=287–288 |paşnavê-edîtor2=Verheij |pêşnavê-edîtor2=Jelle }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1916 de [[Komkujiya Rewandizê]] ji aliyê [[împeratoriya Rûsî]] bi erîşên [[suryanî]] û [[ermenî]] ve li ser 8.000 kurdên misilman hat kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://worldcat.org/oclc/1030931191 |sernav=Armenia Secrets of a &quot;Christian&quot; terrorist state : the Armenian great deception series volume 1 |paşnav=A. |pêşnav=Weems, Samuel |isbn=0-9719212-3-7 |rr=28 |oclc=1030931191 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1916an de ji [[Bedlîs]], [[Erzirom]], [[Palo]] û [[Mûş]]ê derdora 300 hezar kurd zivistanê şandin Qonye û [[Entab]]ê û piraniya wan di xelayê de mirin.{{Sfnp|Schaller|Zimmerer|2008|pp=7-8}}

Piştî belavbûna împeratoriya Osmanî û avabûna Tirkiyê jî, sirgûnên di bin serokatiya [[Atatürk]] de berdewam bûn.{{Sfnp|Olson|1989|pp=89–91}}

Her wiha di sala 1916an de [[Serhildana Ereban]] a li dijî osmaniyan dest pê kir, ku beşeke mezin di hilweşîna osmaniyan de bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/topic/T-E-Lawrence-on-guerrilla-warfare-1984900 |sernav=T.E. Lawrence on guerrilla warfare {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-05-08 }}&lt;/ref&gt;

Piştî hilweşîna împeratoriya Osmanî û parçebûna împeratoriya Osmanî ya berê ji aliyê Hêzên Ewropî ve, kurd di navbera [[Tirkiye]], [[Sûriyeya Fransayê]] û [[Îraqa Brîtanyayê]] ya nû avabûyî de hatin dabeşkirin. [[Keyaniya Kurdistanê]], padîşahiya piçûk a bi serokatiya [[Şêx Mehmûdê Berzencî]] li dijî sînorên îngilîzan hatibû kişandin bû.  Padîşahiya Kurdistanê ji sala 1921ê heta sala 1925an dom kir, dema ku ew ketibû nav tevahiya Îraqa Brîtanyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;q=Kingdom+Kurdistan&amp;pg=PA384 |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Kingdom of Kurdistan |paşnav1=Facts On File |pêşnav1=Incorporated |sal=2009 |isbn=9781438126760 |roja-gihiştinê=23 çiriya pêşîn 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KJbXNA76tewC&amp;q=k%C3%B6nigreich+kurdistan&amp;pg=RA1-PA507 |sernav=Der Kurdistan-Irak-Konflikt: der Weg zur Autonomie seit dem ersten Weltkrieg |paşnav1=Asadi |pêşnav1=Awat |sal=2007 |isbn=9783899300239 |roja-gihiştinê=23 çiriya pêşîn 2014 }}&lt;/ref&gt;

== Wêne ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Wêne:Map_showing_approximate_distribution_of_Kurdish_tribes_in_the_Ottoman_Empire_-_Mark_Sykes,_Journal_of_the_Royal_Anthropological_Society,_1908,_p._452.png|Nexşeya ku eşîrên kurd ên herêmên osmanî nîşan dide.
Wêne:Kurdish_Cavalry_in_the_Caucasus_Mountains._The_New_York_Times,_January_24,_1915.jpg|Leşkerên kurd li çiyayên [[Qefqaz]]ê di sala 1915an de.
Wêne:Kurdish_woman_from_Yozgat,_women_from_Preveza,_Chios.jpg|Jinên kurd ên ji [[Yozgad]]ê, împeratoriya Osmanî.
Wêne:Kurdish Infantry with Abdol-Hossein Farmanfarma.png|Zabitê tirk ê osmanî (rûniştî) ji aliyê peyayên kurdên osmanî ve hatiye dorpêçkirin.
Wêne:Diyarbekir_shepherd,_Mardin_Kurd,_Aljazeera_Kurd,_1873.jpg|Ji çepê ber bi rastê: kurdên ji Amed, Mêrdîn û Cezîrê di sala 1873an de, li împeratoriya Osmanî.
Wêne:Ottoman_vilayet_of_Kurdistan.jpg|Kurdistana osmanî di sala 1855an de.
Wêne:Kurdish_Soldiers,_1877,_Caucasus.jpg|Leşkerên kurd ên împeratoriya Osmanî li Qefqazê di sala 1877an de.
Wêne:A_portrait_of_a_Kurdish_fighter_from_the_Hakkari_region,_Alexander_Orłowski,_St_Petersburg,_Russia,_circa_1819_or_after.jpg|Şervanê kurd ê osmanî yê ji [[Colemêrg]]ê, 1819.
Wêne:Kurdish_Cavalry_July_1918.jpg|Leşkerên kurd di tîrmeha 1918an de
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Dîroka kurdan]]
[[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]]
[[Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]]</text>
      <sha1>k2ss7sgd16tkv671t2d3w4g438mrame</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098816</id>
      <parentid>2098815</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>44269</id>
      </contributor>
      <comment>Photo update</comment>
      <origin>2098816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21889" sha1="og87pcb487e23vrmabasvmmk8k0q0o5" xml:space="preserve">{{Agahîdank komên etnîkî
| wêne               = Kurdish Prince (From the Italian book 1876, Giro Mondo).jpg
| gelhe              = Zêdetirî 500,000 malbat&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925 |url=https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso |tarîx=1989 |weşanger=University of Texas Press |isbn=978-0-292-77619-7 |rr=[https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso/page/3 3] |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
| ziman              = [[Zimanê kurdî]] (hemû zarava)&lt;br&gt;[[zimanê osmanî]]&lt;br&gt;[[zimanê erebî]] (yê dînî)
| dîn                = [[Sunnî]] [[şafiî]], [[elewîtî]], [[êzdîtî]], [[henefî]]
| wêne sernûçe       = Wêneya mîrekî kurd li Împeratoriya Osmanî
}}
'''Kurdên osmanî''' [[kurd]] bûn ku li [[Împeratoriya Osmanî]] dijiyan. Di lûtkeya xwe de, împeratoriya Osmanî li [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]] û beşeke biçûk ji [[Rojhilata Kurdistanê]] hikûm kirine.

== Dîrok ==
Di sala 1514an de, di bin desthilatdariya Siltan [[Selîmê Yekem]] de, osmaniyan di şerê xwe yê bi safewiyan re yekem car bi kurdan re têkilî danî. Kurd bi pêşengiya [[Îdrîsê Bidlîsî]], di [[Şerê Çaldiranê]] de li hemberî safewiyan li kêleka dagirkerên osmanî bûn. Di girtina Diyarbekirê û herêmên din ên Rojhilatê Anatoliyayê ji destê safewiyan de hêzên kurdan roleke mezin lîstin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |tarîx=2004-02-12 |weşanger=SUNY Press |isbn=978-0-7914-5993-5 |rr=47–49 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî ku osmaniyan dest danî ser wan erdan, siltan [[Selîm I]] dema ku hewce bû bi bac û muafeya leşkerî û her wiha statûya nîvxweser ku ji aliyê osmaniyan ve dihat parastin û naskirin, xelat da kurdan. Sîstema otonomî ji aliyê eşîrên kurdan ve dihat birêvebirin û ji bav derbasî kur bû. Sîstema xweser ji 1514 heta nîvê salên 1800 dom kir. Di nîvê salên 1800an de dema ku têkiliyên osmanî û kurdan dest bi xirabûnê kirin.&lt;ref&gt;A Modern History of the Kurds - McDowall, David p.28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone |paşnav=Klein |pêşnav=Janet |tarîx=2011-05-31 |weşanger=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-7570-0 |rr=55 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Lê piraniya kurdan heta salên 1900î dilsozê împeratoriya Osmanî man.&lt;ref&gt;Denise Natali (2004) ''&quot;Ottoman'' ''Kurds and emergent Kurdish nationalism&quot;'', Critique: Critical Middle Eastern Studies,13:3, 383-387, DOI: 10.1080/1066992042000300701&lt;/ref&gt; Beşeke mezin ji leşkerên osmanî kurd bûn.&lt;ref&gt;https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463229993-016/pdf&lt;/ref&gt; Di salên 1780an de, [[Selîm III]] reformên bi armanca rojavabûna împeratoriya Osmanî pêk anî, hêrsa gelek kevneperest, [[alim]]ên û fermanên îslamî kir. Aliman fetwayek da û daxwaza hilweşandina Selîm III. Paşê, Selîm III artêşeke bi navê [[Artêşa Nizam-i Cedîd]] ava kir, ku dê ji hêla fermandarên ji Ewropayê ve were perwerdekirin. Ev pergala artêşê ya nû dê şûna pergala artêşê ya kevin bigire, ku gelek kurd hêrs kir, yên ku piraniya yenceriyan pêk anîn. Di 29ê gulana 1807an de Selîm III ji aliyê dilsozên artêşê yên kevn ên bi serokatiya [[Kabakçi Mistafa]] ve hate hilweşandin û pismamê wî [[Mistafa IV]]. Mistafa IV di berjewendiya artêşa kevn de artêşa nû belav kir. Elemdar Mistefa Paşa hewl da ku desthilatdariya Selîm III vegerîne, lê bi ser neket û Selîm III mir. [[Mehmûd II]] dê di dawiya salên 1820an û destpêka 1830an de reformên zêdetir bike ku armanca wan lîberalîzekirin û rojavabûna împeratoriya Osmanî bû. Berevajî Selîm III, Mehmûd II di dema reformên xwe de pir dijwartir bû û ew ê di sala 1826an de piştî şerekî mezin pergala leşkerî ya kevnar a osmanî bi tevahî hilweşand.&lt;ref name=&quot;Kinross456&quot;&gt;Kinross, pp. 456–457&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw19&quot;&gt;Shaw, pp. 19–20&lt;/ref&gt; Nêzîkî salên 1829-1830an, piştî şerê 1828-1829an bi rûsan re, dema ku têkiliyên împeratoriya Osmanî bi gelê wê yê kurd re aloz bû. Reformên Mehmûd II ewqas xurt bûn ku rê li ber îdeolojiya laîk û lîberal a [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] vekir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=hU7WCgAAQBAJ&amp;q=mahmud+II+venetian+fez&amp;pg=PA9 |sernav=Turkey's Politics: The Transition to a Multi-Party System |paşnav=Karpat |pêşnav=H. Kemal |tarîx=1959 |weşanger=Princeton University Press |isbn=978-0-691-62623-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Mehmûd II bêtir merkezî împeratoriya Osmanî kir, ku desthilatdariya otonom a kurdan qels kir û destwerdana pergala eşîrên kurdan kir.&lt;ref&gt;Hakan Ozoglu Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries p.60&lt;/ref&gt; Vê carê bû ku eşîrên kurdan li dijî reforman li ber xwe dan, ku ew ê heta radeyekê mezin bibe ku Mehmûd II ferman da [[Reşîd Mehmed Paşa]], waliyê navçeya [[Sêwas]]ê, ku berxwedanê têk bibe. Leşkerê Resîd Mehmed Paşa ji eşîrên kurda, yên ku hê jî amûr û rêbazên kevin yên artêşê bi kar dianîn, gelek moderntir bû. Serhildan hatin şikandin. Paşê di sala 1834an de, osmaniyan ji hevkariya [[mîrektiya Soran]] û Mihemed Elî Paşa (serokê dewleta [[Misir]]) ditirsiyan û di sala 1834an de artêşek şandin Soran, ku ji hêla [[Mîr Muhemmed|Mîr Kor]] ve hate paşvexistin. Paşê giregirên kurdên biradost, [[Akrê]] û [[Amêdî]] ji Reşîd Mehmed Paşayê hikûmeta Osmanî gilî kirin ku Mîr Kor li wan tê zilmkirinê.  Piştî du salan Mîr Kor ji aliyê osmaniyan ve hat derxistin.{{Sfnp|Eppel|2016|pp=54-55}}

Piştî reformên [[Tenzîmat]]ê, ku reformên herî xurt ên osmaniyan bûn, [[Bedirxan Beg]], hevalbendê osmaniyan ê berê yê ku di [[şerê Nezîbê]] de li kêleka osmaniyan bû, piştre serî hilda da ku xweseriya xwe vegerîne û li dijî daxwaza zêde ya navendîbûnê şer bike. Ew ê di 1847an de serxwebûnê îlan bike.&lt;ref&gt;{{Jêder |paşnav=Ates |pêşnav=Sabri |sernav=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |tarîx=22 nîsan 2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |roja-weşandinê=2021 |rr=86–87 |weşanger=[[Cambridge University]] |isbn=978-1-108-47335-4 |roja-gihiştinê=2021-09-06 }}&lt;/ref&gt; Bedirxan Beg bi tundî îslamî û zordarî li [[êzîdî]] û [[mesîhî|mesîhiyan]] kir. Zêdebûna çewisandina xiristiyanan bû sedem ku [[Hêzên Ewropî]] zextê li osmaniyan bikin ku Bedirxan Beg rawestînin. Di sala 1847an de 12 hezar leşkerên osmanî bi serokatiya [[Omer Paşa]] êrîşî [[Botan]]ê kirin. Êzîdî, ji bo tolhildanê, bi osmaniyan re li dijî Bedir Xan Beg, ku di destpêkê de di şer de serketî bû, lê piştî ku yek ji fermandarên wî yên payebilind ji împeratoriya Osmanî reviyan, dê winda bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FCSPDwAAQBAJ&amp;dq=bedir+khan+beg+Yazidis+ottomans&amp;pg=PA48 |sernav=Imagining Kurdistan: Identity, Culture and Society |paşnav=Galip |pêşnav=Özlem Belçim |tarîx=2015-04-24 |weşanger=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85772-643-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://worldcat.org/oclc/1246622101 |sernav=A modern history of the Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |sal=2021 |isbn=978-0-7556-0076-2 |oclc=1246622101 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ezidipress.com/en/the-bloody-shadow-of-bedirkhan-beg/ |sernav=The bloody shadow of Bedirkhan Beg |tarîx=2017-12-07 |malper=ÊzîdîPress - English |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2021-05-29 |roja-arşîvê=2023-06-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230608184635/https://www.ezidipress.com/en/the-bloody-shadow-of-bedirkhan-beg/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Bedirxan Beg di 4ê tîrmeha 1847an de li [[Dih]]ê teslîm bû.&lt;ref&gt;Henning, Barbara (2018), p. 109&lt;/ref&gt;

Împeratoriya Osmanî di navbera salên 1846 û 1867an de [[Eyaleta Kurdistanê]] ava kir, ku nêzî 21 salan dom kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |sal=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |rr=60–63 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Piştî têkçûna Bedirxan Beg, piraniya axa kurdên osmanî di bin destê dewleta navendî de bû. Di sala 1876an de [[Ebdulhemîd II]]. Di serdema Ebdulhemîdê II de, têkiliyên osmanî û kurdan demeke baştir bûn. Ebdulhemîdê Duyem ji ramaneke osmanî zêdetir ramaneke îslamî girt. Ev yek wê bihêle ku gelek [[şêx]]an li Kurdistanê rabin, bi taybetî jî [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] ku wê demê bi [[Îrana Qacarî]] re mijûl dibû. Şêx Ubeydullah di şerê 1877-1878an de di şerê osmanî-rûsî de hejmareke hindik ji leşkerên xwe şandine alîkariya artêşa osmanî. Di havîna sala 1879an de, gotegot belav bûn ku Şêx Ubeydullah soz daye hin serokên eşîrên kurdan ku ewê “her xiristiyanên ku li wî welatî dijîn bikujin”.&lt;ref&gt;PRO FO 78/2991, Van (29 August 1879).&lt;/ref&gt; Saleke şûnda, di sala 1880an de, hat ragihandin ku ji Şêx Ubeydullah re hatiye gotin ku &quot;Ermenî dê li Wanê bibin xwedî dewleteke serbixwe û nestûrî (asûrî) dê ala [[Brîtanya]]yê bilind bikin û xwe bindestên Brîtanyayê bidin nasîn.&quot; Şêx Ubeydullah bersiv da û got ku ew ê tu carî destûrê nede ku &quot;jinan çekdar bike&quot;.&lt;ref&gt;PRO FO 195/1315, Van (11 July 1880).&lt;/ref&gt; Şêx Ubeydullah di nameyekê de ji Siltan Abdulhamîdê Duyem re ragihand ku misliman rê nadin ku &quot;dewleta ermeniyan&quot; ava bibe û got ku hêza [[xelîfe]] ji aliyê Tanizmatê ve gelekî xerab bûye.&lt;ref&gt;BOA Y.PRK.KOM 3/66 (21 August, 1882).&lt;/ref&gt; Li gora Şêx Ubeydullah, kurdên împeratoriya Osmanî ji 500 hezarî zêdetir malbat bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925 |url=https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |tarîx=1989 |weşanger=University of Texas Press |isbn=978-0-292-77619-7 |rr=[https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso/page/3 3] |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Encama şerê bi rûsan re zerareke mezin li împeratoriya Osmanî, bi taybetî herêmên rojhilat, ku kurd û hin tirk lê dijiyan, girt. Di encama xelayê de gelek kurd ji bo alîkariyê serî li Şêx Ubeydullahê ku elimekî dewlemend ê îslamê ye. Wî xwe amade kir ku li dijî osmaniyan serî hilde ji ber berteka wan a xirab a ji bo şerkirina xelayê. Di dawiyê de Şêx Ubeydullah serî hilda û di heman demê de li dijî [[împeratoriya Rûsî]], ya osmanî û Îrana Qacarî şer kir. Ew li hemberî osmaniyan wenda kir û birin [[Stembol]]ê, lê paşî reviya bajarê xwe [[Şemzînan]] da ku serhildanek din organîze bike, lê careke din hat girtin û sirgûnî [[Hîcaz]] hat kirin û heta mirina xwe li wir ma.&lt;ref name=&quot;Ozoglu&quot;&gt;Ozoglu, Hakan. ''Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries''. Feb 2004. {{ISBN|978-0-7914-5993-5}}. pp. 74-75.&lt;/ref&gt;

Ebdulhemîdê Duyem hewl da ku siyaseteke ji kurdan re baş e bidomîne. Ew ji aliyê kurdan ve hat hezkirin heta ku jê re &quot;Bavê Kurdan&quot; lê kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dailysabah.com/arts/portrait/mighty-sovereigns-of-ottoman-throne-sultan-abdulhamid-ii |sernav=Mighty sovereigns of Ottoman throne: Sultan Abdülhamid II |tarîx=13 gulan 2022 |malper=Daily Sabah }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.mustafaarmagan.com.tr/genel/bave-kurdan-abdulhamid-ugruna-ayaklanan-kurtler/ |sernav=“Bavê Kurdan”: Abdülhamid uğruna ayaklanan Kürtler }}&lt;/ref&gt; [[Ebdulhemîd II]] di sala 1890 de [[artêşa hemîdiye]] ava kir. Kurd wê bibin piraniya leşkerên artêşa hemîdiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, page 81 |url=https://archive.org/details/peoplewithoutsta0000eppe |paşnav1=Eppel |pêşnav1=Michael |tarîx=13 îlon 2016 |weşanger=University of Texas Press |isbn=9781477311073 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Artêşa hemîdiye di dema qetlîamên hemîdiyan de ermeniyên li rojhilatê împeratoriya Osmanî dijîn tacîz kirin û qetil kirin.&lt;ref&gt;[[Richard G. Hovannisian|Hovannisian, Richard G.]] &quot;The Armenian Question in the Ottoman Empire, 1876-1914&quot; in ''The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century''. Richard G. Hovannisian (ed.) New York: St. Martin's Press, 1997, p. 217. {{ISBN|0-312-10168-6}}.&lt;/ref&gt; Artêşa hemîdiye di 1895an de di dema qetlîamên Amedê de gelê suryanî jî qetil kir.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Angold|2006|pp=512}}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî sala 1908an neteweperestiya tirk, ku bê dîn û [[sekûlar]] û [[laîk]] bû,&lt;ref name=&quot;Aytürk2014&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Aytürk |pêşnav=İlker |tarîx=2014 |sernav=Nationalism and Islam in Cold War Turkey, 1944–69 |url=https://www.jstor.org/stable/24585883 |kovar=Middle Eastern Studies |cild=50 |hejmar=5 |rr=693–694 |issn=0026-3206 |jstor=24585883 |via=[[JSTOR]] }}&lt;/ref&gt; riya xwe ber bi împeratoriya Osmanî ve girt û polîtîkayên îslamî yên Abdulhemîdê Duyem.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.britannica.com/eb/topic-610080/Turkish-Society |sernav=Turkish Society (Turkish organization) -- Britannica Online Encyclopedia |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080123185527/http://www.britannica.com/eb/topic-610080/Turkish-Society |roja-arşîvê=2008-01-23 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2008-03-22 }} (1912)&lt;/ref&gt; Şoreşa [[Tirkên Ciwan]] ([[Jontirk]]) a tîrmeha 1908an ji aliyê rêxistina neteweperest a Tirkên Ciwan û [[Îtihad û Tereqî|KYP]] ve, Ebdulhemîd II neçar kir ku [[parlamena osmanî]] û [[destûra bingehîn a osmanî]] vegerîne, ku desthilatdariya mutleq a Ebdulhemîd II li ser împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bi dawî kir.&lt;ref name=&quot;Roshwald 2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford Handbook of the History of Nationalism |paşnavê-nivîskar=Roshwald |pêşnavê-nivîskar=Aviel |weşanger=[[Oxford University Press]] |sal=2013 |isbn=9780191750304 |paşnavê-edîtor=Breuilly |pêşnavê-edîtor=John |cih=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |rr=220–241 |beş=Part II. The Emergence of Nationalism: Politics and Power – Nationalism in the Middle East, 1876–1945 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199209194.013.0011 |urlya-beşê=https://books.google.com/books?id=IlNoAgAAQBAJ&amp;pg=PA220 }}&lt;/ref&gt; Siyaseta Ebdilhemîdê Duyem ya alîgiriya kurdan di rojeva wî ya îslamîst de bû. Armanca îslamîzmê ew e ku hemû misilmanan bike yek, ku di nav wan de kurd jî hene, ku piranî misilmanên sunî ne. Ebdulhemîdê Duyem sultanê osmanî yê dawî bû ku bi desthilatdariya mutlaq bû û desthilatdariya wî di 27ê nîsana 1909an de bi dawî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |nivîskar=Renée Worringer |tarîx=2004 |sernav=Sickman of Europe or Japan of the Near East?: Constructing Ottoman Modernity in the Hamidian and Young Turk Eras |url=https://doi.org/10.1017/S0020743804362033 |kovar=International Journal of Middle East Studies |cild=36 |hejmar=2 |rûpel=209 |doi=10.1017/S0020743804362033 |s2cid=156657393 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1915an de hin eşîrên kurdan di dema qirkirina ermeniyan de alîkariya KYPyê kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Halstead |pêşnav=Huw |tarîx=8 hezîran 2021 |sernav=‘We did commit these crimes’: Post-Ottoman solidarities, contested places and Kurdish apology for the Armenian Genocide on Web 2.0 |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/17506980211010933 |kovar=Memory Studies |cild=14 |hejmar=3 |rr=634–649 |doi=10.1177/17506980211010933 |via=DOI.org (Crossref) }}&lt;/ref&gt; Di wê demê de kurd parçe bûn, hinekan li dijî kiryarên KYPyê bûn û hinekan jî piştgirî dan wê.{{Sfnp|Üngör|2011|p=108}}

[[Simkoyê Şikak]] di sibata 1915an de li [[Heftevanê]], [[Rojhilata Kurdistan]], qetlîamek li dijî ermenî û suryaniyan pêk anî û artêşa osmanî alîkariya wî kir. 700-800 ermenî û suryanî hatin kuştin.&lt;ref&gt;[[David Gaunt|Gaunt, David]] (2006). ''Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I''. Gorgias Press. pp. 81, 83–84. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Taybet:BookSources/978-1-59333-301-0|&lt;bdi&gt;978-1-59333-301-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/ref&gt;

Di sala 1916an de, piştî derbeya dewleta Osmanî ya 1913an bi sê salan, sirgûnkirina kurdan dest pê kir. [[Talat Paşa]] amaje bi sirgûnan kir û wiha got: “Ji bo ku penaberên kurd jiyana xwe ya eşîrtî û neteweya xwe li her cihê ku lê hatine sirgûnkirin, nehêlin, pêwîst e serok bi her awayî ji gelê asayî û hemû kesayet û rêberên bibandor bên cudakirin.  Pêdivî ye ku ji bo parêzgehên [[Qonye]] û [[Kastamonu]] û navçeyên [[Niğde]] û [[Qeyserî|Qeyseriyê]] ji hev cuda bên şandin. Jin û zarokên nexweş, kal, tenê û feqîr ên ku nikarin seferê bikin dê li bajarê [[Maden]] û [[Erganî|Erganiyê]] bên bicihkirin û piştgirî bê dayîn. Navçeyên [[Behremaz]]ê li gundên Tirkiyê û di nav tirkan de belav bibin.”{{Sfnp|Üngör|2011|pp=110-111}}

Kurd ji ber ku gelên koçer bûn, piştî van sirgûnan bi darê zorê rûniştin û bi cih bûn. Kurdên ji [[Amed]]ê şandin cihên din, koçberên [[Balkan]] jî li wir bi cih kirin.{{Sfnp|Üngör|2011|p=113}} Ji bo ku vegerin Amedê pêwîstiya kurdan bi destûr hebû.&lt;ref name=&quot;Üngör2012&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915 |paşnav=Üngör |pêşnav=Uğur Ümit |weşanger=Brill |sal=2012 |isbn=9789004225183 |paşnavê-edîtor=Jorngerden |pêşnavê-edîtor=Joost |rr=287–288 |paşnavê-edîtor2=Verheij |pêşnavê-edîtor2=Jelle }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1916 de [[Komkujiya Rewandizê]] ji aliyê [[împeratoriya Rûsî]] bi erîşên [[suryanî]] û [[ermenî]] ve li ser 8.000 kurdên misilman hat kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://worldcat.org/oclc/1030931191 |sernav=Armenia Secrets of a &quot;Christian&quot; terrorist state : the Armenian great deception series volume 1 |paşnav=A. |pêşnav=Weems, Samuel |isbn=0-9719212-3-7 |rr=28 |oclc=1030931191 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1916an de ji [[Bedlîs]], [[Erzirom]], [[Palo]] û [[Mûş]]ê derdora 300 hezar kurd zivistanê şandin Qonye û [[Entab]]ê û piraniya wan di xelayê de mirin.{{Sfnp|Schaller|Zimmerer|2008|pp=7-8}}

Piştî belavbûna împeratoriya Osmanî û avabûna Tirkiyê jî, sirgûnên di bin serokatiya [[Atatürk]] de berdewam bûn.{{Sfnp|Olson|1989|pp=89–91}}

Her wiha di sala 1916an de [[Serhildana Ereban]] a li dijî osmaniyan dest pê kir, ku beşeke mezin di hilweşîna osmaniyan de bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/topic/T-E-Lawrence-on-guerrilla-warfare-1984900 |sernav=T.E. Lawrence on guerrilla warfare {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-05-08 }}&lt;/ref&gt;

Piştî hilweşîna împeratoriya Osmanî û parçebûna împeratoriya Osmanî ya berê ji aliyê Hêzên Ewropî ve, kurd di navbera [[Tirkiye]], [[Sûriyeya Fransayê]] û [[Îraqa Brîtanyayê]] ya nû avabûyî de hatin dabeşkirin. [[Keyaniya Kurdistanê]], padîşahiya piçûk a bi serokatiya [[Şêx Mehmûdê Berzencî]] li dijî sînorên îngilîzan hatibû kişandin bû.  Padîşahiya Kurdistanê ji sala 1921ê heta sala 1925an dom kir, dema ku ew ketibû nav tevahiya Îraqa Brîtanyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;q=Kingdom+Kurdistan&amp;pg=PA384 |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Kingdom of Kurdistan |paşnav1=Facts On File |pêşnav1=Incorporated |sal=2009 |isbn=9781438126760 |roja-gihiştinê=23 çiriya pêşîn 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KJbXNA76tewC&amp;q=k%C3%B6nigreich+kurdistan&amp;pg=RA1-PA507 |sernav=Der Kurdistan-Irak-Konflikt: der Weg zur Autonomie seit dem ersten Weltkrieg |paşnav1=Asadi |pêşnav1=Awat |sal=2007 |isbn=9783899300239 |roja-gihiştinê=23 çiriya pêşîn 2014 }}&lt;/ref&gt;

== Wêne ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Wêne:Map showing approximate distribution of Kurdish tribes in the Ottoman Empire - Mark Sykes, Journal of the Royal Anthropological Society, 1908, p. 452.png|Nexşeya ku eşîrên kurd ên herêmên osmanî nîşan dide.
Wêne:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|Leşkerên kurd li çiyayên [[Qefqaz]]ê di sala 1915an de.
Wêne:Kurdish woman from Yozgat, women from Preveza, Chios.jpg|Jinên kurd ên ji [[Yozgad]]ê, împeratoriya Osmanî.
Wêne:Магома Даудилав.jpg|Zabitê tirk ê osmanî ji aliyê peyayên kurdên osmanî ve hatiye dorpêçkirin.
Wêne:Diyarbekir shepherd, Mardin Kurd, Aljazeera Kurd, 1873.jpg|Ji çepê ber bi rastê: kurdên ji Amed, Mêrdîn û Cezîrê di sala 1873an de, li împeratoriya Osmanî.
Wêne:Ottoman vilayet of Kurdistan.jpg|Kurdistana osmanî di sala 1855an de.
Wêne:Kurdish Soldiers, 1877, Caucasus.jpg|Leşkerên kurd ên împeratoriya Osmanî li Qefqazê di sala 1877an de.
Wêne:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|Şervanê kurd ê osmanî yê ji [[Colemêrg]]ê, 1819.
Wêne:Kurdish Cavalry July 1918.jpg|Leşkerên kurd di tîrmeha 1918an de
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Dîroka kurdan]]
[[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]]
[[Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]]</text>
      <sha1>og87pcb487e23vrmabasvmmk8k0q0o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glîkolîz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152268</id>
    <revision>
      <id>2098752</id>
      <parentid>2097290</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13434" sha1="9adpm2vrzy0nimw2xobkgtw590nmvcn" xml:space="preserve">[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|399x399px|Glîkolîz rêçeya metabolî ya xaneyê ye, ji rêzeya 10 karlêkên kîmyayî pêk tê.]]
'''Glîkolîz''' (bi înglîzî: ''glycolysis'') di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê.

Peyva glîkolîz ji du peyvên grekî; glykos û lysis pêk tê. Di zimanê grekan de peyva “glykos” ji bo [[şekir]], şîrînî tê bikaranîn. Wateya peyva “lysis” jî dabeşkirin, helandin, parçekirin e. Ango wateya “glîkolîz” parçekirina şekir (glukoz) e.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Hemû enerjiya ko xaneyên zindî ji bo zindeçalakiyên xwe bi kar tînin, ji bendên kîmyayî yên xurekan, bi taybetî ji molekula [[glukoz]]ê tê dabînkirin.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot;&gt;O'Connor, C. M. &amp; Adams, J. U. Essentials of Cell Biology. Cambridge, MA: NPG Education, 2010&lt;/ref&gt; Enerjiya kîmyayî ya nav glukozê bi çendan karlêkên kîmyayî; karlêkên oksan û kêmkirin (bi înglîzî: ''oxidation-reduction''), ji bo çêkirina [[Adenozîna trîfosfat|ATP-yê]] tê bikaranîn.

== Karlêka oksan û kêmkirin ==
[[Wêne:Karlêka oksandin û kêmkirinê ku.png|thumb|399x399px|NADH molekula guhêzerê elektronan e.]]
Enerjiya di nav xurekan de embarkirî, bi karlêkên oksan û kêmkirin ên [[xane]]yê ve tê serbestberdan. Molekulên xurekê ji bo bidestxistina enerjiyê wekî bexşînerên [[elektron]]an kar dikin.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot; /&gt; Di xaneyê de bi karlêkên kîmyayî molekulên xurekê tên hilweşandin, enerjiya ji bendên kîmyayî yên xurekan hatiye berdan, bi şeweyî eletronan an jî [[hîdrojen]]an ji aliyê molekulên wergirên elektronan ve tê girtin û embarkirin ko paşê were bikaranîn. Ango xane enerjiya ji hilweşandina xurekan hatiye berdan rasterast bi kar naîne, lê di molekulên wekî ATP û nîkotînamîd adenîn dînukleotîd de (bi înglîzî: (NADH) ''nicotinamide adenine dinucleotide'') embar dike.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot; /&gt;

Di hilweşandina bendên kîmyayî yên glukozê de gava yekem glîkolîz e. Rêçeya glîkolîzê li ser bingeha karlêkên oksan û kêmkirinê rû dide.

Di karlêka kîmyayî de ji [[atom]]ek an jî molekulek windakirina elektron, wekî '''oksan''' tê navkirin (bi înglîzî: ''oxidation''). Ango gava ji atomek an jî molekulek elektron diqete, ew tê oksandin (bi înglîzî: ''oxidized''). Atom bi tena serê xwe elektron bernade, divê atomek din an jî molekulek din jî di heman demê de elektrona hatiye berdan werbigire.

Ji aliyê atomek an jî molekulek ve wergirtina elektron wekî kêmkirin (bi înglîzî: ''reduction'') tê navkirin. Ango karlêka oksan û kêmkirin di heman demê de rû didin.

== Hin taybetmendiyên glîkolîzê ==
Glîkolîz rêçeya metabolî ya xaneyê ye, ji rêzeya 10 karlêkên kîmyayî pêk tê.

Bi glîkolîze, hema di hemû xaneyan de glukoz tê hilweşandin bo du pîruvatan û enerjiya tê berdan jî di [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yan de tê embarkirin.&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;glycolysis&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 20 Feb. 2024, [https://www.britannica.com/science/glycolysis]. Accessed 8 March 2024.&lt;/ref&gt;

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi [[oksîjen]]ê nîn e, loma hema hemû zîndewer, ji bo bidestxistina enerjiyê, glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Di xaneyên navikseretayî û navikrasteqînan de glîkolîz di [[sîtoplazma]]ya xaneyê de rû dide.

Glîkolîz bi molekulek glukozê ya şeşkarbonî ya bi şêweyî xelekî dest pê dike û bi du molekulên pîruvat (bi înglîzî: ''pyruvate'') ên sêkarbonî bi dawî dibe.

Di pêvajoya glîkolîzê de piraniya [[enzîm]]an ji bo karlêkên pêçewane (bi înglîzî: ''reverse reactions)'' kar dikin, ango enzîm karlêkê bi pêşve an jî bi paş ve han dike.

Glîkolîz ji du qonaxên cuda pêk tê. Di qonaxa yekem a rêçeya glîkolîzê de ATP tê xerckirin, ango di qonaxa yekem de karlêkên wîzemij rû dide.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;Bi vî awayê glukoz tê guhertin ko ji molekulek şeşkarbonî du molekulên sêkarbonî were bidestxistin.

Di qonaxa duyem a glîkolîzê de ji molekulan, enerjî tê bidestxistin, ango karlêkên wîzederkiriner rû dide, enerjiya ji molekulan tê berdan, bi şeweyê ATP tê embarkirin. Herwisa NADH jî tê oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.

== Rêçeya karlêkên glîkolîzê ==
Pêvajoya glîkolîzê bi du beşên sereke tê şîrovekirin; beşa yekem û beşa duyem.
[[Wêne:Glycolysis pathway 2-ku.png|center|frameless|1164x1164px]]

=== Beşa yekem a glîkolîzê (Gavên pêdivîya bi xerckirina enerjiyê) ===
Beşa yekem a glîkolîzê ji 5 karlêkên li pêy hev pêk tê. Di vê qonaxê de molekulek glukoz tê hilweşandin bo 2 molekulên glîseraldehîd 3-fosfat (G3P). Ji bo van karlêkan pêdivî bi enerjiya ATP-yê heye. Ango evan karlêkan, karlêkên wizemij (endergonî) ne, ji bo berdewamiya karlêkê, enerjiya ji ATP-yê tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

'''Gava 1.'''

Di gava yekem a glîkolîzê de enzîma hegzokînaz fosforîkirina (fosforîlasyon) şekirê şeşkarbonî han dike. Hegzokînaz ATP -yê wekî çavkaniya fosfatê bi kar tîne. Ji ATP-yê fosfatek diqetîne û bi glukozê ve girê dide. Bi vî awayê glukoza-6-fosfat peyda dibe. Ev pêkhate bi qasî glukozê xweragir nîne, bi hesantir tevlê karlêkên kîmyayî dibe.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

'''Gava 2.'''

Di gava duyem a glîkolîzê de, enzîmek îzomeraz, glukoz-6 fosfatê diguherîne îzomerek wê ya bi navê [[fruktoz]]-6-fosfat. Ango enzîma îzomeraz, fosfoglukozê diguherîne bo îzomera fosfofruktozê.

'''Gava 3.'''

Di gava sêyem de fruktoz-6-fosfat ji aliyê enzîma fosfofruktokînaz (bi înglîzî: ''phosphofructokinase'') ve tê hankirin. Ji ATP-ya duyem fosfatek tê qetandin û ji bo fosforîkirina fruktoz-6-fosfatê tê bikaranîn. Bi girêdana fosfata nû, fruktoz-1,6 dufosfat peyda dibe.

'''Gava 4.'''

Bi girêdana fosfatek nû, xweragiriya fruktoza-1,6 dufosfat hê lawaztir dibe. Di gava çaremîn a glîkolîzê de enzîma aldolaz (bi înglîzî: ''aldolase'') çalak e. Aldolaz fruktoza-1,6 dufosfatê dabaş dike bo du îzomerên sêkarbonî: dîhîdroksîaseton-fosfat (bi înglîzî: ''dihydroxyacetone-phosphate'') û glîseraldehîd-3-fosfat (bi înglîzî: g''lyceraldehyde-3-phosphate'')

'''Gava 5.'''

Di pêvajoya gava pêncem de enzîmek îzomeraz dîhîdroksîaseton-fosfatê diguherîne bo îzomera wê ya bi navê glîseraldehîd-3-fosfat. Ango êdî karlêkên glîkolîzê bi du molekulên îzomerên hev, bi hebûna du glîseraldehîd-3-fosfat didome.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

=== Beşa duyem a glîkolîzê (Gavên bidesxistina enerjiyê) ===
Di beşa duyem de bi 5 gavan, glîseraldehîd-3-fosfat tê guhertin bo pîruvatê û ATP tê bidestxistin.

Hetanê vê gavê, bo hilweşîna glukozek, du ATP hat xerckirin, hîç ATP nehat bidestxistin û du molekulên sêkarbonî hatin çêkirin. Ev herdu molekul di beşa duyem a glîkolîzê de tên bikaranîn. Di vê qonaxê de 4 ATP tê bidestxistin lê ji ber ko ji bo hilweşandina glukozê 2 ATP hatibû xerckirin, di glîkolîzê de, ji glukozek qezenca enerjiyê 2 ATP ye. Herwisa ligel ATP-yê 2 molekulên NADH ên bi enerjiya bilind jî peyda dibin.

'''Gava 6.'''

Di gava şeşem a glîkolîzê de bi oksandina glîseraldehîd-3-fosfat, elektronên bi enerjiya bilind tên berdan, elektron ji aliyê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ve tên girtin û NADH peyda dibe. Paşê, glîseraldehîd-3-fosfat tê fosforîkirin û fosfatek din lê tê zêdekirin. Lê ji bo vê fosforîkirinê pêdivî bi ATP-yê nîn e. Bi vî awayê molekula nû ya bi navê 1,3-bîsfosfoglîserat (bi înglîzî: ''1,3-bisphosphoglycerate'') peyda dibe.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

Enzîma dîhîdrogenez ji glîseraldehîd-3-fosfatê cotek atomên hîdrojenê (2 elektron û 2 [[proton]]) diqetîne. 2 elektron û protenek tê şandin bo koenzîma NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Protona din wekî iyonên hîdrojenê (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) belavê hawirdorê dibe.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt; Ango NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; molekulek hîdrojenê û elektronek werdigire. Ji ber elektrona bi bargeya negatîv, bargeya NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; netar dibe û bi girêdana molekula hîdrojenê jî NADH peyda dibe.

Elektron gava ji glîseraldehîd-3-fosfatê tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ê, ji enerjiya potansiyela xwe pir hindik enerjî winda dikin. Ango NADH ên elektron guhêzer, bi enerjiyê dewlemend in.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot; /&gt;

Berdewemiya karlêkê bi hebûna molekula NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ve girêdayî ye. NADH (nîkotînamîd adenîn dînukleotîd) Loma divê di xaneyê de NADH bi oksandinê elektron berde û bibe NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Heke bi têra xwe NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tune be, leza karlêkên beşa duyem a glîkolîzê hêdî dibin an jî glîkolîz radiweste.

Heke di xaneyê de oksîjen hebe, NADH bi hêsanî tê oksandin. Ji NADH-ê hîdrojen tên berdan elektronên bi enerjiya bilind bi berdana hîdrojenan ji NADH-ê diqetin û NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; peyda dibe. Piştî glîkolîzê, hîdrojenên ji NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; hatine berdan, ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.

Heke di hawirdorê de oksîjen tûne be, oksandina NADH bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, bi rêçeya genînê rû dide.

'''Gava 7.'''

Di vê qonaxê de 1,3 bîsfosfoglîserat bi hankirina enzîma fosfoglîserat kinaz, fosfata bi enerjiya bilind dide ADP-yê ko molekulek ATP were çêkirin.

Heke enzîm ji molekulek endamî fosfatê biqetîne û wê rasterast bi ADP-yê ve girê bide, ev fosforîkirin wekî fosforîlasyona di asta substradê (bi înglîzî: ''substrate-level phosphorylation'') tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;Di 1,3 bîsfosfoglîseratê de komek karbonîl tê oksandin bo komek karboksîl, bi vî awayê 3-fosfoglîserat peyda dibe.

'''Gava 8.'''

Di gava heyştem de koma fosfta di 3-fosfoglîseratê de mayî bi hankirina enzîma îzomeraz a bi navê mutaz, ji karbona sêyem tê guhaztin bo karbona duyem û 2-fosfoglîserat peyda dibe.(3-fosfoglîserat û 2-fosfoglîserat îzomerê hev in).

'''Gava 9.'''

Di vê gavê de enzîma enolaz çalak e. Enolaz ji 2-fosfoglîseratê molekulek avê (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) digetîne, bi dûrxistina avê, ji ber karlêka dehîdrasyonê, di molekula mayî de cotebendek kîmyayî ava dibe. Ji ber cotebendê enerjiya potansiyel a bendê fosfatê zêde dibe û molekula fosfoenolpîruvat (PEP) (bi înglîzî:''phosphoenolpyruvate'') peyda dibe

'''Gava 10.'''

Di gava dawî ya glîkolîzê de karlêka kîmyayî bi enzîma pîruvat kînaz ve tê hankirin. Ji fosfoenolpîruvatê fosfatek tê qetandin û ji bo çêkirina ATP-ya duyem tê bikaranîn. Molekula mayî êdî wekî asîda pîruvî an jî pîruvat tê navkirin.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

== Encamên glîkolîzê ==
[[Wêne:Karlêka giştî ya glîkolîzê ku.png|center|frameless|1196x1196px]]
Glîkolîz bi glukozek dest pê dike û bi du molekulên pîruvat, bi tevahî bi çar molekulên ATP û du molekulên NADH-ê bi dawî dibe.

Di destpêka glîkolîzê de, glukoza seşkarbonî ya xelekî, bi xerckirina du ATP, ji bo têkşikestinê tê amadekirin, loma herçiqas ji glîkolîzê çar ATP berhem bibin jî, di rastî de di dawiya glîkolîzê de safî du ATP tên bidestxistin.

Heke xane piştî glîkolîzê, molekulên pîruvatê hê zêdetir hilneweşîne, wê ji glukozek tenê du ATP bi dest bixe.

Li dawiya glîkolîzê, elektronên bi enerjiya bilind ên ji bendên kîmyayî yê glukozê, her ko ji wergirek elektronê diguhazin molekulek din a wergira elektronê, piraniya enerjiya xwe winda dikin. Ev enerjî dibe ko ji bo çêkirina ATP an jî ji bo çêkirina hinek bendên kîmyayî yên nû were bikaranîn. Herwisa hinek ji enerjiya elektronan jî wekî enerjiya tînê (germahî) li hawirdorê belav dibe. Piştê glîkolîzê, elektronên bi enerjiya kêmbûyî ji bo wergira dawî ya elektronê tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

Heke molekula kotahî ya elektonan werdigire oksîjen be, ev kar wekî '''bahenaseya xaneyî''' (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulek neendamî be (sulfat (SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, an jî sulfur (S)) ev kar wekî '''nebahenaseya xaneyî''' (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin.

Hin caran jî ji bo elektronan wergira kotahî molekulek endamî ye (pîruvat), vê gavê ev rêçeya metabolî wekî '''genîn''' (bi înglîzî: ''fermentation'') tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyokîmya]]
[[Kategorî:Kîmya]]
[[Kategorî:Biyolojî]]
[[Kategorî:Glîkolîz| ]]</text>
      <sha1>9adpm2vrzy0nimw2xobkgtw590nmvcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098817</id>
      <parentid>2098752</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hin taybetmendiyên glîkolîzê */</comment>
      <origin>2098817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13433" sha1="c188n0t33yunxl9pjltkiolhh9uguty" xml:space="preserve">[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|399x399px|Glîkolîz rêçeya metabolî ya xaneyê ye, ji rêzeya 10 karlêkên kîmyayî pêk tê.]]
'''Glîkolîz''' (bi înglîzî: ''glycolysis'') di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê.

Peyva glîkolîz ji du peyvên grekî; glykos û lysis pêk tê. Di zimanê grekan de peyva “glykos” ji bo [[şekir]], şîrînî tê bikaranîn. Wateya peyva “lysis” jî dabeşkirin, helandin, parçekirin e. Ango wateya “glîkolîz” parçekirina şekir (glukoz) e.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Hemû enerjiya ko xaneyên zindî ji bo zindeçalakiyên xwe bi kar tînin, ji bendên kîmyayî yên xurekan, bi taybetî ji molekula [[glukoz]]ê tê dabînkirin.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot;&gt;O'Connor, C. M. &amp; Adams, J. U. Essentials of Cell Biology. Cambridge, MA: NPG Education, 2010&lt;/ref&gt; Enerjiya kîmyayî ya nav glukozê bi çendan karlêkên kîmyayî; karlêkên oksan û kêmkirin (bi înglîzî: ''oxidation-reduction''), ji bo çêkirina [[Adenozîna trîfosfat|ATP-yê]] tê bikaranîn.

== Karlêka oksan û kêmkirin ==
[[Wêne:Karlêka oksandin û kêmkirinê ku.png|thumb|399x399px|NADH molekula guhêzerê elektronan e.]]
Enerjiya di nav xurekan de embarkirî, bi karlêkên oksan û kêmkirin ên [[xane]]yê ve tê serbestberdan. Molekulên xurekê ji bo bidestxistina enerjiyê wekî bexşînerên [[elektron]]an kar dikin.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot; /&gt; Di xaneyê de bi karlêkên kîmyayî molekulên xurekê tên hilweşandin, enerjiya ji bendên kîmyayî yên xurekan hatiye berdan, bi şeweyî eletronan an jî [[hîdrojen]]an ji aliyê molekulên wergirên elektronan ve tê girtin û embarkirin ko paşê were bikaranîn. Ango xane enerjiya ji hilweşandina xurekan hatiye berdan rasterast bi kar naîne, lê di molekulên wekî ATP û nîkotînamîd adenîn dînukleotîd de (bi înglîzî: (NADH) ''nicotinamide adenine dinucleotide'') embar dike.&lt;ref name=&quot;Essentials of Cell Biology&quot; /&gt;

Di hilweşandina bendên kîmyayî yên glukozê de gava yekem glîkolîz e. Rêçeya glîkolîzê li ser bingeha karlêkên oksan û kêmkirinê rû dide.

Di karlêka kîmyayî de ji [[atom]]ek an jî molekulek windakirina elektron, wekî '''oksan''' tê navkirin (bi înglîzî: ''oxidation''). Ango gava ji atomek an jî molekulek elektron diqete, ew tê oksandin (bi înglîzî: ''oxidized''). Atom bi tena serê xwe elektron bernade, divê atomek din an jî molekulek din jî di heman demê de elektrona hatiye berdan werbigire.

Ji aliyê atomek an jî molekulek ve wergirtina elektron wekî kêmkirin (bi înglîzî: ''reduction'') tê navkirin. Ango karlêka oksan û kêmkirin di heman demê de rû didin.

== Hin taybetmendiyên glîkolîzê ==
Glîkolîz rêçeya metabolî ya xaneyê ye, ji rêzeya 10 karlêkên kîmyayî pêk tê.

Bi glîkolîze, hema di hemû xaneyan de glukoz tê hilweşandin bo du pîruvatan û enerjiya tê berdan jî di [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yan de tê embarkirin.&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;glycolysis&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 20 Feb. 2024, [https://www.britannica.com/science/glycolysis]. Accessed 8 March 2024.&lt;/ref&gt;

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi [[oksîjen]]ê nîn e, loma hema hemû zîndewer, ji bo bidestxistina enerjiyê, glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Di xaneyên navikseretayî û navikrasteqînan de glîkolîz di [[sîtoplazma]]ya xaneyê de rû dide.

Glîkolîz bi molekulek glukoza şeşkarbonî ya bi şêweyî xelekî dest pê dike û bi du molekulên pîruvat (bi înglîzî: ''pyruvate'') yên sêkarbonî bi dawî dibe.

Di pêvajoya glîkolîzê de piraniya [[enzîm]]an ji bo karlêkên pêçewane (bi înglîzî: ''reverse reactions)'' kar dikin, ango enzîm karlêkê bi pêş ve an jî bi paş ve han dike.

Glîkolîz ji du qonaxên cuda pêk tê. Di qonaxa yekem a rêçeya glîkolîzê de ATP tê xerckirin, ango di qonaxa yekem de karlêkên wizemij rû didin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;Bi vî awayê glukoz tê guhertin ko ji molekulek şeşkarbonî du molekulên sêkarbonî were bidestxistin.

Di qonaxa duyem a glîkolîzê de ji molekulan, enerjî tê bidestxistin, ango karlêkên wîzederkiriner rû dide, enerjiya ji molekulan tê berdan, bi şeweyê ATP tê embarkirin. Herwisa NADH jî tê oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.

== Rêçeya karlêkên glîkolîzê ==
Pêvajoya glîkolîzê bi du beşên sereke tê şîrovekirin; beşa yekem û beşa duyem.
[[Wêne:Glycolysis pathway 2-ku.png|center|frameless|1164x1164px]]

=== Beşa yekem a glîkolîzê (Gavên pêdivîya bi xerckirina enerjiyê) ===
Beşa yekem a glîkolîzê ji 5 karlêkên li pey hev pêk tê. Di vê qonaxê de molekulek glukoz tê hilweşandin bo 2 molekulên glîseraldehîd 3-fosfatê (G3P). Ji bo van karlêkan pêdivî bi enerjiya ATP-yê heye. Ango van karlêkan, karlêkên wizemij (endergonî) ne, ji bo berdewamiya karlêkê, enerjiya ji ATP-yê tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

'''Gava 1.'''

Di gava yekem a glîkolîzê de enzîma hegzokînaz fosforîkirina (fosforîlasyon) şekirê şeşkarbonî han dike. Hegzokînaz ATP -yê wekî çavkaniya fosfatê bi kar tîne. Ji ATP-yê fosfatek diqetîne û bi glukozê ve girê dide. Bi vî awayê glukoza-6-fosfat peyda dibe. Ev pêkhate bi qasî glukozê xweragir nîne, bi hesantir tevlê karlêkên kîmyayî dibe.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

'''Gava 2.'''

Di gava duyem a glîkolîzê de, enzîmek îzomeraz, glukoz-6 fosfatê diguherîne îzomerek wê ya bi navê [[fruktoz]]-6-fosfat. Ango enzîma îzomeraz, fosfoglukozê diguherîne bo îzomera fosfofruktozê.

'''Gava 3.'''

Di gava sêyem de fruktoz-6-fosfat ji aliyê enzîma fosfofruktokînaz (bi înglîzî: ''phosphofructokinase'') ve tê hankirin. Ji ATP-ya duyem fosfatek tê qetandin û ji bo fosforîkirina fruktoz-6-fosfatê tê bikaranîn. Bi girêdana fosfata nû, fruktoz-1,6 dufosfat peyda dibe.

'''Gava 4.'''

Bi girêdana fosfatek nû, xweragiriya fruktoza-1,6 dufosfat hê lawaztir dibe. Di gava çaremîn a glîkolîzê de enzîma aldolaz (bi înglîzî: ''aldolase'') çalak e. Aldolaz fruktoza-1,6 dufosfatê dabaş dike bo du îzomerên sêkarbonî: dîhîdroksîaseton-fosfat (bi înglîzî: ''dihydroxyacetone-phosphate'') û glîseraldehîd-3-fosfat (bi înglîzî: g''lyceraldehyde-3-phosphate'')

'''Gava 5.'''

Di pêvajoya gava pêncem de enzîmek îzomeraz dîhîdroksîaseton-fosfatê diguherîne bo îzomera wê ya bi navê glîseraldehîd-3-fosfat. Ango êdî karlêkên glîkolîzê bi du molekulên îzomerên hev, bi hebûna du glîseraldehîd-3-fosfat didome.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

=== Beşa duyem a glîkolîzê (Gavên bidesxistina enerjiyê) ===
Di beşa duyem de bi 5 gavan, glîseraldehîd-3-fosfat tê guhertin bo pîruvatê û ATP tê bidestxistin.

Hetanê vê gavê, bo hilweşîna glukozek, du ATP hat xerckirin, hîç ATP nehat bidestxistin û du molekulên sêkarbonî hatin çêkirin. Ev herdu molekul di beşa duyem a glîkolîzê de tên bikaranîn. Di vê qonaxê de 4 ATP tên bidestxistin lê ji ber ko ji bo hilweşandina glukozê 2 ATP hatibû xerckirin, di glîkolîzê de, ji glukozek qezenca enerjiyê 2 ATP ye. Herwisa ligel ATP-yê 2 molekulên NADH ên bi enerjiya bilind jî peyda dibin.

'''Gava 6.'''

Di gava şeşem a glîkolîzê de bi oksandina glîseraldehîd-3-fosfat, elektronên bi enerjiya bilind tên berdan, elektron ji aliyê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ve tên girtin û NADH peyda dibe. Paşê, glîseraldehîd-3-fosfat tê fosforîkirin û fosfatek din lê tê zêdekirin. Lê ji bo vê fosforîkirinê pêdivî bi ATP-yê nîn e. Bi vî awayê molekula nû ya bi navê 1,3-bîsfosfoglîserat (bi înglîzî: ''1,3-bisphosphoglycerate'') peyda dibe.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

Enzîma dîhîdrogenez ji glîseraldehîd-3-fosfatê cotek atomên hîdrojenê (2 elektron û 2 [[proton]]) diqetîne. 2 elektron û protenek tê şandin bo koenzîma NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Protona din wekî iyonên hîdrojenê (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) belavê hawirdorê dibe.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt; Ango NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; molekulek hîdrojenê û elektronek werdigire. Ji ber elektrona bi bargeya negatîv, bargeya NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; netar dibe û bi girêdana molekula hîdrojenê jî NADH peyda dibe.

Elektron gava ji glîseraldehîd-3-fosfatê tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ê, ji enerjiya potansiyela xwe pir hindik enerjî winda dikin. Ango NADH ên elektron guhêzer, bi enerjiyê dewlemend in.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot; /&gt;

Berdewemiya karlêkê bi hebûna molekula NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ve girêdayî ye. NADH (nîkotînamîd adenîn dînukleotîd) Loma divê di xaneyê de NADH bi oksandinê elektron berde û bibe NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Heke bi têra xwe NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tune be, leza karlêkên beşa duyem a glîkolîzê hêdî dibin an jî glîkolîz radiweste.

Heke di xaneyê de oksîjen hebe, NADH bi hêsanî tê oksandin. Ji NADH-ê hîdrojen tên berdan elektronên bi enerjiya bilind bi berdana hîdrojenan ji NADH-ê diqetin û NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; peyda dibe. Piştî glîkolîzê, hîdrojenên ji NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; hatine berdan, ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.

Heke di hawirdorê de oksîjen tûne be, oksandina NADH bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, bi rêçeya genînê rû dide.

'''Gava 7.'''

Di vê qonaxê de 1,3 bîsfosfoglîserat bi hankirina enzîma fosfoglîserat kinaz, fosfata bi enerjiya bilind dide ADP-yê ko molekulek ATP were çêkirin.

Heke enzîm ji molekulek endamî fosfatê biqetîne û wê rasterast bi ADP-yê ve girê bide, ev fosforîkirin wekî fosforîlasyona di asta substradê (bi înglîzî: ''substrate-level phosphorylation'') tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;Di 1,3 bîsfosfoglîseratê de komek karbonîl tê oksandin bo komek karboksîl, bi vî awayê 3-fosfoglîserat peyda dibe.

'''Gava 8.'''

Di gava heyştem de koma fosfta di 3-fosfoglîseratê de mayî bi hankirina enzîma îzomeraz a bi navê mutaz, ji karbona sêyem tê guhaztin bo karbona duyem û 2-fosfoglîserat peyda dibe.(3-fosfoglîserat û 2-fosfoglîserat îzomerê hev in).

'''Gava 9.'''

Di vê gavê de enzîma enolaz çalak e. Enolaz ji 2-fosfoglîseratê molekulek avê (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) digetîne, bi dûrxistina avê, ji ber karlêka dehîdrasyonê, di molekula mayî de cotebendek kîmyayî ava dibe. Ji ber cotebendê enerjiya potansiyel a bendê fosfatê zêde dibe û molekula fosfoenolpîruvat (PEP) (bi înglîzî:''phosphoenolpyruvate'') peyda dibe

'''Gava 10.'''

Di gava dawî ya glîkolîzê de karlêka kîmyayî bi enzîma pîruvat kînaz ve tê hankirin. Ji fosfoenolpîruvatê fosfatek tê qetandin û ji bo çêkirina ATP-ya duyem tê bikaranîn. Molekula mayî êdî wekî asîda pîruvî an jî pîruvat tê navkirin.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;/&gt;

== Encamên glîkolîzê ==
[[Wêne:Karlêka giştî ya glîkolîzê ku.png|center|frameless|1196x1196px]]
Glîkolîz bi glukozek dest pê dike û bi du molekulên pîruvat, bi tevahî bi çar molekulên ATP û du molekulên NADH-ê bi dawî dibe.

Di destpêka glîkolîzê de, glukoza seşkarbonî ya xelekî, bi xerckirina du ATP, ji bo têkşikestinê tê amadekirin, loma herçiqas ji glîkolîzê çar ATP berhem bibin jî, di rastî de di dawiya glîkolîzê de safî du ATP tên bidestxistin.

Heke xane piştî glîkolîzê, molekulên pîruvatê hê zêdetir hilneweşîne, wê ji glukozek tenê du ATP bi dest bixe.

Li dawiya glîkolîzê, elektronên bi enerjiya bilind ên ji bendên kîmyayî yê glukozê, her ko ji wergirek elektronê diguhazin molekulek din a wergira elektronê, piraniya enerjiya xwe winda dikin. Ev enerjî dibe ko ji bo çêkirina ATP an jî ji bo çêkirina hinek bendên kîmyayî yên nû were bikaranîn. Herwisa hinek ji enerjiya elektronan jî wekî enerjiya tînê (germahî) li hawirdorê belav dibe. Piştê glîkolîzê, elektronên bi enerjiya kêmbûyî ji bo wergira dawî ya elektronê tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

Heke molekula kotahî ya elektonan werdigire oksîjen be, ev kar wekî '''bahenaseya xaneyî''' (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulek neendamî be (sulfat (SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, an jî sulfur (S)) ev kar wekî '''nebahenaseya xaneyî''' (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin.

Hin caran jî ji bo elektronan wergira kotahî molekulek endamî ye (pîruvat), vê gavê ev rêçeya metabolî wekî '''genîn''' (bi înglîzî: ''fermentation'') tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyokîmya]]
[[Kategorî:Kîmya]]
[[Kategorî:Biyolojî]]
[[Kategorî:Glîkolîz| ]]</text>
      <sha1>c188n0t33yunxl9pjltkiolhh9uguty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Genîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249415</id>
    <revision>
      <id>2098837</id>
      <parentid>2051952</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10173" sha1="6q0awdg0ehjerbtw7twqmdbjc68lz4z" xml:space="preserve">'''Genîn''' (bi înglîzî: ''fermentation''), ji bo bidestxistina [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê di bin şert û mercên nebûna oksîjenê de ji aliyê hin [[bakterî]] û karokên havênê, bi navbeynkariya [[enzîm]]an hilweşandina molekulên wekî [[glukoz]] û [[fruktoz]].&lt;ref&gt; S.W.D. and King, R.C. (2002) A dictionary of genetics. 7th. ed. New York, NY, USD: Oxford University Press. &lt;/ref&gt;

Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi [[Glîkolîz|rêçeya glîkolîzê]] hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîrûvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Ango genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa pêşîn de glukoz bi rêçeya [[glîkolîz]]ê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê. Di glîkolîzê de ji molekulek glukozê safî 2 [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê bidestxistin. Di rêçeya glîkolîzê de pêdivî bi oksîjenê tune, lê ji bo berdewamiya karlêkê divê bi têra xwe koenzîma NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; hebe. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-ê, ji bo glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin. Koenzîma NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; di karlêkên glîkolîzê de wekî wergira elektronan kar dike. Ango bi rêçeya genînê, xane dikare bi awayekî domdar glukozê hilweşîne û ATP bi dest bixe.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot; /&gt;

Di rêçeya piştî glîkolîzê de ATP nayê berhemkirin, lê ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot; /&gt;

Li gor bahenaseya xaneyî (bi înglîzî: ''aerobic respiration''), di rêçeya genînê de ji ber du sedeman, pir hindik ATP tê çêkirin.

Sedema yekem, glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin. A duyem jî, NADH ên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn. Loma di rêçeya genînê de tenê 2 ATP tên qezenckirin.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Ji genînê re hin caran “glîkolîza bêoksîjenî” (bi înglîzî: ''anaerobic glycolysis'') tê gotin. Glîkolîza bêoksîjenî rêçeya kîmyayî ye ko pîruvat tê guhertin bo laktat an jî etanolê û NADH jî tê oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Beyî ko hay ji erkên karokên havênê an jî bakteriyan hebin, mirovahî bi hezaran salan di pîşesaziyê de ji bo çêkirina [[Tirşîn|tirşî]], [[nan]], vexwarinên alkolî, û hwd. genîn bi kar anîn. Kîmyagerê fransî [[Louis Pasteur]] di sala 1860î de da ravekirin ko çêbûna vexwarinên alkolî û tirşî bi navbeynkariya bakterî û karokên havênê, bi pêvajoya genînê rû dide.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt;

Ne tenê bakterî û karokên havênê, lê di hin [[xane]]yên riwek û ajalan de jî genîn rû dide.

== Piştî glîkolîzê an bahenase dest pê dike an jî genîn ==
Ji ber ko di beşa yekem a glîkolîzê de NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; wekî wergira elektron kar dike û di xaneyê de rêjeya wê kêm dibe, NADH-a di beşa duyem a glîkolîzê de hatiye çêkirin, divê dubare were bikaranîn bo çêkirna NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê. Heke di xaneyê de bi têra xwe NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tune be, glîkolîz hêdî dibe an jî radiweste.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Heke di hawirdorê de bi têra xwe oksîjen hebe, bi rêçeya bahenaseyê elktronên ji NADH-ê ji aliyê oksîjenê ve tên wergirtin û NADH tê oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.

Di nebûna oksîjenê de an ji di hawîrdora kêmoksîjenî de, gelek zîndewer bi rêçeya genînê ji NADH-ê elektron diguhazînin pîruvatê û NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; bi dest dixin.&lt;ref name=&quot;Lehninger Principles of Biochemistry&quot;&gt;David L. NelsonMichael M. Cox(2013). Lehninger Principles of Biochemistry. : W. H. FREEMAN AND COMPANY • New York ISBN-13: 978-1-4641-0962-1 &lt;/ref&gt;

== Corên genînê ==
Corên genînê li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin tên navkirin. Herçiqas gelek corên genînê hebin jî ji vana genîna asîda laktî û genîna alkolî, genînên herî berbelav in.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== Genîna asîda laktî ===
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|399x399px|Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe.]]
{{Gotara bingehîn | Genîna asîda laktî}}

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Oksandina NADH ji aliyê enzîma laktat dehîdrojenaz (bi înglîzî: ''lactate'' ''dehydrogenase'') ve tê hankirin (katalîzekirin).&lt;ref name=&quot;Fundamentals of Biochemistry&quot;&gt; Fundamentals of Biochemistry L I F E AT TH E M O L E C U L A R L E V E L. : Voet D.,Voet G.,Pratt C. • John Wiley &amp; Sons, Inc. ISBN-13: 978-0470-54784-7 &lt;/ref&gt;

Di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt;

Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji [[şîr]], [[mast]] û [[Penîr|penêr]] tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot; /&gt; Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov jî dikarin di kêmasiya oksîjenê de, bo demek kurt, bi genîna asîda laktî ATP bi dest bixin. Piraniya laktata di xaneyên peykeremasûlke de çêbûyî, bi navbeynkariya [[xwîn]]ê tê guhaztin bo [[kezeb]]ê û ji bo çêkirina glukozê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Fundamentals of Biochemistry&quot; /&gt;

=== Genîna alkolî ===
[[Wêne:Genîna alkolî ku.png|thumb|400x400px|Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê.]]
{{Gotara bingehîn | Genîna alkolî}}

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Bi oksandina NADH, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin.

Mirovahî bi hezaran salan e rêçeya genîna alkolî li gel tirşkirina hevîrê nan, ji bo çêkirina vexwarinên alkolî yên wekî bîre û şereb bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di rêçeya genîna alkolî de karlêka yekem ji aliyê enzîma pîruvat dekarboksîlaz (bi înglîzî: ''pyruvate decarboxylase'') ve tê hankirin. Ji pîruvatê koma karboksîlê diqete û wekî gaza karbona dioksîd tê berdan. Wendakirina karbona dioksîd, qeberaya pîruvatê bi qasî karbonek kêm dike û molekula dukarbonî ya bi navê asetaldehîd çêdibe. Di gava duyem a genîna alkolî de, bi hankirina enzîma alkol dehîdrojenaz (bi înglîzî: ''alcohol dehydrogenase'' ) NADH tê oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û asetaldehîd jî bi wergirtina elektronan tê kêmkirin û etanol peyda dibe.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt; Ango di genîna alkolî de asetaldehîd ji bo wergirtina elektronan, wergira dawî ye.

== Genîn bi kurtî ==

* Hin bakterî û karokên havênê tenê bi rêçeya genînê ATP bi dest dixin.
* Di karlêkên genînê de ji bo domandina glîkolîzê, molekulek endamî wekî wergira dawî, elektronan werdigire.&lt;ref name=&quot;Microbiology&quot;/&gt;
* Di genînê de zincîra guheztina elektronan cih nagire.
* Di rêçeya genînê de ji molekulek glukozê, tenê di qonaxa glîkolîzê de 4 molekul ATP tê bidestxistin, lê ji ber ko bo glîkolîzê 2 ATP tên xerckirin ji genîna glukozek safî 2 ATP tên qezenckirin. Piştî glîkolîzê dema oksandina NADH-ê de ATP çênabe.
* Ji ber ko enerjiyek hindik tê bidestxistin, tenê hin zîndewerên tekxaneyî dikarin ji bo dabînkirina ATP-yê rêçeya genînê wekî çavkaniya enerjiyê bi kar bînin.&lt;ref name=&quot; Concepts and Applications&quot;&gt;Starr, C. (2007). Biology:concepts and applications (7th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;
* Hin xaneyên ajalan jî bi genînê ATP bi dest dixin.
* Di genînê de ATP, bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de (bi înglîzî: ''substrate-level phosphorylation'') tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;
* Tevî ko elektronên ji glukozê tên berdan, ji aliyê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ve tên wergirtin û pîruvat peyda dibe, lê elektron cardin tên wergerandin bo molekula endamî ya wekî laktat an jî etanolê. Ango ji molekula endamî elektron belavê hawirdorê an jî derbasî molekulek neendamî (mînak, oksîjen) nabin, di rêçeya genînê de molekula endamî elektronan winda nake.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;
* Ji hevîr çêbûna nan, ji şîr çêbûna mast (qatix) û penêr bi genînê rû didin. Herwisa tirşî, [[bîra]], [[şerab]] jî bi genînê çêdibin.
* Di genîna asîda laktî de pîruvat ji NADH-ê elektronan digire, bi kêmkirina pîruvatê laktat (asîda laktî) peyda dibe.
* Di pêvajoya genîna alkolî de pêşî, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-ê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot;Microbiology&quot;/&gt;

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]
[[Kategorî:Genîn| ]]
[[Kategorî:Hander]]
[[Kategorî:Mîkolojî]]</text>
      <sha1>6q0awdg0ehjerbtw7twqmdbjc68lz4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zincîra guhaztina elektronan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260134</id>
    <revision>
      <id>2098908</id>
      <parentid>1919848</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12569" sha1="tes60145044wsgqj396qul55v8cm1sc" xml:space="preserve">[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Di xaneyên navikrasteqîn de zincîra guhaztina elektronan (ZGE) û enzîma çêkerê (diristker) ATP-yê di nav parzûna navî ya [[Mîtokondrî|mîtokondriyê]] de bicihbûnî ne.]]
'''Zincîra guhaztina elektronan''' an jî '''sîstema guhaztina elektronan''' (bi înglîzî: ''electron transport chain-electron transport system''), zincîra molekulên ko ji bo çêkirina ATP-yê tevlê rêzekarlêkên oksandin û kêmkirinê (redoks) dibin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt; Hin caran li dewsa “zincîra guhaztina elektronan”, peyva “zincîra henaseyê (bi înglîzî: respiratory chain) tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Human Biology.&quot;&gt;Starr, C., &amp; McMillan, B. (2010). Human Biology (8th ed.). Pacific Grove, CA: Brooks/Cole Publishing Company. &lt;/ref&gt;

[[Henaseya xaneyê|Bahenaseya xaneyê]] (bi îngilîzî: ''aerobic cellular respiration'') ji sê beşên serekî pêk tê: Glîkolîz, çerxa Krebs û fosforîlasyona oksîdatîv. Di [[glîkolîz]]ê de [[glukoz]] tê hilweşandin bo 2 molkulên pîruvatê û ji glukozê 2 NADH û 2 ATP tê berdan. Her piruvatek bi oksandinê diguhere bo [[Oksandina pîruvatê|asetîl CoA]], CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û NADH jîn tê berdan. Paşê asetîl CoA di [[çerxa Krebs]] de tê bikaranîn. Di çerxa Krebs de ji bo her dorê, ji asetîl CoA-yê 2 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, 3NADH, 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û 1 [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] peyda dibe. Di qonaxa [[fosforîlasyona oksîdatîv]] de NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; yên di gavên berê de hatine berdan di çêkirina ATP de tên bikaranîn.

Fosforîlasyona oksîdativ ji du qonaxan pêk tê: zincîra guhaztina elektronan (bi îngilîzî: ''electron transport chain (ETC)'') û [[kîmîozmoz]] (bi înglîzî: ''chemiosmosis'').

== Taybetmendiyên zincîra guhaztina elektronan ==
Di xaneyên navikrasteqîn de zincîra guhaztina elektronan (ZGE) û enzîma çêkerê (diristker) ATP-yê di nav parzûna navî ya [[Mîtokondrî|mîtokondriyê]] de bicihbûnî ne. Parzûna navî ya mîtokondriyê locdar e û wekî krîsta tê navkirin. Di xaneyên navikseretayî de zincîra guhaztina elektronan li ser navpoşê [[parzûna xaneyê]] de cih digirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên oksandin, elektronên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi navbeynkariya zincîrê tê guhaztin bo molekula oksîjenê.&lt;ref name=&quot;Biochemistry&quot;&gt; Biochemistry. : Rawn, J.D. (1989) Biochemistry. Burlington, NC: Neil Patterson Publishers, Carolina Biological Supply Company. ISBN- 0-89278-400-8 &lt;/ref&gt;

Piraniya pêkhateyên zincîra guhaztina elektronan [[proteîn]] in. Proteînên zincîrê bi şeweyê kompleksên fireproteînî (bi înglîzî: ''multiprotein complex'') ne û ji I heta IV-a tên navkirin. Komen prostetî bi proteînan ve bi awayekî zexm girêdayî ne. Komên prostatî (bi înglîzî: ''prosthetic groups'') pêkhateyên neproteînî ne û ji bo çalakiya katalîzekirinê ya proteînê (enzîm) girîng in.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava pêkhateyek zincîrê ji cîranê xwe [[elektron]] werdigire, tê kêmkirin (bi îngilîzî: ''reduced'') û gava elektronên xwe dide molekulek din jî tê oksandin (bi îngilîzî: ''oxidized''). Her cara ko di zincîra guhaztina elektronan de elektron tên guhaztin, wergirê elektronronan bi girtin û berdana elektronan ji asta kêmkirinê diguhere bo asta oksandinê.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot; /&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de, NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; yên tevlê karlêkên oksan û kêmkirinê (redoks) dibin, elektronên (hîdrojenên) xwe ji hilweşandina glukozê (an jî xurekên din) bi dest dixin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt;

Bi alîkariya enzîmên hîdrojenaz ve, ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; hîdrojen tên qetandin, elektronên hîdrojenan ji aliyê molekulek endamê zincîra guhaztina elktronan ve tên wergirtin. Gava ji hîdrojenê elektron tê berdan hîdrojen êdî tenê ji protonek pêk tê, loma ji vê gavê şûnve êdî ji bo hîdrojena oksandî (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) peyva proton tê bikaranîn.

Di zincîrê de li gor meyla wergirtin an jî berdana elektronan, her molekul di rêzek taybet de cih digire. Meyla wergirtina elektronan, ji molekula yekem a zincîrê ber bi molekula dawî, her ko diçe zêdetir dibe. Di zîncîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdidin. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt;

Di fosforîlasyona oksîdatîv de guhaztina elektron bi sê awayê rû dide.&lt;ref name=&quot;Lehninger Principles of Biochemistry&quot;&gt;David L. NelsonMichael M. Cox(2013). Lehninger Principles of Biochemistry. : W. H. FREEMAN AND COMPANY • New York ISBN-13: 978-1-4641-0962-1 &lt;/ref&gt;

1. Rasterast guhaztina elektronan. Wekî mînak, di kêmkirina Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; bo Fe&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; de Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; rasterast elektronek werdigire.

2. Guhaztina wekî atoma hîdrojenê. Hîdrojen ji protonek (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) û elektronek (e&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; ) pêk tê.

3. Guhaztina bi şeweyê iyona hîdrîdê (:H&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;). Hîdrîd du elektron û protonek lixwe digire.

== Rêz û Pêkhateya kompleksên zincîrê ==
[[Wêne:Mitochondrial electron transport chain—Etc4 ku.svg|thumb|400x400px|Di zîncîra guhaztina elektronan de du rêçeyên guhaztinê hene. Rêçeya yekem bi kompleksên I-III-IV rû dide û NADH wekî substrat tê bikaranîn. Di rêçeya duyem de substrat suksînad e û rêçe ji kompleksên II-III-IV pêk tê]]

Rêza asayî ya proteînên ZGE-yê Kompleksa I, kompleksa II, koenzîm Q, kompleksa III, sîtokrom C û kompleksa IV e.

Di zîncîra guhaztina elektronan de du rêçeyên guhaztinê hene. Rêçeya yekem bi kompleksên I-III-IV rû dide û NADH wekî substrat tê bikaranîn. Di rêçeya duyem de substrat suksînad e û rêçe ji kompleksên II-III-IV pêk tê&lt;ref&gt;Zhao RZ, Jiang S, Zhang L, Yu ZB. Mitochondrial electron transport chain, ROS generation and uncoupling (Review). Int J Mol Med. 2019 Jul;44(1):3-15. toi: 10.3892/ijmm.2019.4188. Epub 2019 May 8. PMID: 31115493; PMCID: PMC6559295.&lt;/ref&gt;

=== Kompleksa I ===
Molekula yekem a zîncîra guhaztina elektronan Kompleksa I e. Kompleksa I wekî NADH dehîdrojenaz (bi înglîzî: ''NADH dehydrogenase'') an jî ubîkunon oksîdoreduktaz (bi înglîzî: ''ubiquinone oxidoreductase'') jî tê navkirin. Kompleksa I [[enzîm]]ek gir e, flavoproteîn jî tê de ji 42 cor zincîrên firepeptîd û herî kêm guşiya ji 6 hesin-sulfur (Fe-S) pêk tê. Kompleksa I bi şêweyê [[tîp]]a L ye, milekî L-yê di nav parzûnê de ye, milê din ber bi matrîksê ve dirêj dibe (di xaneyên navikseretayî de ber bi [[sîtoplazma]]yê ve dirêj dibe). NADH dehîdrojenaz ji NADH-ê 2 hîdrojen diqetîne.&lt;ref name=&quot;Lehninger Principles of Biochemistry&quot;/&gt;

NADH ên ko ji karlêkên glîkolîz, [[oksandina pîruvatê]] û ji çerxa Krebs hatine berdan, li vir tên oksandin. Ji NADH-ê 2 elektron tê guhaztin bo flavîn mononukleotîdê (FMN). Paşê ji vir elektron tên guhaztin bo beşa Fe-S. Dawiya dawî elektron tên guhaztin bo ubîkunonê (koenzîm Q). Bi van karlêkên oksandin û kêmkirinê bi navbeynkariya enerjiya ji elektronan, 4 iyonên hîdrojenê (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji matrîksa mîtokondriyê derbasî valahiya navbera parzûnan dibin û tevlê avakirina gradyana protonan dibin&lt;ref&gt;Ahmad M, Wolberg A, Kahwaji CI. Biochemistry, Electron Transport Chain. [Updated 2023 Sep 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526105]&lt;/ref&gt;

=== Kompleksa II ===
Kompleksa II an jî bi navê xwe yê din suksînat dehîdrojenaz (bi înglîzî: ''succinate dehydrogenase'') ji suksînatê elektron werdigire. Suksînat dema çerxa Krebs de peyda dibe. Gava suksînat tê oksandin bo fumeratê, 2 elektron di kompleksa II de ji aliyê FAD-ve tên wergirtin. FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; elektronan diguhazîne guşeya hesin-sulfurê (Fe-S), ji wir jî elektron derbasî ubîkunon (bi înglîzî: ''ubiquinone'') dibin. Ubîkunon molekulek piçûk a dijav (bi îngilîzî: ''hydrophobic'') û neproteînî yê zincîra guhêzerê elektronan e. Herwisa ji bo vê molekulê navê koenzîm Q jî tê bikaranîn. Koenzîm Q elektronan diguhazîne kompleksa III.

=== Kompleksa III ===
Kompleksa III, an jî kompleksa sitokrom bc1 (''cytochrome'' ''bc1 complex''), ji sîtokroma b, proteînên sîtokroma c û du guşeyên Fe-S pêk tê.

Piraniya guhêzerên elektronan ên di navbera ubîkunon û oksîjenê proteîn in û wekî sîtokrom (bi înglîzî: ''cytochromes'') tên navkirin. Di zincîra guhaztina elektronan de gelek corên sîtokroman hene. Di zincîrê de sîtokoroma dawî, sîtokrom a3 ye. Elektron ji vir tên guhaztin bo oksîjenê.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Sîtokrom komek proteînin ko koma hemê lixwe digirin. Sîtokrom di [[henaseya xaneyê]] û fotosentezê de di zincîra guhaztina eletronan de her carê elektonek diguhazîne.&lt;ref name=&quot;Biochemistry&quot;/&gt;

Koma prostatî ya sîtokroman wekî koma hem (bi înglîzî: heme group) tê navkirin û atomek hesinê lixwe digire. Wergirtin û berdana elektronan bi navbeynkariya atoma hesinê rû dide. Bi wergirtina elektronê de koma hem ji rewşa Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; diguhere bo Fe&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;, bi berdana elktronê bargeya koma hemê ji Fe&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; diguhere bo Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; . Sîtokrom C dikare her carê tenê elektronek werbigire, herwisa her carê elektronek diguhazîne kompleksa IV. Li kompleksa III de 4 proton tên şandin bo valahiya navbera parzûnan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== Kompleksa IV ===
Kompleksa IV, wekî sîtokrom c oksîdaz jî tê navkirin. Di vê kompleksê de sîtokrom c tê oksandin û elektron tên guhaztin bo oksîjenê. Oksîjen wergira dawîn e ji bo zincîra guhaztina elektronan. Sîtokrom c oksîdaz ji 7 binebeşan pêk tê.&lt;ref name=&quot;Biochemistry&quot;/&gt; Li gel komên hem û baxir (mis), di sîtokrom c oksîdaz de proteînên a û proteînên a3 jî ji bo guhaztina elektronan û girêdana elektroan bi oksîjenê ve kar dikin. Enerjiya ji guhaztina elektronan tê berdan, ji bo guhaztina 4 protonan ber bi valahiya navbera parzûnan ve tê bikaranîn.

== ATP sentaz ==
{{Gotara bingehîn|ATP sentaz}}
ATP sentaz an jî bi navek din kompleksa V, xestiya protonên di valahiya navbera parzûnan ji bo çêkirina ATP-yê bi kar tîne. Enzîma ATP sentaz ji du beşên serekî; beşên FO û F1 pêk tê. Ev herdu beş jî ji gelek binebeşan pêk te. Beşa FO dijav e (bi înglîzî: hydrophobic) û di nav parzûna navî de bicihbûyî ye. Ev beş ji bo derbasbûna protonan wekî cogek kar dike. Beşa FO ji ber herika protonan, bi şeweyê sîstema zivirîna (rotasyon) motoran dizivire. Di heman demê de ADP tê fosforîkirin û bi rêçeya fosforîlasyona oksîdatîv, ATP tê çêkirin.

Di xaneyên navikrasteqîn (êkaryotî) de, NADH-yên bi glîkolîzê hatine çêkirin, ji sîtoplazmayê bi guhaztina çalak tên şandin bo mîtokondriyê ko cota elektronên xwe bidin zincîra guhaztina elektronan. Ji ber ko ji bo guhaztina çalak hinek enerjî tê xerckirin, ji bo herdu NADH-yên ji glîkolîzê çêbûyî, enerjiya ji NADH-yek tê bidestxistin ne 3 lê safî 2 ATP ye. Ji ber ko NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; elektronên xwe di cihên cuda yên zincîra guhaztina elektrona de berdidin, enerjiya ji oksandina wan tê bidestxistin ne heman e. Elektronên ji NADH-ê li gor yên ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê, bi zîncîrek dirêjtir tên guhaztin. Loma ji elektronên NADH-ê, hê pirtir ATP tê bidestxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
== Girêdanên derve ==
* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Lînka ferhenga biyolijiyê]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>tes60145044wsgqj396qul55v8cm1sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kîmîozmoz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262368</id>
    <revision>
      <id>2098913</id>
      <parentid>1919840</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9574" sha1="ss0bvb1vrsspzpyxw01dvhjv4rrs7yj" xml:space="preserve">[[Wêne:ElectronTransportChainDw001 ku.png|thumb|448x448px|Ji parzûna navî ya mîtokondriyê de ji ber gradyana karokîmyayî, tevgera protonan a ji valahiya navbera parzûnan ber bi matrîksê wekî kîmîozmoz tê navkirin.]]
'''Kîmîozmoz''' (bi înglîzî: ''chemiosmosis'') rêçeyek bo çêkirina ATP-yê ye, [[zincîra guhaztina elektronan]] û pompeya protonan tên bi kar anîn ko îyonên hîdrojenê ji parzûnê derbas bibin, û bi enerjiya serbestmayî jî komek fosfatê bi ADP-yê ve were girêdan û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] were çêkirin.&lt;ref name=&quot;Hendersons dictionary of biology&quot;&gt;Lawrence, E. (2005). Hendersons dictionary of biology. Harlow: Pearson/Prentice Hall. ISBN 978-0-13-127384-9&lt;/ref&gt;

%90ê ATP-yên bahenaseya xaneyê bi karlêka [[fosforîlasyona oksîdatîv]], bi kîmîozmozê tê çêkirin. Herwisa di karlêkên qonaxên ronahiyê de, di fotosentezê de jî bi rêçeya kîmîozmozê enerjiya rojê ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Di zimanê yewnanî de peyva &quot;osmsos&quot; ji bo tehndan (paldan) tê bikaranîn. Ji parzûnek nîvdelînbar derbasbûna molekulên avê ji devera teravî ber bi devara kêmavî wekî ozmoz tê navkirin. Di parzûnê de herika protonan a ji devera têrprotonî ber bi devera kêmprotonî, wekî kîmîozmoz tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Di xaneyên navikrasteqînan (êkaryotî) de kîmîozmoz di [[mîtokondrî]] û di [[kloroplast]]an de rû dide. Di xaneyên navikseretayî (prokaryoyî) de zincîra guhaztina elektronan li ser [[parzûna xaneyê]] ye, loma gradyana protonan (kîmîozmoz) li aliyê derveyê xaneyê, li derûdora parzûnê de pêk tê.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

== Çavkaniya protonan ==
NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ne tenê elektronên ji oksandina [[glukoz]]ê lê di heman demê de protonên pê re jî diguhazînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Ango çavkaniya protonên ko tevlê karlêka kîmîozmozê dibin, hilweşendina molekulên xurekan e.

Sê ji çar kompleksên zincîra guhaztina elektronan (kompleksa I, kompleksa III û kompleksa IV) protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî ya mîtokondriyê derbasî valahiya navbera parzûnan (valahiya navbera parzûna navî û ya derve yên mîtokondriyê) dikin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de enerjiya elektronan, ji bo pompekirina H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Di xaneyên navikrasteqînan de proton ji matrîksa mîtokondriyê ber bi valahiya navbera parzûna navî û ya derveyê ya mîtokondriyê ve tên pompekirin. Di xaneyên navikseretayî de proton ji parzûna xaneyê ber bi derveyî xaneyê tê pompekirin.&lt;ref name=&quot;Fundamentals of Biochemistry&quot;&gt; Fundamentals of Biochemistry L I F E AT TH E M O L E C U L A R L E V E L. : Voet D.,Voet G.,Pratt C. • John Wiley &amp; Sons, Inc. ISBN-13: 978-0470-54784-7 &lt;/ref&gt;

== Gradyana karokîmyayî ==
Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin ev meyla herikê wekî gradyana xestiyê (bi înglîzî: ''concentration gradient'') tê navkirin. Herwisa ji ber zêdebûna protonan bargeya valahiya navbera parzûnan, li gor matrîksê, ber bi pozîtîvê diguhere û matrîks jî bi bargeya negatîv dimîne.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt; Ango di seranserê parzûna navî de potensiyela elektrîkê ava dibe, ev rewş wekî gradyana karebayî (elektrîkî) (bi înglîzî: ''electrical gradient'') tê navkirin. Proton ji ber gradyana karebayî, meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Ji ber gradyana xestiyê û gradyana karebayî, meyla herika protonan a ber bi matrîksê wekî gradyana karokîmyayî (bi înglîzî: ''electrochemical gradient'') tê navkirin.

Li gel avabûna gradyana karokîmyayî, [[Nirxa pH|pH]]-ya hawîrdorê jî ji ber pompekirina protonan diguhere. Gava proton di valahiya navbera parzûnan de berhev dibin, pH-ya hawîrdorê li gor matrîksê, ber bi asîdiyê diguhere.

Bi kurtasî, enerjiya ji oksandina NADH an jî FADH2 tê berdan, bi şeweyê potensiyela elektrîkê û gradyana protonê tê embarkirin û ev rewş wekî hêza handerê protonan (bi înglîzî: ''proton motive force'') tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt;

== ATP sentaz ==
{{Gotara bingehîn|ATP sentaz}}
 
Proton ji ber hêza gradyana karokîmyayî, hewl dikin ko ji vegerin matrîksê. Parzûna ji fosfolîpîd rê nade ko proton bi carek ve derbesî aliyê din bibin. Ango parzûna navî ya mîtokondriyê ji bo protonan nedelînbar e. Li ser parzûna navî de enzîmek taybet a bi navî [[ATP sentaz]] heye.

Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt; Ji ber berhevbûna protonan, di valahiya navbera parzûnan de gradyana karokîmyayî ava dibe. Gradyana karokîmyayî ji bo herika protonan enerjiya hêza handerê protonan dabîn dike. Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;/&gt;Bi kurtasî, enerjiya kînetîk a ji aliyê protonan ve tê berdan, di ATP sentaz de ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn û bi şeweyê enerjiya potensiyel a kîmyayî di bendên ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

== Bîrdoziya kîmîozmoz ==
Bîrdoziya (teorî) kîmîozmoz di sala 1961ê de ji aliyê zîndekîmyagerê (bi înglîzî: ''biochemist'') Brîtanî '''Peter Mitchell''' (1920 – 1992) ve hat pêşkeşkirin. Mitchell di xebatên xwe de diyar kir ko, enerjiya ji guhaztina elektronan tê serbestberdan, bo pompekirina protonan ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tê bikaranîn ko gradyana karokîmyayî ava bibe.&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt; Potensiyala karokîmyayî ya vê gradyanê ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn. Peter Mitchell ji bo vê xebata xwe di sala 1978ê de di warê kîmyayê de bi xelata Nobelê hat xelatkirin.&lt;ref name=&quot;Fundamentals of Biochemistry&quot;/&gt;

== Kîmîozmoza mîtokondiriyê bi kurtasî ==

* Ji parzûna navî ya mîtokondriyê de ji ber gradyana karokîmyayî, tevgera protonan a ji valahiya navbera parzûnan ber bi matrîksê wekî kîmîozmoz tê navkirin.
* Zincîra guhaztina elektronan û kîmîozmoz kar dikin ji bo fosforîlasyona oksîdatîv.
* Sê kompleksên zincîra guhaztina elektronan, hinekî enerjiya ji elektronan hatiye berdan bo pompekirina protonan ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan bi kar tînin.
* Di rewşa asayî de pH-ya matrîksê li derdora 8 e, ji ber pompekirina protonan, pH-ya matrîksê bilind dibe, lê pH-ya valahiya navbera parzûnan dadikeve. Proton ji ber cudahiya pH-yê, meyl dikin ko ji valahiya navbera parzûnan ber bi matrîksê biherikin. Ev rewş wekî gradyana pH-yê (gradyana kîmyayî) tê navkirin.
* Pompekirina protonan di serensarê parzûna navî ya mîtokondriyê de gradyana voltajê (gradyana elektrîkê) ava dike. Rûyê parzûnê yê li aliyê matrîksê bi bargeya negatîv, rûyê aliyê valahiya navbera parzûnan bi bargeya pozitîv tê barkirin.Ev rewş dibe sedema avabûna erkê parzûnê (bi îngilîzî: ''membrane potential'').
* Gradyana kîmyayî û gradyana elektrîkî bi hev re wekî gradyana karokîmyayî tên navkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;
* Gradyana karokîmyayî hêza handerê protonan dabîn dike.
* Proton ji ber hêza henderê protonan ber bi matrîksê ve tên paldan.
* Parzûna navî ji bo protonan nedelînbar e. Proton tenê dikarin di nav [[enzîm]]a ATP sentaz de ji parzûnê derbas bibin û vegerin matrîksê.
* Gava proton di nav ATP sentazê de derbasî matrîksê dibin, bi alîkariya hêza handerê protonan ADP û koma fosfat bi hev re tên girêdan û ATP tê çêkirin.
* Di matrîksê de proton û elektron bi oksîjenê ve yek dibin û wekî av ji xaneyê tên dûrxistin.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]
== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojiya xaneyî]]
[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>ss0bvb1vrsspzpyxw01dvhjv4rrs7yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henaseya xaneyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267014</id>
    <revision>
      <id>2098749</id>
      <parentid>1795502</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26203" sha1="4qjj91c648h7mbhkq1pqpwl2hipco52" xml:space="preserve">[[Wêne:CellRespiration ku.svg|thumb|400x400px|Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e.]]
'''Henaseya xaneyê''' an jî '''xanehenase''' (bi înglîzî: ''cellular respiration'') pêvajoyek kîmyayî ye ko di xaneyê de bi navbeynkariya [[enzîm]]an û bi rêzekarlêkên kîmyayî xurekên wekî [[glukoz]] û asîdên rûnê tên oksandin û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia_Of_Biology&quot;&gt;Rittner, Don, and Timothy Lee McCabe. Encyclopedia Of Biology. Facts On File, 2004. &lt;/ref&gt;

Ji bo çalakiya asayî ya [[xane]]yê pêdiviya hemû xaneyan bi enerjiyê heye. Xane enerjiyê bi karlêkên kîmyayî, ji [[xurek]]an bi dest dixe. Pêşî molekulên aloz (kompleks) ên xurekan bi [[herisa kîmyayî]] tên hilweşandin bo molekulên sakar. Molekulên sakar dikarin ji [[xwîn]]ê derbasî nav xaneyan bibin. Di xaneyê de bi pêvajoya hilweşandina xurekan, enerjiya di bendên kîmyayî ya xurekan, di molekula ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Hemû xaneyên zindî ji xurekên endamî yên wekî glukoz, [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û çewrî bi navbeynkariya enzîman, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê û bi wergirên elektronan ên wekî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD, ATP çêdikin.

Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e, ango xane ji xurekên biglukoz enerjî bi dest dixin. Hin corên xaneyan di henaseya xaneyê de tenê glukozê bi kar tînin, lê xaneyên din li gel glukozê, asîdên rûnê, glîserol û asîdên amînî jî bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;&gt;Jones, M., Fosbery, R., Gregory, J., &amp; Taylor, D. (2014). Cambridge International AS and A Level Biology Coursebook with CD-ROM (4th ed.). Cambridge, MA: Cambridge University Press &lt;/ref&gt;

== Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye ==

Ji bo sê armancên serekî pêdiviya hemû xaneyan hertim bi enerjiyê, bi taybetî enerjiya ji ATP-yê heye:

1. Ji bo girjbûn û xavbûna xaneyên [[masûlke]]yan

2. Ji bo guhaztina çalak a molekul û îyonan

3. Ji bo çêkirina molekulên aloz ji molekulên sakar (wekî mînak, çêkirina enzîman, hormonan, endomekên xananeyê û hin madeyên taybet ji bo zîndewerê).&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt;

Xaneyên mirov ji bo van karên xwe enerjiyê ji oksandina xurekên endamî bi dest dixin. Enerjiya di bendên kîmyayî yên xurekan, bi henaseya xaneyê, ji xurekan ber bi xaneyan diherike û enerjî di xaneyê de tê bikaranîn.

=== Di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê, hin taybetmendiyên hevbeş ===
1. Xurekên aloz bi karlêkên [[Herisa kîmyayî|herisînê]] tên hilweşandin. Xurekên aloz ên [[Karbohîdrat|karbohîdradî]], tên parçekirin bo molekulên sakar ên wekî glukoz, [[fruktoz]] û [[Galaktoz|galktoz]]. Xurekên [[proteîn]]î bi herisa kîmyayî tên hilweşandin bo asîdên amînî. Bi heriskirina [[Lîpîd|çewriyan]] jî molekulên glîserol û asîdên rûnê peyda dibin. Ango piraniya xureken di xaneyê de tên oksandin bi gelemperî ji glukoz, glîserol, asîdên amînî û asîdên rûnê pêk tên.

2. Di hemû zîndeweran de enerjiya [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê tê bikaranîn. ATP ji karlêkên wizederkiriner peyda dibe û bo karlêkên wizemij tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

3. Oksandina xurekên endamî çêkirina ATP-yê han dike.

4. Her çiqas di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê gelek rêçeyên metabolî hebin jî, di hemû rêçeyan de piraniya karlêk mîna hev rû didin û piraniya enzîm û molekulên di rêzekarlêkê de cih digirin heman in.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

5. Ji bo kontrolkirina pêvajoya henaseya xaneyê, oksandina xurek û serbestmayîna enerjî ne di carekê de lê gav bi gav bi rêzekarlêkên kîmyayî rû dide. Di xaneyê de rêçeyên metabolî û karlêkên kîmyayî bi awayekî cidî tên rekxistin. Ango xurek bi awayek rekûpek tên bikaranîn û rûdana karlêkên kîmyayî jî tên kontrolkirin.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

== Koenzîmên guhêzerê hîdrojen û elektronan ==
[[Wêne:Koenzîmên guhêzerê elektronan ku.png|thumb|500x500px|Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.]]
Di xaneyê de xurekên wekî glukoz, asîdên rûne, glîserol û asîdên amînî ji bo bidestxistina ATP-yê wekî sotemenî (bi înglîzî: ''fuel'') kar dikin. Heke enerjiya nav sotemeniyê ji carek ve bihata berdan, ji ber enerjiya tînê (bi înglîzî: ''heat'') germahiya xaneyê pir bilind dibû û xane ji ber pileya germahiya bilind, dimir. Loma xurek bi karlêkên kîmyayî, bi navbeynkariya enzîman gav bi gav tên hilweşandin. Di gavên karlêkên kîmyayî de ji xurekan elektron tên berdan, enerjî jî ji van elektronan tê serbestberdan. Bi eslê xwe elektron ne bi tena serê xwe, lê bi protonek, bi şeweyê hîdrojen ji molekula xurekê diqetin. Di oksandina xurekan de di [[Zincîra guhaztina elektronan|zîncîra guhaztina elektronan]] de atoma hîdrojenê û elektron bi rêçeyên cuda tên guhaztin. Di bahenaseya xaneyê de li dawiya dawî, elektron û protonên xurekê digihîjin oksîjenê û av peyda dibe.

Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di pêvajoya henaseya xaneyê de, elektronên ji xurekên endamî diqetin û bi navbeynkariya NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yan tên guhaztin bo zincîra guhaztina elektronan.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Di karlêkên henaseya xaneyê de elektron bi karlêka dehîdrojenasyonê, bi şeweyê atoma hîdrojenê ji molekulê diqetin, paşê elektron û protonên hîdrojenê ji hev cihê dibin. Ango hîdrojenên molekulên xurekan çavkaniya elektronan in.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

=== NAD: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide(NAD)'') ===
Koenzîma NAD ji du [[Nukleotîd|nukletîdên]] bi hev re girêdayî pêk tê. Herdu nukleotîd jî rîboz lixwe digirin. Nukleotîdek baza nîtrojenî ya adenîn lixwe digire. Nukleotîda din xelaka nîkotînamîd lixwe digire. Xelaka nîkotînamîd dikare îyonek hîdrojenê û du elektron werbigire û were kêmkirin.

Di bahenaseya xaneyê û nebahenaseya xaneyê de elektronên ji NADH-yê tên berdan ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên wergirtin û enerjiya elektronan ji bo avakirina gradyana karokîmyayî ya protanan tê bikaranîn. Bi gradyana karokîmyayî ya protonan jî di [[ATP sentaz]]ê de ATP tê berhemkirin. Di karlêkên genînê de NADH tenê di qonaxa [[glîkolîz]]ê de peyda dibe û wergirê elektronên NADH-ê ne zincîra guhaztina elektronan, lê molekulên endamî yên wekî pîruvat û asetaldehîd in. Di [[genîn]]ê de ji oksandina NADH-ê ATP nayê berhemkirin.

Gava ji glukozê (xurek) elektron derbasî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê dibin hinek ji enerjiya xwe serbest berdidin, lê ji ber ko piraniya enerjiya elektronan diguhaze NADH-e, bi eslê xwe her NADH a ko di pêvajoya henaseya xaneyê de çêdibe, embara enerjiyê ye ji bo berhemkirina ATP-yan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== FAD: Flavîn adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''flavin adenine dinucleotide (FAD)'' ) ===

Koenzîma FAD di henaseya xaneyê de di qonaxa [[çerxa Krebs]] de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike. FAD ji du beşan pêk ê: nukleotîda adenînê (adenozîna monofosfat) û flavîn mononukleotîd (FMN). Herdu beş bi navbeynakariya komên xwe yên fosfatê bi hev re girêdayî ne. Gava FAD 2 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û 2 e− werdigire, tê kêmkirin û wekî FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tê nîşankirin.

=== NADP: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd fosfat (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide phosphate(NADP)'' ) ===
NADP ji NAD-ê piçek cuda ye. Di NADP-yê de di karbona yekem a xeleka rîbozekî de li dewsa hîdrojenê, koma fosfat girêdayî ye. NADP ne di karlêkên henaseya xaneyê de lê di karlêkên fotosentezê de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

== Corên henaseya xaneyê ==
Di henaseya xaneyê de bi dehan karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya bilind ên xurekan ji molekulek derbasî yeka din dibe û di her guhaztinê de ji elektronan hinek enerjî serbest dimîne. Hinek ji vê enerjiyê ji bo çêkirina ATP-yê te bikaranîn, hinek enerjî jî wekî tîn belav dibe. Li dawiya karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya nizim ji aliyê wergira dawi (kotahî) ve tên wergirtin. Heke wergira dawî ya elektronan oksîjen be, ev pêvajoya bidestxistina ATP-yê wekî bahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke ji bo elektronan wergira dawî ji bilî oksîjenê molekulek neendamî be, vê gavê ev pêvajo wekî nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin. Hin caran ji bo elektronan wergira dawî molekulek endamî ye (mînak, pîruvat û asetaldehîd) û pêvajo jî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Bahenaseya xaneyê ==

Bahenaseya xaneyê di xaneyê de rêçeya metabolî ye ko di hebûna oksîjenê de ji bo bidestxistina ATP-yê xurekên endamî tên hilweşandin û oksandin bo karbona dîoksîd û avê .

Ji bilî hin bakterî û karokan,piraniya zîndewerên ser rûyê erdê, bi rêçeya bahenaseyê ji xurekên endamî ATP berhem tînin.

Dema bahenaseya xaneyê de, di oksandina xureka endamî de oksîjen tê xerckirin û karbona dioksîd tê berdan.

Mirov gava hewayê bi dev û difin (poz) hildimijîne, oksîjena ji bo henaseya xaneyê jî di nav hewayê de derbasî pişikan dibe û bi navbeynkariya xwînê tê guhaztin bo xaneyan. Herwisa gava mirov bêhna xwe berdide, karbona dîoksîd jî tevlê bêhnê ji laş tê dûrxistin. Loma peyva “henase” ne tenê ji bo hilweşeandina xurekan a di nav xaneyê de, lê ji bo dan û sitendina bêhnê (henasedan) jî tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Molekulên endamî yên wekî karbohîdrad, proteîn û çewrî ji bo bahenaseya xaneyê wekî çavkaniyên enerjiyê tên bikaranîn. Emê karlêkên bahenaseya xaneyê bi mînaka hilweşandina glukozê (karbohîdrad) nîşan bikin.

Gava molek glukoz bi oksandinê heta karbona dîoksîd û avê tê hilweşandin, bi qasî 685 kcal/mol enerjî tê serbestberdan. Hinek ji vê enerjiyê wekî tîn belavê hawîrdorê dibe, lê piraniya enerjiya serbestmayî ji bo çêkirina NADH, FADH2 û ATP tê bikaranîn. Di bahenaseya xaneyê de oksandina glukozê bi çar rêçeyên metabolî rû dide: 1.Glîkolîz 2. Oksandina pîruvatê 3. Çerxa Krebs 4. Fosforîlasyona oksîdatîv.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

=== Glîkolîz ===
[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|382x382px|Rêçeya glîkolîz di sîtoplazmayê de rû dide.]]
{{Gotara bingehîn|Glîkolîz}}
Di [[Sîtoplazma|sîtoplazmaya xaneyê]] de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi oksîjenê nîn e, loma hemû xaneyên zîndî, ji bo bidestxistina enerjiyê di sîtoplazmayê de rêçeya glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;

Di rêçeya glîkolîzê de bi navbeynkariya enzîman, ji molekulek glukozê bi fosforîlasyona di asta substradê de safî 2 ATP tê berhemkirin. Her wîsa ji oksandina glukozê 2NADH û 2 pîruvat çêdibe.

=== Oksandina pîruvatê ===
{{Gotara bingehîn|Oksandina pîruvatê}}
Pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê çêbûne, nikarin rasterast tevlê qonaxa paşê ya bahenaseyê bibin, divê peşî ji pîruvatê molekulek karbona dioksîd were dûrxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

&lt;big&gt;2 Pîruvat + 2 NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + 2 CoA → 2 asetîl-CoA + 2 NADH + 2CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+2H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;

Oksandina pîruvatê bi karlêka dekarboksîlasyonê (bi înglîzî: ''decarboxylation'') dest pê dike. Bi dekarboksîlasyonê, yek ji sê karbonên pîruvatê bi şêweyê karbona dîoksîd ji pîruvatê tê qetandin. Pêkhateya dukarbonî ya ji pîruvatê mayî, dîsa tê oksandin û asetat peyda dibe. Elektronên hatine berdan tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, enerjî bi şêweyê NADH tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Koenzîm A (CoA) bi bendê kovelendî bi navbeynkariya atoma sulfurê (kukurt), bi asetatê ve tê girêdan û asetîl CoA peyda dibe.
Glukoza ko di qonaxa glîkolîzê de hatibû hilweşandin bo 2 pîruvatan, di kotahiya karlêka oksandina pîruvatê de, êdî bûye 2 komên asetîl û 2 molekulên karbona dîoksîd. Herwisa di vê gavê de ji molekulek glukozê heta niha 2 NADH dema glîkolîzê û 2 NADH jî dema çêbûna asetîl CoA de bi tevahî 4 NADH çêbûye.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; NADH di qonaxa zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

=== Çerxa Krebs ===
[[Wêne:Citricacidcycle ball ku.svg|thumb|401x401px|Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.]]
{{Gotara bingehîn|Çerxa Krebs}}
'''Çerxa Krebs''' (bi îngilîzî: ''Krebs cycle'') rêzekarlêkên kîmyaya zîndeyî ye ko bi oksandina asetîl CoA ya ji karbohîdratan, ji asîdên rûnê an jî ji asîdên amînî çêbûyî, enerjiya bendên kîmyayî yên xurekan tê serbestberdan.

Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.

Ji bo dabînkirina enerjiya xaneyê, desteka herî girîng a çerxa Krebs, berdana hîdrojenan e. Hîdrojenên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; bi şêweyê proton û elektron tên berdan, di sîstema zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

Di xaneyên navikrasteqîn de enzîmên çerxa Krebs di beşa matrîks a mîtokondriyê de bi awayekî serbest an jî bi rûyê navî yê parzûna navî ya mîtokonriyê de girêdayî cih digirin.&lt;ref name=&quot;Illustrated Biochemistry.&quot;&gt;Murray, G., Murray, J., Granner, &amp; MAYES. (2003). Harper's Biochemistry Illustrated (26th ed.). McGraw-Hill. &lt;/ref&gt;
Di çerxa Krebs de ATP bi fosforîlasyona di asta substradê tê çêkirin. Di çerxek Krebs de, ji molekulek asetîl CoA-yê 3 NADH û 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tên berhemkirin.

Di rêzekarlêkên çerxa Krebs de molekulên navbeyn ji bo hilberîna madeyên din tên bikaranîn. Wekî mînak, ogzaloasetat ji bo berhemkirina glukozê pêşengî dike. Herwisa ji bo çêkirina asîdên amînî, α-ketogluterat û ogzaloasetat tên bikaranîn

=== Fosforîlasyona oksîdatîv ===
[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zîncîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.]]
{{Gotara bingehîn|Fosforîlasyona oksîdatîv}}
Fosforilasyona oksîdatîv rêçeyek kîmyayî ye ko di mîtokondrî û hin bakteriyan de elektron di zincîra guhaztina elektronan de, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê tên guhaztin heta ko tevlê oksîjenê bibin. Bi kêmkirin û oksandinê hinek ji enerjiya elektronan serbest dimîne, bi vê enerjiyê ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Di bahenaseye xaneyê de di fosforîlasyona oksîdatîv de, ji bo çêkirina ATP-yê, NADH, FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û oksîjen tên bikaranîn.

Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zîncîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

Di zîncîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdide. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê (di mîtokondriyê de aliyê valahiya navbera parzûnan) de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din (aliyê matrîksê) zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin, ev meyla herikê wekî gradyana karokîmyayî tê navkirin. Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt; Elektronên ji zincîra guhaztina elektronan û protonên ji ATP sentaz derbasbûyî ji aliyê oksîjenê ve tên girtin û av peyda dibe.

== Hesapkirina ATP-yên berhemhatî ==
Ev xişteya (tablo) li jêr karlêkên oksandina molekulek glukozê bo karbona dîoksîd û avê nîşan dike. Wîsa tê ferzkirin ko hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin, ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve hatine oksandin û enerjiya wan ji bo fosforîlasyona oksîdatîv hatiye xerckirin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Gav
!Destkevtiya koenzîmê
!Destkevtiya ATP-yê
!Çavkaniya ATP-yê
|-
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Qonaxa amadehiya glîkolîzê (Qonaxa xerckirinê)
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;| −2
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Fosforîlasyona glukoz û fruktoz-6 fosfat, ji sîtoplazmayê 2 ATP xerc dike.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Qonaxa qezenckirinê ya glîkolîzê
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3 an jî 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv: Ji ber ko NADH ji parzûna mîtokondiriyê derbas dibe, her NADH bi safî (net)1.5 ATP berhem tîne. (ya asayî û gelemperî 2.5 e)
|-
|Oksandina pîruvatê
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Çerxa Krebs
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''Destkevtiya tevahî'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''30 an jî 32 ATP'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;| Ji oksandina molekulek glukozê heta karbona dîoksîd û avê û ji oksandina hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin.
|}

Hejmara ATP-yên ko ji oksandina glukozê peyda dibin, guherbar e. Wekî mînak, hejmara protonên ko di zincîra guhaztina elektronan de tê pompekirin di hemû cor zîndeweran de ne yek e. Elektronên di qonaxa glîkolîzê de ji xurekan hatiye berdan, bi navbeynkariya NADH-yê tên guhaztin bo mîtokondriyê, lê di parzûna mîtokondriyê de derbasbûna NADH ne hêsan e.

Hin caran dibe ko hinek ji protonên navbera parzûnan, bêyî ko derbasî ATP-sentazê bibin, tevlê karlêkên din dibin an jî mîtokondriyê diterikînin, loma bi fosforîlasyona oksîdatîv hê kêmtir ATP tên berhemkirin.Hin caran jî dibe ko molekulên ji hilweşîna glukozê çêbûne, tevlê karlêkên rêçeya henaseyê nebin û ji bo çêkirina molekulên endamî werin bikaranîn. Wekî mînak, dibe ko di qonaxa glîkolîzê an jî di qonaxa çerxa Krebs de molekulên navenbeynkar ên ji glukoz û xurekên din, ne ji bo berhemkirina ATP-yê lê ji bo çêkirina molekulên wekî asîdên amînî, asîdên nukleyî, kolesterol û hwd werin bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Bi enerjiya molekulek NADH, 10 proton ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tên pompekirin. Heke 4 proton di nav ATP sentazê de biherike û vegere matrîksê, ji enerjiya gradyana herika protonan, 1 ATP tê hilberîn. Ango ji molekulek NADH-ê 2.5 ATP tê çêkirin. Ji ber ko FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji NADH-yê şûn ve tevlê zîncîra guhaztina elektronan dibe, enerjiya ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê tê berdan jî kêmtir e. Ji molekulek FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi qasî 1.5 ATP tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava molekulek glukozê bi bahenaseya xaneyê tê oksandin, bi gelemperî bi qasî 32 ATP tê çêkirin. Bi gelemperî bi henaseya xaneyê bi qasî % 34 ê enerjiya glukozê ji bo berhemkirina ATP tê bikaranîn. Piraniya enerjiya glukozê jî wekî enerjiya tînê belavê hawirdorê dibe.

== Genîn ==
{{Gotara bingehîn|Genîn}}
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|378x378px|Xaneyên peykeremasûlkeyên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.]]
Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîruvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa peşîn de glukoz bi rêçeya glîkolîzê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê, safî 2 ATP û 2 NADH peyda dibin. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-yê, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin, lê di vê qonaxê de ATP nayê bidestxistin.

Ji ber ko glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin û NADH-yên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn, di rêçeya genînê de tenê safî 2 ATP tê qezenckirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt; Di genînê de ATP bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de tê çêkirin.

Li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin gelek corên genînê hene, lê ji vana [[genîna alkolî]] û [[genîna asîda laktî]] genînên herî belave ne.

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe. Ango di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji şîr, mast û penêr tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Di pêvajoya genîna alkolî de piştê glîkozê, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-yê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt;

== Nebahenaseya xaneyê ==

Nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') bi gelek aliyan ve dişibe bahenaseya xaneyê. Ango xurek tên oksandin, elektronên xurekan di zîncîra guhaztina elaktronan de derbas dibin û enerjiya xwe berdidin. Enerjiya elektronan ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; Bi rêçeya nebahenaseya xaneyê bi fosforîlasyona di astê substradê û bi fosforîlasyona oksîdatîv ATP tê berhemkirin. Di nebahenaseya xaneyê de wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulên din in.(sulfat (SO4)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO3)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, karbona dîoksîd (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) an jî sulfur (S)).&lt;ref&gt;Kadner, Robert J. and Rogers, Kara. &quot;bacteria&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 17 Jul. 2024, [https://www.britannica.com/science/bacteria]. Accessed 29 July 2024.&lt;/ref&gt;

Hin corên bakterî û arkea di hawîrdora bêoksîjen de dijîn û bi nebahenaseya xaneyê ATP berhem dikin.

Di hin çavkaniyan de peyva genîn û nebahenaseya xaneyê bo heman wateyê tên bikaranîn, lê bi eslê xwe genîn û nebahenase heman tişt nîn in.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>4qjj91c648h7mbhkq1pqpwl2hipco52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098751</id>
      <parentid>2098749</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye */</comment>
      <origin>2098751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26170" sha1="qb5ayu13v8ly7a2iazuz5jrvjkc1b0r" xml:space="preserve">[[Wêne:CellRespiration ku.svg|thumb|400x400px|Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e.]]
'''Henaseya xaneyê''' an jî '''xanehenase''' (bi înglîzî: ''cellular respiration'') pêvajoyek kîmyayî ye ko di xaneyê de bi navbeynkariya [[enzîm]]an û bi rêzekarlêkên kîmyayî xurekên wekî [[glukoz]] û asîdên rûnê tên oksandin û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia_Of_Biology&quot;&gt;Rittner, Don, and Timothy Lee McCabe. Encyclopedia Of Biology. Facts On File, 2004. &lt;/ref&gt;

Ji bo çalakiya asayî ya [[xane]]yê pêdiviya hemû xaneyan bi enerjiyê heye. Xane enerjiyê bi karlêkên kîmyayî, ji [[xurek]]an bi dest dixe. Pêşî molekulên aloz (kompleks) ên xurekan bi [[herisa kîmyayî]] tên hilweşandin bo molekulên sakar. Molekulên sakar dikarin ji [[xwîn]]ê derbasî nav xaneyan bibin. Di xaneyê de bi pêvajoya hilweşandina xurekan, enerjiya di bendên kîmyayî ya xurekan, di molekula ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Hemû xaneyên zindî ji xurekên endamî yên wekî glukoz, [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û çewrî bi navbeynkariya enzîman, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê û bi wergirên elektronan ên wekî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD, ATP çêdikin.

Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e, ango xane ji xurekên biglukoz enerjî bi dest dixin. Hin corên xaneyan di henaseya xaneyê de tenê glukozê bi kar tînin, lê xaneyên din li gel glukozê, asîdên rûnê, glîserol û asîdên amînî jî bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;&gt;Jones, M., Fosbery, R., Gregory, J., &amp; Taylor, D. (2014). Cambridge International AS and A Level Biology Coursebook with CD-ROM (4th ed.). Cambridge, MA: Cambridge University Press &lt;/ref&gt;

== Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye ==

Ji bo sê armancên serekî pêdiviya hemû xaneyan hertim bi enerjiyê, bi taybetî enerjiya ji ATP-yê heye:

1. Ji bo girjbûn û xavbûna xaneyên [[masûlke]]yan

2. Ji bo guhaztina çalak a molekul û îyonan

3. Ji bo çêkirina molekulên aloz ji molekulên sakar (wekî mînak, çêkirina enzîman, hormonan, endomekên xananeyê û hin madeyên taybet ji bo zîndewerê).&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt;

Xaneyên mirov ji bo van karên xwe enerjiyê ji oksandina xurekên endamî bi dest dixin. Enerjiya di bendên kîmyayî yên xurekan, bi henaseya xaneyê, ji xurekan ber bi xaneyan diherike û enerjî di xaneyê de tê bikaranîn.

=== Di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê, hin taybetmendiyên hevbeş ===
1. Xurekên aloz bi karlêkên [[Herisa kîmyayî|herisînê]] tên hilweşandin. Xurekên aloz ên [[Karbohîdrat|karbohîdradî]], tên parçekirin bo molekulên sakar ên wekî glukoz, [[fruktoz]] û [[Galaktoz|galktoz]]. Xurekên [[proteîn]]î bi herisa kîmyayî tên hilweşandin bo asîdên amînî. Bi heriskirina [[Lîpîd|çewriyan]] jî molekulên glîserol û asîdên rûnê peyda dibin. Ango piraniya xureken di xaneyê de tên oksandin bi gelemperî ji glukoz, glîserol, asîdên amînî û asîdên rûnê pêk tên.

2. Di hemû zîndeweran de enerjiya [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê tê bikaranîn. ATP ji karlêkên wizederkiriner peyda dibe û bo karlêkên wizemij tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

3. Oksandina xurekên endamî çêkirina ATP-yê han dike.

4. Her çiqas di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê gelek rêçeyên metabolî hebin jî, di hemû rêçeyan de piraniya karlêk mîna hev rû didin û piraniya enzîm û molekulên di rêzekarlêkê de cih digirin heman in.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

5. Ji bo kontrolkirina pêvajoya henaseya xaneyê, oksandina xurek û serbestmayîna enerjî ne di carekê de, lê gav bi gav bi rêzekarlêkên kîmyayî rû dide. Di xaneyê de rêçeyên metabolî û karlêkên kîmyayî bi awayekî cidî tên rekxistin. Ango xurek bi awayek rekûpek tên bikaranîn û rûdana karlêkên kîmyayî jî tên kontrolkirin.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

== Koenzîmên guhêzerê hîdrojen û elektronan ==
[[Wêne:Koenzîmên guhêzerê elektronan ku.png|thumb|500x500px|Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.]]
Di xaneyê de xurekên wekî glukoz, asîdên rûne, glîserol û asîdên amînî ji bo bidestxistina ATP-yê wekî sotemenî (bi înglîzî: ''fuel'') kar dikin. Heke enerjiya nav sotemeniyê ji carek ve bihata berdan, ji ber enerjiya tînê (bi înglîzî: ''heat'') germahiya xaneyê pir bilind dibû û xane ji ber pileya germahiya bilind, dimir. Loma xurek bi karlêkên kîmyayî, bi navbeynkariya enzîman gav bi gav tên hilweşandin. Di gavên karlêkên kîmyayî de ji xurekan elektron tên berdan, enerjî jî ji van elektronan tê serbestberdan. Bi eslê xwe elektron ne bi tena serê xwe, lê bi protonek, bi şeweyê hîdrojen ji molekula xurekê diqetin. Di oksandina xurekan de di [[zincîra guhaztina elektronan]] de atoma hîdrojenê û elektron bi rêçeyên cuda tên guhaztin. Di bahenaseya xaneyê de li dawiya dawî, elektron û protonên xurekê digihîjin oksîjenê û av peyda dibe.

Atomên hîdrojenê rasterast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di pêvajoya henaseya xaneyê de, elektronên ji xurekên endamî diqetin û bi navbeynkariya NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yan tên guhaztin bo zincîra guhaztina elektronan.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Di karlêkên henaseya xaneyê de elektron bi karlêka dehîdrojenasyonê, bi şeweyî atoma hîdrojenê ji molekulê diqetin, paşê elektron û protonên hîdrojenê ji hev cihê dibin. Ango hîdrojenên molekulên xurekan çavkaniya elektronan in.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

=== NAD: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide(NAD)'') ===
Koenzîma NAD ji du [[Nukleotîd|nukletîdên]] bi hev re girêdayî pêk tê. Herdu nukleotîd jî rîboz lixwe digirin. Nukleotîdek baza nîtrojenî ya adenînê lixwe digire. Nukleotîda din xelaka nîkotînamîd lixwe digire. Xelaka nîkotînamîd dikare îyonek hîdrojenê û du elektron werbigire û were kêmkirin.

Di bahenaseya xaneyê û nebahenaseya xaneyê de elektronên ji NADH-yê tên berdan ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên wergirtin û enerjiya elektronan ji bo avakirina gradyana karokîmyayî ya protanan tê bikaranîn. Bi gradyana karokîmyayî ya protonan jî di [[ATP sentaz]]ê de ATP tê berhemkirin. Di karlêkên genînê de NADH tenê di qonaxa [[glîkolîz]]ê de peyda dibe û wergirê elektronên NADH-ê ne zincîra guhaztina elektronan, lê molekulên endamî yên wekî pîruvat û asetaldehîd in. Di [[genîn]]ê de ji oksandina NADH-ê ATP nayê berhemkirin.

Gava ji glukozê (xurek) elektron derbasî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê dibin hinek ji enerjiya xwe serbest berdidin, lê ji ber ko piraniya enerjiya elektronan diguhaze NADH-e, bi eslê xwe her NADH a ko di pêvajoya henaseya xaneyê de çêdibe, embara enerjiyê ye ji bo berhemkirina ATP-yan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== FAD: Flavîn adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''flavin adenine dinucleotide (FAD)'' ) ===

Koenzîma FAD di henaseya xaneyê de di qonaxa [[çerxa Krebs]] de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike. FAD ji du beşan pêk tê: nukleotîda adenînê (adenozîna monofosfat) û flavîn mononukleotîd (FMN). Herdu beş bi navbeynakariya komên xwe yên fosfatê bi hev re girêdayî ne. Gava FAD 2 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û 2 e− werdigire, tê kêmkirin û wekî FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tê nîşankirin.

=== NADP: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd fosfat (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide phosphate(NADP)'' ) ===
NADP ji NAD-ê piçek cuda ye. Di NADP-yê de di karbona yekem a xeleka rîbozekî de li dewsa hîdrojenê, koma fosfat girêdayî ye. NADP ne di karlêkên henaseya xaneyê de lê di karlêkên fotosentezê de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

== Corên henaseya xaneyê ==
Di henaseya xaneyê de bi dehan karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya bilind ên xurekan ji molekulek derbasî yeka din dibe û di her guhaztinê de ji elektronan hinek enerjî serbest dimîne. Hinek ji vê enerjiyê ji bo çêkirina ATP-yê te bikaranîn, hinek enerjî jî wekî tîn belav dibe. Li dawiya karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya nizim ji aliyê wergira dawi (kotahî) ve tên wergirtin. Heke wergira dawî ya elektronan oksîjen be, ev pêvajoya bidestxistina ATP-yê wekî bahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke ji bo elektronan wergira dawî ji bilî oksîjenê molekulek neendamî be, vê gavê ev pêvajo wekî nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin. Hin caran ji bo elektronan wergira dawî molekulek endamî ye (mînak, pîruvat û asetaldehîd) û pêvajo jî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Bahenaseya xaneyê ==

Bahenaseya xaneyê di xaneyê de rêçeya metabolî ye ko di hebûna oksîjenê de ji bo bidestxistina ATP-yê xurekên endamî tên hilweşandin û oksandin bo karbona dîoksîd û avê .

Ji bilî hin bakterî û karokan,piraniya zîndewerên ser rûyê erdê, bi rêçeya bahenaseyê ji xurekên endamî ATP berhem tînin.

Dema bahenaseya xaneyê de, di oksandina xureka endamî de oksîjen tê xerckirin û karbona dioksîd tê berdan.

Mirov gava hewayê bi dev û difin (poz) hildimijîne, oksîjena ji bo henaseya xaneyê jî di nav hewayê de derbasî pişikan dibe û bi navbeynkariya xwînê tê guhaztin bo xaneyan. Herwisa gava mirov bêhna xwe berdide, karbona dîoksîd jî tevlê bêhnê ji laş tê dûrxistin. Loma peyva “henase” ne tenê ji bo hilweşeandina xurekan a di nav xaneyê de, lê ji bo dan û sitendina bêhnê (henasedan) jî tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Molekulên endamî yên wekî karbohîdrad, proteîn û çewrî ji bo bahenaseya xaneyê wekî çavkaniyên enerjiyê tên bikaranîn. Emê karlêkên bahenaseya xaneyê bi mînaka hilweşandina glukozê (karbohîdrad) nîşan bikin.

Gava molek glukoz bi oksandinê heta karbona dîoksîd û avê tê hilweşandin, bi qasî 685 kcal/mol enerjî tê serbestberdan. Hinek ji vê enerjiyê wekî tîn belavê hawîrdorê dibe, lê piraniya enerjiya serbestmayî ji bo çêkirina NADH, FADH2 û ATP tê bikaranîn. Di bahenaseya xaneyê de oksandina glukozê bi çar rêçeyên metabolî rû dide: 1.Glîkolîz 2. Oksandina pîruvatê 3. Çerxa Krebs 4. Fosforîlasyona oksîdatîv.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

=== Glîkolîz ===
[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|382x382px|Rêçeya glîkolîz di sîtoplazmayê de rû dide.]]
{{Gotara bingehîn|Glîkolîz}}
Di [[Sîtoplazma|sîtoplazmaya xaneyê]] de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi oksîjenê nîn e, loma hemû xaneyên zîndî, ji bo bidestxistina enerjiyê di sîtoplazmayê de rêçeya glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;

Di rêçeya glîkolîzê de bi navbeynkariya enzîman, ji molekulek glukozê bi fosforîlasyona di asta substradê de safî 2 ATP tê berhemkirin. Her wîsa ji oksandina glukozê 2NADH û 2 pîruvat çêdibe.

=== Oksandina pîruvatê ===
{{Gotara bingehîn|Oksandina pîruvatê}}
Pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê çêbûne, nikarin rasterast tevlê qonaxa paşê ya bahenaseyê bibin, divê peşî ji pîruvatê molekulek karbona dioksîd were dûrxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

&lt;big&gt;2 Pîruvat + 2 NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + 2 CoA → 2 asetîl-CoA + 2 NADH + 2CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+2H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;

Oksandina pîruvatê bi karlêka dekarboksîlasyonê (bi înglîzî: ''decarboxylation'') dest pê dike. Bi dekarboksîlasyonê, yek ji sê karbonên pîruvatê bi şêweyê karbona dîoksîd ji pîruvatê tê qetandin. Pêkhateya dukarbonî ya ji pîruvatê mayî, dîsa tê oksandin û asetat peyda dibe. Elektronên hatine berdan tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, enerjî bi şêweyê NADH tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Koenzîm A (CoA) bi bendê kovelendî bi navbeynkariya atoma sulfurê (kukurt), bi asetatê ve tê girêdan û asetîl CoA peyda dibe.
Glukoza ko di qonaxa glîkolîzê de hatibû hilweşandin bo 2 pîruvatan, di kotahiya karlêka oksandina pîruvatê de, êdî bûye 2 komên asetîl û 2 molekulên karbona dîoksîd. Herwisa di vê gavê de ji molekulek glukozê heta niha 2 NADH dema glîkolîzê û 2 NADH jî dema çêbûna asetîl CoA de bi tevahî 4 NADH çêbûye.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; NADH di qonaxa zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

=== Çerxa Krebs ===
[[Wêne:Citricacidcycle ball ku.svg|thumb|401x401px|Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.]]
{{Gotara bingehîn|Çerxa Krebs}}
'''Çerxa Krebs''' (bi îngilîzî: ''Krebs cycle'') rêzekarlêkên kîmyaya zîndeyî ye ko bi oksandina asetîl CoA ya ji karbohîdratan, ji asîdên rûnê an jî ji asîdên amînî çêbûyî, enerjiya bendên kîmyayî yên xurekan tê serbestberdan.

Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.

Ji bo dabînkirina enerjiya xaneyê, desteka herî girîng a çerxa Krebs, berdana hîdrojenan e. Hîdrojenên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; bi şêweyê proton û elektron tên berdan, di sîstema zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

Di xaneyên navikrasteqîn de enzîmên çerxa Krebs di beşa matrîks a mîtokondriyê de bi awayekî serbest an jî bi rûyê navî yê parzûna navî ya mîtokonriyê de girêdayî cih digirin.&lt;ref name=&quot;Illustrated Biochemistry.&quot;&gt;Murray, G., Murray, J., Granner, &amp; MAYES. (2003). Harper's Biochemistry Illustrated (26th ed.). McGraw-Hill. &lt;/ref&gt;
Di çerxa Krebs de ATP bi fosforîlasyona di asta substradê tê çêkirin. Di çerxek Krebs de, ji molekulek asetîl CoA-yê 3 NADH û 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tên berhemkirin.

Di rêzekarlêkên çerxa Krebs de molekulên navbeyn ji bo hilberîna madeyên din tên bikaranîn. Wekî mînak, ogzaloasetat ji bo berhemkirina glukozê pêşengî dike. Herwisa ji bo çêkirina asîdên amînî, α-ketogluterat û ogzaloasetat tên bikaranîn

=== Fosforîlasyona oksîdatîv ===
[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.]]
{{Gotara bingehîn|Fosforîlasyona oksîdatîv}}
Fosforilasyona oksîdatîv rêçeyek kîmyayî ye ko di mîtokondrî û hin bakteriyan de elektron di zincîra guhaztina elektronan de, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê tên guhaztin heta ko tevlê oksîjenê bibin. Bi kêmkirin û oksandinê hinek ji enerjiya elektronan serbest dimîne, bi vê enerjiyê ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Di bahenaseye xaneyê de di fosforîlasyona oksîdatîv de, ji bo çêkirina ATP-yê, NADH, FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û oksîjen tên bikaranîn.

Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdide. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê (di mîtokondriyê de aliyê valahiya navbera parzûnan) de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din (aliyê matrîksê) zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin, ev meyla herikê wekî gradyana karokîmyayî tê navkirin. Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt; Elektronên ji zincîra guhaztina elektronan û protonên ji ATP sentaz derbasbûyî ji aliyê oksîjenê ve tên girtin û av peyda dibe.

== Hesapkirina ATP-yên berhemhatî ==
Ev xişteya (tablo) li jêr karlêkên oksandina molekulek glukozê bo karbona dîoksîd û avê nîşan dike. Wîsa tê ferzkirin ko hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin, ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve hatine oksandin û enerjiya wan ji bo fosforîlasyona oksîdatîv hatiye xerckirin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Gav
!Destkevtiya koenzîmê
!Destkevtiya ATP-yê
!Çavkaniya ATP-yê
|-
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Qonaxa amadehiya glîkolîzê (Qonaxa xerckirinê)
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;| −2
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Fosforîlasyona glukoz û fruktoz-6 fosfat, ji sîtoplazmayê 2 ATP xerc dike.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Qonaxa qezenckirinê ya glîkolîzê
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3 an jî 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv: Ji ber ko NADH ji parzûna mîtokondiriyê derbas dibe, her NADH bi safî (net)1.5 ATP berhem tîne. (ya asayî û gelemperî 2.5 e)
|-
|Oksandina pîruvatê
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Çerxa Krebs
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''Destkevtiya tevahî'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''30 an jî 32 ATP'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;| Ji oksandina molekulek glukozê heta karbona dîoksîd û avê û ji oksandina hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin.
|}

Hejmara ATP-yên ko ji oksandina glukozê peyda dibin, guherbar e. Wekî mînak, hejmara protonên ko di zincîra guhaztina elektronan de tê pompekirin di hemû cor zîndeweran de ne yek e. Elektronên di qonaxa glîkolîzê de ji xurekan hatiye berdan, bi navbeynkariya NADH-yê tên guhaztin bo mîtokondriyê, lê di parzûna mîtokondriyê de derbasbûna NADH ne hêsan e.

Hin caran dibe ko hinek ji protonên navbera parzûnan, bêyî ko derbasî ATP-sentazê bibin, tevlê karlêkên din dibin an jî mîtokondriyê diterikînin, loma bi fosforîlasyona oksîdatîv hê kêmtir ATP tên berhemkirin.Hin caran jî dibe ko molekulên ji hilweşîna glukozê çêbûne, tevlê karlêkên rêçeya henaseyê nebin û ji bo çêkirina molekulên endamî werin bikaranîn. Wekî mînak, dibe ko di qonaxa glîkolîzê an jî di qonaxa çerxa Krebs de molekulên navenbeynkar ên ji glukoz û xurekên din, ne ji bo berhemkirina ATP-yê lê ji bo çêkirina molekulên wekî asîdên amînî, asîdên nukleyî, kolesterol û hwd werin bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Bi enerjiya molekulek NADH, 10 proton ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tên pompekirin. Heke 4 proton di nav ATP sentazê de biherike û vegere matrîksê, ji enerjiya gradyana herika protonan, 1 ATP tê hilberîn. Ango ji molekulek NADH-ê 2.5 ATP tê çêkirin. Ji ber ko FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji NADH-yê şûn ve tevlê zincîra guhaztina elektronan dibe, enerjiya ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê tê berdan jî kêmtir e. Ji molekulek FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi qasî 1.5 ATP tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava molekulek glukozê bi bahenaseya xaneyê tê oksandin, bi gelemperî bi qasî 32 ATP tê çêkirin. Bi gelemperî bi henaseya xaneyê bi qasî % 34 ê enerjiya glukozê ji bo berhemkirina ATP tê bikaranîn. Piraniya enerjiya glukozê jî wekî enerjiya tînê belavê hawirdorê dibe.

== Genîn ==
{{Gotara bingehîn|Genîn}}
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|378x378px|Xaneyên peykeremasûlkeyên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.]]
Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîruvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa peşîn de glukoz bi rêçeya glîkolîzê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê, safî 2 ATP û 2 NADH peyda dibin. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-yê, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin, lê di vê qonaxê de ATP nayê bidestxistin.

Ji ber ko glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin û NADH-yên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn, di rêçeya genînê de tenê safî 2 ATP tê qezenckirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt; Di genînê de ATP bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de tê çêkirin.

Li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin gelek corên genînê hene, lê ji vana [[genîna alkolî]] û [[genîna asîda laktî]] genînên herî belave ne.

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe. Ango di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji şîr, mast û penêr tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Di pêvajoya genîna alkolî de piştê glîkozê, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-yê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt;

== Nebahenaseya xaneyê ==

Nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') bi gelek aliyan ve dişibe bahenaseya xaneyê. Ango xurek tên oksandin, elektronên xurekan di zincîra guhaztina elaktronan de derbas dibin û enerjiya xwe berdidin. Enerjiya elektronan ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; Bi rêçeya nebahenaseya xaneyê bi fosforîlasyona di astê substradê û bi fosforîlasyona oksîdatîv ATP tê berhemkirin. Di nebahenaseya xaneyê de wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulên din in.(sulfat (SO4)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO3)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, karbona dîoksîd (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) an jî sulfur (S)).&lt;ref&gt;Kadner, Robert J. and Rogers, Kara. &quot;bacteria&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 17 Jul. 2024, [https://www.britannica.com/science/bacteria]. Accessed 29 July 2024.&lt;/ref&gt;

Hin corên bakterî û arkea di hawîrdora bêoksîjen de dijîn û bi nebahenaseya xaneyê ATP berhem dikin.

Di hin çavkaniyan de peyva genîn û nebahenaseya xaneyê bo heman wateyê tên bikaranîn, lê bi eslê xwe genîn û nebahenase heman tişt nîn in.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>qb5ayu13v8ly7a2iazuz5jrvjkc1b0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098818</id>
      <parentid>2098751</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26170" sha1="r5axokzrphhchz6i17isob4c7zo42lb" xml:space="preserve">[[Wêne:CellRespiration ku.svg|thumb|400x400px|Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e.]]
'''Henaseya xaneyê''' an jî '''xanehenase''' (bi înglîzî: ''cellular respiration'') pêvajoyek kîmyayî ye ko di xaneyê de bi navbeynkariya [[enzîm]]an û bi rêzekarlêkên kîmyayî xurekên wekî [[glukoz]] û asîdên rûnê tên oksandin û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia_Of_Biology&quot;&gt;Rittner, Don, and Timothy Lee McCabe. Encyclopedia Of Biology. Facts On File, 2004. &lt;/ref&gt;

Ji bo çalakiya asayî ya [[xane]]yê pêdiviya hemû xaneyan bi enerjiyê heye. Xane enerjiyê bi karlêkên kîmyayî, ji [[xurek]]an bi dest dixe. Pêşî molekulên aloz (kompleks) ên xurekan bi [[herisa kîmyayî]] tên hilweşandin bo molekulên sakar. Molekulên sakar dikarin ji [[xwîn]]ê derbasî nav xaneyan bibin. Di xaneyê de bi pêvajoya hilweşandina xurekan, enerjiya di bendên kîmyayî ya xurekan, di molekula ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Hemû xaneyên zindî ji xurekên endamî yên wekî glukoz, [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û çewrî bi navbeynkariya enzîman, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê û bi wergirên elektronan ên wekî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD, ATP çêdikin.

Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e, ango xane ji xurekên biglukoz enerjî bi dest dixin. Hin corên xaneyan di henaseya xaneyê de tenê glukozê bi kar tînin, lê xaneyên din li gel glukozê, asîdên rûnê, glîserol û asîdên amînî jî bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;&gt;Jones, M., Fosbery, R., Gregory, J., &amp; Taylor, D. (2014). Cambridge International AS and A Level Biology Coursebook with CD-ROM (4th ed.). Cambridge, MA: Cambridge University Press &lt;/ref&gt;

== Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye ==

Ji bo sê armancên serekî pêdiviya hemû xaneyan hertim bi enerjiyê, bi taybetî enerjiya ji ATP-yê heye:

1. Ji bo girjbûn û xavbûna xaneyên [[masûlke]]yan

2. Ji bo guhaztina çalak a molekul û îyonan

3. Ji bo çêkirina molekulên aloz ji molekulên sakar (wekî mînak, çêkirina enzîman, hormonan, endomekên xananeyê û hin madeyên taybet ji bo zîndewerê).&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt;

Xaneyên mirov ji bo van karên xwe enerjiyê ji oksandina xurekên endamî bi dest dixin. Enerjiya di bendên kîmyayî yên xurekan, bi henaseya xaneyê, ji xurekan ber bi xaneyan diherike û enerjî di xaneyê de tê bikaranîn.

=== Di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê, hin taybetmendiyên hevbeş ===
1. Xurekên aloz bi karlêkên [[Herisa kîmyayî|herisînê]] tên hilweşandin. Xurekên aloz ên [[Karbohîdrat|karbohîdradî]], tên parçekirin bo molekulên sakar ên wekî glukoz, [[fruktoz]] û [[Galaktoz|galktoz]]. Xurekên [[proteîn]]î bi herisa kîmyayî tên hilweşandin bo asîdên amînî. Bi heriskirina [[Lîpîd|çewriyan]] jî molekulên glîserol û asîdên rûnê peyda dibin. Ango piraniya xureken di xaneyê de tên oksandin bi gelemperî ji glukoz, glîserol, asîdên amînî û asîdên rûnê pêk tên.

2. Di hemû zîndeweran de enerjiya [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê tê bikaranîn. ATP ji karlêkên wizederkiriner peyda dibe û bo karlêkên wizemij tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

3. Oksandina xurekên endamî çêkirina ATP-yê han dike.

4. Her çiqas di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê gelek rêçeyên metabolî hebin jî, di hemû rêçeyan de piraniya karlêk mîna hev rû didin û piraniya enzîm û molekulên di rêzekarlêkê de cih digirin heman in.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

5. Ji bo kontrolkirina pêvajoya henaseya xaneyê, oksandina xurek û serbestmayîna enerjî ne di carekê de, lê gav bi gav bi rêzekarlêkên kîmyayî rû dide. Di xaneyê de rêçeyên metabolî û karlêkên kîmyayî bi awayekî cidî tên rekxistin. Ango xurek bi awayek rekûpek tên bikaranîn û rûdana karlêkên kîmyayî jî tên kontrolkirin.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

== Koenzîmên guhêzerê hîdrojen û elektronan ==
[[Wêne:Koenzîmên guhêzerê elektronan ku.png|thumb|500x500px|Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.]]
Di xaneyê de xurekên wekî glukoz, asîdên rûne, glîserol û asîdên amînî ji bo bidestxistina ATP-yê wekî sotemenî (bi înglîzî: ''fuel'') kar dikin. Heke enerjiya nav sotemeniyê ji carek ve bihata berdan, ji ber enerjiya tînê (bi înglîzî: ''heat'') germahiya xaneyê pir bilind dibû û xane ji ber pileya germahiya bilind, dimir. Loma xurek bi karlêkên kîmyayî, bi navbeynkariya enzîman gav bi gav tên hilweşandin. Di gavên karlêkên kîmyayî de ji xurekan elektron tên berdan, enerjî jî ji van elektronan tê serbestberdan. Bi eslê xwe elektron ne bi tena serê xwe, lê bi protonek, bi şeweyê hîdrojen ji molekula xurekê diqetin. Di oksandina xurekan de di [[zincîra guhaztina elektronan]] de atoma hîdrojenê û elektron bi rêçeyên cuda tên guhaztin. Di bahenaseya xaneyê de li dawiya dawî, elektron û protonên xurekê digihîjin oksîjenê û av peyda dibe.

Atomên hîdrojenê rasterast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di pêvajoya henaseya xaneyê de, elektronên ji xurekên endamî diqetin û bi navbeynkariya NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yan tên guhaztin bo zincîra guhaztina elektronan.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Di karlêkên henaseya xaneyê de elektron bi karlêka dehîdrojenasyonê, bi şeweyî atoma hîdrojenê ji molekulê diqetin, paşê elektron û protonên hîdrojenê ji hev cihê dibin. Ango hîdrojenên molekulên xurekan çavkaniya elektronan in.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

=== NAD: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide(NAD)'') ===
Koenzîma NAD ji du [[Nukleotîd|nukletîdên]] bi hev re girêdayî pêk tê. Herdu nukleotîd jî rîboz lixwe digirin. Nukleotîdek baza nîtrojenî ya adenînê lixwe digire. Nukleotîda din xelaka nîkotînamîd lixwe digire. Xelaka nîkotînamîd dikare îyonek hîdrojenê û du elektron werbigire û were kêmkirin.

Di bahenaseya xaneyê û nebahenaseya xaneyê de elektronên ji NADH-yê tên berdan ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên wergirtin û enerjiya elektronan ji bo avakirina gradyana karokîmyayî ya protanan tê bikaranîn. Bi gradyana karokîmyayî ya protonan jî di [[ATP sentaz]]ê de ATP tê berhemkirin. Di karlêkên genînê de NADH tenê di qonaxa [[glîkolîz]]ê de peyda dibe û wergirê elektronên NADH-ê ne zincîra guhaztina elektronan, lê molekulên endamî yên wekî pîruvat û asetaldehîd in. Di [[genîn]]ê de ji oksandina NADH-ê ATP nayê berhemkirin.

Gava ji glukozê (xurek) elektron derbasî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê dibin hinek ji enerjiya xwe serbest berdidin, lê ji ber ko piraniya enerjiya elektronan diguhaze NADH-e, bi eslê xwe her NADH a ko di pêvajoya henaseya xaneyê de çêdibe, embara enerjiyê ye ji bo berhemkirina ATP-yan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== FAD: Flavîn adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''flavin adenine dinucleotide (FAD)'' ) ===

Koenzîma FAD di henaseya xaneyê de di qonaxa [[çerxa Krebs]] de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike. FAD ji du beşan pêk tê: nukleotîda adenînê (adenozîna monofosfat) û flavîn mononukleotîd (FMN). Herdu beş bi navbeynakariya komên xwe yên fosfatê bi hev re girêdayî ne. Gava FAD 2 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û 2 e− werdigire, tê kêmkirin û wekî FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tê nîşankirin.

=== NADP: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd fosfat (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide phosphate(NADP)'' ) ===
NADP ji NAD-ê piçek cuda ye. Di NADP-yê de di karbona yekem a xeleka rîbozekî de li dewsa hîdrojenê, koma fosfat girêdayî ye. NADP ne di karlêkên henaseya xaneyê de lê di karlêkên fotosentezê de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

== Corên henaseya xaneyê ==
Di henaseya xaneyê de bi dehan karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya bilind ên xurekan ji molekulek derbasî yeka din dibe û di her guhaztinê de ji elektronan hinek enerjî serbest dimîne. Hinek ji vê enerjiyê ji bo çêkirina ATP-yê te bikaranîn, hinek enerjî jî wekî tîn belav dibe. Li dawiya karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya nizim ji aliyê wergira dawi (kotahî) ve tên wergirtin. Heke wergira dawî ya elektronan oksîjen be, ev pêvajoya bidestxistina ATP-yê wekî bahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke ji bo elektronan wergira dawî ji bilî oksîjenê molekulek neendamî be, vê gavê ev pêvajo wekî nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin. Hin caran ji bo elektronan wergira dawî molekulek endamî ye (mînak, pîruvat û asetaldehîd) û pêvajo jî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Bahenaseya xaneyê ==

Bahenaseya xaneyê di xaneyê de rêçeya metabolî ye ko di hebûna oksîjenê de ji bo bidestxistina ATP-yê xurekên endamî tên hilweşandin û oksandin bo karbona dîoksîd û avê .

Ji bilî hin bakterî û karokan,piraniya zîndewerên ser rûyê erdê, bi rêçeya bahenaseyê ji xurekên endamî ATP berhem tînin.

Dema bahenaseya xaneyê de, di oksandina xureka endamî de oksîjen tê xerckirin û karbona dioksîd tê berdan.

Mirov gava hewayê bi dev û difin (poz) hildimijîne, oksîjena ji bo henaseya xaneyê jî di nav hewayê de derbasî pişikan dibe û bi navbeynkariya xwînê tê guhaztin bo xaneyan. Herwisa gava mirov bêhna xwe berdide, karbona dîoksîd jî tevlê bêhnê ji laş tê dûrxistin. Loma peyva “henase” ne tenê ji bo hilweşeandina xurekan a di nav xaneyê de, lê ji bo dan û sitendina bêhnê (henasedan) jî tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Molekulên endamî yên wekî karbohîdrad, proteîn û çewrî ji bo bahenaseya xaneyê wekî çavkaniyên enerjiyê tên bikaranîn. Emê karlêkên bahenaseya xaneyê bi mînaka hilweşandina glukozê (karbohîdrad) nîşan bikin.

Gava molek glukoz bi oksandinê heta karbona dîoksîd û avê tê hilweşandin, bi qasî 685 kcal/mol enerjî tê serbestberdan. Hinek ji vê enerjiyê wekî tîn belavê hawîrdorê dibe, lê piraniya enerjiya serbestmayî ji bo çêkirina NADH, FADH2 û ATP tê bikaranîn. Di bahenaseya xaneyê de oksandina glukozê bi çar rêçeyên metabolî rû dide: 1.Glîkolîz 2. Oksandina pîruvatê 3. Çerxa Krebs 4. Fosforîlasyona oksîdatîv.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

=== Glîkolîz ===
[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|382x382px|Rêçeya glîkolîz di sîtoplazmayê de rû dide.]]
{{Gotara bingehîn|Glîkolîz}}
Di [[Sîtoplazma|sîtoplazmaya xaneyê]] de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi oksîjenê nîn e, loma hemû xaneyên zîndî, ji bo bidestxistina enerjiyê di sîtoplazmayê de rêçeya glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;

Di rêçeya glîkolîzê de bi navbeynkariya enzîman, ji molekulek glukozê bi fosforîlasyona di asta substradê de safî 2 ATP tê berhemkirin. Her wîsa ji oksandina glukozê 2NADH û 2 pîruvat çêdibe.

=== Oksandina pîruvatê ===
{{Gotara bingehîn|Oksandina pîruvatê}}
Pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê çêbûne, nikarin rasterast tevlê qonaxa paşê ya bahenaseyê bibin, divê peşî ji pîruvatê molekulek karbona dioksîd were dûrxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

&lt;big&gt;2 Pîruvat + 2 NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + 2 CoA → 2 asetîl-CoA + 2 NADH + 2CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+2H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;

Oksandina pîruvatê bi karlêka dekarboksîlasyonê (bi înglîzî: ''decarboxylation'') dest pê dike. Bi dekarboksîlasyonê, yek ji sê karbonên pîruvatê bi şêweyî karbona dîoksîd ji pîruvatê tê qetandin. Pêkhateya dukarbonî ya ji pîruvatê mayî, dîsa tê oksandin û asetat peyda dibe. Elektronên hatine berdan tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, enerjî bi şêweyî NADH tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Koenzîm A (CoA) bi bendê kovelendî bi navbeynkariya atoma sulfurê (kukurt), bi asetatê ve tê girêdan û asetîl CoA peyda dibe.
Glukoza ko di qonaxa glîkolîzê de hatibû hilweşandin bo 2 pîruvatan, di kotahiya karlêka oksandina pîruvatê de, êdî bûye 2 komên asetîl û 2 molekulên karbona dîoksîd. Herwisa di vê gavê de ji molekulek glukozê heta niha 2 NADH dema glîkolîzê û 2 NADH jî dema çêbûna asetîl CoA de bi tevahî 4 NADH çêbûye.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; NADH di qonaxa zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

=== Çerxa Krebs ===
[[Wêne:Citricacidcycle ball ku.svg|thumb|401x401px|Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.]]
{{Gotara bingehîn|Çerxa Krebs}}
'''Çerxa Krebs''' (bi îngilîzî: ''Krebs cycle'') rêzekarlêkên kîmyaya zîndeyî ye ko bi oksandina asetîl CoA ya ji karbohîdratan, ji asîdên rûnê an jî ji asîdên amînî çêbûyî, enerjiya bendên kîmyayî yên xurekan tê serbestberdan.

Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.

Ji bo dabînkirina enerjiya xaneyê, desteka herî girîng a çerxa Krebs, berdana hîdrojenan e. Hîdrojenên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; bi şêweyî proton û elektron tên berdan, di sîstema zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

Di xaneyên navikrasteqîn de enzîmên çerxa Krebs di beşa matrîks a mîtokondriyê de bi awayekî serbest an jî bi rûyê navî yê parzûna navî ya mîtokonriyê de girêdayî cih digirin.&lt;ref name=&quot;Illustrated Biochemistry.&quot;&gt;Murray, G., Murray, J., Granner, &amp; MAYES. (2003). Harper's Biochemistry Illustrated (26th ed.). McGraw-Hill. &lt;/ref&gt;
Di çerxa Krebs de ATP bi fosforîlasyona di asta substradê tê çêkirin. Di çerxek Krebs de, ji molekulek asetîl CoA-yê 3 NADH û 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tên berhemkirin.

Di rêzekarlêkên çerxa Krebs de molekulên navbeyn ji bo hilberîna madeyên din tên bikaranîn. Wekî mînak, ogzaloasetat ji bo berhemkirina glukozê pêşengî dike. Herwisa ji bo çêkirina asîdên amînî, α-ketogluterat û ogzaloasetat tên bikaranîn

=== Fosforîlasyona oksîdatîv ===
[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.]]
{{Gotara bingehîn|Fosforîlasyona oksîdatîv}}
Fosforilasyona oksîdatîv rêçeyek kîmyayî ye ko di mîtokondrî û hin bakteriyan de elektron di zincîra guhaztina elektronan de, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê tên guhaztin heta ko tevlê oksîjenê bibin. Bi kêmkirin û oksandinê hinek ji enerjiya elektronan serbest dimîne, bi vê enerjiyê ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Di bahenaseye xaneyê de di fosforîlasyona oksîdatîv de, ji bo çêkirina ATP-yê, NADH, FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û oksîjen tên bikaranîn.

Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdide. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê (di mîtokondriyê de aliyê valahiya navbera parzûnan) de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din (aliyê matrîksê) zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin, ev meyla herikê wekî gradyana karokîmyayî tê navkirin. Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt; Elektronên ji zincîra guhaztina elektronan û protonên ji ATP sentaz derbasbûyî ji aliyê oksîjenê ve tên girtin û av peyda dibe.

== Hesapkirina ATP-yên berhemhatî ==
Ev xişteya (tablo) li jêr karlêkên oksandina molekulek glukozê bo karbona dîoksîd û avê nîşan dike. Wîsa tê ferzkirin ko hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin, ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve hatine oksandin û enerjiya wan ji bo fosforîlasyona oksîdatîv hatiye xerckirin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Gav
!Destkevtiya koenzîmê
!Destkevtiya ATP-yê
!Çavkaniya ATP-yê
|-
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Qonaxa amadehiya glîkolîzê (Qonaxa xerckirinê)
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;| −2
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Fosforîlasyona glukoz û fruktoz-6 fosfat, ji sîtoplazmayê 2 ATP xerc dike.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Qonaxa qezenckirinê ya glîkolîzê
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3 an jî 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv: Ji ber ko NADH ji parzûna mîtokondiriyê derbas dibe, her NADH bi safî (net)1.5 ATP berhem tîne. (ya asayî û gelemperî 2.5 e)
|-
|Oksandina pîruvatê
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Çerxa Krebs
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''Destkevtiya tevahî'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''30 an jî 32 ATP'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;| Ji oksandina molekulek glukozê heta karbona dîoksîd û avê û ji oksandina hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin.
|}

Hejmara ATP-yên ko ji oksandina glukozê peyda dibin, guherbar e. Wekî mînak, hejmara protonên ko di zincîra guhaztina elektronan de tê pompekirin di hemû cor zîndeweran de ne yek e. Elektronên di qonaxa glîkolîzê de ji xurekan hatiye berdan, bi navbeynkariya NADH-yê tên guhaztin bo mîtokondriyê, lê di parzûna mîtokondriyê de derbasbûna NADH ne hêsan e.

Hin caran dibe ko hinek ji protonên navbera parzûnan, bêyî ko derbasî ATP-sentazê bibin, tevlê karlêkên din dibin an jî mîtokondriyê diterikînin, loma bi fosforîlasyona oksîdatîv hê kêmtir ATP tên berhemkirin.Hin caran jî dibe ko molekulên ji hilweşîna glukozê çêbûne, tevlê karlêkên rêçeya henaseyê nebin û ji bo çêkirina molekulên endamî werin bikaranîn. Wekî mînak, dibe ko di qonaxa glîkolîzê an jî di qonaxa çerxa Krebs de molekulên navenbeynkar ên ji glukoz û xurekên din, ne ji bo berhemkirina ATP-yê lê ji bo çêkirina molekulên wekî asîdên amînî, asîdên nukleyî, kolesterol û hwd werin bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Bi enerjiya molekulek NADH, 10 proton ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tên pompekirin. Heke 4 proton di nav ATP sentazê de biherike û vegere matrîksê, ji enerjiya gradyana herika protonan, 1 ATP tê hilberîn. Ango ji molekulek NADH-ê 2.5 ATP tê çêkirin. Ji ber ko FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji NADH-yê şûn ve tevlê zincîra guhaztina elektronan dibe, enerjiya ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê tê berdan jî kêmtir e. Ji molekulek FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi qasî 1.5 ATP tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava molekulek glukozê bi bahenaseya xaneyê tê oksandin, bi gelemperî bi qasî 32 ATP tê çêkirin. Bi gelemperî bi henaseya xaneyê bi qasî % 34 ê enerjiya glukozê ji bo berhemkirina ATP tê bikaranîn. Piraniya enerjiya glukozê jî wekî enerjiya tînê belavê hawirdorê dibe.

== Genîn ==
{{Gotara bingehîn|Genîn}}
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|378x378px|Xaneyên peykeremasûlkeyên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.]]
Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîruvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa peşîn de glukoz bi rêçeya glîkolîzê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê, safî 2 ATP û 2 NADH peyda dibin. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-yê, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin, lê di vê qonaxê de ATP nayê bidestxistin.

Ji ber ko glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin û NADH-yên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn, di rêçeya genînê de tenê safî 2 ATP tê qezenckirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt; Di genînê de ATP bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de tê çêkirin.

Li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin gelek corên genînê hene, lê ji vana [[genîna alkolî]] û [[genîna asîda laktî]] genînên herî belave ne.

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe. Ango di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji şîr, mast û penêr tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Di pêvajoya genîna alkolî de piştê glîkozê, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-yê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt;

== Nebahenaseya xaneyê ==

Nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') bi gelek aliyan ve dişibe bahenaseya xaneyê. Ango xurek tên oksandin, elektronên xurekan di zincîra guhaztina elaktronan de derbas dibin û enerjiya xwe berdidin. Enerjiya elektronan ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; Bi rêçeya nebahenaseya xaneyê bi fosforîlasyona di astê substradê û bi fosforîlasyona oksîdatîv ATP tê berhemkirin. Di nebahenaseya xaneyê de wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulên din in.(sulfat (SO4)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO3)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, karbona dîoksîd (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) an jî sulfur (S)).&lt;ref&gt;Kadner, Robert J. and Rogers, Kara. &quot;bacteria&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 17 Jul. 2024, [https://www.britannica.com/science/bacteria]. Accessed 29 July 2024.&lt;/ref&gt;

Hin corên bakterî û arkea di hawîrdora bêoksîjen de dijîn û bi nebahenaseya xaneyê ATP berhem dikin.

Di hin çavkaniyan de peyva genîn û nebahenaseya xaneyê bo heman wateyê tên bikaranîn, lê bi eslê xwe genîn û nebahenase heman tişt nîn in.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>r5axokzrphhchz6i17isob4c7zo42lb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098838</id>
      <parentid>2098818</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Çerxa Krebs */</comment>
      <origin>2098838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26170" sha1="cmykl0r1o949k8kx6a4mgz58bztx1ym" xml:space="preserve">[[Wêne:CellRespiration ku.svg|thumb|400x400px|Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e.]]
'''Henaseya xaneyê''' an jî '''xanehenase''' (bi înglîzî: ''cellular respiration'') pêvajoyek kîmyayî ye ko di xaneyê de bi navbeynkariya [[enzîm]]an û bi rêzekarlêkên kîmyayî xurekên wekî [[glukoz]] û asîdên rûnê tên oksandin û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia_Of_Biology&quot;&gt;Rittner, Don, and Timothy Lee McCabe. Encyclopedia Of Biology. Facts On File, 2004. &lt;/ref&gt;

Ji bo çalakiya asayî ya [[xane]]yê pêdiviya hemû xaneyan bi enerjiyê heye. Xane enerjiyê bi karlêkên kîmyayî, ji [[xurek]]an bi dest dixe. Pêşî molekulên aloz (kompleks) ên xurekan bi [[herisa kîmyayî]] tên hilweşandin bo molekulên sakar. Molekulên sakar dikarin ji [[xwîn]]ê derbasî nav xaneyan bibin. Di xaneyê de bi pêvajoya hilweşandina xurekan, enerjiya di bendên kîmyayî ya xurekan, di molekula ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Hemû xaneyên zindî ji xurekên endamî yên wekî glukoz, [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û çewrî bi navbeynkariya enzîman, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê û bi wergirên elektronan ên wekî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD, ATP çêdikin.

Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e, ango xane ji xurekên biglukoz enerjî bi dest dixin. Hin corên xaneyan di henaseya xaneyê de tenê glukozê bi kar tînin, lê xaneyên din li gel glukozê, asîdên rûnê, glîserol û asîdên amînî jî bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;&gt;Jones, M., Fosbery, R., Gregory, J., &amp; Taylor, D. (2014). Cambridge International AS and A Level Biology Coursebook with CD-ROM (4th ed.). Cambridge, MA: Cambridge University Press &lt;/ref&gt;

== Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye ==

Ji bo sê armancên serekî pêdiviya hemû xaneyan hertim bi enerjiyê, bi taybetî enerjiya ji ATP-yê heye:

1. Ji bo girjbûn û xavbûna xaneyên [[masûlke]]yan

2. Ji bo guhaztina çalak a molekul û îyonan

3. Ji bo çêkirina molekulên aloz ji molekulên sakar (wekî mînak, çêkirina enzîman, hormonan, endomekên xananeyê û hin madeyên taybet ji bo zîndewerê).&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt;

Xaneyên mirov ji bo van karên xwe enerjiyê ji oksandina xurekên endamî bi dest dixin. Enerjiya di bendên kîmyayî yên xurekan, bi henaseya xaneyê, ji xurekan ber bi xaneyan diherike û enerjî di xaneyê de tê bikaranîn.

=== Di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê, hin taybetmendiyên hevbeş ===
1. Xurekên aloz bi karlêkên [[Herisa kîmyayî|herisînê]] tên hilweşandin. Xurekên aloz ên [[Karbohîdrat|karbohîdradî]], tên parçekirin bo molekulên sakar ên wekî glukoz, [[fruktoz]] û [[Galaktoz|galktoz]]. Xurekên [[proteîn]]î bi herisa kîmyayî tên hilweşandin bo asîdên amînî. Bi heriskirina [[Lîpîd|çewriyan]] jî molekulên glîserol û asîdên rûnê peyda dibin. Ango piraniya xureken di xaneyê de tên oksandin bi gelemperî ji glukoz, glîserol, asîdên amînî û asîdên rûnê pêk tên.

2. Di hemû zîndeweran de enerjiya [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê tê bikaranîn. ATP ji karlêkên wizederkiriner peyda dibe û bo karlêkên wizemij tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

3. Oksandina xurekên endamî çêkirina ATP-yê han dike.

4. Her çiqas di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê gelek rêçeyên metabolî hebin jî, di hemû rêçeyan de piraniya karlêk mîna hev rû didin û piraniya enzîm û molekulên di rêzekarlêkê de cih digirin heman in.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

5. Ji bo kontrolkirina pêvajoya henaseya xaneyê, oksandina xurek û serbestmayîna enerjî ne di carekê de, lê gav bi gav bi rêzekarlêkên kîmyayî rû dide. Di xaneyê de rêçeyên metabolî û karlêkên kîmyayî bi awayekî cidî tên rekxistin. Ango xurek bi awayek rekûpek tên bikaranîn û rûdana karlêkên kîmyayî jî tên kontrolkirin.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

== Koenzîmên guhêzerê hîdrojen û elektronan ==
[[Wêne:Koenzîmên guhêzerê elektronan ku.png|thumb|500x500px|Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.]]
Di xaneyê de xurekên wekî glukoz, asîdên rûne, glîserol û asîdên amînî ji bo bidestxistina ATP-yê wekî sotemenî (bi înglîzî: ''fuel'') kar dikin. Heke enerjiya nav sotemeniyê ji carek ve bihata berdan, ji ber enerjiya tînê (bi înglîzî: ''heat'') germahiya xaneyê pir bilind dibû û xane ji ber pileya germahiya bilind, dimir. Loma xurek bi karlêkên kîmyayî, bi navbeynkariya enzîman gav bi gav tên hilweşandin. Di gavên karlêkên kîmyayî de ji xurekan elektron tên berdan, enerjî jî ji van elektronan tê serbestberdan. Bi eslê xwe elektron ne bi tena serê xwe, lê bi protonek, bi şeweyê hîdrojen ji molekula xurekê diqetin. Di oksandina xurekan de di [[zincîra guhaztina elektronan]] de atoma hîdrojenê û elektron bi rêçeyên cuda tên guhaztin. Di bahenaseya xaneyê de li dawiya dawî, elektron û protonên xurekê digihîjin oksîjenê û av peyda dibe.

Atomên hîdrojenê rasterast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di pêvajoya henaseya xaneyê de, elektronên ji xurekên endamî diqetin û bi navbeynkariya NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yan tên guhaztin bo zincîra guhaztina elektronan.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Di karlêkên henaseya xaneyê de elektron bi karlêka dehîdrojenasyonê, bi şeweyî atoma hîdrojenê ji molekulê diqetin, paşê elektron û protonên hîdrojenê ji hev cihê dibin. Ango hîdrojenên molekulên xurekan çavkaniya elektronan in.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

=== NAD: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide(NAD)'') ===
Koenzîma NAD ji du [[Nukleotîd|nukletîdên]] bi hev re girêdayî pêk tê. Herdu nukleotîd jî rîboz lixwe digirin. Nukleotîdek baza nîtrojenî ya adenînê lixwe digire. Nukleotîda din xelaka nîkotînamîd lixwe digire. Xelaka nîkotînamîd dikare îyonek hîdrojenê û du elektron werbigire û were kêmkirin.

Di bahenaseya xaneyê û nebahenaseya xaneyê de elektronên ji NADH-yê tên berdan ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên wergirtin û enerjiya elektronan ji bo avakirina gradyana karokîmyayî ya protanan tê bikaranîn. Bi gradyana karokîmyayî ya protonan jî di [[ATP sentaz]]ê de ATP tê berhemkirin. Di karlêkên genînê de NADH tenê di qonaxa [[glîkolîz]]ê de peyda dibe û wergirê elektronên NADH-ê ne zincîra guhaztina elektronan, lê molekulên endamî yên wekî pîruvat û asetaldehîd in. Di [[genîn]]ê de ji oksandina NADH-ê ATP nayê berhemkirin.

Gava ji glukozê (xurek) elektron derbasî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê dibin hinek ji enerjiya xwe serbest berdidin, lê ji ber ko piraniya enerjiya elektronan diguhaze NADH-e, bi eslê xwe her NADH a ko di pêvajoya henaseya xaneyê de çêdibe, embara enerjiyê ye ji bo berhemkirina ATP-yan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== FAD: Flavîn adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''flavin adenine dinucleotide (FAD)'' ) ===

Koenzîma FAD di henaseya xaneyê de di qonaxa [[çerxa Krebs]] de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike. FAD ji du beşan pêk tê: nukleotîda adenînê (adenozîna monofosfat) û flavîn mononukleotîd (FMN). Herdu beş bi navbeynakariya komên xwe yên fosfatê bi hev re girêdayî ne. Gava FAD 2 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û 2 e− werdigire, tê kêmkirin û wekî FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tê nîşankirin.

=== NADP: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd fosfat (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide phosphate(NADP)'' ) ===
NADP ji NAD-ê piçek cuda ye. Di NADP-yê de di karbona yekem a xeleka rîbozekî de li dewsa hîdrojenê, koma fosfat girêdayî ye. NADP ne di karlêkên henaseya xaneyê de lê di karlêkên fotosentezê de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

== Corên henaseya xaneyê ==
Di henaseya xaneyê de bi dehan karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya bilind ên xurekan ji molekulek derbasî yeka din dibe û di her guhaztinê de ji elektronan hinek enerjî serbest dimîne. Hinek ji vê enerjiyê ji bo çêkirina ATP-yê te bikaranîn, hinek enerjî jî wekî tîn belav dibe. Li dawiya karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya nizim ji aliyê wergira dawi (kotahî) ve tên wergirtin. Heke wergira dawî ya elektronan oksîjen be, ev pêvajoya bidestxistina ATP-yê wekî bahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke ji bo elektronan wergira dawî ji bilî oksîjenê molekulek neendamî be, vê gavê ev pêvajo wekî nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin. Hin caran ji bo elektronan wergira dawî molekulek endamî ye (mînak, pîruvat û asetaldehîd) û pêvajo jî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Bahenaseya xaneyê ==

Bahenaseya xaneyê di xaneyê de rêçeya metabolî ye ko di hebûna oksîjenê de ji bo bidestxistina ATP-yê xurekên endamî tên hilweşandin û oksandin bo karbona dîoksîd û avê .

Ji bilî hin bakterî û karokan,piraniya zîndewerên ser rûyê erdê, bi rêçeya bahenaseyê ji xurekên endamî ATP berhem tînin.

Dema bahenaseya xaneyê de, di oksandina xureka endamî de oksîjen tê xerckirin û karbona dioksîd tê berdan.

Mirov gava hewayê bi dev û difin (poz) hildimijîne, oksîjena ji bo henaseya xaneyê jî di nav hewayê de derbasî pişikan dibe û bi navbeynkariya xwînê tê guhaztin bo xaneyan. Herwisa gava mirov bêhna xwe berdide, karbona dîoksîd jî tevlê bêhnê ji laş tê dûrxistin. Loma peyva “henase” ne tenê ji bo hilweşeandina xurekan a di nav xaneyê de, lê ji bo dan û sitendina bêhnê (henasedan) jî tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Molekulên endamî yên wekî karbohîdrad, proteîn û çewrî ji bo bahenaseya xaneyê wekî çavkaniyên enerjiyê tên bikaranîn. Emê karlêkên bahenaseya xaneyê bi mînaka hilweşandina glukozê (karbohîdrad) nîşan bikin.

Gava molek glukoz bi oksandinê heta karbona dîoksîd û avê tê hilweşandin, bi qasî 685 kcal/mol enerjî tê serbestberdan. Hinek ji vê enerjiyê wekî tîn belavê hawîrdorê dibe, lê piraniya enerjiya serbestmayî ji bo çêkirina NADH, FADH2 û ATP tê bikaranîn. Di bahenaseya xaneyê de oksandina glukozê bi çar rêçeyên metabolî rû dide: 1.Glîkolîz 2. Oksandina pîruvatê 3. Çerxa Krebs 4. Fosforîlasyona oksîdatîv.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

=== Glîkolîz ===
[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|382x382px|Rêçeya glîkolîz di sîtoplazmayê de rû dide.]]
{{Gotara bingehîn|Glîkolîz}}
Di [[Sîtoplazma|sîtoplazmaya xaneyê]] de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi oksîjenê nîn e, loma hemû xaneyên zîndî, ji bo bidestxistina enerjiyê di sîtoplazmayê de rêçeya glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;

Di rêçeya glîkolîzê de bi navbeynkariya enzîman, ji molekulek glukozê bi fosforîlasyona di asta substradê de safî 2 ATP tê berhemkirin. Her wîsa ji oksandina glukozê 2NADH û 2 pîruvat çêdibe.

=== Oksandina pîruvatê ===
{{Gotara bingehîn|Oksandina pîruvatê}}
Pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê çêbûne, nikarin rasterast tevlê qonaxa paşê ya bahenaseyê bibin, divê peşî ji pîruvatê molekulek karbona dioksîd were dûrxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

&lt;big&gt;2 Pîruvat + 2 NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + 2 CoA → 2 asetîl-CoA + 2 NADH + 2CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+2H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;

Oksandina pîruvatê bi karlêka dekarboksîlasyonê (bi înglîzî: ''decarboxylation'') dest pê dike. Bi dekarboksîlasyonê, yek ji sê karbonên pîruvatê bi şêweyî karbona dîoksîd ji pîruvatê tê qetandin. Pêkhateya dukarbonî ya ji pîruvatê mayî, dîsa tê oksandin û asetat peyda dibe. Elektronên hatine berdan tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, enerjî bi şêweyî NADH tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Koenzîm A (CoA) bi bendê kovelendî bi navbeynkariya atoma sulfurê (kukurt), bi asetatê ve tê girêdan û asetîl CoA peyda dibe.
Glukoza ko di qonaxa glîkolîzê de hatibû hilweşandin bo 2 pîruvatan, di kotahiya karlêka oksandina pîruvatê de, êdî bûye 2 komên asetîl û 2 molekulên karbona dîoksîd. Herwisa di vê gavê de ji molekulek glukozê heta niha 2 NADH dema glîkolîzê û 2 NADH jî dema çêbûna asetîl CoA de bi tevahî 4 NADH çêbûye.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; NADH di qonaxa zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

=== Çerxa Krebs ===
[[Wêne:Citricacidcycle ball ku.svg|thumb|401x401px|Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyî NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.]]
{{Gotara bingehîn|Çerxa Krebs}}
'''Çerxa Krebs''' (bi îngilîzî: ''Krebs cycle'') rêzekarlêkên kîmyaya zîndeyî ye ko bi oksandina asetîl CoA ya ji karbohîdratan, ji asîdên rûnê an jî ji asîdên amînî çêbûyî, enerjiya bendên kîmyayî yên xurekan tê serbestberdan.

Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.

Ji bo dabînkirina enerjiya xaneyê, desteka herî girîng a çerxa Krebs, berdana hîdrojenan e. Hîdrojenên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; bi şêweyî proton û elektron tên berdan, di sîstema zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

Di xaneyên navikrasteqîn de enzîmên çerxa Krebs di beşa matrîks a mîtokondriyê de bi awayekî serbest an jî bi rûyê navî yê parzûna navî ya mîtokonriyê de girêdayî cih digirin.&lt;ref name=&quot;Illustrated Biochemistry.&quot;&gt;Murray, G., Murray, J., Granner, &amp; MAYES. (2003). Harper's Biochemistry Illustrated (26th ed.). McGraw-Hill. &lt;/ref&gt;
Di çerxa Krebs de ATP bi fosforîlasyona di asta substradê tê çêkirin. Di çerxek Krebs de, ji molekulek asetîl CoA-yê 3 NADH û 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tên berhemkirin.

Di rêzekarlêkên çerxa Krebs de molekulên navbeyn ji bo hilberîna madeyên din tên bikaranîn. Wekî mînak, ogzaloasetat ji bo berhemkirina glukozê pêşengî dike. Herwisa ji bo çêkirina asîdên amînî, α-ketogluterat û ogzaloasetat tên bikaranîn

=== Fosforîlasyona oksîdatîv ===
[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.]]
{{Gotara bingehîn|Fosforîlasyona oksîdatîv}}
Fosforilasyona oksîdatîv rêçeyek kîmyayî ye ko di mîtokondrî û hin bakteriyan de elektron di zincîra guhaztina elektronan de, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê tên guhaztin heta ko tevlê oksîjenê bibin. Bi kêmkirin û oksandinê hinek ji enerjiya elektronan serbest dimîne, bi vê enerjiyê ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Di bahenaseye xaneyê de di fosforîlasyona oksîdatîv de, ji bo çêkirina ATP-yê, NADH, FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û oksîjen tên bikaranîn.

Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdide. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê (di mîtokondriyê de aliyê valahiya navbera parzûnan) de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din (aliyê matrîksê) zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin, ev meyla herikê wekî gradyana karokîmyayî tê navkirin. Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt; Elektronên ji zincîra guhaztina elektronan û protonên ji ATP sentaz derbasbûyî ji aliyê oksîjenê ve tên girtin û av peyda dibe.

== Hesapkirina ATP-yên berhemhatî ==
Ev xişteya (tablo) li jêr karlêkên oksandina molekulek glukozê bo karbona dîoksîd û avê nîşan dike. Wîsa tê ferzkirin ko hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin, ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve hatine oksandin û enerjiya wan ji bo fosforîlasyona oksîdatîv hatiye xerckirin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Gav
!Destkevtiya koenzîmê
!Destkevtiya ATP-yê
!Çavkaniya ATP-yê
|-
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Qonaxa amadehiya glîkolîzê (Qonaxa xerckirinê)
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;| −2
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Fosforîlasyona glukoz û fruktoz-6 fosfat, ji sîtoplazmayê 2 ATP xerc dike.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Qonaxa qezenckirinê ya glîkolîzê
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3 an jî 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv: Ji ber ko NADH ji parzûna mîtokondiriyê derbas dibe, her NADH bi safî (net)1.5 ATP berhem tîne. (ya asayî û gelemperî 2.5 e)
|-
|Oksandina pîruvatê
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Çerxa Krebs
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''Destkevtiya tevahî'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''30 an jî 32 ATP'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;| Ji oksandina molekulek glukozê heta karbona dîoksîd û avê û ji oksandina hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin.
|}

Hejmara ATP-yên ko ji oksandina glukozê peyda dibin, guherbar e. Wekî mînak, hejmara protonên ko di zincîra guhaztina elektronan de tê pompekirin di hemû cor zîndeweran de ne yek e. Elektronên di qonaxa glîkolîzê de ji xurekan hatiye berdan, bi navbeynkariya NADH-yê tên guhaztin bo mîtokondriyê, lê di parzûna mîtokondriyê de derbasbûna NADH ne hêsan e.

Hin caran dibe ko hinek ji protonên navbera parzûnan, bêyî ko derbasî ATP-sentazê bibin, tevlê karlêkên din dibin an jî mîtokondriyê diterikînin, loma bi fosforîlasyona oksîdatîv hê kêmtir ATP tên berhemkirin.Hin caran jî dibe ko molekulên ji hilweşîna glukozê çêbûne, tevlê karlêkên rêçeya henaseyê nebin û ji bo çêkirina molekulên endamî werin bikaranîn. Wekî mînak, dibe ko di qonaxa glîkolîzê an jî di qonaxa çerxa Krebs de molekulên navenbeynkar ên ji glukoz û xurekên din, ne ji bo berhemkirina ATP-yê lê ji bo çêkirina molekulên wekî asîdên amînî, asîdên nukleyî, kolesterol û hwd werin bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Bi enerjiya molekulek NADH, 10 proton ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tên pompekirin. Heke 4 proton di nav ATP sentazê de biherike û vegere matrîksê, ji enerjiya gradyana herika protonan, 1 ATP tê hilberîn. Ango ji molekulek NADH-ê 2.5 ATP tê çêkirin. Ji ber ko FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji NADH-yê şûn ve tevlê zincîra guhaztina elektronan dibe, enerjiya ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê tê berdan jî kêmtir e. Ji molekulek FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi qasî 1.5 ATP tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava molekulek glukozê bi bahenaseya xaneyê tê oksandin, bi gelemperî bi qasî 32 ATP tê çêkirin. Bi gelemperî bi henaseya xaneyê bi qasî % 34 ê enerjiya glukozê ji bo berhemkirina ATP tê bikaranîn. Piraniya enerjiya glukozê jî wekî enerjiya tînê belavê hawirdorê dibe.

== Genîn ==
{{Gotara bingehîn|Genîn}}
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|378x378px|Xaneyên peykeremasûlkeyên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.]]
Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîruvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa peşîn de glukoz bi rêçeya glîkolîzê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê, safî 2 ATP û 2 NADH peyda dibin. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-yê, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin, lê di vê qonaxê de ATP nayê bidestxistin.

Ji ber ko glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin û NADH-yên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn, di rêçeya genînê de tenê safî 2 ATP tê qezenckirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt; Di genînê de ATP bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de tê çêkirin.

Li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin gelek corên genînê hene, lê ji vana [[genîna alkolî]] û [[genîna asîda laktî]] genînên herî belave ne.

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe. Ango di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji şîr, mast û penêr tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Di pêvajoya genîna alkolî de piştê glîkozê, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-yê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt;

== Nebahenaseya xaneyê ==

Nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') bi gelek aliyan ve dişibe bahenaseya xaneyê. Ango xurek tên oksandin, elektronên xurekan di zincîra guhaztina elaktronan de derbas dibin û enerjiya xwe berdidin. Enerjiya elektronan ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; Bi rêçeya nebahenaseya xaneyê bi fosforîlasyona di astê substradê û bi fosforîlasyona oksîdatîv ATP tê berhemkirin. Di nebahenaseya xaneyê de wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulên din in.(sulfat (SO4)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO3)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, karbona dîoksîd (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) an jî sulfur (S)).&lt;ref&gt;Kadner, Robert J. and Rogers, Kara. &quot;bacteria&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 17 Jul. 2024, [https://www.britannica.com/science/bacteria]. Accessed 29 July 2024.&lt;/ref&gt;

Hin corên bakterî û arkea di hawîrdora bêoksîjen de dijîn û bi nebahenaseya xaneyê ATP berhem dikin.

Di hin çavkaniyan de peyva genîn û nebahenaseya xaneyê bo heman wateyê tên bikaranîn, lê bi eslê xwe genîn û nebahenase heman tişt nîn in.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>cmykl0r1o949k8kx6a4mgz58bztx1ym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098915</id>
      <parentid>2098838</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biyolojiyabikurdi</username>
        <id>31567</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bahenaseya xaneyê */</comment>
      <origin>2098915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26169" sha1="g99vy5hbu0efrap8julfbyg9gvqmrr5" xml:space="preserve">[[Wêne:CellRespiration ku.svg|thumb|400x400px|Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e.]]
'''Henaseya xaneyê''' an jî '''xanehenase''' (bi înglîzî: ''cellular respiration'') pêvajoyek kîmyayî ye ko di xaneyê de bi navbeynkariya [[enzîm]]an û bi rêzekarlêkên kîmyayî xurekên wekî [[glukoz]] û asîdên rûnê tên oksandin û [[Adenozîna trîfosfat|ATP]] tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia_Of_Biology&quot;&gt;Rittner, Don, and Timothy Lee McCabe. Encyclopedia Of Biology. Facts On File, 2004. &lt;/ref&gt;

Ji bo çalakiya asayî ya [[xane]]yê pêdiviya hemû xaneyan bi enerjiyê heye. Xane enerjiyê bi karlêkên kîmyayî, ji [[xurek]]an bi dest dixe. Pêşî molekulên aloz (kompleks) ên xurekan bi [[herisa kîmyayî]] tên hilweşandin bo molekulên sakar. Molekulên sakar dikarin ji [[xwîn]]ê derbasî nav xaneyan bibin. Di xaneyê de bi pêvajoya hilweşandina xurekan, enerjiya di bendên kîmyayî ya xurekan, di molekula ATP-yê de tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;&gt; Solomon, E., Martin, C., Martin, D., &amp; Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

Hemû xaneyên zindî ji xurekên endamî yên wekî glukoz, [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û çewrî bi navbeynkariya enzîman, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê û bi wergirên elektronan ên wekî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD, ATP çêdikin.

Ji bo piraniya xaneyan sotemeniya serekî glukoz e, ango xane ji xurekên biglukoz enerjî bi dest dixin. Hin corên xaneyan di henaseya xaneyê de tenê glukozê bi kar tînin, lê xaneyên din li gel glukozê, asîdên rûnê, glîserol û asîdên amînî jî bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;&gt;Jones, M., Fosbery, R., Gregory, J., &amp; Taylor, D. (2014). Cambridge International AS and A Level Biology Coursebook with CD-ROM (4th ed.). Cambridge, MA: Cambridge University Press &lt;/ref&gt;

== Pêdiviya xaneya zindî bi enerjiyê heye ==

Ji bo sê armancên serekî pêdiviya hemû xaneyan hertim bi enerjiyê, bi taybetî enerjiya ji ATP-yê heye:

1. Ji bo girjbûn û xavbûna xaneyên [[masûlke]]yan

2. Ji bo guhaztina çalak a molekul û îyonan

3. Ji bo çêkirina molekulên aloz ji molekulên sakar (wekî mînak, çêkirina enzîman, hormonan, endomekên xananeyê û hin madeyên taybet ji bo zîndewerê).&lt;ref name=&quot; Biochemistry -A Short Course&quot;&gt;Tymoczko, J.L., Berg, J.M. and Lubert Stryer (2015) Biochemistry, a short course. New York: W.H. Freeman &amp; Company, A Macmillan Education Imprint. &lt;/ref&gt;

Xaneyên mirov ji bo van karên xwe enerjiyê ji oksandina xurekên endamî bi dest dixin. Enerjiya di bendên kîmyayî yên xurekan, bi henaseya xaneyê, ji xurekan ber bi xaneyan diherike û enerjî di xaneyê de tê bikaranîn.

=== Di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê, hin taybetmendiyên hevbeş ===
1. Xurekên aloz bi karlêkên [[Herisa kîmyayî|herisînê]] tên hilweşandin. Xurekên aloz ên [[Karbohîdrat|karbohîdradî]], tên parçekirin bo molekulên sakar ên wekî glukoz, [[fruktoz]] û [[Galaktoz|galktoz]]. Xurekên [[proteîn]]î bi herisa kîmyayî tên hilweşandin bo asîdên amînî. Bi heriskirina [[Lîpîd|çewriyan]] jî molekulên glîserol û asîdên rûnê peyda dibin. Ango piraniya xureken di xaneyê de tên oksandin bi gelemperî ji glukoz, glîserol, asîdên amînî û asîdên rûnê pêk tên.

2. Di hemû zîndeweran de enerjiya [[Adenozîna trîfosfat|ATP]]-yê tê bikaranîn. ATP ji karlêkên wizederkiriner peyda dibe û bo karlêkên wizemij tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

3. Oksandina xurekên endamî çêkirina ATP-yê han dike.

4. Her çiqas di xaneyan de ji bo bidestxistina enerjiyê gelek rêçeyên metabolî hebin jî, di hemû rêçeyan de piraniya karlêk mîna hev rû didin û piraniya enzîm û molekulên di rêzekarlêkê de cih digirin heman in.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

5. Ji bo kontrolkirina pêvajoya henaseya xaneyê, oksandina xurek û serbestmayîna enerjî ne di carekê de, lê gav bi gav bi rêzekarlêkên kîmyayî rû dide. Di xaneyê de rêçeyên metabolî û karlêkên kîmyayî bi awayekî cidî tên rekxistin. Ango xurek bi awayek rekûpek tên bikaranîn û rûdana karlêkên kîmyayî jî tên kontrolkirin.&lt;ref name=&quot;Biochemistry -A Short Course&quot;/&gt;

== Koenzîmên guhêzerê hîdrojen û elektronan ==
[[Wêne:Koenzîmên guhêzerê elektronan ku.png|thumb|500x500px|Atomên hîdrojenê raste rast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.]]
Di xaneyê de xurekên wekî glukoz, asîdên rûne, glîserol û asîdên amînî ji bo bidestxistina ATP-yê wekî sotemenî (bi înglîzî: ''fuel'') kar dikin. Heke enerjiya nav sotemeniyê ji carek ve bihata berdan, ji ber enerjiya tînê (bi înglîzî: ''heat'') germahiya xaneyê pir bilind dibû û xane ji ber pileya germahiya bilind, dimir. Loma xurek bi karlêkên kîmyayî, bi navbeynkariya enzîman gav bi gav tên hilweşandin. Di gavên karlêkên kîmyayî de ji xurekan elektron tên berdan, enerjî jî ji van elektronan tê serbestberdan. Bi eslê xwe elektron ne bi tena serê xwe, lê bi protonek, bi şeweyê hîdrojen ji molekula xurekê diqetin. Di oksandina xurekan de di [[zincîra guhaztina elektronan]] de atoma hîdrojenê û elektron bi rêçeyên cuda tên guhaztin. Di bahenaseya xaneyê de li dawiya dawî, elektron û protonên xurekê digihîjin oksîjenê û av peyda dibe.

Atomên hîdrojenê rasterast nayên guhaztin bo oksîjenê. Pêşî, atomên hîdrojenê bi koenzîmên NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; an jî FAD ve tên girêdan. NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û FAD koenzîmên guhêzerê elektron û atomên hîdrojenê ne.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Di pêvajoya henaseya xaneyê de, elektronên ji xurekên endamî diqetin û bi navbeynkariya NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yan tên guhaztin bo zincîra guhaztina elektronan.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Di karlêkên henaseya xaneyê de elektron bi karlêka dehîdrojenasyonê, bi şeweyî atoma hîdrojenê ji molekulê diqetin, paşê elektron û protonên hîdrojenê ji hev cihê dibin. Ango hîdrojenên molekulên xurekan çavkaniya elektronan in.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;&gt; Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., &amp; Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

=== NAD: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide(NAD)'') ===
Koenzîma NAD ji du [[Nukleotîd|nukletîdên]] bi hev re girêdayî pêk tê. Herdu nukleotîd jî rîboz lixwe digirin. Nukleotîdek baza nîtrojenî ya adenînê lixwe digire. Nukleotîda din xelaka nîkotînamîd lixwe digire. Xelaka nîkotînamîd dikare îyonek hîdrojenê û du elektron werbigire û were kêmkirin.

Di bahenaseya xaneyê û nebahenaseya xaneyê de elektronên ji NADH-yê tên berdan ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve tên wergirtin û enerjiya elektronan ji bo avakirina gradyana karokîmyayî ya protanan tê bikaranîn. Bi gradyana karokîmyayî ya protonan jî di [[ATP sentaz]]ê de ATP tê berhemkirin. Di karlêkên genînê de NADH tenê di qonaxa [[glîkolîz]]ê de peyda dibe û wergirê elektronên NADH-ê ne zincîra guhaztina elektronan, lê molekulên endamî yên wekî pîruvat û asetaldehîd in. Di [[genîn]]ê de ji oksandina NADH-ê ATP nayê berhemkirin.

Gava ji glukozê (xurek) elektron derbasî NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê dibin hinek ji enerjiya xwe serbest berdidin, lê ji ber ko piraniya enerjiya elektronan diguhaze NADH-e, bi eslê xwe her NADH a ko di pêvajoya henaseya xaneyê de çêdibe, embara enerjiyê ye ji bo berhemkirina ATP-yan.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

=== FAD: Flavîn adenîn dînukleotîd (bi înglîzî: ''flavin adenine dinucleotide (FAD)'' ) ===

Koenzîma FAD di henaseya xaneyê de di qonaxa [[çerxa Krebs]] de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike. FAD ji du beşan pêk tê: nukleotîda adenînê (adenozîna monofosfat) û flavîn mononukleotîd (FMN). Herdu beş bi navbeynakariya komên xwe yên fosfatê bi hev re girêdayî ne. Gava FAD 2 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; û 2 e− werdigire, tê kêmkirin û wekî FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tê nîşankirin.

=== NADP: Nîkotînamîd adenîn dînukleotîd fosfat (bi înglîzî: ''nicotinamide adenine dinucleotide phosphate(NADP)'' ) ===
NADP ji NAD-ê piçek cuda ye. Di NADP-yê de di karbona yekem a xeleka rîbozekî de li dewsa hîdrojenê, koma fosfat girêdayî ye. NADP ne di karlêkên henaseya xaneyê de lê di karlêkên fotosentezê de wekî guhêzerê hîdrojenê kar dike.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

== Corên henaseya xaneyê ==
Di henaseya xaneyê de bi dehan karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya bilind ên xurekan ji molekulek derbasî yeka din dibe û di her guhaztinê de ji elektronan hinek enerjî serbest dimîne. Hinek ji vê enerjiyê ji bo çêkirina ATP-yê te bikaranîn, hinek enerjî jî wekî tîn belav dibe. Li dawiya karlêkên oksandin û kêmkirinê, elektronên bienerjiya nizim ji aliyê wergira dawi (kotahî) ve tên wergirtin. Heke wergira dawî ya elektronan oksîjen be, ev pêvajoya bidestxistina ATP-yê wekî bahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''aerobic cellular respiration'') tê navkirin. Heke ji bo elektronan wergira dawî ji bilî oksîjenê molekulek neendamî be, vê gavê ev pêvajo wekî nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') tê navkirin. Hin caran ji bo elektronan wergira dawî molekulek endamî ye (mînak, pîruvat û asetaldehîd) û pêvajo jî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

== Bahenaseya xaneyê ==

Bahenaseya xaneyê di xaneyê de rêçeya metabolî ye ko di hebûna oksîjenê de ji bo bidestxistina ATP-yê xurekên endamî tên hilweşandin û oksandin bo karbona dîoksîd û avê .

Ji bilî hin bakterî û karokan,piraniya zîndewerên ser rûyê erdê, bi rêçeya bahenaseyê ji xurekên endamî ATP berhem tînin.

Dema bahenaseya xaneyê de, di oksandina xureka endamî de oksîjen tê xerckirin û karbona dioksîd tê berdan.

Mirov gava hewayê bi dev û difin (poz) hildimijîne, oksîjena ji bo henaseya xaneyê jî di nav hewayê de derbasî pişikan dibe û bi navbeynkariya xwînê tê guhaztin bo xaneyan. Herwisa gava mirov bêhna xwe berdide, karbona dîoksîd jî tevlê bêhnê ji laş tê dûrxistin. Loma peyva “henase” ne tenê ji bo hilweşandina xurekan a di nav xaneyê de, lê ji bo dan û sitendina bêhnê (henasedan) jî tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot; Biology&quot;&gt;Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., &amp; Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).&lt;/ref&gt;

Molekulên endamî yên wekî karbohîdrad, proteîn û çewrî ji bo bahenaseya xaneyê wekî çavkaniyên enerjiyê tên bikaranîn. Emê karlêkên bahenaseya xaneyê bi mînaka hilweşandina glukozê (karbohîdrad) nîşan bikin.

Gava molek glukoz bi oksandinê heta karbona dîoksîd û avê tê hilweşandin, bi qasî 685 kcal/mol enerjî tê serbestberdan. Hinek ji vê enerjiyê wekî tîn belavê hawîrdorê dibe, lê piraniya enerjiya serbestmayî ji bo çêkirina NADH, FADH2 û ATP tê bikaranîn. Di bahenaseya xaneyê de oksandina glukozê bi çar rêçeyên metabolî rû dide: 1.Glîkolîz 2. Oksandina pîruvatê 3. Çerxa Krebs 4. Fosforîlasyona oksîdatîv.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

=== Glîkolîz ===
[[Wêne:Glycolysis ku.svg|thumb|382x382px|Rêçeya glîkolîz di sîtoplazmayê de rû dide.]]
{{Gotara bingehîn|Glîkolîz}}
Di [[Sîtoplazma|sîtoplazmaya xaneyê]] de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Di sîtoplazmaya xaneyê de bi navbeynkariya enzîman, hilweşandina glukozê bo pîruvatê, wekî glîkolîz (bi înglîzî: ''glycolysis'') tê navkirin.

Ji bo glîkolîzê pêdivî bi oksîjenê nîn e, loma hemû xaneyên zîndî, ji bo bidestxistina enerjiyê di sîtoplazmayê de rêçeya glîkolîzê bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt;

Di rêçeya glîkolîzê de bi navbeynkariya enzîman, ji molekulek glukozê bi fosforîlasyona di asta substradê de safî 2 ATP tê berhemkirin. Her wîsa ji oksandina glukozê 2NADH û 2 pîruvat çêdibe.

=== Oksandina pîruvatê ===
{{Gotara bingehîn|Oksandina pîruvatê}}
Pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê çêbûne, nikarin rasterast tevlê qonaxa paşê ya bahenaseyê bibin, divê peşî ji pîruvatê molekulek karbona dioksîd were dûrxistin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

&lt;big&gt;2 Pîruvat + 2 NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + 2 CoA → 2 asetîl-CoA + 2 NADH + 2CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+2H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;

Oksandina pîruvatê bi karlêka dekarboksîlasyonê (bi înglîzî: ''decarboxylation'') dest pê dike. Bi dekarboksîlasyonê, yek ji sê karbonên pîruvatê bi şêweyî karbona dîoksîd ji pîruvatê tê qetandin. Pêkhateya dukarbonî ya ji pîruvatê mayî, dîsa tê oksandin û asetat peyda dibe. Elektronên hatine berdan tên guhaztin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, enerjî bi şêweyî NADH tê embarkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Koenzîm A (CoA) bi bendê kovelendî bi navbeynkariya atoma sulfurê (kukurt), bi asetatê ve tê girêdan û asetîl CoA peyda dibe.
Glukoza ko di qonaxa glîkolîzê de hatibû hilweşandin bo 2 pîruvatan, di kotahiya karlêka oksandina pîruvatê de, êdî bûye 2 komên asetîl û 2 molekulên karbona dîoksîd. Herwisa di vê gavê de ji molekulek glukozê heta niha 2 NADH dema glîkolîzê û 2 NADH jî dema çêbûna asetîl CoA de bi tevahî 4 NADH çêbûye.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; NADH di qonaxa zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;McGraw-Hill&quot;/&gt;

=== Çerxa Krebs ===
[[Wêne:Citricacidcycle ball ku.svg|thumb|401x401px|Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyî NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.]]
{{Gotara bingehîn|Çerxa Krebs}}
'''Çerxa Krebs''' (bi îngilîzî: ''Krebs cycle'') rêzekarlêkên kîmyaya zîndeyî ye ko bi oksandina asetîl CoA ya ji karbohîdratan, ji asîdên rûnê an jî ji asîdên amînî çêbûyî, enerjiya bendên kîmyayî yên xurekan tê serbestberdan.

Erkê çerxa Krebs, ji xurekên karbonî bi şeweyê NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ve derxistina elektronên bi enerjiya bilind e.

Ji bo dabînkirina enerjiya xaneyê, desteka herî girîng a çerxa Krebs, berdana hîdrojenan e. Hîdrojenên ji NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; bi şêweyî proton û elektron tên berdan, di sîstema zincîra guhaztina elektronan de ji bo çêkirina ATP tên bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Cambridge International AS and A Level Biology&quot;/&gt;

Di xaneyên navikrasteqîn de enzîmên çerxa Krebs di beşa matrîks a mîtokondriyê de bi awayekî serbest an jî bi rûyê navî yê parzûna navî ya mîtokonriyê de girêdayî cih digirin.&lt;ref name=&quot;Illustrated Biochemistry.&quot;&gt;Murray, G., Murray, J., Granner, &amp; MAYES. (2003). Harper's Biochemistry Illustrated (26th ed.). McGraw-Hill. &lt;/ref&gt;
Di çerxa Krebs de ATP bi fosforîlasyona di asta substradê tê çêkirin. Di çerxek Krebs de, ji molekulek asetîl CoA-yê 3 NADH û 1 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; tên berhemkirin.

Di rêzekarlêkên çerxa Krebs de molekulên navbeyn ji bo hilberîna madeyên din tên bikaranîn. Wekî mînak, ogzaloasetat ji bo berhemkirina glukozê pêşengî dike. Herwisa ji bo çêkirina asîdên amînî, α-ketogluterat û ogzaloasetat tên bikaranîn

=== Fosforîlasyona oksîdatîv ===
[[Wêne:Oxidative phosphorylation ku.png|thumb|400x400px|Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.]]
{{Gotara bingehîn|Fosforîlasyona oksîdatîv}}
Fosforilasyona oksîdatîv rêçeyek kîmyayî ye ko di mîtokondrî û hin bakteriyan de elektron di zincîra guhaztina elektronan de, bi karlêkên oksandin û kêmkirinê tên guhaztin heta ko tevlê oksîjenê bibin. Bi kêmkirin û oksandinê hinek ji enerjiya elektronan serbest dimîne, bi vê enerjiyê ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;MOLECULAR BIOLOGY OF THE CELL&quot;&gt;Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Morgan, D., Raff, M., Roberts, K., &amp; Walter, P. (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). NY: Garland Science. &lt;/ref&gt;

Di bahenaseye xaneyê de di fosforîlasyona oksîdatîv de, ji bo çêkirina ATP-yê, NADH, FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; û oksîjen tên bikaranîn.

Fosforilasyona oksîdatîv ji zincîra guhaztina elektronan û ji kemîozmozê pêk tê. Ango NADH û FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; di zincîra guhaztina elektronan de tên oksandin û proton berdidin, gradyana protona ji bo çêkirina ATP-yê tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt;

Di zincîra guhaztina elektronan de, elektron ji molekulek bi meyla wergirtina kêm, ber bi molekulek bi meyla wergirtina zêdetir tên guhaztin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;/&gt;

Di her guhaztinek de elektron hinek enerjî berdide. Enerjiya ji aliyê elektronan ve hatiye berdan ji bo pompekirina protonan (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) ji parzûna navî, ber bi qada navbera parzûnan ve tê xerckirin.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;&gt;Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., &amp; Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.&lt;/ref&gt; Ji ber pompekirina protonan, li aliyekî parzûnê (di mîtokondriyê de aliyê valahiya navbera parzûnan) de xestiya îyonên hîdrojenê li gor aliyê din (aliyê matrîksê) zêdetir dibe. Proton meyl dikin ko ber bi matrîksê biherikin, ev meyla herikê wekî gradyana karokîmyayî tê navkirin. Proton molekulên ATP sentazê wekî cogek bi kar tînin.&lt;ref name=&quot;ENCYCLOPEDIA OF Life Science&quot;&gt;Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc&lt;/ref&gt; Proton bi alîkariya hêza handerê protonan di nav ATP sentazê de ji valahiya navbera parzûnan derbasî matrîksê dibin. Di vê gavê de ATP tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Molecular Cell Biology&quot;&gt;Berk, A., Kaiser, C. A., Lodish, H., Amon, A., Ploegh, H., Bretscher, A., &amp; Krieger, M. (2005). Molecular Cell Biology (5th ed.). CA.&lt;/ref&gt; Elektronên ji zincîra guhaztina elektronan û protonên ji ATP sentaz derbasbûyî ji aliyê oksîjenê ve tên girtin û av peyda dibe.

== Hesapkirina ATP-yên berhemhatî ==
Ev xişteya (tablo) li jêr karlêkên oksandina molekulek glukozê bo karbona dîoksîd û avê nîşan dike. Wîsa tê ferzkirin ko hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin, ji aliyê zincîra guhaztina elektronan ve hatine oksandin û enerjiya wan ji bo fosforîlasyona oksîdatîv hatiye xerckirin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Gav
!Destkevtiya koenzîmê
!Destkevtiya ATP-yê
!Çavkaniya ATP-yê
|-
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Qonaxa amadehiya glîkolîzê (Qonaxa xerckirinê)
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;| −2
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;|Fosforîlasyona glukoz û fruktoz-6 fosfat, ji sîtoplazmayê 2 ATP xerc dike.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Qonaxa qezenckirinê ya glîkolîzê
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|4
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3 an jî 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv: Ji ber ko NADH ji parzûna mîtokondiriyê derbas dibe, her NADH bi safî (net)1.5 ATP berhem tîne. (ya asayî û gelemperî 2.5 e)
|-
|Oksandina pîruvatê
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Çerxa Krebs
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
|Fosforîlasyona di asta substradê
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6 NADH
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2 FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|3
|Fosforîlasyona oksîdatîv
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''Destkevtiya tevahî'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa; text-align:center;&quot;|'''30 an jî 32 ATP'''
| style=&quot;border-top:solid 3px #aaa;&quot;| Ji oksandina molekulek glukozê heta karbona dîoksîd û avê û ji oksandina hemû koenzîmên hatibûn kêmkirin.
|}

Hejmara ATP-yên ko ji oksandina glukozê peyda dibin, guherbar e. Wekî mînak, hejmara protonên ko di zincîra guhaztina elektronan de tê pompekirin di hemû cor zîndeweran de ne yek e. Elektronên di qonaxa glîkolîzê de ji xurekan hatiye berdan, bi navbeynkariya NADH-yê tên guhaztin bo mîtokondriyê, lê di parzûna mîtokondriyê de derbasbûna NADH ne hêsan e.

Hin caran dibe ko hinek ji protonên navbera parzûnan, bêyî ko derbasî ATP-sentazê bibin, tevlê karlêkên din dibin an jî mîtokondriyê diterikînin, loma bi fosforîlasyona oksîdatîv hê kêmtir ATP tên berhemkirin.Hin caran jî dibe ko molekulên ji hilweşîna glukozê çêbûne, tevlê karlêkên rêçeya henaseyê nebin û ji bo çêkirina molekulên endamî werin bikaranîn. Wekî mînak, dibe ko di qonaxa glîkolîzê an jî di qonaxa çerxa Krebs de molekulên navenbeynkar ên ji glukoz û xurekên din, ne ji bo berhemkirina ATP-yê lê ji bo çêkirina molekulên wekî asîdên amînî, asîdên nukleyî, kolesterol û hwd werin bikaranîn.&lt;ref name=&quot;OpenStax, Biology&quot;&gt; Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., &amp; Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,&lt;/ref&gt;

Bi enerjiya molekulek NADH, 10 proton ji matrîksê ber bi valahiya navbera parzûnan tên pompekirin. Heke 4 proton di nav ATP sentazê de biherike û vegere matrîksê, ji enerjiya gradyana herika protonan, 1 ATP tê hilberîn. Ango ji molekulek NADH-ê 2.5 ATP tê çêkirin. Ji ber ko FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ji NADH-yê şûn ve tevlê zincîra guhaztina elektronan dibe, enerjiya ji FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê tê berdan jî kêmtir e. Ji molekulek FADH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-yê bi qasî 1.5 ATP tê berhemkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.&lt;/ref&gt;

Gava molekulek glukozê bi bahenaseya xaneyê tê oksandin, bi gelemperî bi qasî 32 ATP tê çêkirin. Bi gelemperî bi henaseya xaneyê bi qasî % 34 ê enerjiya glukozê ji bo berhemkirina ATP tê bikaranîn. Piraniya enerjiya glukozê jî wekî enerjiya tînê belavê hawirdorê dibe.

== Genîn ==
{{Gotara bingehîn|Genîn}}
[[Wêne:Genîna asîda laktî ku.png|thumb|378x378px|Xaneyên peykeremasûlkeyên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.]]
Di nebûna oksîjenê de pîruvatên bi rêçeya glîkolîzê hatine çêkirin, bi hin karlêkên kîmyayî tên guhertin bo madeyên din. Glîkolîz û karlêkên guherîna pîruvatê bo madeyen endamî ko di heman demê de NADH jî tên oksandin bo NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ê, bi tevahî wekî genîn tê navkirin.&lt;ref name=&quot;Modern Biology&quot;&gt;Postlethwait, J. H., &amp; Hopson, J. L. (2006). Modern Biology. NY, United states: Holt Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

Genîn ji du qonaxan pêk tê, di qonaxa peşîn de glukoz bi rêçeya glîkolîzê tê parçêkirin bo du molekulên pîruvatê, safî 2 ATP û 2 NADH peyda dibin. Di qonaxa duyem a genînê de bi oksandina NADH-yê, ji bo berdewamiya glîkolîzê NAD&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; tê dabînkirin, lê di vê qonaxê de ATP nayê bidestxistin.

Ji ber ko glukoz heta av û karbona dîoksîdê nayê oksandin û NADH-yên di glîkolîzêde hatine çêkirin ji bo çêkirina ATP-yan nayên bikaranîn, di rêçeya genînê de tenê safî 2 ATP tê qezenckirin.&lt;ref name=&quot;Biology&quot;/&gt; Di genînê de ATP bi rêçeya fosforîkirina di asta substradê de tê çêkirin.

Li gor berhema dawî ya ji pîruvatê hatî çêkirin gelek corên genînê hene, lê ji vana [[genîna alkolî]] û [[genîna asîda laktî]] genînên herî belave ne.

Di rêçeya genîna asîda laktî de, pîruvat ji aliyê NADH ve tê kêmkirin û laktat (asîda laktî) peyda dibe. Ango di genîna asîda laktî de, ji bo elektronan, wergira dawîn pîruvat e.&lt;ref name=&quot;Biology with Physiology&quot;/&gt; Bi genîna laktî ya hin bakterî û karokan, ji şîr, mast û penêr tê çêkirin.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt;

Xaneyên [[peykeremasûlke]]yên mirov li gel bahenaseya xaneyê, bi genîna laktî jî ATP bi dest dixe.

Hin bakterî û karok di hawirdora bêoksîjenî de bi genîna alkolî ATP bi dest dixin. Genîna alkolî ji glîkolîz û karlêkên ji bo hilweşendina pîruvatê bo etanol û karbona dîoksîdê pêk tê. Di pêvajoya genîna alkolî de piştê glîkozê, ji pîruvatê karbona dioksîd tê berdan û asetaldehîd çêdibe, paşê asetaldehîd elektronên NADH-yê werdigire û dibe etenol.&lt;ref name=&quot; Microbiology&quot;&gt;Parker, N., Schneegurt, M., Tu, A. T., Forster, B. M., &amp; Lister, P. (2016). Microbiology. Houston, Texas: Rice University. &lt;/ref&gt;

== Nebahenaseya xaneyê ==

Nebahenaseya xaneyê (bi înglîzî: ''anaerobic cellular respiration'') bi gelek aliyan ve dişibe bahenaseya xaneyê. Ango xurek tên oksandin, elektronên xurekan di zincîra guhaztina elaktronan de derbas dibin û enerjiya xwe berdidin. Enerjiya elektronan ji bo çêkirina ATP tê bikaranîn.&lt;ref name=&quot;VILLEE&quot;/&gt; Bi rêçeya nebahenaseya xaneyê bi fosforîlasyona di astê substradê û bi fosforîlasyona oksîdatîv ATP tê berhemkirin. Di nebahenaseya xaneyê de wergira kotahî ji bilî oksîjenê, molekulên din in.(sulfat (SO4)&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt;, nîtrat (NO3)&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, karbona dîoksîd (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) an jî sulfur (S)).&lt;ref&gt;Kadner, Robert J. and Rogers, Kara. &quot;bacteria&quot;. ''Encyclopedia Britannica'', 17 Jul. 2024, [https://www.britannica.com/science/bacteria]. Accessed 29 July 2024.&lt;/ref&gt;

Hin corên bakterî û arkea di hawîrdora bêoksîjen de dijîn û bi nebahenaseya xaneyê ATP berhem dikin.

Di hin çavkaniyan de peyva genîn û nebahenaseya xaneyê bo heman wateyê tên bikaranîn, lê bi eslê xwe genîn û nebahenase heman tişt nîn in.

== Girêdanên derve ==

* [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Biyolojî]]</text>
      <sha1>g99vy5hbu0efrap8julfbyg9gvqmrr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wêjeya mecarî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274409</id>
    <revision>
      <id>2098840</id>
      <parentid>1850648</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="424" sha1="0m3m6mxyk76t3pyq2n1y8go7qh75ugm" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi zimanê mecarî hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi çanda mecarî re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>0m3m6mxyk76t3pyq2n1y8go7qh75ugm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098841</id>
      <parentid>2098840</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="3g5yhdisdkp21yurnefl60skhwfmun5" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>3g5yhdisdkp21yurnefl60skhwfmun5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098848</id>
      <parentid>2098841</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="7g242kusq0wpcnqndcynuaulx7bfknw" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna Mór Jókai, Antal Szerb, Sándor Márai, Imre Kertész û Magda Szabó - navûdengekî mezin bi dest xist.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>7g242kusq0wpcnqndcynuaulx7bfknw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098852</id>
      <parentid>2098848</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="6puttp7duifjokg33svdg24pm4i4fp0" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>6puttp7duifjokg33svdg24pm4i4fp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098854</id>
      <parentid>2098852</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="4v9t6g0dr4rl8lk2b0anvi1lqrkug94" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>4v9t6g0dr4rl8lk2b0anvi1lqrkug94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098855</id>
      <parentid>2098854</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="6puttp7duifjokg33svdg24pm4i4fp0" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin. Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>6puttp7duifjokg33svdg24pm4i4fp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098866</id>
      <parentid>2098855</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="0p7sf8xzm13tc2nesmrfnc0ykxz61bw" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature |sernav=Hungarian literature |malper=britannica.com |tarîx=2016 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |weşanger=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>0p7sf8xzm13tc2nesmrfnc0ykxz61bw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098867</id>
      <parentid>2098866</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="b86x34bc4hzrrpzw1jtf1hlarpx5md3" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature |sernav=Hungarian literature |malper=britannica.com |tarîx=2016 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |weşanger=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.&lt;ref&gt;Lóránt Czigány[http://mek.oszk.hu/02000/02042/html/1.html A History of Hungarian Literature: from the earliest times to the mid-1970sA History of Hungarian Literature]'': from the earliest times to the mid-1970s'', Clarendon Press, 1984&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>b86x34bc4hzrrpzw1jtf1hlarpx5md3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098874</id>
      <parentid>2098867</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="l6ts3d88vsqtk70prorg0vcd7a2crdh" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature |sernav=Hungarian literature |malper=britannica.com |tarîx=2016 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |weşanger=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di cîhana îngilîzîaxêv de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.&lt;ref&gt;Lóránt Czigány[http://mek.oszk.hu/02000/02042/html/1.html A History of Hungarian Literature: from the earliest times to the mid-1970sA History of Hungarian Literature]'': from the earliest times to the mid-1970s'', Clarendon Press, 1984&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Rohn Magyar írók arcképcsarnoka.jpg|thumb|250px|Nivîskar û helbestvanên herî mezin ên wêjeya mecarî ya sedsala 19an]]

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>l6ts3d88vsqtk70prorg0vcd7a2crdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098878</id>
      <parentid>2098874</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1347" sha1="pnjuyrinph15rrfxzkbdy84w3db7gp8" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Wêjeya mecarî''' koma berheman e ku bi giranî bi [[zimanê mecarî]] hatine nivîsandin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature |sernav=Hungarian literature |malper=britannica.com |tarîx=2016 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |weşanger=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; Her wiha berhemên bi zimanên din (pirtir latînî) ku ji aliyê mecaran ve hatine nivîsandin an jî mijarên wan ji nêz ve bi [[Çanda Mecaristanê|çanda mecarî]] re têkildar in jî di nav vê wêjeyê de cih digirin.Wêjeya mecarî bi sedsalan di [[cîhana îngilîzîaxêv]] de kêm dihat nasîn. Lê di sedsalên 19 û 20an de, bi nivîskarên nû û navdar -  mîna [[Mór Jókai]], [[Antal Szerb]], [[Sándor Márai]], [[Imre Kertész]] û [[Magda Szabó]] - navûdengekî mezin bi dest xist.&lt;ref&gt;Lóránt Czigány[http://mek.oszk.hu/02000/02042/html/1.html A History of Hungarian Literature: from the earliest times to the mid-1970sA History of Hungarian Literature]'': from the earliest times to the mid-1970s'', Clarendon Press, 1984&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Rohn Magyar írók arcképcsarnoka.jpg|thumb|250px|Nivîskar û helbestvanên herî mezin ên wêjeya mecarî ya sedsala 19an]]

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Wêjeya mecarî| ]]</text>
      <sha1>pnjuyrinph15rrfxzkbdy84w3db7gp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doutzen Kroes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307690</id>
    <revision>
      <id>2098889</id>
      <parentid>2098341</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14613" sha1="ix8i6884x2mvcp2sxg3a62hsvfrwhrd" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolarî dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.

​​Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolarî ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>ix8i6884x2mvcp2sxg3a62hsvfrwhrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098890</id>
      <parentid>2098889</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14611" sha1="73v8v4j75arv6frr82na4pc3b01dueg" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolarî dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.

​​Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>73v8v4j75arv6frr82na4pc3b01dueg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098891</id>
      <parentid>2098890</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14609" sha1="9yb1fgocxyaksvuolzugt1e8ho0u3fq" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.

​​Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>9yb1fgocxyaksvuolzugt1e8ho0u3fq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098901</id>
      <parentid>2098891</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15069" sha1="2qz7nru7akf8hm10syjoe1y3ufmp6lq" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt;

​​Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>2qz7nru7akf8hm10syjoe1y3ufmp6lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098902</id>
      <parentid>2098901</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15111" sha1="npjzbxgh3tetbiz92plp7ajws5h63eu" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt;

​​Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>npjzbxgh3tetbiz92plp7ajws5h63eu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098903</id>
      <parentid>2098902</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15104" sha1="sepfcimkrl1czrf9b0jcdxqbsi4sqfh" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>sepfcimkrl1czrf9b0jcdxqbsi4sqfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098904</id>
      <parentid>2098903</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15373" sha1="ehkfl0ua5mhb0hx09a59kodab35qdxx" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>ehkfl0ua5mhb0hx09a59kodab35qdxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098905</id>
      <parentid>2098904</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15693" sha1="467goe7breftn5g2nt68p8863q2a6vo" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncemîn de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncemîn de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyemîn a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>467goe7breftn5g2nt68p8863q2a6vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098906</id>
      <parentid>2098905</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15684" sha1="d5dd4cjvymgf1gnd349lmsyvs1mlyo3" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>d5dd4cjvymgf1gnd349lmsyvs1mlyo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098907</id>
      <parentid>2098906</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jiyana  berî */</comment>
      <origin>2098907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15679" sha1="eh5xwqtxiww8yu2awhorqu5522299zs" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>eh5xwqtxiww8yu2awhorqu5522299zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098909</id>
      <parentid>2098907</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15938" sha1="irbmqq1wlcuf04t9c9lh1dsk19jn9ax" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=14 hezîran 2012 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Solomon |pêşnav=Brian}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>irbmqq1wlcuf04t9c9lh1dsk19jn9ax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098910</id>
      <parentid>2098909</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15965" sha1="7sysacdtz6tki9wm1dwer1u9pzsvpi0" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Robehmed |pêşnav=Natalie}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=14 hezîran 2012 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Solomon |pêşnav=Brian}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>7sysacdtz6tki9wm1dwer1u9pzsvpi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098912</id>
      <parentid>2098910</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15964" sha1="sg6oglf9j5lelrm1uq12l6yodn0vpfj" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Solomon |pêşnav=Solomon}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=14 hezîran 2012 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Solomon |pêşnav=Brian}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>sg6oglf9j5lelrm1uq12l6yodn0vpfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098914</id>
      <parentid>2098912</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16229" sha1="dx9sv92ds9yl21qwmsljk5zcu2mzk2k" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
| bejn               = {{bejn|m=1.79}}&lt;ref name=&quot;dna_models&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dnamodels.com/div/women-main-board/model/doutzen-kroes2/p/276/c/-1/|title=DNA Models Doutzen Kroes|website=DNA Model Management LLC|access-date=15 çiriya pêşîn 2023}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Solomon |pêşnav=Solomon}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=14 hezîran 2012 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Solomon |pêşnav=Brian}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>dx9sv92ds9yl21qwmsljk5zcu2mzk2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098916</id>
      <parentid>2098914</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Modelsazî */</comment>
      <origin>2098916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16654" sha1="t5t6xig51uvau7r8kf0ui4y5el71yva" xml:space="preserve">{{Xebat}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| wêne               = Doutzen Kroes Cannes 2013.jpg
| bejn               = {{bejn|m=1.79}}&lt;ref name=&quot;dna_models&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dnamodels.com/div/women-main-board/model/doutzen-kroes2/p/276/c/-1/|title=DNA Models Doutzen Kroes|website=DNA Model Management LLC|access-date=15 çiriya pêşîn 2023}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Doutzen Kroes''' &lt;small&gt;bilêvkirina frîzî:&lt;/small&gt; [ˈdɔutsn̩ ˈkrus], {{IPA-nl|ˈdʌutsə(ŋ) ˈkrus}} (jdb. 23ê kanûna paşîn a 1985an li Gytsjerk, Frîzya, Holenda) modeleke modeyê ya holendî ye. Wê di sala 2003an de li Holendayê dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir û di demek kurt de ji hêla ajansa xwe ve hate şandin li New Yorkê, li wir ji hêla marqeya kincan [[Victoria's Secret]] ve hate hilbijartin. Wê ji 2008an heya 2014an wekî Firîşteya Victoria's Secretê xebitî û bû holendiya duyem ku piştî [[Karen Mulderê]] vî sernavî bi dest xist. Ew ji 2006an vir ve nûnera marqeya [[L'Oréal Paris|L'Oréal Parisê]] e.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |sernav=Doutzen Kroes Model Profile |malper=New York Magazine |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/ |roja-arşîvê=1 kanûna paşîn 2016}}&lt;/ref&gt;​ Kroes ji sala 2008an û vir ve bi dahata xwe ya salane ya ji 5 mîlyon dolarî zêdetir, yek ji wan modelan e ku mûçeyê herî bilind distînin. Di sala 2014an de, wê di lîsteya [[Forbes (kovar)|Forbesê]] ya modelên bi dahata herî zêde de cihê duyem girtibû û hatibû texmînkirin ku di salekê de 8 mîlyon dolar bi dest xistibû.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=18 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |paşnav=Solomon |pêşnav=Solomon}}&lt;/ref&gt; Di sala 2013an de, ew bû modela yekem ku di salekê de bi tenê serê xwe derketibû ser çar bergên navneteweyî yên cihêreng ên hejmara îlonê ya kovara ''Vogueê''.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Kruspe |pêşnav=Dana |tarîx=27 tebax 2013 |sernav=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers |url=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers |roja-gihiştinê=2026-10-12 |xebat=Fashionista |weşanger=Fashionista.com}}&lt;/ref&gt;

Fîlma wî ya yekem ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]'' (2011) bû.

== Jiyana  berî ==
​Doutzen Kroes di 23yê kanûna paşîn a 1985an de, li gundê Eastermarê&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Supermodel Doutzen Kroes's Angelic Face |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Strehlke|pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; yê li parêzgeha Frîzyayê ji dayik bû.​ Dayika wê Geartsje Leistra pêşî perîstar û piştre mamoste bû,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/supermodel-doutzen-kroess-angelic-face-1423058615 |sernav=Q&amp;A With Supermodel Doutzen Kroes |malper=The Wall Street Journal |tarîx=4 sibat 2015 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |jêgirtin=I wanted to become a teacher like my mother, or a charity worker. |paşnav=Strehlke |pêşnav=Sade}}&lt;/ref&gt; bavê wê Johan Kroes jî psîkoterapîst bû. Dema ku ew keçeke ciwan bû, Kroesê aşop dikir ku bibe [[Patena lezê|patêvaneke lezê]] ya pîşedar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/doutzen-kroes-vogue-best-moments |sernav=Doutzen Kroes Is Never Out of Style |malper=Vogue |tarîx=14 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Okwodu|pêşnav=Janelle}}&lt;/ref&gt;

​Xwişkeke Kroes a biçûk bi navê Rens heye û ew xureknas e&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com.au/fashion/news/in-the-genes-fashions-model-sisters/image-gallery/dbf7c4fd33b21a196854bb75f0396ef2?page |sernav=In the genes: fashion's model sisters |malper=Vogue (Awistralya ) |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Harris|pêşnav=Georgina}}&lt;/ref&gt;.

==Kariyer==
===Modelsazî===
​Wê di ciwaniya xwe de xwe wekî [[Keça kurkî|keçeke kurkî]] pênase dikir û tu carî bi awayekî jidil li ser modeliyê nefikirîbû, lê di sala 2003yan de wê wêneyên xwe ji ajansa modeliyê ya bi navê Paparazzi Model Management a li Amsterdamê re şandibû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/ |sernav=The Supermodel on a Mission |malper=Bloomberg |tarîx=16 çiriya paşîn 2016 |roja-gihiştinê=2026-10-12|paşnav=Winter|pêşnav=Caroline}}&lt;/ref&gt;

​Di sala 2005an de, Kroes li ser malpera Vogue.comê ji aliyê xwendevanan ve wekî &quot;Modela Salê&quot; hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |sernav=Doutzen Kroes - story of a 2000s supermodel |malper=Vogue (Îtalya) |roja-gihiştinê=2026-10-12 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211029180756/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/star-news/2015/10/doutzen-kroes |roja-arşîvê=29 çiriya pêşîn 2021}}&lt;/ref&gt;  Di hejmara gulana 2007an a kovara [[Vogue (kovar)|Vogueê]] de, ew li ser berga kovarê di nav kesên mîna [[Chanel Iman|Chanel Imanê]] de wekî yek ji &quot;Modelên Sereke yên Dahatî yên Cîhanê&quot; hate pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vogue.com/slideshow/the-gangs-all-here-7-iconic-group-model-vogue-covers-photos#6 |sernav=Photos: The Gang's All Here: 7 Iconic Group Model ''Vogue'' Covers |malper=Vogue.com |tarîx=21 tebax 2014 |roja-gihiştinê=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;Li gel çendek ji van modelan, ew di [[Salnameya Pirelliyê]] ya sala 2008an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2013/11/highlights-pirelli-calendar-50-years |sernav=Pirelli Never Tires |tarîx=21 çiriya paşîn 2013 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;

​​Di sala 2006an de, li ser hefteyeke jiyana modeltiyê ya Kroesê belgefilmeke frîzî ya bi derhêneriya J.J.M. Jansen hate weşandin.Vê belgefilmê Kroesê li [[Hefteya Modeyê ya Mîlanoyê]] û nêrînên wê yên li ser pîşesaziya modeltiyê nîşan dan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://weromrop.omropfryslan.nl/nl/uitzending/doutzen-kroes-fries-topmodel-milaan |sernav=Doutzen Kroes. Fries topmodel in Milaan |tarîx=21 gulan 2006 |roja-gihiştinê=2026-10-12 |weşanger=Omrop Fryslân |ziman=nl}}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha 2007an de, kovara Forbesê Kroesê di lîsteya 15 supermodelên ku li cîhanê herî zêde dahatê bi dest dixin de xiste rêza çardemîn, ku di duanzdeh mehên berê de dahata wê nêzîkî 1,5 milyon dolar dihat texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=16 tîrmeh 2007 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716topmodels.html |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070815233405/http://www.forbes.com/media/2007/07/19/models-media-bundchen-biz-media-cz_kb_0716t |roja-arşîvê=15 tebax 2007 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Di nîsana 2008an de, ew bi dahateke ku nêzîkî 6 milyon dolar dihat texmînkirin di rêza pêncem de bû.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Blakeley |pêşnav=Kiri |tarîx=30 nîsan 2008 |sernav=The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels.html |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080502015837/http://www.forbes.com/media/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430to |roja-arşîvê=2 gulan 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=forbes.com}}&lt;/ref&gt; Kovara Forbesê di salên 2009an (6 milyon dolar), 2010an (6 milyon dolar) û 2012an de (6,9 milyon dolar) Kroesê dîsa di rêza pêncem de nîşan da.&lt;ref&gt;{{Cite news |paşnav=Streib |pêşnav=Lauren |tarîx=27 gulan 2009 |sernav=In Pictures: The World's Top-Earning Models |url=https://www.forbes.com/2009/05/27/moss-bundchen-klum-business-media-models_slide_10.html |roja-gihiştinê=2026-10-15 |xebat=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/2010/05/12/top-earning-models-business-entertainment-models_slide_10.html |sernav=Slide Show: The World's 10 Top-Earning Models |malper=Forbes.com |tarîx=13 gulan 2010 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Bertoni |pêşnav=Steven |paşnav2=Blankfeld |pêşnav2=Keren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/ |sernav=The World's Highest Paid Models |malper=[[Forbes]] |tarîx=14 hezîran 2012 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |paşnav=Solomon |pêşnav=Brian}}&lt;/ref&gt; Di sala 2014an de, Kroes bi dahata 8 milyon dolar ku di sala berê de bi dest xistibû, bilindî rêza duyem a lîsteyê bû.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Wêne:Doutzencrop2.jpg|thumb|upright|Kroes di sala 2007an de li ser podyûma modeyê]]

Di dawiya tebaxa 2008an de, Victoria's Secretê ji kovara [[People (kovar)|People]] re piştrast kir ku Kroes wê bibe firîştea herî nû ya Victoria's Secretê.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://offtherack.people.com/2008/08/26/victoria |sernav=Victoria's Secret's Newest Angel Revealed: Doutzen Kroes |malper=Off the Rack |tarîx=26 tebax 2008 |roja-gihiştinê=2026-10-15 |weşanger=People |rewşa-urlyê=dead |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080901061902/http://offtherack.people.com/2008/08/26/victoria%E2%80%99s-secret%E2%80%99s-newest |roja-arşîvê=1 îlon 2008}}&lt;/ref&gt; Kampanyaya wê ya yekemîn a wekî firîştea herî nû ya marqeyê &quot;Supermodel Obsessions&quot; bû.

Li şaxa Amsterdamê ya muzexaneya peykerên şimayî ya [[Madame Tussaudsê]], peykerekî şimayî yê Kroesê heye.Ji çiriya paşîn a 2009an heta tîrmeha 2010an, Kroesê ji bo çapa holendî ya [[Marie Claire (kovar|Marie Claireê]] derbarê jiyana xwe de quncikekî mehane nivîsî.

Di sibata 2010an de, Kroes li gel firîşteyên din ên Victoria's Secretê [[Alessandra Ambrósio|Alessandra Ambrosio]] û [[Miranda Kerr|Miranda Kerrê]] di hefteya modeyê de ji bo Pradayê vegeriya ser podyûmê.Berpirsa giştî ya berê ya kovarên Glamour, [[Cosmopolitan (kovar|Cosmopolitan]] û ''Marie Claireê'', [[Bonnie Fullerê]] di bloga xwe de pesna Pradayê da ku ji bo pêşandana modeyê modeleka bejntijî wekî Kroesê bi kar anî.

Di îlona 2013an de, Kroes bû modela yekem a dîrokê ku di mehekê de li ser serdevkê çar çapên navneteweyî yên kovara Vogueê derket.

Di sala 2014an de, Kroes li gel [[Charlie Hunnam|Charlie Hunnamî]] di reklama parfûma nû ya Calvin Klein Revealê de cih girt û her wiha peymanên xwe yên demdirêj domand.Wê her wiha ragihand ku piştî heft salên hevkariya li gel markeyê, peymana xwe ya li gel Victoria's Secretê bi dawî tîne; wê di nîşandanên modeyê yên Victoria's Secretê yên salên 2005–2009an (ji bilî 2007an) û 2011–2014an de li ser podyûmê meşiya.

Di sala 2016an de, Kroes wekî rûyê reklamê yê pargîdaniya binkirasan a holendî [[Hunkemöllerê]] hat ragihandin. Kroesê xeta xwe ya koleksiyonê ya bi navê 'Doutzen's Stories' derxist holê û heta îro di gelek kampanyayên markeya Hunkemöllerê de derket pêş.

=== Lîstikvanî ===
[[Wêne:Doutzen-Kroes-cannes.jpg|thumb|upright|Kroes di [[Festîvala Fîlman a Cannesê]] ya sala 2015an de]]

Di 24ê çiriya paşîn a 2011an de, Kroes di fîlmê ''[[Nova Zembla (fîlm)|Nova Zembla]]''&lt;nowiki/&gt;'yê de - ku yekem fîlmê 3D yê holendî ye - cara yekem derket pêşberî kamerayê.Kroesê bi salan e ku li bajarê New Yorkê waneyên lîstikvaniyê distîne û di hevpeyvînan de diyar kir ku ew plana lîstikvaniya di fîlmên bê de dike. Di sala 2017an de, ew di fîlmê superlehengan ''[[Wonder Woman (fîlm|Wonder Woman]]'' de wekî şervana amazonî derket pêş.

=== Mirovdostî ===
Kroes bi awayekî çalak di rêxistina neqazancjêker Dance4Lifeê de cîh digire, ku ev rêxistin ji bo perwerdekirina ciwanan a li ser pêşîlêgirtina [[AIDS|HIV]] û [[AIDS|AIDSê]] stran û dansê bi kar tîne.Ew her wiha balyozeya kampanyaya 'Praat mar Frysk' ('Bi tenê bi frîzî biaxive') ye, ku armanca wê belavkirin û geşkirina zimanê frîzî ye — zimanê ku li [[Frîzya|Frîzyayê]], herêma zayînê ya Kroesê, tê axivîn.

== Jiyana  kesane==
Di sala 2009an de, Kroesê bi DJyê holendî [[Sunnery James &amp; Ryan Marciano|Sunnery James Gorré]] re dest bi peywendiyeke evîndariyê kir.Di 7ê çiriya paşîn a 2010an de, ew û Sunnery li gundê Eastermarê zewicîn.Ji vê cotyarê re du zarok hene — kurek û keçek — ku her du jî li Amsterdamê ji dayik bûne.Di hevpeyvîneke nîsana 2014an de li ser paşeroja keça xwe, Kroesê weha got: 'Lî şerê ku ez bibêjim «Tu gelekî bedew î», ez ê bibêjim «Tu jîr î», da ku di jiyanê de ji bilî bedewî û modeltiyê daxwazên wê yên cûda hebin. Tevî ku ez ji karê xwe hez dikim jî, ez cîhanê naguhêrim. Ez ê bievînînim ku ew bixwîne û armancên wê yên cuda hebin.Pêwîst e em fêrî keçan bikin ku ew dikarin bibin serok û hemû tişt ne tenê li ser bedewiyê ye.

=== Gengeşe ===
Li seranserê pandemiya COVID-19ê, Kroesê [[Teoriya komployê|teoriyên komployê]] yên di derbarê [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19]] û derzîkirinê de belav kiribû.Di îlona 2021ê de, Kroesê bi riya hesabê xwe yê Instagramê dîtina xwe ya dijî derzîkirinê eşkere kiribû û bi vê yekê dibû sedema gengeşeyan. Wê di derbarê derzîkirina COVID-19ê de diyar kiribû ku ew «neçar namîne ku derziyê lê bixe».Di çiriya paşîn a 2021ê de, Kroesê li ser hesabê xwe yê Instagramê vîdeoyek belav kiribû û tê de angaşt kiribû ku derzîkirinên COVID-19ê beşek ji planeke «satanîstan» e ku dixwazin «gelheya cîhanê kêm bikin».Kroes a ku samana wê li gorî kovara [[Quote (kovar|''Quoteê'']] nêzîkî 29 mîlyon ewro tê texmînkirin, her wiha hatibû rexnekirin ku gava di heman demê de agahiyên çewt di derbarê pandemiyê de belav dikir, daxwaza tezmînata dewletê ya ji bo windakirina dahatê ya ji ber COVID-19ê kiribû.

== Fîlmografî ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' || Catharina Plancius || 
|-
| 2015 || ''J'marche pas en arrière'' || Jin || Kurtefîlm
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017 || ''[[Wonder Woman (2017 film)|Wonder Woman]]'' || rowspan=&quot;4&quot;| Venelia&lt;ref&gt;{{Jêder-magazîn |url=http://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/ |sernav=Wonder Woman: How real-life athletes united to populate the film's badass Amazon nation |magazîn=Entertainment Weekly |paşnav=Coggan |pêşnav=Devan |tarîx=30 gulan 2017 |roja-gihiştinê=2026-07-05 }}&lt;/ref&gt;||
|-
| ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' ||
|-
| 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' ||
|-
| 2021 || ''[[Zack Snyder's Justice League]]'' ||
|}

'''Televîzyon''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe
|-
| 2005 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2005]]'' || rowspan=&quot;5&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2006 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2006]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008 || ''[[Valentino: The Last Emperor]]'' || Belgefîlm
|-
| ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2008]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| TV special
|-
| 2009 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2009]]''
|-
| 2009–2011 || ''[[RTL Boulevard]]''  || Herself/co-host || Rêzefîlma televîzyonê (4 beş)
|-
| 2011 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2011]]'' || rowspan=&quot;3&quot;| Herself - Model || rowspan=&quot;3&quot;| TV special
|-
| 2012 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2012]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2013]]''
|-
| ''L'Oréal Men Expert'' || rowspan=&quot;2&quot;| Herself || Publicity
|-
| ''RTL Late Night'' || TV series (Episode 1.84)
|-
| 2014 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2014]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2024 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2024]]'' || Herself - Model || TV special
|-
| 2025 || ''[[Victoria's Secret Fashion Show 2025]]'' || Herself - Model || TV special
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Doutzen Kroes}}
* {{instagram|doutzen}}
* {{Twitter}}
* {{facebook|Doutzen|Doutzen Kroes}}
* {{IMDb name|id=2143237|name=Doutzen Kroes}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Aktrîsên ji Amsterdamê]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Modelên holendî yên jin]]
[[Kategorî:Modelên ji Amsterdamê]]</text>
      <sha1>t5t6xig51uvau7r8kf0ui4y5el71yva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gianni Vernetti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308909</id>
    <revision>
      <id>2098814</id>
      <parentid>1958644</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2098814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="mbvtgg7w78yopr3dz6nard4tfv59c8u" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=gulan 2025}}
{{Kêm|tarîx=gulan 2025}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Gianni Vernetti''' (jdb. 27 çiriya paşîn 1960) siyasetmedar û rojnamevan û nivîskarê îtalî ye.

== Jiyannîgarî ==
Vernetti di 27ê çiriya paşîn a 1960î de li Torino, Îtalyayê hatiye dinyayê. Di sala 1985an de li [[Zanîngeha Polîteknîk a Torînoyê]] beşa Mîmariyê mezûn bû. Di sala 1987an de ji [[Zanîngeha Polîteknîk a Mîlanoyê]] doktoraya xwe di warê [[eolojiya bajarî]] de wergirt.

== Kariyer ==
=== 1993-1999 ===
Di navbera 1993 û 1999an de ew bû cîgirê şaredar ê bajarê [[Torino]]yê.

=== 2001-2008 ===
Vernetti di 2001 û 2008an de wekî endamê [[Encûmena Nûneran a Komara Îtalyayê]] (''Camera dei deputati'') di lîsteya [[L'Ulivo]] de hat hilbijartin.&lt;ref&gt;{{it}} https://storia.camera.it/deputato/giovanni-vernetti-19601127&lt;/ref&gt;

Di 2006an de ew wekî [[senator]]ê Komara Îtalyayê hat hilbijartin û di hikûmeta duyem a [[Romano Prodi]] de bû cîgirê [[wêzîrê karên derveyî]] (''Vice Ministro agli Affari Esteri'').&lt;ref&gt;{{it}} https://www.esteri.it/it/ministero/struttura/il_mae/ministri_esteri/&lt;/ref&gt;

Di warê xebata wî yê siyasî û diplomatîk de, wî bala xwe daye peywendiyên di navbera Îtalya û [[Herêma Kurdistana Iraqê]] de û gelek caran serdana Hewlêrê kiriye.&lt;ref&gt;{{it}} https://penase.wordpress.com/2017/03/05/chancellor-masrour-barzani-received-italian-former-senator-and-deputy-minister-for-foreign-affairs-mr-gianni-vernetti-to-discuss-regional-developments-and-bilateral-relations-between-both-nations/&lt;/ref&gt;

=== Ji sala 2020an vir ve ===
Vernetti ji gulanê 2020 ve nivîskarê rojnameya îtalî [[La Repubblica]] ye û gelek gotar û raporên wî yên derbarê krizên cîhanê, şerê navbera demokrasiyan û hêzên otorîter û şerên stratejî yên Rusya, Îran û Çînê de dinivîse.&lt;ref&gt;{{it}} https://www.repubblica.it/autori/gianni_vernetti/&lt;/ref&gt;

Ew mildarê opozîsyona welatên otorîter wekî Rusya, Çîn û Îranê ye. Herwiha ew piştgiriya Ukraynayê dike li dijî êrişa Rûsyayê, demokrasiya Taywanê diparêze û alîkariya Îsraêlê dike li dijî gef û êrişên Îran û hevalbendên wê [[Hemas]] û [[Hizbulaya Libnanê|Hizbula]] û [[Hûsiyên Yemenê|Hûsî]].

== Jiyana şexsî ==
Vernetti bi rojnamevan [[Laura de Donato]] re zewicî ye û çar zarokên wan hene.

== Pirtûk ==
*''Dissidenti. Da Aleksei Navalny a Nadia Murad, da Azar Nafisi al Dalai Lama: incontri con donne e uomini che lottano contro i regimi'' (&quot;Dissidenti. Ji Aleksei Navalny heta Nadia Murad, ji Azar Nafisi heta Dalai Lama: hevdîtinên bi jin û mêrên ku dijî rejîmên otorîter têkoşin&quot;). Mîlano: Rizzoli, 2022. {{ISBN|978-88-1-716162-6}}
*''Il nuovo Grande Gioco. Dal Giappone all’Ucraina: viaggio lungo la frontiera fra libertà e autoritarismo''. Solferino Libri, Milano, 2025. {{ISBN|978-88-282-1798-5}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{it}} [https://web.archive.org/web/20240914170057/https://giannivernetti.it/ Malpera fermî]
{{Kategoriya Commonsê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1960]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên ji Torînoyê]]</text>
      <sha1>mbvtgg7w78yopr3dz6nard4tfv59c8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veganîzm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329845</id>
    <revision>
      <id>2098839</id>
      <parentid>2098463</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="sixdl75z5khztpsbjhl6p20j6db2g9z" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Veganîzm''' (bi [[Zimanê inglîzî|inglîzî]]: ''Veganism'') hem şêwazeke xwarinê ye û hem jî felsefeyeke jiyanê ye ku bikaranîna berhemên ji [[Ajal|ajalan]] hatine bidestxistin red dike. Kesên ku vê şêwaza xwarinê an jî vê felsefeyê dipejirînin, [[vegan]] tên binavkirin.&lt;ref&gt;[[Bêrîvan  Kayî]] (2020). &quot;Mafê jiyanê ne tenê ji bo mirovan pîroz e. Veganîzm bîrdoziyek e.&quot;, [[Xwebûn]], 45:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Gulan Morî]] (2020). &quot;Veganîzm ne çi ye?&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;

Hin caran di navbera cureyên veganîzmê de cudahî tê kirin. Veganên xwarinê bikaranîna berhemên ji ajalan bi tu awayî qebûl nakin. Ev ne tenê [[goşt]], lê herwiha [[Hêk (toxim)|hêk]] û berhemên [[Şîr|şîrî]] jî dihewîne, wek [[mast]], [[penîr]] û berhemên din ên ku ji şîrê tên çêkirin. Kesên ku veganîzmê ne tenê di xwarinê de, lê wek [[prensîb]]eke exlaqî di jiyana xwe ya rojane de jî dişopînin, hewl didin ku bikaranîna berhemên ji ajalan hatine bidestxistin ji bo tu armancê red bikin; di nav wan de berhemên wekî eyar û [[hirî]] jî hene. Ji van kesan re carinan veganên exlaqî tê gotin. Herwiha, hin kes ji ber sedemên [[Jîngeha xwezayî|jîngehî]] veganîzmê dişopînin û bikaranîna berhemên ji ajalan red dikin, ji ber ku bawer dikin ku hilberîna van berheman zirarê dide jîngehê.

Navê vegan di sala 1944an de ji aliyê [[Donald Watson]] û hevalên wî ve hate pêşxistin. Di mijdara 1944an de, wan li [[Înglistan|Îngilîstanê]] Komeleya Veganan ava kir. Di destpêkê de peyva vegan ji bo vegotineke xwarinê ya bê berhemên şîrî hate bikaranîn, lê di salên piştî wê de wateya wê berfirehtir bû û veguherî têgihiştineke jiyanê ya li dijî sûdwergirtina ji ajalan. Di salên 2010î de eleqeya li veganîzmê zêde bû; bazara berhemên vegan berfirehtir bû û li gelek supermarket û [[Xwaringeh|xwaringehên]] li seranserê [[Cîhan|cîhanê]] hilbijartinên vegan hatin pêşkêşkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Tenduristî]]</text>
      <sha1>sixdl75z5khztpsbjhl6p20j6db2g9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amazîx (gel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330359</id>
    <redirect title="Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098806</id>
      <parentid>2098494</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Berber (gel)]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Berber (gel)]]</text>
      <sha1>4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Amazîx (gel)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330360</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098804</id>
      <parentid>2098496</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Berber (gel)]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Berber (gel)]]</text>
      <sha1>dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zimanê amazigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330361</id>
    <redirect title="Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098810</id>
      <parentid>2098500</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê berberî]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Zimanê amazigh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330362</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098809</id>
      <parentid>2098502</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Zimanê berberî]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2098809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="6jv2z3jfbe1vlgu4c8qbo0i1mwrcod5" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>6jv2z3jfbe1vlgu4c8qbo0i1mwrcod5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hacker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330380</id>
    <revision>
      <id>2098709</id>
      <timestamp>2026-10-14T12:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;'''Hackerî''' karê diziyê yên kesên ku dikevin sîstemên komputer, malper an telefonan e. Bi giştî, şîfreyên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe dizî, şantaj û zirarê çêkin.{{Çavk}}  {{Çk}} {{şitil}}  [[Kategorî:Hackerî]]&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="adwrlo93uhpjjz54bnb1ycf496kn7a4" xml:space="preserve">'''Hackerî''' karê diziyê yên kesên ku dikevin sîstemên komputer, malper an telefonan e. Bi giştî, şîfreyên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe dizî, şantaj û zirarê çêkin.{{Çavk}}

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>adwrlo93uhpjjz54bnb1ycf496kn7a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098710</id>
      <parentid>2098709</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325" sha1="676j237o567pdzb1dpymlt9y7ldw6km" xml:space="preserve">'''Hackerî''' karê diziyê yên kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an e. Bi giştî, [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.{{Çavk}} Kesên ku hackerî dikin, [[hacker]] tên binavkirin.

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>676j237o567pdzb1dpymlt9y7ldw6km</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098711</id>
      <parentid>2098710</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="oyo7ir0xygx8mgbtlcmcfnkps2wsu4v" xml:space="preserve">'''Hackerî''' karê diziyê yên kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an e. Bi giştî, [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.{{Çavk}} Kesên ku hackerî dikin, [[hacker]] tên binavkirin.

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>oyo7ir0xygx8mgbtlcmcfnkps2wsu4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098712</id>
      <parentid>2098711</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="f1ik87tyix1hwux5b0t2zqjkuw5sybe" xml:space="preserve">'''Hackerî''' karê diziyê yên kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an e. Bi giştî, [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.{{Çavk}} Kesên ku hackerî dikin, [[hacker]] tên binavkirin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>f1ik87tyix1hwux5b0t2zqjkuw5sybe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098715</id>
      <parentid>2098712</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="jk358y20kxl69e2f379rr145b9ngrkn" xml:space="preserve">'''Hacker''' kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>jk358y20kxl69e2f379rr145b9ngrkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098716</id>
      <parentid>2098715</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Hackerî]] weke [[Hacker]] guhart</comment>
      <origin>2098715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="jk358y20kxl69e2f379rr145b9ngrkn" xml:space="preserve">'''Hacker''' kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>jk358y20kxl69e2f379rr145b9ngrkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098720</id>
      <parentid>2098716</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="ppgj6u8a73zzveiff2pag7472m5e8w3" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Hacker''' kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin ji bona karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>ppgj6u8a73zzveiff2pag7472m5e8w3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098721</id>
      <parentid>2098720</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="rylappcfg0j611or09dsi4e5cgku8tm" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Hacker''' kesên ku dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin da ku karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>rylappcfg0j611or09dsi4e5cgku8tm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098726</id>
      <parentid>2098721</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="j9bvo1n3dbe6vic817xev6kfgq65lt9" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Hacker''' kesên ku bi dizîka dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin da ku karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.&lt;ref&gt;[[Occo Mahabad]] (2020). &quot;Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>j9bvo1n3dbe6vic817xev6kfgq65lt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Hacker</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330381</id>
    <revision>
      <id>2098713</id>
      <timestamp>2026-10-14T12:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */ beşeke nû</comment>
      <origin>2098713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="bl2c316xxawnrwov24pztvnt0xi4q0l" xml:space="preserve">== Çavkanî ==
Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] gelek sipas bo xebatên te, tu baş î şale? Carinan ez dibînim ku tu meqeleyan çêdikî, dûr ve bixwe şablona “{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya pêşîn 2026}}“ lê zêde dikî? Çima wextê ku tu wê meqeleyê çêdikî, bixwe di deqekek de çavkaniyek lê nakî?


Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:32, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bl2c316xxawnrwov24pztvnt0xi4q0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098718</id>
      <parentid>2098713</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Hackerî]] weke [[Gotûbêj:Hacker]] guhart</comment>
      <origin>2098713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="bl2c316xxawnrwov24pztvnt0xi4q0l" xml:space="preserve">== Çavkanî ==
Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] gelek sipas bo xebatên te, tu baş î şale? Carinan ez dibînim ku tu meqeleyan çêdikî, dûr ve bixwe şablona “{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya pêşîn 2026}}“ lê zêde dikî? Çima wextê ku tu wê meqeleyê çêdikî, bixwe di deqekek de çavkaniyek lê nakî?


Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:32, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bl2c316xxawnrwov24pztvnt0xi4q0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098729</id>
      <parentid>2098718</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */ Bersiv</comment>
      <origin>2098729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="oj8kvolapgymelli93642884cmykz84" xml:space="preserve">== Çavkanî ==
Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] gelek sipas bo xebatên te, tu baş î şale? Carinan ez dibînim ku tu meqeleyan çêdikî, dûr ve bixwe şablona “{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya pêşîn 2026}}“ lê zêde dikî? Çima wextê ku tu wê meqeleyê çêdikî, bixwe di deqekek de çavkaniyek lê nakî?


Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:32, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], sax be, ez baş im, tu çer î? Spas... :) [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 12:54, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oj8kvolapgymelli93642884cmykz84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Merab Mamardaşwîlî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330382</id>
    <revision>
      <id>2098714</id>
      <timestamp>2026-10-14T12:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098722</id>
      <parentid>2098714</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="3glc40sqshu2gkmgf0armi3u428hmu7" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû.</text>
      <sha1>3glc40sqshu2gkmgf0armi3u428hmu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098723</id>
      <parentid>2098722</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="ke2mnroo91gsk2wphg8uep0wkaz1non" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.</text>
      <sha1>ke2mnroo91gsk2wphg8uep0wkaz1non</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098724</id>
      <parentid>2098723</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="6snri7wjcou70lgr62pxl2tp1j7pmdo" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Bîbliyografî ==</text>
      <sha1>6snri7wjcou70lgr62pxl2tp1j7pmdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098725</id>
      <parentid>2098724</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bîbliyografî */</comment>
      <origin>2098725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="ru45qjm3lkbv97cg8cfai9c0isn5b8z" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==</text>
      <sha1>ru45qjm3lkbv97cg8cfai9c0isn5b8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098727</id>
      <parentid>2098725</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Weşanên wî */</comment>
      <origin>2098727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="0tvar873jabrwjabd29ayqnf77zcevs" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==

* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597</text>
      <sha1>0tvar873jabrwjabd29ayqnf77zcevs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098728</id>
      <parentid>2098727</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1479" sha1="15xwgjs6316oaiijm4iltvhv2ejhzm8" xml:space="preserve">{{Xebat}}Merab Mamardaşwîlî (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê) felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>15xwgjs6316oaiijm4iltvhv2ejhzm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098730</id>
      <parentid>2098728</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1894" sha1="4k7yayni70ry4dpf6t2zns7jce20hi0" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>4k7yayni70ry4dpf6t2zns7jce20hi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098731</id>
      <parentid>2098730</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]</comment>
      <origin>2098731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="0qhvv3tzscmo7umqus4vg5qfheny48d" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]</text>
      <sha1>0qhvv3tzscmo7umqus4vg5qfheny48d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098732</id>
      <parentid>2098731</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1990]]</comment>
      <origin>2098732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1951" sha1="49jjmms0jk4fnsq5jugt53gchhtcr1o" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]
[[Kategorî:Mirin 1990]]</text>
      <sha1>49jjmms0jk4fnsq5jugt53gchhtcr1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098733</id>
      <parentid>2098732</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Nivîskarên rûs]]</comment>
      <origin>2098733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="0ocsy70b424c6ybb629caxtwsdjz61w" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]
[[Kategorî:Mirin 1990]]
[[Kategorî:Nivîskarên rûs]]</text>
      <sha1>0ocsy70b424c6ybb629caxtwsdjz61w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098734</id>
      <parentid>2098733</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T12:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="ir93pjgyjraooolvzpfmu5lubey8fmi" xml:space="preserve">'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] bû. Ew rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]
[[Kategorî:Mirin 1990]]
[[Kategorî:Nivîskarên rûs]]</text>
      <sha1>ir93pjgyjraooolvzpfmu5lubey8fmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098735</id>
      <parentid>2098734</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="diuh9ntjzalvjn1fqbas0ly8sqdw5bz" xml:space="preserve">'''Merab Mamardaşwîlî''' (bi [[Zimanê gurcî|gurcî]]: მერაბ მამარდაშვილი; jdb. 15ê îlona 1930ê li [[Gorî]], [[Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê|CSSa Gurcistanê]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] - m. 25ê mijdara 1990ê li [[Mosko|Moskowayê]], Yekîtiya Sovyetê)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://religionsphilosophischer-salon.de/10750_georgiens-philosoph-der-freiheit-anlaesslich-der-frankfurter-buchmesse-2018_buchhinweise/philosophische-buecher |sernav=Georgiens Philosoph der Freiheit: Merab Mamardaschwili. Anläßlich der Frankfurter Buchmesse 2018 |malper=Religionsphilosophischer Salon |tarîx=2018-07-25 |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=de |paşnav=CM}}&lt;/ref&gt; felsefevanê gurcî-sovyetî bû. Ew temsîlkarê [[Rasyonalîzm|rasyonalîzmê]] û rexnegirê [[Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê]] bû.

== Weşanên wî ==
* ''Формы и содержание мышления'' (''Form û muhtewayê fikirê''), 1968
* ''Классические и неклассические идеалы рациональности'' (''Îdealên Klasîk û Ne-Klasîk ên Aqilmendiyê''), 1984
* ''La pensée empêchée. Merab Mamardachvili : entretiens avec Annie Epelboin'', Éd. de l'Aube, La Tour d'Aigues  1991
* ''Картезианские размышления'' (''Meditasyonên Karteziyanî'') 1993
* ''Gotarên li ser Proust'', 1997
* ''Стрела познания. Набросок естественноисторической гносеологии'' (''Tîra hişyarê''), 1997
* ''Méditations cartésiennes'', Actes Sud, Arles 1997
* ''Rewşa sêyê. Rûsya û dawiya komûnîzmê''. 5/2009, r. 598–597
* ''Metafizîka Antonin Artaud''
* ''A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures'', ibidem, Stuttgart 2020, ISBN 9783838214597

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1930]]
[[Kategorî:Mirin 1990]]
[[Kategorî:Nivîskarên rûs]]</text>
      <sha1>diuh9ntjzalvjn1fqbas0ly8sqdw5bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hackerî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330383</id>
    <redirect title="Hacker" />
    <revision>
      <id>2098717</id>
      <timestamp>2026-10-14T12:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Hackerî]] weke [[Hacker]] guhart</comment>
      <origin>2098717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="9wd5qfcibcqrab3wj0fhkwc3uh0um1a" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Hacker]]</text>
      <sha1>9wd5qfcibcqrab3wj0fhkwc3uh0um1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Hackerî</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330384</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Hacker" />
    <revision>
      <id>2098719</id>
      <timestamp>2026-10-14T12:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Hackerî]] weke [[Gotûbêj:Hacker]] guhart</comment>
      <origin>2098719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="7y4gbzp1rsiomued0velpbtnuq60edi" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Hacker]]</text>
      <sha1>7y4gbzp1rsiomued0velpbtnuq60edi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metê (çay)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330385</id>
    <revision>
      <id>2098736</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{xebat|şirove=Ji nû ve tê nivîsandin.|nekat=1}}  '''Metê''' yan jî '''Çaya Mate'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://naturmedscientific.com/ku/mal/ekstrakta-%C3%A7aya-mate-ilex-paraguariensis/ |sernav=Ekstrakta Çaya Mate (Ilex paraguariensis) - NaturMed Scientific |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=ku}}&lt;/ref&gt; (bi [[zimanê Guaranî]]: ka'ay) vexwarinek e ku ji pelên nebata yerba mate (''Ilex paraguariensis'') tê amadekirin. Ev nebat bi eslê xwe ji herê...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="t0d4zsvz0naq5msm4exxul2eaa4wapc" xml:space="preserve">{{xebat|şirove=Ji nû ve tê nivîsandin.|nekat=1}}

'''Metê''' yan jî '''Çaya Mate'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://naturmedscientific.com/ku/mal/ekstrakta-%C3%A7aya-mate-ilex-paraguariensis/ |sernav=Ekstrakta Çaya Mate (Ilex paraguariensis) - NaturMed Scientific |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=ku}}&lt;/ref&gt; (bi [[zimanê Guaranî]]: ka'ay) vexwarinek e ku ji pelên nebata yerba mate (''Ilex paraguariensis'') tê amadekirin. Ev nebat bi eslê xwe ji herêmên jorîn ên hewzên çemên [[Çemê Paraguay|Paraguay]], [[Çemê Paraná|Paraná]] û [[Çemê Ûrûguay|Ûrûguay]], li [[Amerîkaya Başûr]], tê. Yerba mate ji pelên ku tên hişkkirin, birîn û hûrkirin pêk tê. Ji ber [[Tanîn|tanînên]] ku di wan de hene, ev pel tamêkî tal didin. Bi gelemperî, mate bê şekir tê vexwarin; lê mirov dikare bi [[şekir]], [[Stevya|stevyayê]] an jî şîrînkerên din ên bêkalorî were şîrînkirin. Dema av li ser pelên yerba mate tê rijandin, ji ber glîkozîdên ku di wan de hene, li ser rûyê vexwarinê kef çêdibe.

Li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîkayê]], ji serdema beriya hatina dagirkerên [[ewropî]] ve, mate ji aliyê hin gelên xwecihî ve dihat vexwarin. Di nav wan de Kaingang û gelek gelên din ên ji malbata zimanî ya [[Zimanên Tupî-Guaranî|Tupî-Guaranî]] hene, wekî Avá, Mbyá û Kaiowá. Her wiha, hin gelên din ên ku bi wan re bazirganî dikirin jî mate vedixwarin; di nav wan de Ñandeva, Taluhet (Pampayên kevn) û Qom (Toba) hene. Kolonîstên [[Spanya|spanî]] û [[Portûgal|portûgalî]] jî zû ev adet pejirandin. Bi vî awayî, mate bû beşek ji mîrateya çandî ya bi taybetî li [[Paraguay]], [[Arjentîn]], [[Ûrûguay]], [[Şîlî]], [[Bolîvya]] û başûrê [[Brezîl|Brezîlyayê]]. Mate li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]], [[Sûrî|Sûriyê]] û [[Libnan|Libnanê]] jî tê vexwarin. Ev adet ji aliyê koçberên sûrî û libnanî ve gihîşt van welatan. Ew koçber çûbûn Arjantînê û dema ku vegeriyan welatên xwe, ev adet jî bi xwe re anîn. Paşê, ev adet li van welatan belav bû.</text>
      <sha1>t0d4zsvz0naq5msm4exxul2eaa4wapc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098911</id>
      <parentid>2098736</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <origin>2098911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="qx471ereyrwnq4kmgj7qaee65c4zvwe" xml:space="preserve">{{xebat|şirove=Ji nû ve tê nivîsandin.|nekat=1}}
{{Agahîdanka giştî}}
'''Metê''' yan jî '''Çaya Mate'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://naturmedscientific.com/ku/mal/ekstrakta-%C3%A7aya-mate-ilex-paraguariensis/ |sernav=Ekstrakta Çaya Mate (Ilex paraguariensis) - NaturMed Scientific |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=ku}}&lt;/ref&gt; (bi [[zimanê Guaranî]]: ka'ay) vexwarinek e ku ji pelên nebata yerba mate (''Ilex paraguariensis'') tê amadekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Cocina Latinoamericana: Más de 250 recetas de las más sabrosas de los países americanos desde México a la Patagonia |paşnav=Ortiz |pêşnav=Elisabeth Lambert |weşanger=EDAF |tarîx=1998-09-09 |isbn=978-84-414-0421-2 |ziman=es |url=https://books.google.com.py/books?id=5cCC4MAVEkcC}}&lt;/ref&gt; Ev nebat bi eslê xwe ji herêmên jorîn ên hewzên çemên [[Çemê Paraguay|Paraguay]], [[Çemê Paraná|Paraná]] û [[Çemê Ûrûguay|Ûrûguay]], li [[Amerîkaya Başûr]], tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Cocina Latinoamericana: Más de 250 recetas de las más sabrosas de los países americanos desde México a la Patagonia |paşnav=Ortiz |pêşnav=Elisabeth Lambert |weşanger=EDAF |tarîx=1998-09-09 |isbn=978-84-414-0421-2 |ziman=es |url=https://books.google.com.py/books?id=5cCC4MAVEkcC}}&lt;/ref&gt; Yerba mate ji pelên ku tên hişkkirin, birîn û hûrkirin pêk tê. Ji ber [[Tanîn|tanînên]] ku di wan de hene, ev pel tamêkî tal didin. Bi gelemperî, mate bê şekir tê vexwarin; lê mirov dikare bi [[şekir]], [[hingiv]] [[Stevya|stevyayê]] an jî şîrînkerên din ên bêkalorî were şîrînkirin. Dema av li ser pelên yerba mate tê rijandin, ji ber glîkozîdên ku di wan de hene, li ser rûyê vexwarinê kef digire.

Li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîkayê]], ji serdema beriya hatina dagirkerên [[ewropî]] ve, mate ji aliyê hin gelên xwecihî ve dihat vexwarin. Di nav wan de Kaingang û gelek gelên din ên ji malbata zimanî ya [[Zimanên Tupî-Guaranî|Tupî-Guaranî]] hene, wekî Avá, Mbyá û Kaiowá. Her wiha, hin gelên din ên ku bi wan re bazirganî dikirin jî mate vedixwarin; di nav wan de Ñandeva, Taluhet (Pampayên kevn) û Qom (Toba) hene. Kolonîstên [[Spanya|spanî]] û [[Portûgal|portûgalî]] jî zû ev adet pejirandin. Bi vî awayî, mate bû beşek ji mîrateya çandî ya bi taybetî li [[Paraguay]], [[Arjentîn]], [[Ûrûguay]], [[Şîlî]], [[Bolîvya]] û başûrê [[Brezîl|Brezîlyayê]]. Mate li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]], [[Sûrî|Sûriyê]] û [[Libnan|Libnanê]] jî tê vexwarin. Ev adet ji aliyê koçberên sûrî û libnanî ve gihîşt van welatan. Ew koçber çûbûn Arjantînê û dema ku vegeriyan welatên xwe, ev adet jî bi xwe re anîn. Paşê, ev adet li van welatan belav bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20140312014840/http://www.middle-east-online.com/english/?id=64763 |sernav=}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>qx471ereyrwnq4kmgj7qaee65c4zvwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gulgeş Deryaspî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330386</id>
    <revision>
      <id>2098750</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}} '''Gulgeş Deryaspî''' nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.   == Kurtejiyan == Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.  Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa z...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="7q3mtoce7e2jv4m4y96hcm5giuof6e0" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''' nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye. 

== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye.

== Roman == 
* ''Tariya bi tav''
* ''Xezal''
* ''Ez ne ez im''

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>7q3mtoce7e2jv4m4y96hcm5giuof6e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098753</id>
      <parentid>2098750</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="plpgiz4qti2pnssoyu1wv8sjd07oehy" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gulgeş Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî li bendê ye{{Çavk}}.&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>plpgiz4qti2pnssoyu1wv8sjd07oehy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098756</id>
      <parentid>2098753</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="7on1a8y2gb9heoqp2uh6h49ghoin6nv" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî li bendê ye{{Çavk}}.&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>7on1a8y2gb9heoqp2uh6h49ghoin6nv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098765</id>
      <parentid>2098756</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kampanya PENa Navneteweyî */</comment>
      <origin>2098765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="hzcyk7psykzd3i8ndufrplzqrxun79h" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî (2026) li bendê ye.&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>hzcyk7psykzd3i8ndufrplzqrxun79h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098767</id>
      <parentid>2098765</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="olb0ceoniogihwf0yxid69jx3wqiz18" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min û zarokên xwe bi hev re zanîngeh xwend. Bi şanoyê min dest pê kir.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî (2026) li bendê ye.&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>olb0ceoniogihwf0yxid69jx3wqiz18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098768</id>
      <parentid>2098767</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="kkkdnhptohrz6ty6k26nlvw3l1i7v5e" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min û zarokên xwe bi hev re zanîngeh xwend. Bi şanoyê min dest pê kir.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî (2026) li bendê ye.&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>kkkdnhptohrz6ty6k26nlvw3l1i7v5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098769</id>
      <parentid>2098768</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="ptkfnrr3s4a78pykd4znln2vbu51jed" xml:space="preserve">'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min û zarokên xwe bi hev re zanîngeh xwend. Bi şanoyê min dest pê kir.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Derê]] de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî (2026) li bendê ye.&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>ptkfnrr3s4a78pykd4znln2vbu51jed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098770</id>
      <parentid>2098769</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="595xj2yhcwnpi44uo5dwgfinv95wuxp" xml:space="preserve">'''Gulgeş Deryaspî''', navê wê yê fermî '''Gülgeç Akdeniz''', nivîskareke kurd e ku di sala 1978an de li gundê [[Ximêçûr]]ê yê ser [[Bedlîs]]ê ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Rizoyê Xerzî]] (2020). &quot;Min û zarokên xwe bi hev re zanîngeh xwend. Bi şanoyê min dest pê kir.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;
 
== Kurtejiyan ==
Di sala 1983yan de bavê wê sirgûnê gundekî [[Erzirom]]ê dibe. Di sala 1994an de bi malbatî çûne [[Tetwan]]a Bedlîsê, dûre di 1996an de dizewice û dayika sê zarokan dibe.

Di saziya [[Kurdî‐Der]]ê de rêveberî û mamostetiya dersa zimanê kurdî kiriye. Li [[zanîngeha Mûşê]] beşa ziman û edebiyata kurdî û formasyona pedagojîk xwendiye û ji 2013an û pê de endama PENa Kurdî ye. 

== Kampanya PENa Navneteweyî ==
Deryaspî di 25ê tîrmeha 2019an de li Bedlîsê bi &quot;endamtiya rêxistineke terorîst&quot; tê desteserkirin û neh mehan li [[Girtîgeha Girtî ya Tîpa E ya Bedlîsê]] dimîne. Di 3ê kanûna 2020an de dadgeh 6 sal û 3 meh ceza lê dibe. Parêzerên wê di 28ê sibata 2021ê de bi fermî îtiraz dikin û [[PENa Navneteweyî]] ji bo berdana wê kampanya meşand û di 2023an de tevlî bernameya [[Nivîskarên di Sirgûnê de]] ya PENa Alman bû. Biryara li ser îtiraza wê hê jî (2026) li bendê ye.&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/cases/gulge-akdeniz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} https://www.pen-international.org/news/turkiye-baseless-conviction-of-writer-and-kurdish-pen-member-gulges-deryaspi-must-be-overturned&lt;/ref&gt;

== Roman == 
* ''Tariya bi tav'' (2010)
* ''Xezal'' (2013)
* ''Ez ne ez im'' (2018)

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>595xj2yhcwnpi44uo5dwgfinv95wuxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Findeq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330387</id>
    <revision>
      <id>2098755</id>
      <timestamp>2026-10-14T18:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098757</id>
      <parentid>2098755</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="sxl0vzz0tld5lqcbt46s9h3g0quw9dk" xml:space="preserve">{{Xebat}}Findeq cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.</text>
      <sha1>sxl0vzz0tld5lqcbt46s9h3g0quw9dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098758</id>
      <parentid>2098757</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="3pzh64g0w8unlg34big236yhreatylc" xml:space="preserve">{{Xebat}}Findeq cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên. Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.</text>
      <sha1>3pzh64g0w8unlg34big236yhreatylc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098759</id>
      <parentid>2098758</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="ge8yiqtmws4xrv0cgfcl5c29yz6svyp" xml:space="preserve">{{Xebat}}Findeq cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên. Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>ge8yiqtmws4xrv0cgfcl5c29yz6svyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098760</id>
      <parentid>2098759</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365" sha1="472qis6r299sofmq58gsrnf0a7bbszk" xml:space="preserve">{{Xebat}}Findeq cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên.&lt;ref name=&quot;tree_nuts_composition_phytochemicals_and_health_effects&quot;&gt;{{Cite book |title=Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects (Nutraceutical Science and Technology) |last1=Alasalvar |first1=Cesarettin |publisher=CRC |date=17 December 2008 |page=143 |isbn=978-0-8493-3735-2 |last2=Shahidi |first2=Fereidoon}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vander Wall |first=Stephen B. |date=2001 |title=The Evolutionary Ecology of Nut Dispersal |url=https://www.jstor.org/stable/4354385 |journal=Botanical Review |volume=67 |issue=1 (Jan-Mar 2001) |pages=74-117 |via=JSTOR}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>472qis6r299sofmq58gsrnf0a7bbszk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098761</id>
      <parentid>2098760</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Fêkî]]</comment>
      <origin>2098761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="4ukjzpord84haldngav4snw7uct5eth" xml:space="preserve">{{Xebat}}Findeq cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên.&lt;ref name=&quot;tree_nuts_composition_phytochemicals_and_health_effects&quot;&gt;{{Cite book |title=Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects (Nutraceutical Science and Technology) |last1=Alasalvar |first1=Cesarettin |publisher=CRC |date=17 December 2008 |page=143 |isbn=978-0-8493-3735-2 |last2=Shahidi |first2=Fereidoon}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vander Wall |first=Stephen B. |date=2001 |title=The Evolutionary Ecology of Nut Dispersal |url=https://www.jstor.org/stable/4354385 |journal=Botanical Review |volume=67 |issue=1 (Jan-Mar 2001) |pages=74-117 |via=JSTOR}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Fêkî]]</text>
      <sha1>4ukjzpord84haldngav4snw7uct5eth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098762</id>
      <parentid>2098761</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="qe0kedz9kzgbkxq0n41hh9lrfs1z2lu" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Findeq''' cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên.&lt;ref name=&quot;tree_nuts_composition_phytochemicals_and_health_effects&quot;&gt;{{Cite book |title=Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects (Nutraceutical Science and Technology) |last1=Alasalvar |first1=Cesarettin |publisher=CRC |date=17 December 2008 |page=143 |isbn=978-0-8493-3735-2 |last2=Shahidi |first2=Fereidoon}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vander Wall |first=Stephen B. |date=2001 |title=The Evolutionary Ecology of Nut Dispersal |url=https://www.jstor.org/stable/4354385 |journal=Botanical Review |volume=67 |issue=1 (Jan-Mar 2001) |pages=74-117 |via=JSTOR}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Fêkî]]</text>
      <sha1>qe0kedz9kzgbkxq0n41hh9lrfs1z2lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098763</id>
      <parentid>2098762</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="71d56a6v6dxfhi7g4gl0idoxmbjudow" xml:space="preserve">'''Findeq''' cureyekî [[Fêkî|fêkiyê]] ye ku ji qalikê wê yê hişk an zexm pêk tê û tovê xwe yê yekane diparêze. Di [[Riweknasî|botanîkê]] de, bikaranîna kelîma ''findeq'' wê yekê temsîl dide ku qalik ji bo berdana [[tov]] venabe.

Herçend piriya tovên nebatan ji fêkiyên ku bi awayekî xwezayî ji qalikê xwe vediqetin tên bidestxistin jî, ew rewş ji bo findeqên rastîn (wekî [[gûza findeqê]], [[kestane]] û [[pelût]]) derbas nabe; ji ber ku diwarên qalikê wan fêkiyan hişk in û ew ji hêkdaneke hevedudanî pêk tên.&lt;ref name=&quot;tree_nuts_composition_phytochemicals_and_health_effects&quot;&gt;{{Cite book |title=Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects (Nutraceutical Science and Technology) |last1=Alasalvar |first1=Cesarettin |publisher=CRC |date=17 December 2008 |page=143 |isbn=978-0-8493-3735-2 |last2=Shahidi |first2=Fereidoon}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew cureyên findeqan bi serê venabin, belavbûna tovên wan bi alîkariya faktorên derve pêk tê; mesela, bi rêya xwarin û derxistina wan ji aliyê heywanên giya-xwer ve.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vander Wall |first=Stephen B. |date=2001 |title=The Evolutionary Ecology of Nut Dispersal |url=https://www.jstor.org/stable/4354385 |journal=Botanical Review |volume=67 |issue=1 (Jan-Mar 2001) |pages=74-117 |via=JSTOR}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Fêkî]]</text>
      <sha1>71d56a6v6dxfhi7g4gl0idoxmbjudow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rafael Alberti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330388</id>
    <revision>
      <id>2098766</id>
      <timestamp>2026-10-14T18:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098771</id>
      <parentid>2098766</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="j9chfbk36zy914iwc8srqw3kuzudjy7" xml:space="preserve">{{Xebat}}Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt.</text>
      <sha1>j9chfbk36zy914iwc8srqw3kuzudjy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098772</id>
      <parentid>2098771</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="8zgbmgw0xi7duxvrt0pe83ym5ojr3m2" xml:space="preserve">{{Xebat}}Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.</text>
      <sha1>8zgbmgw0xi7duxvrt0pe83ym5ojr3m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098774</id>
      <parentid>2098772</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="allpsooy7oaxejya30l9939e3emw051" xml:space="preserve">{{Xebat}}Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==</text>
      <sha1>allpsooy7oaxejya30l9939e3emw051</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098775</id>
      <parentid>2098774</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şairên bijartî */</comment>
      <origin>2098775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="6kq27xaneok8012eehcl3d2nxkrs0ao" xml:space="preserve">{{Xebat}}Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

== Eserên temamî ==</text>
      <sha1>6kq27xaneok8012eehcl3d2nxkrs0ao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098776</id>
      <parentid>2098775</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên temamî */</comment>
      <origin>2098776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="iizc09yqhh6inbpt7i2ppldyzaubmgv" xml:space="preserve">{{Xebat}}Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

== Eserên temamî ==

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>iizc09yqhh6inbpt7i2ppldyzaubmgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098777</id>
      <parentid>2098776</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="tuiygu0cwzd2qtb2va31f82qywj6zdw" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Rafael Alberti Merrelo (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

== Eserên temamî ==

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>tuiygu0cwzd2qtb2va31f82qywj6zdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098778</id>
      <parentid>2098777</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="25kyubzu75kecqqn1ydlx2fq2ad2pja" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya ebdebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

== Eserên temamî ==

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>25kyubzu75kecqqn1ydlx2fq2ad2pja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098779</id>
      <parentid>2098778</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="t9fb1nv6wx6hnwtwng4i3th05gryqo5" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

== Eserên temamî ==

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>t9fb1nv6wx6hnwtwng4i3th05gryqo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098780</id>
      <parentid>2098779</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şairên bijartî */</comment>
      <origin>2098780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="sf2xw6mfg1oeru9u5oceo4zjh495z9w" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>sf2xw6mfg1oeru9u5oceo4zjh495z9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098781</id>
      <parentid>2098780</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên temamî */</comment>
      <origin>2098781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5302" sha1="iomh5a7etnq0z3wd2x3d7w1d05m96e6" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>iomh5a7etnq0z3wd2x3d7w1d05m96e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098782</id>
      <parentid>2098781</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Binêre */</comment>
      <origin>2098782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="2hgbvr5oh940sv4zmro086cwv9xxoy6" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>2hgbvr5oh940sv4zmro086cwv9xxoy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098783</id>
      <parentid>2098782</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Helbestvanên spanî]]</comment>
      <origin>2098783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5382" sha1="jhqzxw0zsauwtjxklfig62lv1gf17zk" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]</text>
      <sha1>jhqzxw0zsauwtjxklfig62lv1gf17zk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098784</id>
      <parentid>2098783</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Nivîskarên spanî]]</comment>
      <origin>2098784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="rfii5thhx8jwxa9rtey5e72efj0qwzm" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]</text>
      <sha1>rfii5thhx8jwxa9rtey5e72efj0qwzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098785</id>
      <parentid>2098784</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Wêjeya spanî]]</comment>
      <origin>2098785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5445" sha1="nafau87xmk34p7jzosw6seosvcmuxkj" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]</text>
      <sha1>nafau87xmk34p7jzosw6seosvcmuxkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098786</id>
      <parentid>2098785</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]</comment>
      <origin>2098786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="8i1lmbdp8k1p92m4vtayru4bf9tdkc8" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]</text>
      <sha1>8i1lmbdp8k1p92m4vtayru4bf9tdkc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098787</id>
      <parentid>2098786</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1998]]</comment>
      <origin>2098787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5501" sha1="8f78daqj5c61ld4ilq98dky4ujyb0dx" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû. Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]
[[Kategorî:Mirin 1998]]</text>
      <sha1>8f78daqj5c61ld4ilq98dky4ujyb0dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098788</id>
      <parentid>2098787</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6422" sha1="pu4j81a4elmzxesscwtx2shkf24ik5m" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî endama ''[[Generación del 27]]'' bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.diariodecadiz.es/ocio/Alberti-vuelve-Paris-medio-despues_0_1508549754.html |title=Alberti vuelve a París medio siglo después |website=Diario de Cádiz |date=2020-10-09 |access-date=2020-10-19 |language=es-ES |last=Cádiz |first=Diario de}}&lt;/ref&gt; Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/cultura/MAINER/_JOSe_CARLOS/ORTEGA_Y_GASSET/_JOSe/Mainer/habla/Edad/Plata/literatura/espanola/elpepicul/19810403elpepicul_7/Tes/ Mainer habla sobre &quot;La Edad de Plata de la literatura española&quot; • ELPAÍS.com]&lt;/ref&gt; û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |title=Mariano Peñalver Simó - De febrero de 1984 a junio de 1986 |work=[[Universidad de Cádiz]] |date=January 20, 2006 |access-date=April 8, 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914114105/http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |archive-date=September 14, 2009}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]
[[Kategorî:Mirin 1998]]</text>
      <sha1>pu4j81a4elmzxesscwtx2shkf24ik5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098789</id>
      <parentid>2098788</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6425" sha1="kyuyysymwhgydcnecpc9mbnkvzcw3cg" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî û endama ''[[Generación del 27]]'' bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.diariodecadiz.es/ocio/Alberti-vuelve-Paris-medio-despues_0_1508549754.html |title=Alberti vuelve a París medio siglo después |website=Diario de Cádiz |date=2020-10-09 |access-date=2020-10-19 |language=es-ES |last=Cádiz |first=Diario de}}&lt;/ref&gt; Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/cultura/MAINER/_JOSe_CARLOS/ORTEGA_Y_GASSET/_JOSe/Mainer/habla/Edad/Plata/literatura/espanola/elpepicul/19810403elpepicul_7/Tes/ Mainer habla sobre &quot;La Edad de Plata de la literatura española&quot; • ELPAÍS.com]&lt;/ref&gt; û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |title=Mariano Peñalver Simó - De febrero de 1984 a junio de 1986 |work=[[Universidad de Cádiz]] |date=January 20, 2006 |access-date=April 8, 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914114105/http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |archive-date=September 14, 2009}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]
[[Kategorî:Mirin 1998]]</text>
      <sha1>kyuyysymwhgydcnecpc9mbnkvzcw3cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098790</id>
      <parentid>2098789</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6416" sha1="ho59ktcn5bxh4llwnd34cfj64rwm7a3" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Rafael Alberti Merrelo''' (jdb. 16ê berfanbara 1902yê - m. 28ê cotmeha 1998ê) şairê îspanyayî û endama ''[[Generación del 27]]'' bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.diariodecadiz.es/ocio/Alberti-vuelve-Paris-medio-despues_0_1508549754.html |title=Alberti vuelve a París medio siglo después |website=Diario de Cádiz |date=2020-10-09 |access-date=2020-10-19 |language=es-ES |last=Cádiz |first=Diario de}}&lt;/ref&gt; Ew wekî yek ji kesayetên herî mezin ya edebî yên ''Çaxa Zîvîn'' a [[Wêjeya spanî|edebiyata îspanî]] tê hesibandin&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/cultura/MAINER/_JOSe_CARLOS/ORTEGA_Y_GASSET/_JOSe/Mainer/habla/Edad/Plata/literatura/espanola/elpepicul/19810403elpepicul_7/Tes/ Mainer habla sobre &quot;La Edad de Plata de la literatura española&quot; • ELPAÍS.com]&lt;/ref&gt; û wî gelek xelat wergirtiye. Ew bi 96 salî mir. Piştî [[Şerê navxweyî yê Spanyayê|Herba Navxweyî yê Îspanyayê]], ji ber îdeolojiya wî a [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] ew diçê [[Sirgûnî|sirgûnê]]. Piştî mirina [[Francisco Franco]] û wegera wî ya bo Îspanyayê, Alberti di sala 1983ê de wekî ''Hijo Predilecto de Andalucía'' (Kurê Bijarte yê Endulusê) hate temsîl kirin û di sala 1985ê de jî ji hêla [[Zanîngeha Cádizê]] ve xelata ''Doctor Honoris Causa'' (Doktoriya Rûmetê) wergirt. Wî bîranînên xwe di sala 1959ê de bi sernavê ''La Arboleda perdida'' (&quot;Daristana Windabûyî&quot;) weşandin û ew eser hîn jî çavkaniya herî baş a agahiyan derbarê heyata wî ya destpêkê de ye.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |title=Mariano Peñalver Simó - De febrero de 1984 a junio de 1986 |work=[[Universidad de Cádiz]] |date=January 20, 2006 |access-date=April 8, 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914114105/http://www.uca.es/web/organizacion/historia/rectores2 |archive-date=September 14, 2009}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==

* ''Marinero en tierra'', M., Biblioteca Nueva, 1925 (Premio Nacional de Literatura).
* ''La amante'', Málaga, Litoral, 1926.
* ''El alba de alhelí'', Santander, 1927.
* ''Domecq (1730–1928). Poema del Ilmo. Sr. Vizconde de Almocadén'', Jerez de la Frontera, Jerez Industrial, 1928.
* ''Cal y canto'', M., Revista de Occidente, 1929.
* ''Yo era un tonto y lo que he visto me ha hecho dos tontos'', La Gaceta Literaria, 1929.
* ''Sobre los ángeles'', M., CIAP, 1929.
* ''El poeta en la calle (1931–1935)'', Aguilar, Madrid, 1978.
* ''Consignas'', M., 1933.
* ''Un fantasma recorre Europa'', M., La tentativa poética, 1933.
* ''Poesía (1924–1930)'', M., Ediciones del Árbol (Cruz y Raya), 1935.
* ''Versos de agitación'', México, Edit. Defensa Roja, 1935.
* ''Verte y no verte. A Ignacio Sánchez Mejías'', México, N. Lira, 1935.
* ''13 bandas y 48 estrellas. Poemas del mar Caribe'', M., Manuel Altolaguirre, 1936.
* ''Nuestra diaria palabra'', M., Héroe, 1936.
* ''De un momento a otro (Poesía e historia)'', M., Europa-América, 1937.
* ''El burro explosivo'', M., Edic. 5º Regimiento, 1938.
* ''Poesías (1924–1937)'', M., Signo, 1938.
* ''Poesías (1924–1938)'', Bs. As., Losada, 1940.
* ''Entre el clavel y la espada (1939–1940)'', Bs. As., Losada, 1941. Rafael Alberti.
* ''Pleamar (1942–1944)'', Bs. As., Losada, 1944.
* ''Poesía (1924–1944)'', Bs. As., Losada, 1946.
* ''A la pintura'', Bs. As., Imprenta López (Private edition).
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1948)'', Bs. As., Losada, 1948.
* ''Coplas de Juan Panadero. (Libro I)'', Montevideo, Pueblos Unidos, 1949. [[Toño Salazar]].
* ''Poemas de Punta del Este'' (1945–1956), Ist edition Seix Barral 1979,
* ''Buenos Aires en tinta china'', Bs. As., Losada, 1952. Illustrations by Attilio Rossi.
* ''Retornos de lo vivo lejano'', Bs. As., 1952.
* ''A la pintura (1945–1952)''. Bs. As., Losada, 1953.
* ''Ora marítima seguido de Baladas y canciones del Paraná (1953)'', Bs. As., Losada, 1953.
* ''Redoble lento por la muerte de Stalin'', (Buenos Aires, 9 de marzo de 1953).  Included in ''Obras completas. Poesía III''. Seix Barral. 2003.
* ''Baladas y canciones del Paraná'', Bs. As., Losada, 1954.
* ''Sonríe China'', Bs. As., Jacobo Muchnik, 1958 (in collaboration with María Teresa León).
* ''Poemas escénicos'', Bs. As., Losada, 1962.
* ''Abierto a todas horas'', M., Afrodisio Aguado, 1964.
* ''El poeta en la calle (1931–1965)'', París, Librairie du Globe, 1966.
* ''Il mattatore'', Roma, Eutro edit, 1966.
* ''A la pintura. Poema del color y la línea (1945–1967).'' M., Aguilar, 1968 (bi [[Vicente Aleixandre]]).
* ''Roma, peligro para caminantes'', México, Joaquín Mortiz, 1968.
* ''Los 8 nombres de Picasso y no digo más que lo que no digo'', B., Kairós, 1970.
* ''Canciones del Alto Valle del Aniene'', Bs. As., Losada, 1972.
* ''Disprezzo e meraviglia (Desprecio y maravilla)'', Roma, Riuniti, 1972.
* ''Maravillas con variaciones acrósticas en el jardín de Miró'', B., Polígrafa, 1975.
* ''Coplas de Juan Panadero (1949–1977)'', M., Mayoría, 1977.
* ''Cuaderno de Rute (1925)'', Málaga, Litoral, 1977.
* ''Los 5 destacagados'', Sevilla, Calle del Aire, 1978.
* ''Fustigada luz'', B., Seix Barral, 1980.
* ''Versos sueltos de cada día'', B., Seix Barral, 1982.
* ''Golfo de Sombras'', M., Villamonte, 1986.
* ''Los hijos del drago y otros poemas'', Granada, Diputación, 1986.
* ''Accidente. Poemas del Hospital'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Cuatro canciones'', Málaga, Librería Anticuaria El Guadalhorce, 1987.
* ''Canciones para Altair'', M., Hiperión, 1989.&lt;ref&gt;Véase la [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/11/055.html reseña] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 11-3-1989.&lt;/ref&gt;

== Eserên temamî ==

* ''Poesía I. (1920-1930)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía II. (1930-1940)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía III. (1941-1960)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Poesía IV. (1961-1988)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Teatro I. (1926-1937)''. (Seix Barral, 2003)
* ''Prosa II. Memorias''. (Seix Barral, 2003)

== Binêre ==

* [[Wêjeya spanî|Edebiyata îspanyayî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Nivîskarên spanî]]
[[Kategorî:Wêjeya spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1902]]
[[Kategorî:Mirin 1998]]</text>
      <sha1>ho59ktcn5bxh4llwnd34cfj64rwm7a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herd (kovar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330389</id>
    <revision>
      <id>2098792</id>
      <timestamp>2026-10-14T22:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;'''Herd''' kovareke wêjeyî ya kurdî ya sêmehane bû bi du zaravayên kurdî yên kurmancî û kirmanckî. Hejmara yekem a kovarê di meha adara 2021ê de derket û ji çîrok, helbest, werger, rexne û nivîsên teoriya helbest û çîrokê pêk hat.  Edîtorê kovarê [[Mahsûn Reşçelan]] bû û lijneya Herdê ya weşanê ji nivîskarên ciwan [[Gulgeş Deryaspî]], [[Mehsum Reşçelan]], [[Gewher Fetah]], [[Ugur Sermiyan]], [[Bedriyê Topaç]], Suat Baran...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="o6paokkmx010dnb40jdahx6lchdm17s" xml:space="preserve">'''Herd''' kovareke wêjeyî ya kurdî ya sêmehane bû bi du zaravayên kurdî yên kurmancî û kirmanckî. Hejmara yekem a kovarê di meha adara 2021ê de derket û ji çîrok, helbest, werger, rexne û nivîsên teoriya helbest û çîrokê pêk hat.

Edîtorê kovarê [[Mahsûn Reşçelan]] bû û lijneya Herdê ya weşanê ji nivîskarên ciwan [[Gulgeş Deryaspî]], [[Mehsum Reşçelan]], [[Gewher Fetah]], [[Ugur Sermiyan]], [[Bedriyê Topaç]], [[Suat Baran]], [[Alî Aydin Çîçek]] û [[Omer Barasi]] pêk hat. Kovar bi taybetî ''online'' hate weşandin.&lt;ref&gt;Kovara Herd, Bihar 1:2021&lt;/ref&gt;

Kovar bi şeş hejmaran di navbera 2021 û 2025an de derket.

{{Çk}}
{{şitil}}

== Girêdanên derve ==
* https://kovaraherd.wordpress.com Kovara Herd bi PDF

[[Kategorî:Kovarên kurdî]]</text>
      <sha1>o6paokkmx010dnb40jdahx6lchdm17s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098793</id>
      <parentid>2098792</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="9kwxb1gffqs43p9251erl8ru4wvk4fm" xml:space="preserve">'''Herd''' kovareke wêjeyî ya kurdî ya sêmehane bû bi du zaravayên kurdî yên kurmancî û kirmanckî. Hejmara yekem a kovarê di meha adara 2021ê de derket û ji çîrok, helbest, werger, rexne û nivîsên teoriya helbest û çîrokê pêk hat.

Edîtorê kovarê [[Mahsûn Reşçelan]] bû û lijneya Herdê ya weşanê ji nivîskarên ciwan [[Gulgeş Deryaspî]], [[Mehsum Reşçelan]], [[Gewher Fetah]], [[Ugur Sermiyan]], [[Bedriyê Topaç]], [[Suat Baran]], [[Alî Aydin Çîçek]] û [[Omer Barasi]] pêk hat. Kovar bi taybetî ''online'' hate weşandin.&lt;ref&gt;Kovara Herd, Bihar 1:2021&lt;/ref&gt;

Kovar bi şeş hejmaran di navbera 2021 û 2025an de derket.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==
* https://kovaraherd.wordpress.com Kovara Herd bi PDF

{{şitil}}
[[Kategorî:Kovarên kurdî]]</text>
      <sha1>9kwxb1gffqs43p9251erl8ru4wvk4fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098794</id>
      <parentid>2098793</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="lsuaxav1a2iidc0a48sbwiftvjc0rh0" xml:space="preserve">'''Herd''' kovareke wêjeyî ya kurdî ya sêmehane bû bi du zaravayên kurdî yên kurmancî û kirmanckî. Hejmara yekem a kovarê di meha adara 2021ê de derket û ji çîrok, helbest, werger, rexne û nivîsên teoriya helbest û çîrokê pêk hat.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Kovareke din li li kurdî zêde dibe.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 11.&lt;/ref&gt;

Edîtorê kovarê [[Mahsûn Reşçelan]] bû û lijneya Herdê ya weşanê ji nivîskarên ciwan [[Gulgeş Deryaspî]], [[Mehsum Reşçelan]], [[Gewher Fetah]], [[Ugur Sermiyan]], [[Bedriyê Topaç]], [[Suat Baran]], [[Alî Aydin Çîçek]] û [[Omer Barasi]] pêk hat. Kovar bi taybetî ''online'' hate weşandin.&lt;ref&gt;Kovara Herd, Bihar 1:2021&lt;/ref&gt;

Kovar bi şeş hejmaran di navbera 2021 û 2025an de derket.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==
* https://kovaraherd.wordpress.com Kovarên Herd û Herd Pêvek bi PDF

{{şitil}}
[[Kategorî:Kovarên kurdî]]</text>
      <sha1>lsuaxav1a2iidc0a48sbwiftvjc0rh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098795</id>
      <parentid>2098794</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="08t19hwu2jnq7tos4n97p1b1df0qkn1" xml:space="preserve">'''Herd''' kovareke wêjeyî ya kurdî ya sêmehane bû bi du zaravayên kurdî yên kurmancî û kirmanckî. Hejmara yekem a kovarê di meha adara 2021ê de derket û ji çîrok, helbest, werger, rexne û nivîsên teoriya helbest û çîrokê pêk hat.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Kovareke din li li kurdî zêde dibe.&quot;, [[Xwebûn]], 51:2020, r. 11.&lt;/ref&gt;

Edîtorê kovarê [[Mahsûn Reşçelan]] bû û lijneya Herdê ya weşanê ji nivîskarên ciwan [[Gulgeş Deryaspî]], [[Mahsûn Reşçelan]], [[Gewher Fetah]], [[Ugur Sermiyan]], [[Bedriyê Topaç]], [[Suat Baran]], [[Alî Aydin Çîçek]] û [[Omer Barasi]] pêk hat. Kovar bi taybetî ''online'' hate weşandin.&lt;ref&gt;Kovara Herd, Bihar 1:2021&lt;/ref&gt;

Kovar bi şeş hejmaran di navbera 2021 û 2025an de derket.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==
* https://kovaraherd.wordpress.com Kovarên Herd û Herd Pêvek bi PDF

{{şitil}}
[[Kategorî:Kovarên kurdî]]</text>
      <sha1>08t19hwu2jnq7tos4n97p1b1df0qkn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahsûn Reşçelan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330390</id>
    <revision>
      <id>2098796</id>
      <timestamp>2026-10-14T22:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}} '''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê.   == Kurtejiyan == Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî xwendiye û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kir...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="i4c9nymr350z4l9mruqqmcoyj14kyzy" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî xwendiye û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li [[Sêyemîn Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerî ya Yilmaz Guney]], di para pêşbirka helbesta kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yilmaz Guney]]. 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>i4c9nymr350z4l9mruqqmcoyj14kyzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098797</id>
      <parentid>2098796</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="7ojign87xs9loce6ejkh31td7x8s3mr" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li [[Sêyemîn Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerî ya Yilmaz Guney]], di para pêşbirka helbesta kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yilmaz Guney]]. 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>7ojign87xs9loce6ejkh31td7x8s3mr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098798</id>
      <parentid>2098797</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="6fum512uudf6cwbe68j4xng3c2lx3s3" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li [[Sêyemîn Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerî ya Yilmaz Guney]], di para pêşbirka helbesta kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yilmaz Guney]]. 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>6fum512uudf6cwbe68j4xng3c2lx3s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098799</id>
      <parentid>2098798</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1232" sha1="oy217kk5xmw7wy313uvi7wcpsy0hmtw" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li [[Sêyemîn Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerî ya Yilmaz Guney]], di para pêşbirka helbesta kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yilmaz Guney]].&lt;ref&gt;{{tr}} https://www.firtinadergi.com/2020/06/uluslararasi-yilmaz-guney-kultur-ve-sanat-festivalinin-kazananlari-belli-oldu/&lt;/ref&gt; 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>oy217kk5xmw7wy313uvi7wcpsy0hmtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098800</id>
      <parentid>2098799</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="e4lois77say7w2rr05fas7qnkp4vb8d" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li [[Sêyemîn Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerî ya Yılmaz Güney]], di pêşbirka Xelatên Helbesta Kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yılmaz Güney]].&lt;ref&gt;{{tr}} https://www.firtinadergi.com/2020/06/uluslararasi-yilmaz-guney-kultur-ve-sanat-festivalinin-kazananlari-belli-oldu/&lt;/ref&gt; 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>e4lois77say7w2rr05fas7qnkp4vb8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098801</id>
      <parentid>2098800</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="5zf8o06lg3iuurmtnbi4z1t8sowo7ev" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û hevdem zimanê farisî jî li heman zanîngehê xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li sêyemîn [[Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerê ya Yılmaz Güney]] (''Uluslararası Yılmaz Güney Kültür ve Sanat Festivali''), di pêşbirka Xelatên Helbesta Kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yılmaz Güney]].&lt;ref&gt;{{tr}} https://www.firtinadergi.com/2020/06/uluslararasi-yilmaz-guney-kultur-ve-sanat-festivalinin-kazananlari-belli-oldu/&lt;/ref&gt; 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>5zf8o06lg3iuurmtnbi4z1t8sowo7ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098802</id>
      <parentid>2098801</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1271" sha1="m5suy7u7xucyvxhsfzgcr0r03zmk7lk" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û zimanê farisî xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li sêyemîn [[Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerê ya Yılmaz Güney]] (''Uluslararası Yılmaz Güney Kültür ve Sanat Festivali''), di pêşbirka Xelatên Helbesta Kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yılmaz Güney]].&lt;ref&gt;{{tr}} https://www.firtinadergi.com/2020/06/uluslararasi-yilmaz-guney-kultur-ve-sanat-festivalinin-kazananlari-belli-oldu/&lt;/ref&gt; 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>m5suy7u7xucyvxhsfzgcr0r03zmk7lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098803</id>
      <parentid>2098802</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T23:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="jhkkday9b84q9mmuz2i8ou2bmbr5f8y" xml:space="preserve">'''Mahsûn Reşçelan''' helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di 22ê tîrmeha 1995an de li navçeya [[Qulp]]ê ya bi ser parêzgeha [[Îdir]]ê ve hatiye dinyayê. 

== Kurtejiyan ==
Reşçelan li [[Zanîngeha Hacettepeyê]] beşa ziman û wêjeya tirkî û zimanê farisî xwendiye. Herwiha li [[Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê]] bi riya [[perwerdehiya dûrsaziyê]] kursa mamostetiya kurmancî û ya hînbûna kirmanckî qedand. 

Di sala 2020an de, li sêyemîn [[Festîvala Navneteweyî ya Çand û Hunerê ya Yılmaz Güney]] (''Uluslararası Yılmaz Güney Kültür ve Sanat Festivali''), di pêşbirka Xelatên Helbesta Kurmancî de bû hevxelatgirê [[Xelata Yılmaz Güney]].&lt;ref&gt;{{tr}} https://www.firtinadergi.com/2020/06/uluslararasi-yilmaz-guney-kultur-ve-sanat-festivalinin-kazananlari-belli-oldu/&lt;/ref&gt; 

Îro (2026) li bajarê [[Dùn Èideanna]] ([[Edinburgh]]) paytexta [[Skotlenda]]yê dimîne û xebatên xwe yên zimanî û wêjeyî li wir dibe serî. Edîtorî û wergêriyê dike seba [[Herd (kovar)|Kovara Herdî]].&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/867885&lt;/ref&gt;

== Pirtûk ==
* ''Çilk û Çîk'', helbest, Weşanên Pall, 2024

{{Çk}}

{{şitil}}
[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>jhkkday9b84q9mmuz2i8ou2bmbr5f8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330391</id>
    <revision>
      <id>2098819</id>
      <timestamp>2026-10-15T07:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098820</id>
      <parentid>2098819</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="t6ieygd64u2pwm070xaufj93jcygx72" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî vîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|hêza zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.</text>
      <sha1>t6ieygd64u2pwm070xaufj93jcygx72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098821</id>
      <parentid>2098820</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="9gw7i5yy70400ke6fwka4t3sopmrl32" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne.</text>
      <sha1>9gw7i5yy70400ke6fwka4t3sopmrl32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098822</id>
      <parentid>2098821</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="5uk4jrjwuxnjz6vr6hs7bnobylomae8" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.</text>
      <sha1>5uk4jrjwuxnjz6vr6hs7bnobylomae8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098823</id>
      <parentid>2098822</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="4hfg5q7itudgae22xkzkxa7gb4cvgj5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotik. Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.</text>
      <sha1>4hfg5q7itudgae22xkzkxa7gb4cvgj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098824</id>
      <parentid>2098823</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="6j3vezvu9y3g4d2m3dh76h6hw0eznmp" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotik. Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.</text>
      <sha1>6j3vezvu9y3g4d2m3dh76h6hw0eznmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098825</id>
      <parentid>2098824</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="hkhrxf85vpggkmut740jdrqi6pvpra0" xml:space="preserve">{{Xebat}}Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotik. Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>hkhrxf85vpggkmut740jdrqi6pvpra0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098826</id>
      <parentid>2098825</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="oeqc5hu4grlxt957uxaqudwq9p4vhzk" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Screws.jpg|thumb|Çeşîddiyên ceran û diravekî amerîkî li cem]]
Cer, birẍok an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotik. Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>oeqc5hu4grlxt957uxaqudwq9p4vhzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098827</id>
      <parentid>2098826</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="91noyms64g1a54jkl5ks4oa6je4j2r3" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Screws.jpg|thumb|Çeşîddiyên ceran û diravekî amerîkî li cem]]
Cer, birẍok&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nevgur.net/gotin/bir%E1%BA%8Dok#1308 |sernav=birẍok - Nevgur |malper=nevgur.net |roja-gihiştinê=2026-10-15}}&lt;/ref&gt; an jî wîda, amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotin.&lt;ref name=&quot;McManus 2002 p. 46&quot;&gt;{{cite book |title=Right Hand, Left Hand: The Origins of Asymmetry in Brains, Bodies, Atoms and Cultures |last=McManus |first=C. |publisher=Harvard University Press |date=2002 |page=46 |isbn=978-0-674-01613-2 |url=https://books.google.com/books?id=20oza63ZuG4C&amp;pg=PA46}}&lt;/ref&gt; Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html#pedal |title=Bicycle Glossary: Pedal |access-date=2010-10-19 |publisher=Sheldon Brown |last=Brown |first=Sheldon |author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)}}&lt;/ref&gt;

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>91noyms64g1a54jkl5ks4oa6je4j2r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098828</id>
      <parentid>2098827</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="hmwepnckikrwz4w1bwgq2ogtn8ktmda" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Screws.jpg|thumb|Çeşîddiyên ceran û diravekî amerîkî li cem]]
'''Cer''', '''birẍok'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nevgur.net/gotin/bir%E1%BA%8Dok#1308 |sernav=birẍok - Nevgur |malper=nevgur.net |roja-gihiştinê=2026-10-15}}&lt;/ref&gt; an jî '''wîda''', amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotin.&lt;ref name=&quot;McManus 2002 p. 46&quot;&gt;{{cite book |title=Right Hand, Left Hand: The Origins of Asymmetry in Brains, Bodies, Atoms and Cultures |last=McManus |first=C. |publisher=Harvard University Press |date=2002 |page=46 |isbn=978-0-674-01613-2 |url=https://books.google.com/books?id=20oza63ZuG4C&amp;pg=PA46}}&lt;/ref&gt; Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html#pedal |title=Bicycle Glossary: Pedal |access-date=2010-10-19 |publisher=Sheldon Brown |last=Brown |first=Sheldon |author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)}}&lt;/ref&gt;

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>hmwepnckikrwz4w1bwgq2ogtn8ktmda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098829</id>
      <parentid>2098828</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Amûr]]</comment>
      <origin>2098829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="4zppj4oi1y0mv6wr5g86gg46c4ivoga" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Screws.jpg|thumb|Çeşîddiyên ceran û diravekî amerîkî li cem]]
'''Cer''', '''birẍok'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nevgur.net/gotin/bir%E1%BA%8Dok#1308 |sernav=birẍok - Nevgur |malper=nevgur.net |roja-gihiştinê=2026-10-15}}&lt;/ref&gt; an jî '''wîda''', amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotin.&lt;ref name=&quot;McManus 2002 p. 46&quot;&gt;{{cite book |title=Right Hand, Left Hand: The Origins of Asymmetry in Brains, Bodies, Atoms and Cultures |last=McManus |first=C. |publisher=Harvard University Press |date=2002 |page=46 |isbn=978-0-674-01613-2 |url=https://books.google.com/books?id=20oza63ZuG4C&amp;pg=PA46}}&lt;/ref&gt; Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html#pedal |title=Bicycle Glossary: Pedal |access-date=2010-10-19 |publisher=Sheldon Brown |last=Brown |first=Sheldon |author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)}}&lt;/ref&gt;

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûr]]</text>
      <sha1>4zppj4oi1y0mv6wr5g86gg46c4ivoga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098830</id>
      <parentid>2098829</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="m12ahrdzvu5w5vd1nsv7o6mumc8clal" xml:space="preserve">[[Wêne:Screws.jpg|thumb|Çeşîddiyên ceran û diravekî amerîkî li cem]]
'''Cer''', '''birẍok'''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nevgur.net/gotin/bir%E1%BA%8Dok#1308 |sernav=birẍok - Nevgur |malper=nevgur.net |roja-gihiştinê=2026-10-15}}&lt;/ref&gt; an jî '''wîda''', amûreke girêdanê ye ku li ser rûyê wê yê derve xwedî diranên spiral e; bi sepandina [[Torsiyon|qûweta zivirandinê]] ([[momenta zivirê]]) li ser serê wê, tê hişkkirin an jî vekirin. Bikaranîna herî berbelav a ceran ji bo bi hev ve girêdana tiştan e û ji bo materyalên curbecur, cureyên wan ên gelekî cihêreng hene. Cer dikarin bên xistin nav kunên ku di parçeyên tên sazkirin de hene, an jî dibe ku cer bi xwe di nav materyalê de diranên xwe çêbike.

Serê cerê li ser yek serî qulikek an taybetmendiyek din heye ku bi gelemperî amûrek hewce dike bo ku qûweta zivirandinê veguhezîne. Amûrên hevpar ji bo lêdana ceran [[tornawîda]], [[Kîlît (mekanîk)|kîlît]], dirav û [[kîlîtên şeşalî]] ne. Serî bi gelemperî ji cism mezintir e ku rûyek hilgirtinê peyda dike û nahêle ku cer ji dirêjahî kûrtir were lêxistin; îstîsnayek ''koma cer'' e. Beşa sîlîndirî ya cerê ji binê serî heya serî jê re ''şank'' tê gotin; ew dikare bi tevahî an qismî bi dûrahiya di navbeya her têlê de were pêçandin.

Piriya ceran bi zivirandina li gorî tevgera saatjimerê tên hişkkirin jê re ''cera rast-destî'' tê gotin.&lt;ref name=&quot;McManus 2002 p. 46&quot;&gt;{{cite book |title=Right Hand, Left Hand: The Origins of Asymmetry in Brains, Bodies, Atoms and Cultures |last=McManus |first=C. |publisher=Harvard University Press |date=2002 |page=46 |isbn=978-0-674-01613-2 |url=https://books.google.com/books?id=20oza63ZuG4C&amp;pg=PA46}}&lt;/ref&gt; Cerên çep-destî di rewşên taybet de tên bikaranîn; mesela wexta ku cer rastî qûweteke zivirandinê ya berevajî tevgera saatjimerê tê ku ew yek dibe sebeba vebûna cerên rast-destî. Ji ber wê sebebê cera pedala çep a bîsîkletê çep-destî e.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html#pedal |title=Bicycle Glossary: Pedal |access-date=2010-10-19 |publisher=Sheldon Brown |last=Brown |first=Sheldon |author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)}}&lt;/ref&gt;

[[Mekanîzmaya cerê]] yek ji şeş amûrên hêsan ên klasîk e ku ji aliyê zanyarên çaxa [[Ronesans|Ronesanê]] ve hatine diyarkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûr]]</text>
      <sha1>m12ahrdzvu5w5vd1nsv7o6mumc8clal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pedro Salinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330392</id>
    <revision>
      <id>2098831</id>
      <timestamp>2026-10-15T07:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098832</id>
      <parentid>2098831</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="gevc01xhik1hgg7qe713weq2rr0b6u4" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû.</text>
      <sha1>gevc01xhik1hgg7qe713weq2rr0b6u4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098833</id>
      <parentid>2098832</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="9uvtesv1sh22ms11lft050p0pzx94q4" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû.

== Şairên bijartî ==</text>
      <sha1>9uvtesv1sh22ms11lft050p0pzx94q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098834</id>
      <parentid>2098833</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şairên bijartî */</comment>
      <origin>2098834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="pg8vlkeqmifhyrb56cbq4j2ofonxglw" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.</text>
      <sha1>pg8vlkeqmifhyrb56cbq4j2ofonxglw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098835</id>
      <parentid>2098834</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="40klujmz58qjyh35fsgde32471lddwd" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.</text>
      <sha1>40klujmz58qjyh35fsgde32471lddwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098836</id>
      <parentid>2098835</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şairên bijartî */</comment>
      <origin>2098836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="r4nwhei9kgvmmhmqy8sxtdbgn1hnx3e" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)</text>
      <sha1>r4nwhei9kgvmmhmqy8sxtdbgn1hnx3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098842</id>
      <parentid>2098836</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="c8ow45iibxn9k1nsgziy129ilquojkj" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==</text>
      <sha1>c8ow45iibxn9k1nsgziy129ilquojkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098843</id>
      <parentid>2098842</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên dî */</comment>
      <origin>2098843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="1jtihn6rof4kxbs80rcdoldcvtf4mus" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* Editions of [[Fray Luis de Granada]] y [[San Juan de la Cruz]].
* El hombre se posee en la medida que posee su lengua.
* El rinoceronte.</text>
      <sha1>1jtihn6rof4kxbs80rcdoldcvtf4mus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098844</id>
      <parentid>2098843</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên dî */</comment>
      <origin>2098844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="4aj1dgkzl5bgairo21vic32ao0nti2x" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''</text>
      <sha1>4aj1dgkzl5bgairo21vic32ao0nti2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098845</id>
      <parentid>2098844</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên dî */</comment>
      <origin>2098845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="g1hxtth0qrztys05wpduz284b45rs6y" xml:space="preserve">{{Xebat}}Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>g1hxtth0qrztys05wpduz284b45rs6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098846</id>
      <parentid>2098845</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="l4135p5ow9q8ubfl4srh6dza492of94" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>l4135p5ow9q8ubfl4srh6dza492of94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098847</id>
      <parentid>2098846</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="5fpt0wu9xwmwfh3uuvixc0hodphpsck" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>5fpt0wu9xwmwfh3uuvixc0hodphpsck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098849</id>
      <parentid>2098847</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Helbestvanên spanî]]</comment>
      <origin>2098849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="qjr5td4zfmqr58vupp5r56cyeqklymt" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]</text>
      <sha1>qjr5td4zfmqr58vupp5r56cyeqklymt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098850</id>
      <parentid>2098849</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]</comment>
      <origin>2098850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="5otsmt1j6teu3jk8j1xhq3vlsu19djc" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]</text>
      <sha1>5otsmt1j6teu3jk8j1xhq3vlsu19djc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098851</id>
      <parentid>2098850</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1951]]</comment>
      <origin>2098851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="7hlyyqxidmijcn5xtqtyi86dm925pgx" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
Pedro Salinas y Serrano (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>7hlyyqxidmijcn5xtqtyi86dm925pgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098853</id>
      <parentid>2098851</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="koo3f1t0vpzun1o25x0tt8bf3dk0dvu" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Pedro Salinas y Serrano''' (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>koo3f1t0vpzun1o25x0tt8bf3dk0dvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098856</id>
      <parentid>2098853</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="4ahiwg3o9kmsermns5muwxa0fl79eh1" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Pedro Salinas y Serrano''' (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya|Îspanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|îspanyayî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.&lt;ref name=&quot;hispanicexile.bham.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |title=Pedro Salinas - People - Exile Remains |access-date=2012-10-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506020823/http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |archive-date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>4ahiwg3o9kmsermns5muwxa0fl79eh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098857</id>
      <parentid>2098856</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */  Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="bmk0q4rf0jla2a6jwoao9ilyrx5bbwb" xml:space="preserve">{{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Pedro Salinas y Serrano''' (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|spanî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.&lt;ref name=&quot;hispanicexile.bham.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |title=Pedro Salinas - People - Exile Remains |access-date=2012-10-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506020823/http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |archive-date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>bmk0q4rf0jla2a6jwoao9ilyrx5bbwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098858</id>
      <parentid>2098857</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="fmp839fydfkwsfxfuzgm3r1yv6y5klj" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Pedro Salinas y Serrano''' (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair, endama [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|spanî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.&lt;ref name=&quot;hispanicexile.bham.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |title=Pedro Salinas - People - Exile Remains |access-date=2012-10-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506020823/http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |archive-date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>fmp839fydfkwsfxfuzgm3r1yv6y5klj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098860</id>
      <parentid>2098858</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ezaf çewt bû.</comment>
      <origin>2098860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="475zi4bxw1fsayzfmqca9yicn4nl884" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = nivîskar
}}
'''Pedro Salinas y Serrano''' (jdb. 27ê mijdara 1891ê li [[Madrîd]], [[Spanya]] - m. 4ê berfanbara 1951ê li [[Boston, Massachusetts]], [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]) şair,endamê [[Generación del 27]], mielmê zanîngehê, zanyar û rexnegirekî edebî yê [[Spanya|spanî]] bû. Salên dawî wî di sirgûnê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derbas kir.&lt;ref name=&quot;hispanicexile.bham.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |title=Pedro Salinas - People - Exile Remains |access-date=2012-10-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506020823/http://www.hispanicexile.bham.ac.uk/people/86 |archive-date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;

== Şairên bijartî ==
* ''Presagio'', Madrid, Índice, 1923.
* ''Seguro azar'', Madrid, Revista de Occidente, 1929.
* ''Fábula y signo'', Madrid, Plutarco, 1931.
* ''La voz a ti debida'', Madrid, Signo, 1933.
* ''Razón de amor'', Madrid, Ediciones del Árbol; ''Cruz y Raya (revista)'', 1936.
* ''Error de cálculo'', México, Imp. Miguel N. Lira, 1938.
* ''Lost Angel and Other Poems'', Baltimore, The Johns&lt;!-- lleva s --&gt; Hopkins Press, 1938
* ''Poesía junta'', Buenos Aires, Losada, 1942.
* ''El contemplado (Mar; poema)'', México, Nueva Floresta; Stylo, 1946.
* ''Todo más claro y otros poemas'', Buenos Aires, Sudamericana, 1949.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1955.
* ''Poesías completas'', Madrid, Aguilar, 1956 (edición de Juan Marichal).
* ''Volverse y otros poemas'', Milán, All'insegna del pesce d'oro, 1957.
* ''Poesía completas'', Barcelona, Barral, 1971.

== Lîstik ==
* ''El director'' (1936)
* ''El parecido'' (1942–1943)
* ''Ella y sus fuentes'' (1943)
* ''La bella durmiente'' (1943)
* ''La isla del tesoro'' (1944)
* ''La cabeza de la medusa'' (1945)
* ''Sobre seguro'' (1945)
* ''Caín o Una gloria científica'' (1945)
* ''Judit y el tirano'' (1945)
* ''La estratosfera. Vinos y cervezas'' (1945)
* ''La fuente del arcángel'' (1946)
* ''Los santos'' (1946)
* ''El precio'' (1947)
* ''El chantajista'' (1947)

== Eserên dî ==
* ''Cartas de amor a Margarita (1912–1915)'', edición de Soledad Salinas de Marichal, Madrîd, [[Alianza Editorial]], 1986.
* ''Cartas a Katherine Whitmore. Epistolario secreto del gran poeta del amor'', Barselona, Tusquets, 2002.
* ''El defensor'', Alianza Editorial, Madrîd, 2002.
* ''Vísperas del gozo'' (1926).
* ''La bomba increíble'' (1950).
* ''El desnudo impecable y otras narraciones'' (1951).
* ''Literatura española. Siglo XX'' (1940).
* ''Reality and the Poet in Spanish Literature'' (1940).
* ''Jorge Manrique o tradición y originalidad'' (1947).
* ''La poesía de Rubén Darío'' (1948).
* ''El hombre se posee en la medida que posee su lengua.''
* ''El rinoceronte.''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên spanî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
[[Kategorî:Mirin 1951]]</text>
      <sha1>475zi4bxw1fsayzfmqca9yicn4nl884</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahya Kemal Beyatlı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330393</id>
    <revision>
      <id>2098859</id>
      <timestamp>2026-10-15T09:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098862</id>
      <parentid>2098859</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="epfbp7nqndn4yoxcqz1ugo6ohly9p4j" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû.</text>
      <sha1>epfbp7nqndn4yoxcqz1ugo6ohly9p4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098863</id>
      <parentid>2098862</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="8lq6ns7tywhdiks7wbf9rr8msuarne0" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.</text>
      <sha1>8lq6ns7tywhdiks7wbf9rr8msuarne0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098864</id>
      <parentid>2098863</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="shqkl5mh3bru8uudi74z23pf09m07xu" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''.</text>
      <sha1>shqkl5mh3bru8uudi74z23pf09m07xu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098865</id>
      <parentid>2098864</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="471" sha1="aosvturj2bejlcgq2i5kfwqwyx6jcc2" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.</text>
      <sha1>aosvturj2bejlcgq2i5kfwqwyx6jcc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098868</id>
      <parentid>2098865</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="bogy7edzt0of2f3z7auhqj7mtqmfs5w" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû.</text>
      <sha1>bogy7edzt0of2f3z7auhqj7mtqmfs5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098869</id>
      <parentid>2098868</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="1m5hfy061rhuq6db01d47c4wps7bcxs" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê hatiye bo [[Parîs|Parîsê]] sirgûnkirin.</text>
      <sha1>1m5hfy061rhuq6db01d47c4wps7bcxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098870</id>
      <parentid>2098869</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="n7hqjlv8ufr59xvo2nr4v1juhxoosmj" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.</text>
      <sha1>n7hqjlv8ufr59xvo2nr4v1juhxoosmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098871</id>
      <parentid>2098870</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="0r10i1ug48dgl8dbu9b8j6o0l4nkvj8" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.</text>
      <sha1>0r10i1ug48dgl8dbu9b8j6o0l4nkvj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098872</id>
      <parentid>2098871</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="33tt8061dzssf8g0omjpmgyuuon9n71" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==</text>
      <sha1>33tt8061dzssf8g0omjpmgyuuon9n71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098873</id>
      <parentid>2098872</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên wî */</comment>
      <origin>2098873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1344" sha1="c23h56l0zkb0uk1z63jkhuyqn9ty1ef" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''</text>
      <sha1>c23h56l0zkb0uk1z63jkhuyqn9ty1ef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098875</id>
      <parentid>2098873</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên wî */</comment>
      <origin>2098875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="tld567jv9rmh9h17crwe0sa8iv4ypow" xml:space="preserve">{{Xebat}}Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>tld567jv9rmh9h17crwe0sa8iv4ypow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098876</id>
      <parentid>2098875</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="505xdc44htp9fz7koa451inwvd25l6f" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb]]
Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>505xdc44htp9fz7koa451inwvd25l6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098877</id>
      <parentid>2098876</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="5k0kj33x2u9chyi7apkede8vaqgubba" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
Yahya Kemal Beyatlı (jdb. wekî Ahmed Âgâh; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>5k0kj33x2u9chyi7apkede8vaqgubba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098879</id>
      <parentid>2098877</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="tg3c46mgfogyl5h5lr5nyki14lsusbx" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin. Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>tg3c46mgfogyl5h5lr5nyki14lsusbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098880</id>
      <parentid>2098879</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="0y56fg1gq3w4xjh1i9ktzt40dsogdpu" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museumfind.com/turkey/yahya-kemal-museum/ |title=Yahya Kemal Museum |website=MuseumFind.com |date=2025-11-10 |access-date=2025-12-04 |language=en |last=Journal |first=M. F. |last2=MuseumFind.com}}&lt;/ref&gt; Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>0y56fg1gq3w4xjh1i9ktzt40dsogdpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098881</id>
      <parentid>2098880</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="1y9wpzv92fwgk1bxa65lgyk1a84eesz" xml:space="preserve">[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museumfind.com/turkey/yahya-kemal-museum/ |title=Yahya Kemal Museum |website=MuseumFind.com |date=2025-11-10 |access-date=2025-12-04 |language=en |last=Journal |first=M. F. |last2=MuseumFind.com}}&lt;/ref&gt; Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>1y9wpzv92fwgk1bxa65lgyk1a84eesz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098882</id>
      <parentid>2098881</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Helbestvanên tirk]]</comment>
      <origin>2098882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="jq51f9mafk80wrwmtdqa49yq71nnjou" xml:space="preserve">[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museumfind.com/turkey/yahya-kemal-museum/ |title=Yahya Kemal Museum |website=MuseumFind.com |date=2025-11-10 |access-date=2025-12-04 |language=en |last=Journal |first=M. F. |last2=MuseumFind.com}}&lt;/ref&gt; Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]</text>
      <sha1>jq51f9mafk80wrwmtdqa49yq71nnjou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098883</id>
      <parentid>2098882</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1884]]</comment>
      <origin>2098883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="s7eo08w2fihy96k3cinq3g639z2cu4h" xml:space="preserve">[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museumfind.com/turkey/yahya-kemal-museum/ |title=Yahya Kemal Museum |website=MuseumFind.com |date=2025-11-10 |access-date=2025-12-04 |language=en |last=Journal |first=M. F. |last2=MuseumFind.com}}&lt;/ref&gt; Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1884]]</text>
      <sha1>s7eo08w2fihy96k3cinq3g639z2cu4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098884</id>
      <parentid>2098883</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1958]]</comment>
      <origin>2098884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="p6f6my60d1cfqlqe85q8x77ore99jcl" xml:space="preserve">[[Wêne:Yahya Kemal Bey.jpg|thumb|Yahya Kemal Beyatlı]]
'''Yahya Kemal Beyatlı''' (jdb. wekî '''Ahmed Âgâh'''; 2ê berfanbara 1884an li [[Skopye]] - m. 1ê mijdara 1958 li [[Stembol]]) şair, nivîskar, dîplomat û siyasetmedarê tirk bû ku bi eslê xwe alban bû. Ew piştî îlankirina [[Tirkiye|Cimhuriyeta Tirkiyeyê]] endama [[Partiya Gel a Komarî]] bû.

Ew mekteba yekê di mehele ku lê dijî temam kir, dûrve dikeve mektebeke şexsî a bi navê ''Mektep i-Edeb''. Di sala 1892yê ew lîse li Skopyeyê temam dike.

Yahya Kemal di çaxa [[Împeratoriya Osmanî]] de dijminê siltan [[Ebdulhemîd II]] bû û bo aktîvîteyên muxafeletî bi zorê di sala 1913yê bo [[Parîs|Parîsê]] hatibû sirgûnkirin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museumfind.com/turkey/yahya-kemal-museum/ |title=Yahya Kemal Museum |website=MuseumFind.com |date=2025-11-10 |access-date=2025-12-04 |language=en |last=Journal |first=M. F. |last2=MuseumFind.com}}&lt;/ref&gt; Ew paşê endama ''[[Kuvâ-yi Milliye]]'' bû.

== Eserên wî ==
* ''Kendi Gök Kubbemiz'' (1961)
* ''Eski Şiirin Rüzgârıyla'' (1962)
* ''Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş'' (1963)
* ''Edebiyata Dair''
* ''Aziz İstanbul'' (1964)
* ''Eğil Dağlar''
* ''Tarih Musahabeleri''
* ''Siyasi Hikayeler''
* ''Siyasi ve Edebi Portreler''
* ''Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım''
* ''Mektuplar-Makaleler''
* ''Bitmemiş Şiirler''
* ''Pek Sevgili Beybabacığım Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar'', YKY, İstanbul, 1998.
* ''Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal''

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1884]]
[[Kategorî:Mirin 1958]]</text>
      <sha1>p6f6my60d1cfqlqe85q8x77ore99jcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahmet Haşim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330394</id>
    <revision>
      <id>2098885</id>
      <timestamp>2026-10-15T10:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098886</id>
      <parentid>2098885</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="d58jm1bha405ndrrtjtlkd39aue1ls4" xml:space="preserve">{{Xebat}}Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.</text>
      <sha1>d58jm1bha405ndrrtjtlkd39aue1ls4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098887</id>
      <parentid>2098886</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="m5v4s1e6de4m5z0ibit9qr28ogd0w4n" xml:space="preserve">{{Xebat}}Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==</text>
      <sha1>m5v4s1e6de4m5z0ibit9qr28ogd0w4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098888</id>
      <parentid>2098887</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="1c6z5lhd79qu7r9f4tzemmxr6ucab2a" xml:space="preserve">{{Xebat}}Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==</text>
      <sha1>1c6z5lhd79qu7r9f4tzemmxr6ucab2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098892</id>
      <parentid>2098888</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760" sha1="q9tbgsvh1i6a6orlvqkpda79rr7dq1z" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله, „Goblet“), 1926</text>
      <sha1>q9tbgsvh1i6a6orlvqkpda79rr7dq1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098893</id>
      <parentid>2098892</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eserên wî */</comment>
      <origin>2098893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="besei42xit2omjsx3ogtix9dxeo0gdb" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==</text>
      <sha1>besei42xit2omjsx3ogtix9dxeo0gdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098894</id>
      <parentid>2098893</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */</comment>
      <origin>2098894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="gj7cqs6xmol0adr2lxgh4fro41cyt96" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>gj7cqs6xmol0adr2lxgh4fro41cyt96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098895</id>
      <parentid>2098894</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Helbestvanên tirk]]</comment>
      <origin>2098895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="62juys6kpp1z7qq3ivoyc0abto54kxx" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]</text>
      <sha1>62juys6kpp1z7qq3ivoyc0abto54kxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098896</id>
      <parentid>2098895</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]</comment>
      <origin>2098896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="hzi2038s49jq7jfwejt9rzbvn1oi9o8" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]</text>
      <sha1>hzi2038s49jq7jfwejt9rzbvn1oi9o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098897</id>
      <parentid>2098896</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1933]]</comment>
      <origin>2098897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="ounitj4l6lky766foeure1bke327dd6" xml:space="preserve">{{Xebat}}
Ahmet Haşim (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]
[[Kategorî:Mirin 1933]]</text>
      <sha1>ounitj4l6lky766foeure1bke327dd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098898</id>
      <parentid>2098897</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="7r0gctdu0fahvbdh6xz8gw4r0hfd81c" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Ahmet Haşim.jpg|thumb|220px|Ahmet Haşim]]
'''Ahmet Haşim''' (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]
[[Kategorî:Mirin 1933]]</text>
      <sha1>7r0gctdu0fahvbdh6xz8gw4r0hfd81c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098899</id>
      <parentid>2098898</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="szmz8mdty3on5vy2jntoleinrwvd66u" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Ahmet Haşim.jpg|thumb|220px|Ahmet Haşim]]
'''Ahmet Haşim''' (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmet-hasim |title=Ahmet Haşim |website=teis.yesevi.edu.tr |last=Sözlüğü |first=Türk Edebiyatı İsimler}}&lt;/ref&gt;

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]
[[Kategorî:Mirin 1933]]</text>
      <sha1>szmz8mdty3on5vy2jntoleinrwvd66u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098900</id>
      <parentid>2098899</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="oxh6lpbdcxwze5qm27iyyp8sjycagoc" xml:space="preserve">[[Wêne:Ahmet Haşim.jpg|thumb|220px|Ahmet Haşim]]
'''Ahmet Haşim''' (jdb. 1887ê li [[Bexda]] - m. 4ê hezîrana 1933yê li [[Kadıköy]], [[Stembol]]) şairekî tirk yê tesîrî di destpêka sedeya 20ê de bû.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmet-hasim |title=Ahmet Haşim |website=teis.yesevi.edu.tr |last=Sözlüğü |first=Türk Edebiyatı İsimler}}&lt;/ref&gt;

== Eserên wî ==
*''Bize Göre'', 1928. ISBN 978-3-939795-20-9
*''Bütün Kitapları''. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti. 2004. ISBN 975-329-466-2
*''Bütün Şiirleri''. Ed. İnci Enginün, Zeynep Kerman. İstanbul: Dergah Yayınları, 2003. ISBN 975-7462-69-1
*''Frankfurt Seyahatnamesi''. 1933. ISBN 3-935535-18-X
*''Göl Saatleri'' (گول ساعتلرى), 1921
*''Gurebâhâne-i Laklakan'', 1928
*''Hayatı—Sanatı—Eserleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları''. Hrsg.: Ahmet Özdemir. 1997. ISBN 975-451-151-9
*''Piyâle'' (پياله), 1926

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Helbestvanên tirk]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1887]]
[[Kategorî:Mirin 1933]]</text>
      <sha1>oxh6lpbdcxwze5qm27iyyp8sjycagoc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>