Wikipedia kwwiki https://kw.wikipedia.org/wiki/Folen_dre MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Arbennek Keskows Devnydhyer Keskows Devnydhyer Wikipedia Keskows Wikipedia Restren Keskows Restren MediaWiki Keskows MediaWiki Skantlyn Keskows Skantlyn Gweres Keskows Gweres Klass Keskows Klass Porth Keskows Porth TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Rol a dus a Gernow 0 819 228149 227738 2026-07-27T01:49:36Z ListeriaBot 7532 Wikidata list updated [V2] 228149 wikitext text/x-wiki Notenn: Yma an rol ma ow synsi ynni '''tus''' aga genesigeth, kerens po trigas seuladhyth yn '''[[Kernow]]'''. Rol a Gernowyon ethnek a via martesen moy finwedhys. ==Politegoryon, Istorioryon, Marghogyon== * myghtern [[Myghtern Arthur|Arthur]]: lies henhwedhel a wra kevrenn yntredho ha Kernow, yn arbennik gans [[Dintagell]] ha [[Ryskammel]] * syr [[John Arundell]]: hembrenkyas ryelyas * [[William Bligh]]: kapten a ''[[The Bounty]]'', losonydh, governour a [[Deghow Kembra Nowydh|Dheghow Kembra Nowydh]], amiral a'n [[Lu Lestri Ryal]] * amiral [[Edward Boscawen]]: amiral a'n [[Lu Lestri Ryal]] * [[John Carter]]: Morlader ha "Myghtern Prussi" omdhiskleryes * [[Judith Cook]]: Derivador hag aktivydh gwlasek * [[Selina Cooper]]: Aktivydh raglevow rag benynes, ha kynsa benyn ow kul rann a [[Parti Lavur Anserghek|Barti Lavur Anserghek]] y'n [[Senedh an Rywvaneth Unys|Senedh]] * [[John Passmore Edwards]]: Chartyas * [[Tommas Flamank]]: hembrenkyas a'n sevyans Kernewek yn [[1497]] * pennhembrenkyas [[Walter Raleigh Gilbert]]: a wrug rann yn tregh a wogledh [[Eynda]] * [[Gorles]]: Dug Kernow henhwedhlek * [[Emily Hobhouse]]: aktivydh rag sewena yn Afrika Deghow * [[Mighal an Gov|Mighal Joseph]] an Gov: hembrenkyas a'n sevyans Kernewek yn [[1497]] * [[Kerynew]]: fondyer henhwedhlek a Gernow ''[[Historia Regum Britanniae]]'' gans [[Geoffroi a Drevynyw]] * [[Richard Lander]]: tremenyas yn [[Afrika]] * [[Cassandra Latham]]: 'gwragh' * [[William Lovett]]: Chartyas ha fondyer a Gesunyans Kenedhlek a Renkasow Ober * myghtern [[Margh Kynver|Margh]]: myghtern Kernow henhwedhlek * [[Samuel Wallis]]: tremenyas yn [[Keynvor Hebask]] ==Klerji== * [[John William Colenso]]: Epskop [[Natal]] ha dadhlor rag an dus [[Zoulou]] * [[Silas Hocking]]: skrifyas ha pregowther * [[Sen Korentin]]: kannas an eglos yn [[Breten Vyghan]] * [[Sen Petrok]]: sans keltek yn Kernow ha [[Dewnans]] * [[Sen Pyran]]: tasek a Gernow hag a [[sten]]noryon * [[Jonathan Trelawny]]: epskop [[Eglos Pow Sows]] ha kontrari erbynn [[James VII]] * [[Yowann Kernow]]: skoler katholik a'n 12ves kansblydhen ==Dismygysi ha Godhonydhyon== * [[John Couch Adams]]: a dhiskudhas an [[planet]] [[Nevyon]] * [[John Arnold]]: gwrier euryoryon, dismygyas an ''chronometer'' * [[William Bickford]]: a dhismygas teudherik diogeledh * [[William Cookworthy]]: a dhiskudhas [[pri gwynn]] yn Kernow * [[Jonathan Couch]]: godhonydh * [[Humphrey Davy]]: dismygyas ha godhonydh * syr [[Goldsworthy Gurney]]: a dhismygas golow kalgh * [[Richard Lower]]: a dhismygas treustroeth goes * [[Richard Pearse]]: a dhrehevis ayrplayn, herwydh nebes, kyns an vreder Wright (yth o kernewek aga thasow) * [[Henry Trengrouse]]: dismygyas * [[Richard Trevithick]]: ynjinor ha dismygyas ==Tus lettrys== * [[John Betjeman]]: skrifyas ha prydydh * [[Nicholas Boson]]: antikwari an [[yeth Kernewek]] * [[Maria Branwell]]: mamm an hwerydh [[Brontë]] * [[Charles Causley]]: prydydh * [[Daphne Du Maurier]]: skrifyas * [[Emma Gifford]]: gwreg [[Thomas Hardy]] * [[William Golding]]: skrifyas * [[William Sydney Graham]]: prydydh * [[Winston Graham]]: gwrier a B-''Poldark'' * [[John Harris]]: prydydh * [[Henry Jenner]]: hembrenkyas a [[Dasserghyans Kernewek|dhasserghyans]] an [[yeth Kernewek]] * [[Charles Lee]]: skrifyas * [[Robert Morton Nance]]: skrifyas yn [[Dasserghyans Kernewek|dasserghyans]] an [[yeth Kernewek]] * [[Rosamunde Pilcher]]: skrifyas * [[Syr Arthur Quiller-Couch]] (po 'Q'): skrifyas ha breusyas lyenn * [[A. L. Rowse]]: istorior ha skoler [[Shakespeare]] * [[Tim Saunders]]: prydydh y'n [[yeth Kernewek]] * [[D. M. Thomas]]: skrifyas ha prydydh * [[Mary Wesley]]: skrifyas ==Tus didhan== * [[Aphex Twin]]: ilewydh "tredanek" * [[Henry Bone]]: priweythyor ha lymner * [[Rowena Cade]]: a dhrehevis [[Minack Theatre]] * [[Bob Fitzsimmons]]: boksusyer * [[Samuel Foote]]: gwrier gwariow ha gwarier y honan * [[Stanhope Forbes]]: lymner 'plein-air' a [[Skol Lulynn]] * [[Richard Jose]]: kenyas * [[George Lloyd]]: komposydh * [[John Nettles]]: gwarier pellwolok * [[John Opie]]: lymner a hevelebow * [[Alex Parks]]: kenyas * [[Rick Rescorla]]: souder * [[Wagon Christ|Luke Vibert]]: ilewydh "tredanek" * [[Brenda Wootton]]: bardhes ha kenyades ==Mosen== {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE { { ?item wdt:P19 ?pob . ?pob wdt:P131* wd:Q23148 } UNION { ?item wdt:P19 wd:Q23148 } OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob . BIND(YEAR(?dob) as ?yob) } OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod . BIND(YEAR(?dod) as ?yod) } } |wdq=. |sort=569 |section=31 |columns=number:#,P18:Imach,label:Hanow,?yob:Dedhyas genesigeth,?yod:Dedhyas mernans,P19:Tyller genesigeth }} == tus == {| class='wikitable sortable' ! # ! Imach ! Hanow ! Dedhyas genesigeth ! Dedhyas mernans ! Tyller genesigeth |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q69337592|Valentine Robert Duff Abdy]]'' | 1937 | 2012 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Restren:Page144 CanadianSingersAndTheirSongs SummersEve.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69888772|Eve Brodlique Summers]]'' | 1867 | 1949 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q76466072|Caroline Agnes Leane]]'' | 1849 | 1892 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Restren:Annie Williams WSPU organiser in 1943.png|center|128px]] | ''[[:d:Q80654100|Annie Williams, suffragette]]'' | 1865 | 1943 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Restren:Sculpture at Winnipeg Convention Centre 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q87831256|Cecil Clarence Richards]]'' | 1907 | 1981 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q93965544|Mary Launce]]'' | 1625 | 1710 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q96415201|William Turnbull]]'' | 1933 | 2007 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 8 | | ''[[:d:Q98681707|Molly Izzard]]'' | 1919 | 2004 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Restren:David Ham.png|center|128px]] | ''[[:d:Q100699889|David Ham]]'' | 1830 | 1908 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q104286429|John Coom]]'' | 1844 | 1921 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q104286611|Francis John Hosking]]'' | 1863 | 1936 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q104286613|George Francis Hosking]]'' | 1841 | 1895 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q106212018|Elisabeth Philp]]'' | 1827 | 1885 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q111175956|Christopher T. Roberts]]'' | 1851 | 1926 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q111219750|Aston McNeill Cooper-Key]]'' | 1861 | 1930 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q112631787|Mary Lobb]]'' | 1878 | 1939 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q118368733|Mary Loveday Pedler]]'' | 1835 | 1899 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q123535892|Hart Udy]]'' | 1808 | 1890 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q123997582|John Arnall]]'' | | 1924 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q124259136|George Nattress]]'' | 1871 | 1917 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q124940075|Cecil Croker Fox]]'' | 1879 | 1916 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Restren:Gunwynth.jpg|center|128px]] | [[George Pawley White]] | 1907 | 2006 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Restren:Samuel F. Hodge, Samuel F. Hodge & Company, Detroit, Michigan. Appeared in Magazine of Western History, 1886 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130737705|Samuel F. Hodge]]'' | 1822 | 1884 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q132775287|Robert Middleton]]'' | 1822 | 1911 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Restren:Arthur William Devis (1762-1822) - Captain Joseph Boulderson (1764–1828) - KINCM-2005.4868 - Ferens Art Gallery.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q134964293|Joseph Boulderson]]'' | 1764 | 1828 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Restren:Franklin Philp, by Philp & Solomons, c. 1865 (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q136307421|Franklin Philp]]'' | 1826 | 1887 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q136614053|Walter Friederich Becker]]'' | 1855 | 1927 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q139218631|Donald Harris]]'' | 1921 | 1957 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q140041619|James Fox]]'' | 1653 | 1699 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Restren:Portret van Cyrus Redding, RP-F-2001-7-349-66 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5201144|Cyrus Redding]]'' | 1785 | 1870 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q5217906|Jon Mark]]'' | 1944 | 2021 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 32 | | [[David Mudd]] | 1933 | 2020 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Restren:Edward James Eliot (1758–1797).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5343726|Edward James Eliot]]'' | 1758 | 1797 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Restren:Fox Edward Long grandfather.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5344208|Edward Long Fox]]'' | 1761 | 1835 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q5346360|Edwin Dingle]]'' | 1881 | 1972 | [[Kernow]]<br/>[[Cornwall, Ontario|Cornwall]] |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q5357269|Richard Charlton]]'' | 1791 | 1852 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Restren:Elizabeth Philp.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q5363347|Elizabeth Philp]]'' | 1827 | 1885 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q5607581|Gresham Kirkby]]'' | 1916 | 2006 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q5901860|Horace Hodges]]'' | 1865<br/>1863 | 1951 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[Restren:Howard Fox 1907 (page 234 crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5919657|Howard Fox]]'' | 1836 | 1922 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q5932751|Hugh Stewart]]'' | 1910 | 2011 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Restren:Lieutenant Colonel James Power Carne VC, DSO.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6131048|James Carne]]'' | 1906 | 1986 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[Restren:James Pascoe.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6140982|James Pascoe]]'' | 1863 | 1931 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q6146060|Thomas Hollocombe]]'' | 1833 | 1878 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Restren:SirJohnIVArundell OfTrerice Died1561 StrattonChurch Cornwall Detail.PNG|center|128px]] | ''[[:d:Q6219534|John Arundell]]'' | 1495 | 1561 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q6233569|John Foot, Baron Foot]]'' | 1909 | 1999 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q6242304|John Joyce]]'' | 1839 | 1899 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Restren:John Spargo LCCN2014709598.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q6258570|John Spargo]]'' | 1876 | 1966 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Restren:Joseph Read ca.1870-90.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q6286523|Joseph Reed]]'' | 1823 | 1890 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Restren:Josiah Fox 1763 - 1847 image circa 1800, Naval History and Heritage Command, public domain.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6290490|Josiah Fox]]'' | 1763 | 1847 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Restren:Cecil williams ubrax library collection.png|center|128px]] | ''[[:d:Q183409|Cecil Williams]]'' | 1909 | 1979 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q320344|Francis Tregian the Younger]]'' | 1574 | 1617<br/>1619 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q322565|Ian Donald]]'' | 1910 | 1987 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Restren:Admiral Lord Graves, 1st Baron Graves of Gravesend, by Thomas Gainsborough.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334087|Thomas Graves, 1st Baron Graves]]'' | 1725 | 1802 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Restren:Robert Payne PBS 1973.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q353144|Robert Payne]]'' | 1911 | 1983 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[Restren:James Silk Buckingham by Clara S. Lane.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q356620|James Silk Buckingham]]'' | 1786 | 1855 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Restren:Hans Memling 075.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q369691|Saint Ursula]]'' | 400 | 385 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q370604|Percy Clifford]]'' | 1877 | 1942 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Restren:Portrait of Samuel Wallis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q433993|Samuel Wallis]]'' | 1728 | 1795 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[Restren:Köln St.Kunibert561.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q445189|Cordula]]'' | 400 | 383 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Restren:William Borlase (1695–1772) cropped.jpg|center|128px]] | [[William Borlase]] | 1695 | 1772 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Restren:JohnLaurance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457691|John Laurance]]'' | 1750 | 1810 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Restren:Portrait of the Reverend William Gregor (1761–1817).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q498817|William Gregor]]'' | 1761 | 1817 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Restren:Tom-phillips.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q512622|Tom Phillips]]'' | 1888 | 1941 | [[Kastel Penndinas]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Restren:Samuel P Tregelles.jpg|center|128px]] | [[Samuel Prideaux Tregelles]] | 1813 | 1875 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Restren:John Mayow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q721312|John Mayow]]'' | 1640 | 1679 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q767901|Thomas Bridges Hughes]]'' | 1851 | 1940 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q774154|Michael Tregury]]'' | 1399 | 1471 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[Restren:Sceau de Gautier de Coutances.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q783357|Walter de Coutances]]'' | 1101 | 1207 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Restren:John Westlake by Marianne Stokes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1314430|John Westlake]]'' | 1828 | 1913 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Restren:Thomas Luny, by Thomas Luny.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1389224|Thomas Luny]]'' | 1759 | 1837 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 72 | | ''[[:d:Q1523867|Zara Nutley]]'' | 1926 | 2016 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 73 | | ''[[:d:Q1680448|James George Philp]]'' | 1816 | 1885 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Restren:John Teague.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1701904|John Teague]]'' | 1833 | 1902 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q2068237|J. T. Jose]]'' | 1881 | 1963 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q2068258|Richard Jackett]]'' | 1881 | 1960 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Restren:E. John Jackett in 1910.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2068265|Edward Jackett]]'' | 1878 | 1935 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[Restren:Reginald John Marsden Parker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2137997|Reginald John Marsden Parker]]'' | 1881 | 1948 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q2579760|William Lobb]]'' | 1809 | 1864 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Restren:Henry Jenner, MA FSA.jpg|center|128px]] | [[Henry Jenner]] | 1848 | 1934 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[Restren:Ralph-Allen-NPG-02b.jpg|center|128px]] | [[Ralph Allen]] | 1693 | 1764 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[Restren:Dorothy Pentreath (square crop).jpg|center|128px]] | [[Dolly Pentreath]] | 1692<br/>1685 | 1777 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 84 | | ''[[:d:Q3048472|Edward Byllynge]]'' | 1650 | 1687 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Restren:Saint Germain le Scot Saint Germain sur ay ERNOUF Guillaume.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q3104158|Germanus of Normandy]]'' | | 480 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[Restren:Henry B. Guppy - London stereoscopic company - btv1b84533168 (1 of 2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3132667|Henry B. Guppy]]'' | 1854 | 1926 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 87 | | ''[[:d:Q3275020|Michael Craze]]'' | 1942 | 1998 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 88 | | ''[[:d:Q3328341|John Davey]]'' | 1812 | 1891 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Restren:Eglwys Sant Beuno, St Beuno's Church, Penmorfa, Eifionydd, Gwynedd, Cymru Wales 46.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3399340|Cybi]]'' | 483 | 555 | [[Kernow]]<br/>''[[:d:Q7163120|Penmon]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | [[Restren:Procession des saints de Bretagne - diocèse de Rennes, cathédrale saint Pierre, Rennes, France.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3463997|Melor]]'' | 524 | 544 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 91 | | ''[[:d:Q3696042|Coulton Waugh]]'' | 1896 | 1973 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Restren:Charles incledon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4201127|Charles Incledon]]'' | 1763 | 1826 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Restren:BobbyLeachNiagaraFalls.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4264393|Bobby Leach]]'' | 1858 | 1926 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[Restren:Alfred Fox (page 214 crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4722680|Alfred Fox]]'' | 1794 | 1874<br/>1894 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 95 | | ''[[:d:Q4731017|Allan Wade]]'' | 1881 | 1955 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Restren:AndrewVivianPortraitParWilliamFrederickCallaway.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4758801|Andrew Vivian]]'' | 1759 | 1842 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 97 | | ''[[:d:Q4768074|Anne-Margaretta Burr]]'' | 1817 | 1892 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Restren:Photograph of Charles Bate Esq, merchant and mayor of Ottawa, 1860.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5006877|C. T. Bate]]'' | 1825 | 1889 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[Restren:Fox Caroline Sketch.jpg|center|128px]] | [[Caroline Fox]] | 1819 | 1871 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q5081970|Charles Reep]]'' | 1904 | 2002 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 101 | | ''[[:d:Q5145189|Colin Harvey]]'' | 1960 | 2011 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 102 | | ''[[:d:Q5163587|Constance Stuart Larrabee]]'' | 1914 | 2000 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 103 | | ''[[:d:Q51558271|Charles R. Parsons]]'' | 1844 | 1918<br/>1920 | [[Kernow]]<br/>[[Brooklyn]] |- | style='text-align:right'| 104 | | ''[[:d:Q52693467|James Buller]]'' | 1812 | 1884 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q53858126|Richard Scaddan]]'' | 1719 | 1802 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q56174104|Henry Bath]]'' | 1776 | 1844 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 107 | | ''[[:d:Q63162953|Percyvale Taylor]]'' | 1847 | 1906 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q64482060|James Wallis]]'' | 1809 | 1864 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q65042016|Edward Aylmer]]'' | 1892 | 1974 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q65115304|James Martyn Nicholas]]'' | 1833 | 1916 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q66851265|Marie Johnson]]'' | 1874 | 1974 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Restren:Moondyne Joe.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6907724|Moondyne Joe]]'' | 1827 | 1900 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q7076843|Octavius Temple]]'' | 1784 | 1834 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q7141840|Pascoe Grenfell Hill]]'' | 1804 | 1882 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q7184501|Philip VanKoughnet]]'' | 1790 | 1873 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 116 | | ''[[:d:Q7308743|Reginald Henderson]]'' | 1881 | 1939 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q7325441|Richard Edgcumbe]]'' | 1443 | 1489 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 118 | | ''[[:d:Q7342224|Robert Boscawen]]'' | 1923 | 2013 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[Restren:Parkynad.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7348297|Robert Parkyn]]'' | 1862 | 1939 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Restren:Fox Robert Were Younger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7350971|Robert Were Fox the Younger]]'' | 1789 | 1877 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q7357952|Roger Caron]]'' | 1938 | 2012 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q7405160|Sally Head]]'' | 1951 | 2026 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q7412216|Samuel Morcom]]'' | 1847 | 1888 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q7931873|Vincent King]]'' | 1935 | 2000 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q7945709|W. J. Burley]]'' | 1914 | 2002 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 126 | | ''[[:d:Q8004978|William Baldwin]]'' | 1563<br/>1562 | 1632 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[Restren:William Dennis in profile.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8007766|William Dennis]]'' | 1856 | 1920 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 128 | | ''[[:d:Q8013760|William Jory Henwood]]'' | 1805 | 1875 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 129 | | ''[[:d:Q8016310|William Odgers]]'' | 1834 | 1873 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Restren:Guilherme Stephens.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8018787|William Stephens]]'' | 1731 | 1803 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 131 | | ''[[:d:Q10288943|George Chalmers]]'' | 1857 | 1928 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[Restren:Retrato (detalhe) do 2.º Visconde de Balsemão.png|center|128px]] | ''[[:d:Q10321574|Luís Máximo Alfredo Pinto de Sousa Coutinho]]'' | 1774 | 1832 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 133 | | ''[[:d:Q11259457|David Bond]]'' | 1922 | 2013 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 134 | | ''[[:d:Q13035083|John Baragwanath]]'' | 1839 | 1928 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 135 | | ''[[:d:Q15070079|Henry Pering Pellew Crease]]'' | 1823 | 1905 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 136 | | ''[[:d:Q15524517|John Banham]]'' | 1940 | 2022 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 137 | | ''[[:d:Q15994279|Fernley H. Banbury]]'' | 1881 | 1963 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[Restren:John W. Barnicoat.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16031156|John Barnicoat]]'' | 1814 | 1905 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 139 | | ''[[:d:Q16153406|James Avery]]'' | 1620 | 1694<br/>1700 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 140 | | ''[[:d:Q16198988|Thomas Pascoe]]'' | 1847 | 1938 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 141 | | ''[[:d:Q16844007|Reginald Mohun]]'' | 1508 | 1567 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 142 | | ''[[:d:Q16869277|Nicholas Pocock]]'' | 1814 | 1897 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 143 | | ''[[:d:Q17053434|Every Maclean]]'' | 1819 | 1901 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Restren:Jago pic.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17505295|Mike Jago]]'' | 1938 | 2005 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[Restren:JSPhillpotts as Headmaster.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18009182|James Surtees Phillpotts]]'' | 1839 | 1930 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 146 | | ''[[:d:Q18507221|Gladys Gordon Trenery]]'' | 1885 | 1938 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 147 | | ''[[:d:Q18592962|Charles Fox]]'' | 1749<br/>1740 | 1809 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 148 | | ''[[:d:Q18674037|Joseph Tregelles Price]]'' | 1784 | 1854 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 149 | | ''[[:d:Q18954558|Samuel Green]]'' | 1822 | 1905 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Restren:Mary Honychurch (page 155 crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19324879|Mary Lloyd]]'' | 1795 | 1865 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 151 | | ''[[:d:Q19850790|William Edward Fox]]'' | 1872 | 1948 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 152 | | ''[[:d:Q21069609|George Pearce]]'' | 1826 | 1908 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 153 | | ''[[:d:Q21164990|Henry Martyn Jeffery]]'' | 1826 | 1891 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 154 | | ''[[:d:Q21389154|Walter Gerald Tremewan]]'' | 1931 | 2016 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 155 | | ''[[:d:Q21463519|John Thomas Richardson]]'' | 1860 | 1942 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Restren:Harold Harvey Gertrude in an Interior 1929.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21464371|Gertrude Harvey]]'' | 1889 | 1966 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Restren:Thomas Hodge oval picture-c. 1858.png|center|128px]] | ''[[:d:Q21664535|Thomas Hodge]]'' | 1827 | 1907 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 158 | | ''[[:d:Q24650061|John Sydney Hicks]]'' | 1864 | 1931 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[Restren:Samuel Mitchell HOFWA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24845830|Samuel Mitchell]]'' | 1838 | 1912 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 160 | | ''[[:d:Q28921786|Caroline Bammel]]'' | 1940 | 1995 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Restren:Stephen Henry Thomas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q33104288|Stephen Henry Thomas]]'' | 1813 | 1869 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 162 | | ''[[:d:Q42313446|William Pryor Floyd]]'' | 1834 | 1900 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 163 | | ''[[:d:Q47020891|Otho Lewis Hancock]]'' | 1890 | 1942 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 164 | | ''[[:d:Q47267253|Toby Eady]]'' | 1941 | 2017 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 165 | | ''[[:d:Q50749580|Johnny Tapscott]]'' | 1928 | 1981 | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Restren:JaneJohnson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q95092|Jane Johnson]]'' | 1960 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Restren:Jason Dawe - Herts Air Ambulance (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q186371|Jason Dawe]]'' | 1967 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 168 | | ''[[:d:Q455802|Merlene Frazer]]'' | 1973 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Restren:Official portrait of Mr Mark Prisk crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q575205|Mark Prisk]]'' | 1962 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Restren:Frank Lloyd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q895500|Frank Lloyd]]'' | 1952 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Restren:Charlie Winston - Festival Chorus des Hauts de Seine 2012.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1067045|Charlie Winston]]'' | 1978 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 172 | | ''[[:d:Q1282311|Ed Coode]]'' | 1975 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Restren:Edward St Aubyn in 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1293722|Edward St Aubyn]]'' | 1960 | | [[Kernow]]<br/>[[Loundres]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Restren:Jim Hart Kongsberg Jazzfestival 2017 (190735).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1689108|Jim Hart]]'' | 1983 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Restren:Nick harkaway.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1985398|Nick Harkaway]]'' | 1972 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 176 | | ''[[:d:Q2426862|Thomas Robins]]'' | 2000 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Restren:Zoie Palmer, Lost Girl Panel at FanExpo crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2451052|Zoie Palmer]]'' | 1977 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Restren:StPiran.png|center|128px]] | [[Peran]] | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 179 | | ''[[:d:Q3376925|Peter Tom]]'' | 1940 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 180 | | ''[[:d:Q3399754|Richard Driscoll]]'' | 1951 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[Restren:Steve Evans-Van der Harten.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3498916|Steve Evans - Van der Harten]]'' | 1967 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 182 | | ''[[:d:Q3523120|The Tuss]]'' | 1971 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 184 | | ''[[:d:Q3999035|Tristan Sturrock]]'' | 1968 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Restren:45- Stas' dreams 800x450 (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q4332510|Leon Ockenden]]'' | 1978 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 186 | | ''[[:d:Q4685386|Adrian Thomas]]'' | 1947 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 187 | | ''[[:d:Q4885376|Ben Bussey]]'' | 1969 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 188 | | ''[[:d:Q4978172|Bruce Racine]]'' | 1966 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 189 | | ''[[:d:Q5522830|Gareth Edwards]]'' | 1965 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q5702971|Helen Carnell]]'' | 1981 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 191 | | ''[[:d:Q6146807|Jamie Day]]'' | 1986 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q6377418|Katie Cullen]]'' | 1977 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 193 | | ''[[:d:Q6397003|Kevin Miller]]'' | 1969 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 194 | | ''[[:d:Q6681336|Lorna Dunkley]]'' | 1972 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Restren:MalcolmPhilipAtkinson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6742172|Malcolm Atkinson]]'' | 1943 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 196 | | ''[[:d:Q6767116|Mark Collicott]]'' | 2000 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 197 | | ''[[:d:Q6767493|Mark Edwards]]'' | 1954 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 198 | | ''[[:d:Q6770144|Mark Versallion]]'' | 2000 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Restren:Tewennow yn Gwisk.png|center|128px]] | [[Rod Lyon]] | 2000 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Restren:Host Introduction (48797866562) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7366973|Ros Atkins]]'' | 1974 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Restren:Portrait of Sam Bleakley, Barbados.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7407190|Sam Bleakley]]'' | 1978 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Restren:Stephenfrost.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7609245|Stephen Frost]]'' | 1955 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Restren:Tracy K. Smith, National Book Festival 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7831770|Tracy K. Smith]]'' | 1972 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 204 | | ''[[:d:Q7933278|Violet Storm]]'' | 1972 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 205 | | ''[[:d:Q15434701|Paul Carr]]'' | 1961 | | [[Kernow]]<br/>''[[:d:Q22338583|Kernow]]'' |- | style='text-align:right'| 206 | | ''[[:d:Q16214797|Tom Craig]]'' | 1974 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 207 | | ''[[:d:Q17426182|Lis Rhodes]]'' | 1942 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 208 | | ''[[:d:Q17984689|Madron]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[Restren:Llen Natur Conference May 2017 30.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18535443|Andrew Hawke]]'' | 1958 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 210 | | ''[[:d:Q19517939|Paul Williams]]'' | 1943 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Restren:Official portrait of Derek Thomas crop 2.jpg|center|128px]] | [[Derek Thomas]] | 1972 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 212 | | ''[[:d:Q20713143|Alexandra Walsham]]'' | 1966 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 213 | | ''[[:d:Q21466479|Danny Markey]]'' | 1965 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Restren:Professor Jean Golding OBE (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21598164|Jean Golding]]'' | 1939 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 215 | | ''[[:d:Q24007496|Andrew Reynolds Smith]]'' | 1966 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 216 | | ''[[:d:Q24229253|Luke Simmonds]]'' | 1979 | | [[Pow Sows]]<br/>[[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 217 | | ''[[:d:Q25352000|Helen Nash]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Restren:Bert biscoe.jpg|center|128px]] | [[Bert Biscoe]] | 1960 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 219 | | ''[[:d:Q27915137|James Turpin]]'' | 1997 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 220 | | ''[[:d:Q39171828|Su Rogers]]'' | 1939 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Restren:Åcon IX 19 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42754694|Emma Newman]]'' | 1976 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 222 | | ''[[:d:Q47482415|Alison Trickey]]'' | 1975 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 223 | | ''[[:d:Q56241425|Owen Bullock]]'' | 1967 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Restren:Michael Hartland.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58077347|Michael Hartland]]'' | 1941 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 226 | | ''[[:d:Q59826932|Jamie Farnes]]'' | 1984 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 227 | | ''[[:d:Q60010587|Adam Gough]]'' | 1982 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 228 | | ''[[:d:Q60370441|Adrian Hall]]'' | 1943 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 229 | | ''[[:d:Q61758099|Keith S. Richards]]'' | 1949 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 230 | | ''[[:d:Q69284821|Philippe Spall]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 231 | | ''[[:d:Q72060620|Rubin Wilson]]'' | 2001 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 232 | | ''[[:d:Q75570324|Tessa Montgomery]]'' | 1933 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 233 | | ''[[:d:Q84187104|Peter Melvill]]'' | 1803 | | [[Kastel Penndinas]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Restren:Jacqueline Perkins (diplomat).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85242394|Jacqueline Perkins]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 235 | | ''[[:d:Q85771665|John O'Carroll]]'' | 1958 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 236 | | ''[[:d:Q94368220|Phyllis Marjory Jones]]'' | 1923 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Restren:Margaret Medlyn ONZM (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q96093155|Margaret Medlyn]]'' | 1955 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 238 | | ''[[:d:Q99394645|Lewis Goldsworthy]]'' | 2001 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q102730203|Colin Hicks]]'' | 1941 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 240 | | ''[[:d:Q104286604|David Hawke]]'' | 1858 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 241 | | ''[[:d:Q107529498|John Colyn Jope]]'' | 1580 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[Restren:Helen Medlyn, Investitures, 26 March 2014 (Morning) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108226413|Helen Medlyn]]'' | 1958 | | [[Aberfala]] |- | style='text-align:right'| 243 | | ''[[:d:Q111176836|William Harris]]'' | 1819 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 244 | | ''[[:d:Q112368110|Tamsin Spargo]]'' | 1960 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 245 | | ''[[:d:Q112389756|Richard Jackson]]'' | 1960 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 246 | | ''[[:d:Q115690816|Shauna Barnicoat]]'' | 1963 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 247 | | ''[[:d:Q118958749|Russell Pascoe]]'' | 1960 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 248 | | ''[[:d:Q120576172|Caroline Pedler]]'' | 1972 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 249 | | ''[[:d:Q123572624|Nigel Billing]]'' | 1973 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 250 | | ''[[:d:Q124692960|Kari-Ann Moller]]'' | 1947 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 251 | | ''[[:d:Q125966622|Lucy Wood]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 252 | | ''[[:d:Q133665833|Patrick Ireland]]'' | 1923 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 253 | | ''[[:d:Q134739971|Davyth Hicks]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 254 | | ''[[:d:Q136277240|Jared Gilbey]]'' | 1968 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 255 | | ''[[:d:Q136999620|Dan McDaid]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 256 | | ''[[:d:Q138998078|Margaret Kingsley]]'' | 1939 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 257 | | ''[[:d:Q139780127|Mark Weekes]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 258 | | ''[[:d:Q140089714|Gwenny Davis]]'' | 1949 | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 259 | | ''[[:d:Q140695895|Myghal Bunney]]'' | 1984 | | [[Kernow]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable' ! # ! Imach ! Hanow ! Dedhyas genesigeth ! Dedhyas mernans ! Tyller genesigeth |- | style='text-align:right'| 80 | [[Restren:Arrivo degli ambasciatori di Vittore Carpaccio, dettaglio (4).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2672554|Dionotus]]'' | | 340 | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 183 | | ''[[:d:Q3621261|Aramone di Cornovaglia]]'' | | | [[Kernow]] |- | style='text-align:right'| 225 | | ''[[:d:Q59282162|Iseult]]'' | | | [[Kernow]] |} {{Wikidata list end}} {{Porth Kernow}} [[Klass:Kernowyon]] [[Klass:Rolyow a dus]] dbha80vs8e1eaiv0d78pmcqk2bh4kpm Derbyshire 0 3809 228150 220724 2026-07-27T02:52:58Z CommonsDelinker 177 Replacing Derbyshire_numbered_districts.svg with [[File:Derbyshire_numbered_districts_(1974-2028).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 228150 wikitext text/x-wiki {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width=300 |- !colspan=2 align=center bgcolor="#ff9999"| <big>Derbyshire</big> |- !colspan=2 |[[Restren:EnglandDerbyshire.png|Mappa Derbyshire]] |- |align="center" colspan="2"|<font size="-1">''Lavar: Bene consulendo'' </font> |- !colspan=2 bgcolor="#ff9999"|Nebes Derivadow |- |'''Rannvro''' |[[East Midlands]] |- |'''[[Enep]]''' |2 625 km² (konteth solempnytel)<br />2 547 km² (heb an awtoritas unnik) |- |'''Pennsita''' |[[Matlock]] |- |'''[[Poblans]]''' ([[2004]])<br />'''[[Doesedh]]''' |979 300 a drigoryon<br />373 / km&sup2; |- |'''ISO 3166-2''' |GB-DBY |- !colspan=2 align=center bgcolor="#ff9999"|Ranndiryow |- |colspan=2|<center>[[Restren:Derbyshire numbered districts (1974-2028).svg|200px|Ranndiryow Derbyshire]]</center> # [[High Peak]] # [[Derbyshire Dales]] # [[South Derbyshire]] # [[Erewash]] # [[Amber Valley]] # [[North East Derbyshire]] # [[Chesterfield]] # [[Bolsover]] # [[Derby]] (awtorita unnik) |} '''Derbyshire''' yw konteth yn [[Pow Sows]]. {{Stokk-powsows}} {{england historic counties}} [[Class:Kontethow Pow Sows]] 9xvkz0uwuxuxr0ft9qwh1h61af5kkry Devnydhyer:Gwikor Frank 2 10954 228138 228120 2026-07-26T13:56:45Z Gwikor Frank 10931 /* 2026 */ 228138 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|kw-3|cy-2|fr-3|ja-1}} {{userbox|border-c = #909090|float=right|id=[[File:Wikipedia Administrator.svg|45px|Wikipedia]]|id-c= lightgray |info= <span class="plainlinks">'''[[Wikipedia:Menystroryon|Menystrer]]''' ov war '''[[Folen_dre|Wikipedia Kernewek]]''' bys y'n 31a Me '27</span> | info-c = white | info-op = text-align:center; }}<noinclude> [[Category:Admin user templates]] </noinclude> '''[[wikipedia:KWikiWriMo|<big>Pyth yw KWikiWriMo?</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/skantlyns|<big>Rol a Skantlyns Dhe Les - List of Useful Templates</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/rolgul|<big>Ow Rol Gul</big>]]''' ---- === Erthyglow === ==== KWikiWriMo '19 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Benyn]] |2. [[Te]] |3. [[Keus]] |4. [[Fibonacci]] |5. [[Kan]] |6. [[Tabour]] |7. [[Kewer]] |8. [[Henrik Ibsen]] |9. [[Ovid]] |10. [[Marcel Proust]] |- |11. [[Arthur Rimbaud]] |12. [[Charles de Gaulle]] |13. [[Jawaharlal Nehru]] |14. [[Abraham]] |15. [[Emperoureth Vongol]] |16. [[Keynvor Eynda]] |17. [[Lynn Tanganyika]] |18. [[Lynn Victoria]] |19. [[Keynvor Dyghow]] |20. [[Kowethas]] |- |21. [[Diwysyans]] |22. [[Gis]] |23. [[Gravyans]] |24. [[Mil Nos hag Onan]] |25. [[Bardhonieth]] |26. [[Kowethyans Yeghes an Bys]] |27. [[Romans]] |28. [[Gool Fylm Cannes]] |29. [[Hagia Sophia]] |30. [[Parthenon]] |} ==== 2019-2020 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Terosa Skav-Sawya Penlee]] |[[Tour]] |[[Kesunyans Arab]] |[[Ynkleudhva Giza]] |[[Oos Horn]] |[[Oos Men]] |[[Danaw]] |[[Bresel Vredereth Spayn]] |[[Kneus]] |- |[[Mona Kemmyn]] |[[Kowethyans Kenwerth an Bys]] |[[KOKAN]] |[[Bondys Delinys]] |[[Ger]] |[[Lytheren]] |[[Lytherennow kyrillek]] |[[Iliad]] |[[Skovarn]] |- |[[Bewnans Gilgamesh]] |[[Ada Lovelace]] |[[Yeth Plen]] |[[Lien]] |[[Taj Mahal]] |[[Undhuwieth]] |[[Liesdhuwieth]] |[[Daylekteth]] |[[Gwariell]] |- |[[Maseth]] |[[Bledhen wolow]] |[[Losonieth]] |[[Eghen beryllys]] |[[Metaboledh]] |[[Trethans]] |[[Anellans]] |[[Dinythians]] | |} ==== KWikiWriMo '20 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Gwenno Saunders]] |2. [[Venus Williams]] |3. [[Serena Williams]] |4. [[Wu Zetian]] |5. [[Julie d'Aubigny|Julie D'Aubigny]] |6. [[Jennifer Hale]] |7. [[Lauryn Hill]] |8. [[Josie d'Arby]] |9. [[Naoko Takeuchi]] |10. [[Artemisia Gentileschi]] |- |11. [[Mary Anderson (deviser)|Mary Anderson]] |12. [[An hwerydh Wachowski]] |13. [[Nicola Adams]] |14. [[Marsha P. Johnson]] |15. [[Dolly Parton]] |16. [[Kadeena Cox]] |17. [[Hatshepsut]] |18. [[Dana Fischer]] |19. [[Shayna Baszler]] |20. [[Nina Simone]] |- |21. [[Ching Shih]] |22. [[Nellie Bly]] |23. [[Christian Davies]] |24. [[Stephanie St. Clair]] |25. [[Boudica]] |26. [[Grace Hopper]] |27. [[Mary Wolverston]] |28. [[Marie Curie]] |29. [[Cleopatra VII]] |30. [[Gwraghes Nos]] |} ==== 2020-2021 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Joan Petchey]] |[[Pepper&Carrot]] |[[Tron]] |[[Amanda Gorman]] |[[Logsulyanit]] |[[Ferdinand Magellan]] |[[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysans a Gowethasow]] [[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Kernow Goth]] |[[An Artys]] |[[Awgrym]] |[[Istori Denses]] |- | [[Bewnans]] |[[Filosofieth]] |[[Teknegieth]] |[[Hen-Istori]] |[[Istori Wosa-Klassek]] |[[Oos Arnowydh A-Varr]] |[[Oos Arnowydh Diwedhes]] |[[Istori Art]] |[[Istori Godhonieth]] |[[Hwarheans]] |- |[[Sita]] |[[Pow]] |[[Tir]] |[[Pennserneth]] |[[Fylm]] |[[wikipedia:Pymp koloven|Pymp Koloven]] |[[Tesen Hevva]] |[[Artys-Gwrythya]] |[[Artys Gwelesek]] |[[Epistemologieth]] |} ==== [[metawiki:2021_Palestine-Wales_Editathon|Ragdres Cymru/Kernow-Palestin]] mis Est '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Hanaa Al-Ramli]] |[[Fadwa Barghouti]] |[[Benenes yn Palestin]] |[[Mai al-Kaila]] |[[Rol a bennskolyow ha koljiow yn Stat Palestin]] |[[Pennskol Palestin]] |- |[[Pennskol Al-Aqsa]] |[[Mosk Jamal Abdel Nasser]] |[[Mosk Al-Hamadiyya]] |[[Tabbouleh]] |[[Kebab]] | |} ==== KWikiWriMo '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ewnhynsegieth]] |2. [[Lojyk]] |3. [[Didhan]] |4. [[Sport]] |5. [[Bagas ethnek]] |6. [[Reydholeth]] |7. [[Skrifa]] |8. [[Keskomunyans]] |9. [[Gonisogeth]] |10. [[Ynjynorieth]] |- |11. [[Lien gwerin]] |12. [[Erbysieth]] |13. [[Ammeth]] |14. [[Askorra]] |15. [[Adhyskans]] |16. [[Kenwerth]] |17. [[Medhegneth]] |18. [[Nerth]] |19. [[Niveronieth]] |20. [[Statystek]] |- |21. [[Victoria Coren Mitchell]] |22. [[Lyver]] |23. [[Ekologieth]] |24. [[Bresel]] |25. [[Negys]] |26. [[Brysonieth]] |27. [[Brys]] |28. [[Fysegieth]] |29. [[Mernans]] |30. [[Tan]] |} ==== 2021-2022 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Doronieth]] |[[Duwses]] |[[Kell]] |[[Atom]] |[[Esplegyans]] |[[Amovyans]] |[[Annedh]] |[[Enrico Fermi]] |[[Carl Friedrich Gauss]] |[[Johannes Gutenberg]] |- |[[James Prescott Joule]] |[[Johannes Kepler]] |[[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] |[[Gottfried Leibniz]] |[[Carl Linnaeus]] |[[Dmitri Mendeleev]] |[[Blaise Pascal]] |[[Louis Pasteur]] |[[Max Planck]] |[[Ernest Rutherford]] |- |[[Thomas Aquinas]] |[[Augustine a Hippo]] |[[Avicenna]] |[[Simone de Beauvoir]] |[[Giordano Bruno]] |[[René Descartes]] |[[Francis a Assisi]] |[[Sigmund Freud]] |[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] |[[Immanuel Kant]] |- |[[John Maynard Keynes]] |[[John Locke]] |[[Niccolò Machiavelli]] |[[Friedrich Nietzsche]] |[[Paul a Tarsus]] |[[Plato]] |[[Jean-Jacques Rousseau]] |[[Socrates]] |[[Sun Tzu]] |[[Ludwig Wittgenstein]] |- |[[Akbar]] |[[Kemal Atatürk]] |[[Augustus]] |[[David Ben-Gurion]] |[[Simón Bolívar]] |[[Napoleon Ia a Bow Frynk]] |[[Karl Veur]] |[[Haile Selassie]] |[[Louis XIV a Bow Frynk]] |[[Kwame Nkrumah]] |- |[[Peter Ia a Russi]] |[[Saladin]] |[[Emma Goldman]] |[[Jowanet Ark]] |[[Helen Keller]] |[[Mesopotami]] |[[Hen Ejyp]] |[[Hen Res]] |[[Oos an Golowyans]] |[[Aztekys]] |- |[[Emperoureth Besontin]] |[[Emperoureth Romanek Sans]] |[[Bresel Kansvledhen]] | | | | | | | |} ==== [[metawiki:Celtic_Editathon|Celtic Editathon]] mis Gwynngala '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[An_gwir_dhe_gerghynnedh_yagh|An gwir dhe gerghynnedh yagh]] |[[Front Line Defenders]] |} ==== KWikiWriMo '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ternieth Ming]] |2. [[Emperoureth Ottoman]] |3. [[Dastinythians]] |4. [[Bresel Deg Bledhen warn Ugens]] |5. [[Ankrydoryon Vor]] |6. [[Bresel Vredereth Amerika]] |7. [[Hweldro Dhiwysyansek]] |8. [[Bresel Korea]] |9. [[Domhwelans Russi]] |10. [[Ternieth Qing]] |- |11. [[Bresel Vietnam]] |12. [[Kynsa Bresel an Bys]] |13. [[Demedhyans]] |14. [[Preder]] |15. [[Hokusai]] |16. [[Mimar Sinan]] |17. [[Hans Christian Andersen]] |18. [[Hafez]] |19. [[Kalidasa]] |20. [[Rabindranath Tagore]] |- |21. [[Joseph Haydn]] |22. [[Giovanni da Palestrina]] |23. [[Brahmagupta]] |24. [[David Hilbert]] |25. [[Chanakya]] |26. [[Ibn Khaldun]] |27. [[Laozi]] |28. [[Sima Qian]] |29. [[Zhu Xi]] |30. [[Ashoka]] |} ==== 2022-2023 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Suleiman Vrasoberys]] |[[Ternieth Han]] |[[Emperoureth Inka]] |[[Outback]] |[[Bewnans Alysaryn]] |[[Ralph Allen]] |} ==== 2026 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- |[[Denis Trevanion]] |[[Richard Jenkin]] |[[Hugh Miners]] |[[John Chesterfield]] |[[Skantlyn:Devyn res]] |[[Wikipedia:Devyn res]] |[[Jori Ansell]] |[[Brian Coombes]] |[[Mick Paynter]] |[[Maureen Fuller]] |- |[[Merv Davey]] |[[Elizabeth Carne]] |[[Pol Hodge]] |[[Jenefer Lowe]] |[[Joseph Hambley Rowe]] |[[Henry Trefusis]] |[[Cecil Beer]] |[[Gorsedh 1928]] |[[Gorsedh 1929]] |[[Gorsedh 1930]] |- |[[Gorsedh 1931]] |[[Gorsedh 1932]] |[[Gorsedh 1933]] |[[Gorsedh 1934]] |[[Dons Meyn Bosskawen]] |[[Gorsedh 1935]] |[[Gorsedh 1936]] |[[Gorsedh 1937]] |[[Gorsedh 1938]] |[[Gorsedh 1939]] |- |[[Fondyans Riel Kernow]] |[[Gwithti Kernow]] |[[Gorsedh 1940]] |[[Gorsedh 1941]] |[[Gorsedh 1942]] |[[Gorsedh 1943]] |[[Gorsedh 1944]] |[[Gorsedh 1945]] |Moy ow tos... |Moy ow tos... |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ === Kistow Devnydhyer === |- | {{userbox|border-c=#999999|border-s = 1|id-fc=white|id-c=#9a5fcf|info-c=white|info-fc=black |id = she/her<br>hi/hy |info-a=center|id-a = center|id-s = 12|info-s = 8 |info=Rakhenwyn an devnydhyer ma.}} || {{userbox|border-c=#ffe4e1|id=[[Image:gay flag.svg|40px]]|id-c=white|info=An devnydhyer ma yw '''[[LKDT|kwir]]'''. |info-c=#fff0f5|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = #000000|id=[[File:Flag of Cornwall.svg|45px]]|id-c=#ffffff |info=An devnydhyer ma a skoodh an anserghogeth a [[Kernow|<span style="color:white">'''Gernow'''</span>]]. |info-c=#000000|info-fc=#ffffff|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = maroon|border-s = 2|id = [[Image:Cardiff University main building.jpg|50px]]| id-c = white |info = Astudiodd y defnyddiwr hwn yn '''[[Cardiff University|<span style="color:white;">Prifysgol Caerdydd</span>]]''' |info-c = maroon|info-fc = white|nocat = {{{nocat|}}} }} |} |} 07ulu27tk8ird53151tlde9diow92wq 228142 228138 2026-07-26T14:07:15Z Gwikor Frank 10931 /* 2026 */ 228142 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|kw-3|cy-2|fr-3|ja-1}} {{userbox|border-c = #909090|float=right|id=[[File:Wikipedia Administrator.svg|45px|Wikipedia]]|id-c= lightgray |info= <span class="plainlinks">'''[[Wikipedia:Menystroryon|Menystrer]]''' ov war '''[[Folen_dre|Wikipedia Kernewek]]''' bys y'n 31a Me '27</span> | info-c = white | info-op = text-align:center; }}<noinclude> [[Category:Admin user templates]] </noinclude> '''[[wikipedia:KWikiWriMo|<big>Pyth yw KWikiWriMo?</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/skantlyns|<big>Rol a Skantlyns Dhe Les - List of Useful Templates</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/rolgul|<big>Ow Rol Gul</big>]]''' ---- === Erthyglow === ==== KWikiWriMo '19 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Benyn]] |2. [[Te]] |3. [[Keus]] |4. [[Fibonacci]] |5. [[Kan]] |6. [[Tabour]] |7. [[Kewer]] |8. [[Henrik Ibsen]] |9. [[Ovid]] |10. [[Marcel Proust]] |- |11. [[Arthur Rimbaud]] |12. [[Charles de Gaulle]] |13. [[Jawaharlal Nehru]] |14. [[Abraham]] |15. [[Emperoureth Vongol]] |16. [[Keynvor Eynda]] |17. [[Lynn Tanganyika]] |18. [[Lynn Victoria]] |19. [[Keynvor Dyghow]] |20. [[Kowethas]] |- |21. [[Diwysyans]] |22. [[Gis]] |23. [[Gravyans]] |24. [[Mil Nos hag Onan]] |25. [[Bardhonieth]] |26. [[Kowethyans Yeghes an Bys]] |27. [[Romans]] |28. [[Gool Fylm Cannes]] |29. [[Hagia Sophia]] |30. [[Parthenon]] |} ==== 2019-2020 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Terosa Skav-Sawya Penlee]] |[[Tour]] |[[Kesunyans Arab]] |[[Ynkleudhva Giza]] |[[Oos Horn]] |[[Oos Men]] |[[Danaw]] |[[Bresel Vredereth Spayn]] |[[Kneus]] |- |[[Mona Kemmyn]] |[[Kowethyans Kenwerth an Bys]] |[[KOKAN]] |[[Bondys Delinys]] |[[Ger]] |[[Lytheren]] |[[Lytherennow kyrillek]] |[[Iliad]] |[[Skovarn]] |- |[[Bewnans Gilgamesh]] |[[Ada Lovelace]] |[[Yeth Plen]] |[[Lien]] |[[Taj Mahal]] |[[Undhuwieth]] |[[Liesdhuwieth]] |[[Daylekteth]] |[[Gwariell]] |- |[[Maseth]] |[[Bledhen wolow]] |[[Losonieth]] |[[Eghen beryllys]] |[[Metaboledh]] |[[Trethans]] |[[Anellans]] |[[Dinythians]] | |} ==== KWikiWriMo '20 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Gwenno Saunders]] |2. [[Venus Williams]] |3. [[Serena Williams]] |4. [[Wu Zetian]] |5. [[Julie d'Aubigny|Julie D'Aubigny]] |6. [[Jennifer Hale]] |7. [[Lauryn Hill]] |8. [[Josie d'Arby]] |9. [[Naoko Takeuchi]] |10. [[Artemisia Gentileschi]] |- |11. [[Mary Anderson (deviser)|Mary Anderson]] |12. [[An hwerydh Wachowski]] |13. [[Nicola Adams]] |14. [[Marsha P. Johnson]] |15. [[Dolly Parton]] |16. [[Kadeena Cox]] |17. [[Hatshepsut]] |18. [[Dana Fischer]] |19. [[Shayna Baszler]] |20. [[Nina Simone]] |- |21. [[Ching Shih]] |22. [[Nellie Bly]] |23. [[Christian Davies]] |24. [[Stephanie St. Clair]] |25. [[Boudica]] |26. [[Grace Hopper]] |27. [[Mary Wolverston]] |28. [[Marie Curie]] |29. [[Cleopatra VII]] |30. [[Gwraghes Nos]] |} ==== 2020-2021 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Joan Petchey]] |[[Pepper&Carrot]] |[[Tron]] |[[Amanda Gorman]] |[[Logsulyanit]] |[[Ferdinand Magellan]] |[[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysans a Gowethasow]] [[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Kernow Goth]] |[[An Artys]] |[[Awgrym]] |[[Istori Denses]] |- | [[Bewnans]] |[[Filosofieth]] |[[Teknegieth]] |[[Hen-Istori]] |[[Istori Wosa-Klassek]] |[[Oos Arnowydh A-Varr]] |[[Oos Arnowydh Diwedhes]] |[[Istori Art]] |[[Istori Godhonieth]] |[[Hwarheans]] |- |[[Sita]] |[[Pow]] |[[Tir]] |[[Pennserneth]] |[[Fylm]] |[[wikipedia:Pymp koloven|Pymp Koloven]] |[[Tesen Hevva]] |[[Artys-Gwrythya]] |[[Artys Gwelesek]] |[[Epistemologieth]] |} ==== [[metawiki:2021_Palestine-Wales_Editathon|Ragdres Cymru/Kernow-Palestin]] mis Est '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Hanaa Al-Ramli]] |[[Fadwa Barghouti]] |[[Benenes yn Palestin]] |[[Mai al-Kaila]] |[[Rol a bennskolyow ha koljiow yn Stat Palestin]] |[[Pennskol Palestin]] |- |[[Pennskol Al-Aqsa]] |[[Mosk Jamal Abdel Nasser]] |[[Mosk Al-Hamadiyya]] |[[Tabbouleh]] |[[Kebab]] | |} ==== KWikiWriMo '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ewnhynsegieth]] |2. [[Lojyk]] |3. [[Didhan]] |4. [[Sport]] |5. [[Bagas ethnek]] |6. [[Reydholeth]] |7. [[Skrifa]] |8. [[Keskomunyans]] |9. [[Gonisogeth]] |10. [[Ynjynorieth]] |- |11. [[Lien gwerin]] |12. [[Erbysieth]] |13. [[Ammeth]] |14. [[Askorra]] |15. [[Adhyskans]] |16. [[Kenwerth]] |17. [[Medhegneth]] |18. [[Nerth]] |19. [[Niveronieth]] |20. [[Statystek]] |- |21. [[Victoria Coren Mitchell]] |22. [[Lyver]] |23. [[Ekologieth]] |24. [[Bresel]] |25. [[Negys]] |26. [[Brysonieth]] |27. [[Brys]] |28. [[Fysegieth]] |29. [[Mernans]] |30. [[Tan]] |} ==== 2021-2022 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Doronieth]] |[[Duwses]] |[[Kell]] |[[Atom]] |[[Esplegyans]] |[[Amovyans]] |[[Annedh]] |[[Enrico Fermi]] |[[Carl Friedrich Gauss]] |[[Johannes Gutenberg]] |- |[[James Prescott Joule]] |[[Johannes Kepler]] |[[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] |[[Gottfried Leibniz]] |[[Carl Linnaeus]] |[[Dmitri Mendeleev]] |[[Blaise Pascal]] |[[Louis Pasteur]] |[[Max Planck]] |[[Ernest Rutherford]] |- |[[Thomas Aquinas]] |[[Augustine a Hippo]] |[[Avicenna]] |[[Simone de Beauvoir]] |[[Giordano Bruno]] |[[René Descartes]] |[[Francis a Assisi]] |[[Sigmund Freud]] |[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] |[[Immanuel Kant]] |- |[[John Maynard Keynes]] |[[John Locke]] |[[Niccolò Machiavelli]] |[[Friedrich Nietzsche]] |[[Paul a Tarsus]] |[[Plato]] |[[Jean-Jacques Rousseau]] |[[Socrates]] |[[Sun Tzu]] |[[Ludwig Wittgenstein]] |- |[[Akbar]] |[[Kemal Atatürk]] |[[Augustus]] |[[David Ben-Gurion]] |[[Simón Bolívar]] |[[Napoleon Ia a Bow Frynk]] |[[Karl Veur]] |[[Haile Selassie]] |[[Louis XIV a Bow Frynk]] |[[Kwame Nkrumah]] |- |[[Peter Ia a Russi]] |[[Saladin]] |[[Emma Goldman]] |[[Jowanet Ark]] |[[Helen Keller]] |[[Mesopotami]] |[[Hen Ejyp]] |[[Hen Res]] |[[Oos an Golowyans]] |[[Aztekys]] |- |[[Emperoureth Besontin]] |[[Emperoureth Romanek Sans]] |[[Bresel Kansvledhen]] | | | | | | | |} ==== [[metawiki:Celtic_Editathon|Celtic Editathon]] mis Gwynngala '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[An_gwir_dhe_gerghynnedh_yagh|An gwir dhe gerghynnedh yagh]] |[[Front Line Defenders]] |} ==== KWikiWriMo '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ternieth Ming]] |2. [[Emperoureth Ottoman]] |3. [[Dastinythians]] |4. [[Bresel Deg Bledhen warn Ugens]] |5. [[Ankrydoryon Vor]] |6. [[Bresel Vredereth Amerika]] |7. [[Hweldro Dhiwysyansek]] |8. [[Bresel Korea]] |9. [[Domhwelans Russi]] |10. [[Ternieth Qing]] |- |11. [[Bresel Vietnam]] |12. [[Kynsa Bresel an Bys]] |13. [[Demedhyans]] |14. [[Preder]] |15. [[Hokusai]] |16. [[Mimar Sinan]] |17. [[Hans Christian Andersen]] |18. [[Hafez]] |19. [[Kalidasa]] |20. [[Rabindranath Tagore]] |- |21. [[Joseph Haydn]] |22. [[Giovanni da Palestrina]] |23. [[Brahmagupta]] |24. [[David Hilbert]] |25. [[Chanakya]] |26. [[Ibn Khaldun]] |27. [[Laozi]] |28. [[Sima Qian]] |29. [[Zhu Xi]] |30. [[Ashoka]] |} ==== 2022-2023 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Suleiman Vrasoberys]] |[[Ternieth Han]] |[[Emperoureth Inka]] |[[Outback]] |[[Bewnans Alysaryn]] |[[Ralph Allen]] |} ==== 2026 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- |[[Denis Trevanion]] |[[Richard Jenkin]] |[[Hugh Miners]] |[[John Chesterfield]] |[[Skantlyn:Devyn res]] |[[Wikipedia:Devyn res]] |[[Jori Ansell]] |[[Brian Coombes]] |[[Mick Paynter]] |[[Maureen Fuller]] |- |[[Merv Davey]] |[[Elizabeth Carne]] |[[Pol Hodge]] |[[Jenefer Lowe]] |[[Joseph Hambley Rowe]] |[[Henry Trefusis]] |[[Cecil Beer]] |[[Gorsedh 1928]] |[[Gorsedh 1929]] |[[Gorsedh 1930]] |- |[[Gorsedh 1931]] |[[Gorsedh 1932]] |[[Gorsedh 1933]] |[[Gorsedh 1934]] |[[Dons Meyn Bosskawen]] |[[Gorsedh 1935]] |[[Gorsedh 1936]] |[[Gorsedh 1937]] |[[Gorsedh 1938]] |[[Gorsedh 1939]] |- |[[Fondyans Riel Kernow]] |[[Gwithti Kernow]] |[[Gorsedh 1940]] |[[Gorsedh 1941]] |[[Gorsedh 1942]] |[[Gorsedh 1943]] |[[Gorsedh 1944]] |[[Gorsedh 1945]] |[[Gorsedh 1946]] |Moy ow tos... |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ === Kistow Devnydhyer === |- | {{userbox|border-c=#999999|border-s = 1|id-fc=white|id-c=#9a5fcf|info-c=white|info-fc=black |id = she/her<br>hi/hy |info-a=center|id-a = center|id-s = 12|info-s = 8 |info=Rakhenwyn an devnydhyer ma.}} || {{userbox|border-c=#ffe4e1|id=[[Image:gay flag.svg|40px]]|id-c=white|info=An devnydhyer ma yw '''[[LKDT|kwir]]'''. |info-c=#fff0f5|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = #000000|id=[[File:Flag of Cornwall.svg|45px]]|id-c=#ffffff |info=An devnydhyer ma a skoodh an anserghogeth a [[Kernow|<span style="color:white">'''Gernow'''</span>]]. |info-c=#000000|info-fc=#ffffff|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = maroon|border-s = 2|id = [[Image:Cardiff University main building.jpg|50px]]| id-c = white |info = Astudiodd y defnyddiwr hwn yn '''[[Cardiff University|<span style="color:white;">Prifysgol Caerdydd</span>]]''' |info-c = maroon|info-fc = white|nocat = {{{nocat|}}} }} |} |} o4qijd8be2f39bcz9wckd451f9plk20 228146 228142 2026-07-26T15:35:42Z Gwikor Frank 10931 /* 2026 */ 228146 wikitext text/x-wiki {{#babel:en-N|kw-3|cy-2|fr-3|ja-1}} {{userbox|border-c = #909090|float=right|id=[[File:Wikipedia Administrator.svg|45px|Wikipedia]]|id-c= lightgray |info= <span class="plainlinks">'''[[Wikipedia:Menystroryon|Menystrer]]''' ov war '''[[Folen_dre|Wikipedia Kernewek]]''' bys y'n 31a Me '27</span> | info-c = white | info-op = text-align:center; }}<noinclude> [[Category:Admin user templates]] </noinclude> '''[[wikipedia:KWikiWriMo|<big>Pyth yw KWikiWriMo?</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/skantlyns|<big>Rol a Skantlyns Dhe Les - List of Useful Templates</big>]]''' '''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/rolgul|<big>Ow Rol Gul</big>]]''' ---- === Erthyglow === ==== KWikiWriMo '19 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Benyn]] |2. [[Te]] |3. [[Keus]] |4. [[Fibonacci]] |5. [[Kan]] |6. [[Tabour]] |7. [[Kewer]] |8. [[Henrik Ibsen]] |9. [[Ovid]] |10. [[Marcel Proust]] |- |11. [[Arthur Rimbaud]] |12. [[Charles de Gaulle]] |13. [[Jawaharlal Nehru]] |14. [[Abraham]] |15. [[Emperoureth Vongol]] |16. [[Keynvor Eynda]] |17. [[Lynn Tanganyika]] |18. [[Lynn Victoria]] |19. [[Keynvor Dyghow]] |20. [[Kowethas]] |- |21. [[Diwysyans]] |22. [[Gis]] |23. [[Gravyans]] |24. [[Mil Nos hag Onan]] |25. [[Bardhonieth]] |26. [[Kowethyans Yeghes an Bys]] |27. [[Romans]] |28. [[Gool Fylm Cannes]] |29. [[Hagia Sophia]] |30. [[Parthenon]] |} ==== 2019-2020 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Terosa Skav-Sawya Penlee]] |[[Tour]] |[[Kesunyans Arab]] |[[Ynkleudhva Giza]] |[[Oos Horn]] |[[Oos Men]] |[[Danaw]] |[[Bresel Vredereth Spayn]] |[[Kneus]] |- |[[Mona Kemmyn]] |[[Kowethyans Kenwerth an Bys]] |[[KOKAN]] |[[Bondys Delinys]] |[[Ger]] |[[Lytheren]] |[[Lytherennow kyrillek]] |[[Iliad]] |[[Skovarn]] |- |[[Bewnans Gilgamesh]] |[[Ada Lovelace]] |[[Yeth Plen]] |[[Lien]] |[[Taj Mahal]] |[[Undhuwieth]] |[[Liesdhuwieth]] |[[Daylekteth]] |[[Gwariell]] |- |[[Maseth]] |[[Bledhen wolow]] |[[Losonieth]] |[[Eghen beryllys]] |[[Metaboledh]] |[[Trethans]] |[[Anellans]] |[[Dinythians]] | |} ==== KWikiWriMo '20 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Gwenno Saunders]] |2. [[Venus Williams]] |3. [[Serena Williams]] |4. [[Wu Zetian]] |5. [[Julie d'Aubigny|Julie D'Aubigny]] |6. [[Jennifer Hale]] |7. [[Lauryn Hill]] |8. [[Josie d'Arby]] |9. [[Naoko Takeuchi]] |10. [[Artemisia Gentileschi]] |- |11. [[Mary Anderson (deviser)|Mary Anderson]] |12. [[An hwerydh Wachowski]] |13. [[Nicola Adams]] |14. [[Marsha P. Johnson]] |15. [[Dolly Parton]] |16. [[Kadeena Cox]] |17. [[Hatshepsut]] |18. [[Dana Fischer]] |19. [[Shayna Baszler]] |20. [[Nina Simone]] |- |21. [[Ching Shih]] |22. [[Nellie Bly]] |23. [[Christian Davies]] |24. [[Stephanie St. Clair]] |25. [[Boudica]] |26. [[Grace Hopper]] |27. [[Mary Wolverston]] |28. [[Marie Curie]] |29. [[Cleopatra VII]] |30. [[Gwraghes Nos]] |} ==== 2020-2021 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Joan Petchey]] |[[Pepper&Carrot]] |[[Tron]] |[[Amanda Gorman]] |[[Logsulyanit]] |[[Ferdinand Magellan]] |[[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysans a Gowethasow]] [[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Kernow Goth]] |[[An Artys]] |[[Awgrym]] |[[Istori Denses]] |- | [[Bewnans]] |[[Filosofieth]] |[[Teknegieth]] |[[Hen-Istori]] |[[Istori Wosa-Klassek]] |[[Oos Arnowydh A-Varr]] |[[Oos Arnowydh Diwedhes]] |[[Istori Art]] |[[Istori Godhonieth]] |[[Hwarheans]] |- |[[Sita]] |[[Pow]] |[[Tir]] |[[Pennserneth]] |[[Fylm]] |[[wikipedia:Pymp koloven|Pymp Koloven]] |[[Tesen Hevva]] |[[Artys-Gwrythya]] |[[Artys Gwelesek]] |[[Epistemologieth]] |} ==== [[metawiki:2021_Palestine-Wales_Editathon|Ragdres Cymru/Kernow-Palestin]] mis Est '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Hanaa Al-Ramli]] |[[Fadwa Barghouti]] |[[Benenes yn Palestin]] |[[Mai al-Kaila]] |[[Rol a bennskolyow ha koljiow yn Stat Palestin]] |[[Pennskol Palestin]] |- |[[Pennskol Al-Aqsa]] |[[Mosk Jamal Abdel Nasser]] |[[Mosk Al-Hamadiyya]] |[[Tabbouleh]] |[[Kebab]] | |} ==== KWikiWriMo '21 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ewnhynsegieth]] |2. [[Lojyk]] |3. [[Didhan]] |4. [[Sport]] |5. [[Bagas ethnek]] |6. [[Reydholeth]] |7. [[Skrifa]] |8. [[Keskomunyans]] |9. [[Gonisogeth]] |10. [[Ynjynorieth]] |- |11. [[Lien gwerin]] |12. [[Erbysieth]] |13. [[Ammeth]] |14. [[Askorra]] |15. [[Adhyskans]] |16. [[Kenwerth]] |17. [[Medhegneth]] |18. [[Nerth]] |19. [[Niveronieth]] |20. [[Statystek]] |- |21. [[Victoria Coren Mitchell]] |22. [[Lyver]] |23. [[Ekologieth]] |24. [[Bresel]] |25. [[Negys]] |26. [[Brysonieth]] |27. [[Brys]] |28. [[Fysegieth]] |29. [[Mernans]] |30. [[Tan]] |} ==== 2021-2022 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Doronieth]] |[[Duwses]] |[[Kell]] |[[Atom]] |[[Esplegyans]] |[[Amovyans]] |[[Annedh]] |[[Enrico Fermi]] |[[Carl Friedrich Gauss]] |[[Johannes Gutenberg]] |- |[[James Prescott Joule]] |[[Johannes Kepler]] |[[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] |[[Gottfried Leibniz]] |[[Carl Linnaeus]] |[[Dmitri Mendeleev]] |[[Blaise Pascal]] |[[Louis Pasteur]] |[[Max Planck]] |[[Ernest Rutherford]] |- |[[Thomas Aquinas]] |[[Augustine a Hippo]] |[[Avicenna]] |[[Simone de Beauvoir]] |[[Giordano Bruno]] |[[René Descartes]] |[[Francis a Assisi]] |[[Sigmund Freud]] |[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] |[[Immanuel Kant]] |- |[[John Maynard Keynes]] |[[John Locke]] |[[Niccolò Machiavelli]] |[[Friedrich Nietzsche]] |[[Paul a Tarsus]] |[[Plato]] |[[Jean-Jacques Rousseau]] |[[Socrates]] |[[Sun Tzu]] |[[Ludwig Wittgenstein]] |- |[[Akbar]] |[[Kemal Atatürk]] |[[Augustus]] |[[David Ben-Gurion]] |[[Simón Bolívar]] |[[Napoleon Ia a Bow Frynk]] |[[Karl Veur]] |[[Haile Selassie]] |[[Louis XIV a Bow Frynk]] |[[Kwame Nkrumah]] |- |[[Peter Ia a Russi]] |[[Saladin]] |[[Emma Goldman]] |[[Jowanet Ark]] |[[Helen Keller]] |[[Mesopotami]] |[[Hen Ejyp]] |[[Hen Res]] |[[Oos an Golowyans]] |[[Aztekys]] |- |[[Emperoureth Besontin]] |[[Emperoureth Romanek Sans]] |[[Bresel Kansvledhen]] | | | | | | | |} ==== [[metawiki:Celtic_Editathon|Celtic Editathon]] mis Gwynngala '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[An_gwir_dhe_gerghynnedh_yagh|An gwir dhe gerghynnedh yagh]] |[[Front Line Defenders]] |} ==== KWikiWriMo '22 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |1. [[Ternieth Ming]] |2. [[Emperoureth Ottoman]] |3. [[Dastinythians]] |4. [[Bresel Deg Bledhen warn Ugens]] |5. [[Ankrydoryon Vor]] |6. [[Bresel Vredereth Amerika]] |7. [[Hweldro Dhiwysyansek]] |8. [[Bresel Korea]] |9. [[Domhwelans Russi]] |10. [[Ternieth Qing]] |- |11. [[Bresel Vietnam]] |12. [[Kynsa Bresel an Bys]] |13. [[Demedhyans]] |14. [[Preder]] |15. [[Hokusai]] |16. [[Mimar Sinan]] |17. [[Hans Christian Andersen]] |18. [[Hafez]] |19. [[Kalidasa]] |20. [[Rabindranath Tagore]] |- |21. [[Joseph Haydn]] |22. [[Giovanni da Palestrina]] |23. [[Brahmagupta]] |24. [[David Hilbert]] |25. [[Chanakya]] |26. [[Ibn Khaldun]] |27. [[Laozi]] |28. [[Sima Qian]] |29. [[Zhu Xi]] |30. [[Ashoka]] |} ==== 2022-2023 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Suleiman Vrasoberys]] |[[Ternieth Han]] |[[Emperoureth Inka]] |[[Outback]] |[[Bewnans Alysaryn]] |[[Ralph Allen]] |} ==== 2026 ==== {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- |[[Denis Trevanion]] |[[Richard Jenkin]] |[[Hugh Miners]] |[[John Chesterfield]] |[[Skantlyn:Devyn res]] |[[Wikipedia:Devyn res]] |[[Jori Ansell]] |[[Brian Coombes]] |[[Mick Paynter]] |[[Maureen Fuller]] |- |[[Merv Davey]] |[[Elizabeth Carne]] |[[Pol Hodge]] |[[Jenefer Lowe]] |[[Joseph Hambley Rowe]] |[[Henry Trefusis]] |[[Cecil Beer]] |[[Gorsedh 1928]] |[[Gorsedh 1929]] |[[Gorsedh 1930]] |- |[[Gorsedh 1931]] |[[Gorsedh 1932]] |[[Gorsedh 1933]] |[[Gorsedh 1934]] |[[Dons Meyn Bosskawen]] |[[Gorsedh 1935]] |[[Gorsedh 1936]] |[[Gorsedh 1937]] |[[Gorsedh 1938]] |[[Gorsedh 1939]] |- |[[Fondyans Riel Kernow]] |[[Gwithti Kernow]] |[[Gorsedh 1940]] |[[Gorsedh 1941]] |[[Gorsedh 1942]] |[[Gorsedh 1943]] |[[Gorsedh 1944]] |[[Gorsedh 1945]] |[[Gorsedh 1946]] |[[Gorsedh 1947]] |- |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |Moy ow tos... |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ === Kistow Devnydhyer === |- | {{userbox|border-c=#999999|border-s = 1|id-fc=white|id-c=#9a5fcf|info-c=white|info-fc=black |id = she/her<br>hi/hy |info-a=center|id-a = center|id-s = 12|info-s = 8 |info=Rakhenwyn an devnydhyer ma.}} || {{userbox|border-c=#ffe4e1|id=[[Image:gay flag.svg|40px]]|id-c=white|info=An devnydhyer ma yw '''[[LKDT|kwir]]'''. |info-c=#fff0f5|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = #000000|id=[[File:Flag of Cornwall.svg|45px]]|id-c=#ffffff |info=An devnydhyer ma a skoodh an anserghogeth a [[Kernow|<span style="color:white">'''Gernow'''</span>]]. |info-c=#000000|info-fc=#ffffff|nocat = {{{nocat|}}} }} || {{userbox|border-c = maroon|border-s = 2|id = [[Image:Cardiff University main building.jpg|50px]]| id-c = white |info = Astudiodd y defnyddiwr hwn yn '''[[Cardiff University|<span style="color:white;">Prifysgol Caerdydd</span>]]''' |info-c = maroon|info-fc = white|nocat = {{{nocat|}}} }} |} |} bzilme2ngsdgyqo7pdlvzuaern6m0zi Trelidys 0 14841 228147 216760 2026-07-26T15:42:14Z Johnsoniensis 6370 skantlynn 228147 wikitext text/x-wiki {{Tyller|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|gwlad=[[Image:Flag of Cornwall.svg|25px]] [[Kernow]]|suppressfields=sir}}Tre yn [[Kernow]] yw '''Trelidys''', yn [[Pluw Grewen]], neb pymp ha hanter mildir dhe'n north-west{{?}} a [[Hellys]] ha tri mildir dhe'n soth-est a [[Heyl]]. Yma an dre hanter fordh ynter an arvoryow kledh ha dyghow. An dre a's teva hy hanow dhyworth [[Duk Leeds]], a dhemedhas myrgh a'n teylu St Aubyn. Yma skol kynsa, tavarn ha karrji y'n dre. == Henwyn istorek == * Leedstown 1867 {{stock-tre-Kernow}} [[Klass:Gwigow]] [[Klass:Pluw Grewen]] jpwxkl5796wfib3tnx3n3oa7s7eoqee Tex Avery 0 18452 228151 223071 2026-07-27T09:51:57Z Flynn Peck 18125 skantlyn 228151 wikitext text/x-wiki [[File:Tex Avery yearbook photo.png|thumb]] '''Frederick Bean "Tex" Avery''' (26 mis Hwevrer [[1908]] – 26 mis Est [[1980]]) o kevarwodher fylm amerikanek ha gwarier lev. {{Stock-tus-sua}} t3fpbjem62phvinhtr07igqt0er0h10 228156 228151 2026-07-27T10:20:26Z Aqchampion 8099 Amendyans [[Special:Diff/228151|228151]] gans [[Special:Contributions/Flynn Peck|Flynn Peck]] ([[User talk:Flynn Peck|keskows]]) diswrys 228156 wikitext text/x-wiki [[File:Tex Avery yearbook photo.png|thumb]] '''Frederick Bean "Tex" Avery''' (26 mis Hwevrer [[1908]] – 26 mis Est [[1980]]) o kevarwodher fylm amerikanek ha gwarier lev. {{Stock-tus}} {{DEFAULTSORT:Avery, Tex}} [[Klass:Artydhyon]] [[Klass:Dinethyansow 1908]] [[Klass:Evredhyon]] [[Klass:Gorwirieth]] [[Klass:Gwarioryon lev amerikanek]] [[Klass:Kevarwodhoryon fylm]] [[Klass:Mernansow 1980]] [[Klass:Mernansow awos kanker]] [[Klass:Ynkleudhyansow yn Konteth an Eledh]] 8ectge409bc5w4pmb83q5ivzjf0icnr John Barth 0 18680 228152 216418 2026-07-27T09:52:32Z Flynn Peck 18125 boks 228152 wikitext text/x-wiki {{Den|fetchwikidata=ALL}} '''John Simmons Barth''' (/bɑːrθ/; 27 mis Me [[1930]] – 2 mis Ebrel [[2024]]) o skrifer amerikanek. {{Stock-tus-sua}}{{DEFAULTSORT:Barth, John Simmons}} [[Klass:Dinethyansow 1930]] [[Klass:Mernansow 2024]] [[Klass:Skriforyon fugieth amerikanek]] ojywpwg0uavk4b7l4dwknnyzgz8mimj Devnydhyer:Flynn Peck/sandbox 2 19432 228153 227527 2026-07-27T09:59:50Z Flynn Peck 18125 228153 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} [[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]] '''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.<ref>Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). "1: What is a volcano?". ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.</ref> War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.<ref name=":0">"geology". ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.</ref><ref name=":2">https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf</ref> Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].<ref name=":3">https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano</ref> Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila. Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.<ref name=":1">https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications</ref> Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir "byw".<ref name=":1" /> An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.<ref name=":0" /><ref>https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html</ref><ref>https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/</ref> Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.<ref>https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445</ref> Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]<ref>https://doi.org/10.1029%2F2023je007753</ref> ha [[Meurth (planet)|Meurth]]<ref>https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/</ref>. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract</ref> == Tektonieth blat == {{Chif|Tektonieth plattys}} Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.</ref> Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.<ref>https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/</ref> === Oryon plat folsek === {{Chif|Or folsek}} [[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]] Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].<ref>Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.</ref><ref name=":2" /> === Oryon plat keskeverek === {{Chif|Or keskeverek}} Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.</ref><ref name=":0" /> === Tylleryow tomm === {{Chif|Tyller tomm (dororieth)}} [[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.</ref><ref name=":3" /> Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.<ref>Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.</ref> === Folsans brastiryel === {{Chif|Fols}} Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.</ref><ref>Schmincke 2003, pp. 108–110.</ref> Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.</ref> == Nasyow loskvenydhyek == [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]] Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm</ref> An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.<ref name=":0" /><ref>https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo</ref> Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek. === Tardhellow fols === {{Chif|Tardhell fols}} [[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]] [[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]</ref> === Loskvenydhyow skoos === {{Chif|Loskvenydh skoos}} [[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr "skoos efan"]] Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.<ref name=":0" /> Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.<ref name=":4" /> [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].<ref>https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons</ref> === Krommdohow lava === {{Chif|Krommdo lava}} [[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]] [[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].<ref name=":0" /> Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell. === Kelgrommdohow === Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna. === Pigern regydh === {{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}} [[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]] Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].<ref>David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.</ref> Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].<ref>Wood, C.A. (1979). "Cindercones on Earth, Moon and Mars". Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.</ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060</nowiki></ref> === Loskvenydhyow gweliek === {{Chif|Loskvenydh gweliek}} [[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]] Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]]. [[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.<ref>Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.</ref> Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.<ref>Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. "Volcanoes-why and how ." Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.</ref> === Gorloskvenydhyow === {{Chif|Gorloskvenydh}} [[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]] Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.<ref>https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html</ref> Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 77.</ref> Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh. Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.<ref>https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60</ref> Ensamplys koth a gomprehend: * [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] * [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]] * [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]] * [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]] * [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]] ==== Loskvenydhyow kawdarn ==== [[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]] Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].<ref>https://doi.org/10.1038%2Fnature10706</ref><ref name=":0" /> === Loskvenydhyow yn-dann vor === {{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}} [[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]] Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.<ref>https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]]. Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].<ref>https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp</ref> === Loskvenydhyow yn-dann rewliv === {{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}} Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 66.</ref> po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.<ref>Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). "Tuya". ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.</ref> Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.<ref>https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560</ref> Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]]. === Nasyow dowrdesel === Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.<ref name=":0" /><ref>''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.</ref> ==== Loskvenydhyow leys ==== {{Chif|Loskvenydh leys}} [[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]] [[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001</ref><ref>https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713</ref> Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]]. ==== Fumarol ==== {{Chif|Fumarol}} [[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.<ref>https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole</ref><ref name=":0" /> ==== Geysers ==== {{Chif|Geyser}} [[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]] [[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/yell/index.htm</ref> == Stoff tardhys == An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow: # [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO<sub>2</sub>), po [[hidrojen sulfid]] (H<sub>2</sub>S), ow kregi war'n tempredh) # [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep # [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr<ref name=":5">"Tuff". ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.</ref><ref name=":6">https://doi.org/10.1007%2FBF01822152</ref> === Gassys loskvenydhyek === {{Chif|Gass loskvenydhyek}} [[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]] An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]<ref>https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014</ref> ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil. === Frosow lava === {{Chif|Fros lava}} [[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]] An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys. Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> * [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (>63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 70–72.</ref> [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.<ref>https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm</ref> :Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C<ref>Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.</ref> yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 73–77.</ref> An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.<ref>https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm</ref> Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.<ref>Schmincke 2003, p. 229.</ref> :Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 15–16.</ref> Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 378.</ref> Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka. [[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw "Golowji a'n Kresvorek"]] * Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].<ref>Schmincke 2003, p. 143.</ref> Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006</ref> Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 377.</ref> * [[Restren:Rinjani 1994 cropped.jpg|skeusennik|Tardhans a [[Menydh Rinjani|Venydh Rinjani]] yn 1994, yn [[Lombok]], [[Indonesi]]]]Mars an lava teudhys a yssyns <52% ha >45% a sylyka, an lava yw henwys [[mafek]] (awos an kansrannow ughella a [[Magnesiom|vagnesiom]] ha [[horn]]) po [[Basalt|basaltek]]. An lava ma yw tommha herwydh usadow ha le glusek es lava felsek. Magmaow mafek yw furvys gans teudhans rannel a'n vantel sygh, gans gwryheans rannel strothys hag omgessenans a stoff krestennek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 16.</ref> :Yma lava mafek yn efander bras a settyansow. An re ma a gomprehend [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]]; [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] (kepar ha'n [[Enesow Hawaii]], ow komprehendya [[Mauna Loa]] ha [[Kilauea]]), war'n dhew [[kresten keynvorek]] ha [[Kresten brastiryel|brastiryel]]; hag avel [[Basalt liv|basaltys liv]] brastiryel. * Nebes magmaow tardhys a yssyns ≤45% a sylyka hag a askorr lava [[Karrek ughvafek|ughvafek]]. Frosow ughvafek, henwys ynwedh avel [[komatiit]], yw pur dreweythus; yn tevri, yma boghes tardhys war'n arenep an Nor a-dhia an [[Proterozoek]], pan ughella o an tomder a'n planet. Yth ens i an tommha lava hag o, dell hevel, moy linyel es lava mafek kemmyn, gans glusekter le ages rann dhegves es magma basalt tomm.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 24.</ref> Frosow mafek a omdhiskwedh diw eghennow a wiasedh arenep: ʻAʻa ha pāhoehoe an dhew geryow a'n yeth a [[Hawaii]]. ʻAʻa yw garow gans gwiasedh a'n par a'n frosow goyeynha lava basalt. Frosow pāhoehoe a yll treustremena dhe vos frosow ʻaʻa hag i a way dhe-ves a'n dardhell, mes nevra y'n tu aral.<ref>Schmincke 2003, pp. 131–132.</ref> Frosow lava moy sylykek a omfurv dhe vos lava stock, le mayth an fros yw gorherys gans stockow elinyek. Frosow [[Ryolit|ryolitek]] a gonsyst dre vras a [[obsydyan]].<ref>Schmincke 2003, pp. 132.</ref> === Tefra === {{Chif|Tefra}} [[Restren:Tuff shards.jpg|skeusennik|Skeusen gorrwelell a [[Tuff|duff]] yn [[tregh tanow]]]] Tefra yw gwrys le mayth yma magma a-berth y'n loskvenydh tardhys a-les awos an omlesans uskis a assys loskvenydhyek tomm. Magma a dardh yn kemmyn ha'n gass teudhys a dheu dhe-ves a deudhans hag an gwaskedh a iselha dres frosow war'n arenep. An tardhansow garow ma a askorr perthyglow a stoff neb a yll neyja dhyworth an loskvenydh. Perthyglow solyd byghanna es 2 mm a-hys (tewesen po byghanna) yw henwys lusu loskvenydhyek.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Tefra ha [[Klastek loskvenydhyek|klastogyon loskvenydhyek]] a yll bos moy a'n dalghedh a loskvenydhyek es frosow lava. Klastogyon loskvenydhyek a yll kevri kekemmys an tressa rann a wodhes y'n kovadh dororiethel. An askorrans a vynsow bras a defra yw kemmyn yn tardhans hedardh.<ref>Fisher & Schmincke 1984, p. 89.</ref> === Dewfolsans === Der argerdhow naturel, dres oll [[esknians]], stoff tardhys solydhys lowr a yll bos destryppys rag may fydh gweladow an gorfonieth a-bervedh. Der an metafor a [[Korfonieth vewoniethel|gorfonieth vewoniethel]], argerdh a'n par ma yw henwys "dewfolsans".<ref>John W. Judd (1881). ''Volcanoes: What They Are and What They Teach''. Appleton. pp. 114–115.</ref> Pan dhifudhek yw loskvenydh, yma stoppyer ow furvya war y dardhell. Dres termyn, awos eskians, an pigorn loskvenydhyek a eskni rag diskwedhes an stoppyer lava.<ref name=":0" /> Bre Regydh, nas a [[Menydh Bird|Venydh Bird]] war [[Enys Ross]], [[Antarktika]], yw ensampel a vri a loskvenydh dewfolsys. Loskvenydhyow byw a-dhiwedhes, rag ensampel [[Menydh Kaimon]] yn [[Kyūshū]] a-dhyghow yn [[Nihon]], a deudh dhe vos andhewfolsys. [[Tour an Dyowl]] yn [[Wyoming]] yw ensampel gerys da a stoppyer loskvenydhyek diskwedhys. == Tardhansow loskvenydhyek == {{Chif|Tardhans loskvenydhyek}} Yn mis Kevardhu 2022, an sel dherivadow [[Towlen Loskvenydhieth Ollvysel]] a'n ''[[Smithsonian Institution]]'' a dardhansow loskvenydhyek y'n [[Holocin|Oos Holocin]] (an 11,700 bledhynnyow passys) a rol 9,901 tardhansow afydhys dhyworth 859 loskvenydhyow. An sel dherivadow a rol ynwedh 1,113 tardhansow ancertan ha 168 tardhansow bismerys rag an keth prys na.<ref>https://doi.org/10.5479%2Fsi.GVP.VOTW5-2022.5.0</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> [[Restren:Volcanic injection.svg|skeusennik|Golinyans a skityans loskvenydhyek a ayrosolys ha gassys]] Maneryow a dardhans yw rannys efan yn tardhansow magmatek, freatomagmatek (dowrloskvenydhyek), ha freatek.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Musurys yw an krevder a loskvenydhieth hedardh gans an [[Menegva dardhadewder loskvenydhyek|venegva dardhadewder loskvenydhyek]] (MDL), a 0 rag eghennow a dardhans a'n par Hawaiiek dhe 8 rag tardhansow gorloskvenydhyek:<ref>https://doi.org/10.1029%2FJC087iC02p01231</ref><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/eruption-classifications.htm</ref> * Tardhansow magmatek yw lewys gans dyllans gass awos diwaskans.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Magma glusekter-isel gans boghes gass teudhys a askorr tardhansow diverek jentyl. Magma glusekter-ughel gans meur a ass teudhys a askorr [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] freudhek. An efander a isyow tardhans aspiys yw kampollys a ensamplys istorek. == Devynnow == <references /> [[Klass:Doronieth]] j8zolimx31i151zh1h0bq4bykxp2vt1 228154 228153 2026-07-27T10:13:30Z Flynn Peck 18125 228154 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} [[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]] '''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.<ref>Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). "1: What is a volcano?". ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.</ref> War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.<ref name=":0">"geology". ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.</ref><ref name=":2">https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf</ref> Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].<ref name=":3">https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano</ref> Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila. Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.<ref name=":1">https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications</ref> Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir "byw".<ref name=":1" /> An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.<ref name=":0" /><ref>https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html</ref><ref>https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/</ref> Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.<ref>https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445</ref> Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]<ref>https://doi.org/10.1029%2F2023je007753</ref> ha [[Meurth (planet)|Meurth]]<ref>https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/</ref>. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract</ref> == Tektonieth blat == {{Chif|Tektonieth plattys}} Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.</ref> Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.<ref>https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/</ref> === Oryon plat folsek === {{Chif|Or folsek}} [[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]] Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].<ref>Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.</ref><ref name=":2" /> === Oryon plat keskeverek === {{Chif|Or keskeverek}} Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.</ref><ref name=":0" /> === Tylleryow tomm === {{Chif|Tyller tomm (dororieth)}} [[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.</ref><ref name=":3" /> Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.<ref>Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.</ref> === Folsans brastiryel === {{Chif|Fols}} Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.</ref><ref>Schmincke 2003, pp. 108–110.</ref> Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.</ref> == Nasyow loskvenydhyek == [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]] Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm</ref> An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.<ref name=":0" /><ref>https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo</ref> Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek. === Tardhellow fols === {{Chif|Tardhell fols}} [[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]] [[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]</ref> === Loskvenydhyow skoos === {{Chif|Loskvenydh skoos}} [[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr "skoos efan"]] Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.<ref name=":0" /> Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.<ref name=":4" /> [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].<ref>https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons</ref> === Krommdohow lava === {{Chif|Krommdo lava}} [[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]] [[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].<ref name=":0" /> Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell. === Kelgrommdohow === Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna. === Pigern regydh === {{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}} [[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]] Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].<ref>David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.</ref> Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].<ref>Wood, C.A. (1979). "Cindercones on Earth, Moon and Mars". Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.</ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060</nowiki></ref> === Loskvenydhyow gweliek === {{Chif|Loskvenydh gweliek}} [[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]] Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]]. [[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.<ref>Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.</ref> Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.<ref>Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. "Volcanoes-why and how ." Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.</ref> === Gorloskvenydhyow === {{Chif|Gorloskvenydh}} [[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]] Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.<ref>https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html</ref> Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 77.</ref> Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh. Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.<ref>https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60</ref> Ensamplys koth a gomprehend: * [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] * [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]] * [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]] * [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]] * [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]] ==== Loskvenydhyow kawdarn ==== [[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]] Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].<ref>https://doi.org/10.1038%2Fnature10706</ref><ref name=":0" /> === Loskvenydhyow yn-dann vor === {{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}} [[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]] Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.<ref>https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]]. Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].<ref>https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp</ref> === Loskvenydhyow yn-dann rewliv === {{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}} Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 66.</ref> po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.<ref>Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). "Tuya". ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.</ref> Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.<ref>https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560</ref> Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]]. === Nasyow dowrdesel === Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.<ref name=":0" /><ref>''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.</ref> ==== Loskvenydhyow leys ==== {{Chif|Loskvenydh leys}} [[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]] [[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001</ref><ref>https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713</ref> Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]]. ==== Fumarol ==== {{Chif|Fumarol}} [[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.<ref>https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole</ref><ref name=":0" /> ==== Geysers ==== {{Chif|Geyser}} [[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]] [[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/yell/index.htm</ref> == Stoff tardhys == An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow: # [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO<sub>2</sub>), po [[hidrojen sulfid]] (H<sub>2</sub>S), ow kregi war'n tempredh) # [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep # [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr<ref name=":5">"Tuff". ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.</ref><ref name=":6">https://doi.org/10.1007%2FBF01822152</ref> === Gassys loskvenydhyek === {{Chif|Gass loskvenydhyek}} [[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]] An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]<ref>https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014</ref> ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil. === Frosow lava === {{Chif|Fros lava}} [[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]] An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys. Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> * [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (>63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 70–72.</ref> [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.<ref>https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm</ref> :Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C<ref>Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.</ref> yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 73–77.</ref> An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.<ref>https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm</ref> Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.<ref>Schmincke 2003, p. 229.</ref> :Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 15–16.</ref> Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 378.</ref> Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka. [[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw "Golowji a'n Kresvorek"]] * Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].<ref>Schmincke 2003, p. 143.</ref> Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006</ref> Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 377.</ref> * [[Restren:Rinjani 1994 cropped.jpg|skeusennik|Tardhans a [[Menydh Rinjani|Venydh Rinjani]] yn 1994, yn [[Lombok]], [[Indonesi]]]]Mars an lava teudhys a yssyns <52% ha >45% a sylyka, an lava yw henwys [[mafek]] (awos an kansrannow ughella a [[Magnesiom|vagnesiom]] ha [[horn]]) po [[Basalt|basaltek]]. An lava ma yw tommha herwydh usadow ha le glusek es lava felsek. Magmaow mafek yw furvys gans teudhans rannel a'n vantel sygh, gans gwryheans rannel strothys hag omgessenans a stoff krestennek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 16.</ref> :Yma lava mafek yn efander bras a settyansow. An re ma a gomprehend [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]]; [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] (kepar ha'n [[Enesow Hawaii]], ow komprehendya [[Mauna Loa]] ha [[Kilauea]]), war'n dhew [[kresten keynvorek]] ha [[Kresten brastiryel|brastiryel]]; hag avel [[Basalt liv|basaltys liv]] brastiryel. * Nebes magmaow tardhys a yssyns ≤45% a sylyka hag a askorr lava [[Karrek ughvafek|ughvafek]]. Frosow ughvafek, henwys ynwedh avel [[komatiit]], yw pur dreweythus; yn tevri, yma boghes tardhys war'n arenep an Nor a-dhia an [[Proterozoek]], pan ughella o an tomder a'n planet. Yth ens i an tommha lava hag o, dell hevel, moy linyel es lava mafek kemmyn, gans glusekter le ages rann dhegves es magma basalt tomm.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 24.</ref> Frosow mafek a omdhiskwedh diw eghennow a wiasedh arenep: ʻAʻa ha pāhoehoe an dhew geryow a'n yeth a [[Hawaii]]. ʻAʻa yw garow gans gwiasedh a'n par a'n frosow goyeynha lava basalt. Frosow pāhoehoe a yll treustremena dhe vos frosow ʻaʻa hag i a way dhe-ves a'n dardhell, mes nevra y'n tu aral.<ref>Schmincke 2003, pp. 131–132.</ref> Frosow lava moy sylykek a omfurv dhe vos lava stock, le mayth an fros yw gorherys gans stockow elinyek. Frosow [[Ryolit|ryolitek]] a gonsyst dre vras a [[obsydyan]].<ref>Schmincke 2003, pp. 132.</ref> === Tefra === {{Chif|Tefra}} [[Restren:Tuff shards.jpg|skeusennik|Skeusen gorrwelell a [[Tuff|duff]] yn [[tregh tanow]]]] Tefra yw gwrys le mayth yma magma a-berth y'n loskvenydh tardhys a-les awos an omlesans uskis a assys loskvenydhyek tomm. Magma a dardh yn kemmyn ha'n gass teudhys a dheu dhe-ves a deudhans hag an gwaskedh a iselha dres frosow war'n arenep. An tardhansow garow ma a askorr perthyglow a stoff neb a yll neyja dhyworth an loskvenydh. Perthyglow solyd byghanna es 2 mm a-hys (tewesen po byghanna) yw henwys lusu loskvenydhyek.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Tefra ha [[Klastek loskvenydhyek|klastogyon loskvenydhyek]] a yll bos moy a'n dalghedh a loskvenydhyek es frosow lava. Klastogyon loskvenydhyek a yll kevri kekemmys an tressa rann a wodhes y'n kovadh dororiethel. An askorrans a vynsow bras a defra yw kemmyn yn tardhans hedardh.<ref>Fisher & Schmincke 1984, p. 89.</ref> === Dewfolsans === Der argerdhow naturel, dres oll [[esknians]], stoff tardhys solydhys lowr a yll bos destryppys rag may fydh gweladow an gorfonieth a-bervedh. Der an metafor a [[Korfonieth vewoniethel|gorfonieth vewoniethel]], argerdh a'n par ma yw henwys "dewfolsans".<ref>John W. Judd (1881). ''Volcanoes: What They Are and What They Teach''. Appleton. pp. 114–115.</ref> Pan dhifudhek yw loskvenydh, yma stoppyer ow furvya war y dardhell. Dres termyn, awos eskians, an pigorn loskvenydhyek a eskni rag diskwedhes an stoppyer lava.<ref name=":0" /> Bre Regydh, nas a [[Menydh Bird|Venydh Bird]] war [[Enys Ross]], [[Antarktika]], yw ensampel a vri a loskvenydh dewfolsys. Loskvenydhyow byw a-dhiwedhes, rag ensampel [[Menydh Kaimon]] yn [[Kyūshū]] a-dhyghow yn [[Nihon]], a deudh dhe vos andhewfolsys. [[Tour an Dyowl]] yn [[Wyoming]] yw ensampel gerys da a stoppyer loskvenydhyek diskwedhys. == Tardhansow loskvenydhyek == {{Chif|Tardhans loskvenydhyek}} Yn mis Kevardhu 2022, an sel dherivadow [[Towlen Loskvenydhieth Ollvysel]] a'n ''[[Smithsonian Institution]]'' a dardhansow loskvenydhyek y'n [[Holocin|Oos Holocin]] (an 11,700 bledhynnyow passys) a rol 9,901 tardhansow afydhys dhyworth 859 loskvenydhyow. An sel dherivadow a rol ynwedh 1,113 tardhansow ancertan ha 168 tardhansow bismerys rag an keth prys na.<ref>https://doi.org/10.5479%2Fsi.GVP.VOTW5-2022.5.0</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> [[Restren:Volcanic injection.svg|skeusennik|Golinyans a skityans loskvenydhyek a ayrosolys ha gassys]] Maneryow a dardhans yw rannys efan yn tardhansow magmatek, freatomagmatek (dowrloskvenydhyek), ha freatek.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Musurys yw an krevder a loskvenydhieth hedardh gans an [[Menegva dardhadewder loskvenydhyek|venegva dardhadewder loskvenydhyek]] (MDL), a 0 rag eghennow a dardhans a'n par Hawaiiek dhe 8 rag tardhansow gorloskvenydhyek:<ref>https://doi.org/10.1029%2FJC087iC02p01231</ref><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/eruption-classifications.htm</ref> * Tardhansow magmatek yw lewys gans dyllans gass awos diwaskans.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Magma glusekter-isel gans boghes gass teudhys a askorr tardhansow diverek jentyl. Magma glusekter-ughel gans meur a ass teudhys a askorr [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] freudhek. An efander a isyow tardhans aspiys yw kampollys a ensamplys istorek. * Tipek yw [[Tardhans hawaiiek|tardhansow hawaiiek]] yn loskvenydhyow neb a dardh lava mafek gans synsas gass isel. An re ma yw ogatti diverek yn tien, owth askorra [[Fenten lava|fentynnyow lava]] leel ha frosow lava linyel saw gans boghes tefra. Henwys yns war-lergh an [[Tyller tomm hawaii|loskvenydhyow hawaiiek]]. Ny eksedir 2 kilometer yn ughelder kolovennow tardhans a'n tardhansow ma. == Devynnow == <references /> [[Klass:Doronieth]] ch0ubvk8h7yc7wb4avcbafon3jkpxbv 228155 228154 2026-07-27T10:20:08Z Flynn Peck 18125 228155 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} [[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]] '''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.<ref>Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). "1: What is a volcano?". ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.</ref> War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.<ref name=":0">"geology". ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.</ref><ref name=":2">https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf</ref> Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].<ref name=":3">https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano</ref> Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila. Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.<ref name=":1">https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications</ref> Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir "byw".<ref name=":1" /> An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.<ref name=":0" /><ref>https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html</ref><ref>https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/</ref> Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.<ref>https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445</ref> Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]<ref>https://doi.org/10.1029%2F2023je007753</ref> ha [[Meurth (planet)|Meurth]]<ref>https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/</ref>. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract</ref> == Tektonieth blat == {{Chif|Tektonieth plattys}} Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.</ref> Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.<ref>https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/</ref> === Oryon plat folsek === {{Chif|Or folsek}} [[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]] Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].<ref>Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.</ref><ref name=":2" /> === Oryon plat keskeverek === {{Chif|Or keskeverek}} Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.</ref><ref name=":0" /> === Tylleryow tomm === {{Chif|Tyller tomm (dororieth)}} [[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.<ref>Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.</ref><ref name=":3" /> Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.<ref>Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.</ref> === Folsans brastiryel === {{Chif|Fols}} Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.</ref><ref>Schmincke 2003, pp. 108–110.</ref> Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.</ref> == Nasyow loskvenydhyek == [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]] Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm</ref> An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.<ref name=":0" /><ref>https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo</ref> Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek. === Tardhellow fols === {{Chif|Tardhell fols}} [[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]] [[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.<ref name=":0" /><ref name=":4">[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]</ref> === Loskvenydhyow skoos === {{Chif|Loskvenydh skoos}} [[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr "skoos efan"]] Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.<ref name=":0" /> Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.<ref name=":4" /> [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].<ref>https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons</ref> === Krommdohow lava === {{Chif|Krommdo lava}} [[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]] [[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].<ref name=":0" /> Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell. === Kelgrommdohow === Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna. === Pigern regydh === {{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}} [[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]] Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].<ref>David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.</ref> Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].<ref>Wood, C.A. (1979). "Cindercones on Earth, Moon and Mars". Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.</ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030</nowiki></ref><ref><nowiki>https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060</nowiki></ref> === Loskvenydhyow gweliek === {{Chif|Loskvenydh gweliek}} [[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]] Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]]. [[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.<ref>Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.</ref> Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.<ref>Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. "Volcanoes-why and how ." Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.</ref> === Gorloskvenydhyow === {{Chif|Gorloskvenydh}} [[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]] Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.<ref>https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html</ref> Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 77.</ref> Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh. Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.<ref>https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60</ref> Ensamplys koth a gomprehend: * [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] * [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]] * [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]] * [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]] * [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]] ==== Loskvenydhyow kawdarn ==== [[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]] Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].<ref>https://doi.org/10.1038%2Fnature10706</ref><ref name=":0" /> === Loskvenydhyow yn-dann vor === {{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}} [[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]] Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.<ref>https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]]. Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].<ref>https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp</ref> === Loskvenydhyow yn-dann rewliv === {{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}} Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 66.</ref> po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.<ref>Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). "Tuya". ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.</ref> Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.<ref>https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560</ref> Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]]. === Nasyow dowrdesel === Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.<ref name=":0" /><ref>''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.</ref> ==== Loskvenydhyow leys ==== {{Chif|Loskvenydh leys}} [[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]] [[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001</ref><ref>https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713</ref> Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]]. ==== Fumarol ==== {{Chif|Fumarol}} [[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.<ref>https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole</ref><ref name=":0" /> ==== Geysers ==== {{Chif|Geyser}} [[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]] [[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].<ref name=":0" /><ref>https://www.nps.gov/yell/index.htm</ref> == Stoff tardhys == An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow: # [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO<sub>2</sub>), po [[hidrojen sulfid]] (H<sub>2</sub>S), ow kregi war'n tempredh) # [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep # [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr<ref name=":5">"Tuff". ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.</ref><ref name=":6">https://doi.org/10.1007%2FBF01822152</ref> === Gassys loskvenydhyek === {{Chif|Gass loskvenydhyek}} [[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]] An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]<ref>https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014</ref> ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil. === Frosow lava === {{Chif|Fros lava}} [[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]] An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys. Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> * [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (>63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 70–72.</ref> [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.<ref>https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm</ref> :Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C<ref>Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.</ref> yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 73–77.</ref> An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.<ref>https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm</ref> Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.<ref>Schmincke 2003, p. 229.</ref> :Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 15–16.</ref> Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 378.</ref> Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka. [[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw "Golowji a'n Kresvorek"]] * Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].<ref>Schmincke 2003, p. 143.</ref> Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006</ref> Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 377.</ref> * [[Restren:Rinjani 1994 cropped.jpg|skeusennik|Tardhans a [[Menydh Rinjani|Venydh Rinjani]] yn 1994, yn [[Lombok]], [[Indonesi]]]]Mars an lava teudhys a yssyns <52% ha >45% a sylyka, an lava yw henwys [[mafek]] (awos an kansrannow ughella a [[Magnesiom|vagnesiom]] ha [[horn]]) po [[Basalt|basaltek]]. An lava ma yw tommha herwydh usadow ha le glusek es lava felsek. Magmaow mafek yw furvys gans teudhans rannel a'n vantel sygh, gans gwryheans rannel strothys hag omgessenans a stoff krestennek.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 16.</ref> :Yma lava mafek yn efander bras a settyansow. An re ma a gomprehend [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]]; [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] (kepar ha'n [[Enesow Hawaii]], ow komprehendya [[Mauna Loa]] ha [[Kilauea]]), war'n dhew [[kresten keynvorek]] ha [[Kresten brastiryel|brastiryel]]; hag avel [[Basalt liv|basaltys liv]] brastiryel. * Nebes magmaow tardhys a yssyns ≤45% a sylyka hag a askorr lava [[Karrek ughvafek|ughvafek]]. Frosow ughvafek, henwys ynwedh avel [[komatiit]], yw pur dreweythus; yn tevri, yma boghes tardhys war'n arenep an Nor a-dhia an [[Proterozoek]], pan ughella o an tomder a'n planet. Yth ens i an tommha lava hag o, dell hevel, moy linyel es lava mafek kemmyn, gans glusekter le ages rann dhegves es magma basalt tomm.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 24.</ref> Frosow mafek a omdhiskwedh diw eghennow a wiasedh arenep: ʻAʻa ha pāhoehoe an dhew geryow a'n yeth a [[Hawaii]]. ʻAʻa yw garow gans gwiasedh a'n par a'n frosow goyeynha lava basalt. Frosow pāhoehoe a yll treustremena dhe vos frosow ʻaʻa hag i a way dhe-ves a'n dardhell, mes nevra y'n tu aral.<ref>Schmincke 2003, pp. 131–132.</ref> Frosow lava moy sylykek a omfurv dhe vos lava stock, le mayth an fros yw gorherys gans stockow elinyek. Frosow [[Ryolit|ryolitek]] a gonsyst dre vras a [[obsydyan]].<ref>Schmincke 2003, pp. 132.</ref> === Tefra === {{Chif|Tefra}} [[Restren:Tuff shards.jpg|skeusennik|Skeusen gorrwelell a [[Tuff|duff]] yn [[tregh tanow]]]] Tefra yw gwrys le mayth yma magma a-berth y'n loskvenydh tardhys a-les awos an omlesans uskis a assys loskvenydhyek tomm. Magma a dardh yn kemmyn ha'n gass teudhys a dheu dhe-ves a deudhans hag an gwaskedh a iselha dres frosow war'n arenep. An tardhansow garow ma a askorr perthyglow a stoff neb a yll neyja dhyworth an loskvenydh. Perthyglow solyd byghanna es 2 mm a-hys (tewesen po byghanna) yw henwys lusu loskvenydhyek.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Tefra ha [[Klastek loskvenydhyek|klastogyon loskvenydhyek]] a yll bos moy a'n dalghedh a loskvenydhyek es frosow lava. Klastogyon loskvenydhyek a yll kevri kekemmys an tressa rann a wodhes y'n kovadh dororiethel. An askorrans a vynsow bras a defra yw kemmyn yn tardhans hedardh.<ref>Fisher & Schmincke 1984, p. 89.</ref> === Dewfolsans === Der argerdhow naturel, dres oll [[esknians]], stoff tardhys solydhys lowr a yll bos destryppys rag may fydh gweladow an gorfonieth a-bervedh. Der an metafor a [[Korfonieth vewoniethel|gorfonieth vewoniethel]], argerdh a'n par ma yw henwys "dewfolsans".<ref>John W. Judd (1881). ''Volcanoes: What They Are and What They Teach''. Appleton. pp. 114–115.</ref> Pan dhifudhek yw loskvenydh, yma stoppyer ow furvya war y dardhell. Dres termyn, awos eskians, an pigorn loskvenydhyek a eskni rag diskwedhes an stoppyer lava.<ref name=":0" /> Bre Regydh, nas a [[Menydh Bird|Venydh Bird]] war [[Enys Ross]], [[Antarktika]], yw ensampel a vri a loskvenydh dewfolsys. Loskvenydhyow byw a-dhiwedhes, rag ensampel [[Menydh Kaimon]] yn [[Kyūshū]] a-dhyghow yn [[Nihon]], a deudh dhe vos andhewfolsys. [[Tour an Dyowl]] yn [[Wyoming]] yw ensampel gerys da a stoppyer loskvenydhyek diskwedhys. == Tardhansow loskvenydhyek == {{Chif|Tardhans loskvenydhyek}} Yn mis Kevardhu 2022, an sel dherivadow [[Towlen Loskvenydhieth Ollvysel]] a'n ''[[Smithsonian Institution]]'' a dardhansow loskvenydhyek y'n [[Holocin|Oos Holocin]] (an 11,700 bledhynnyow passys) a rol 9,901 tardhansow afydhys dhyworth 859 loskvenydhyow. An sel dherivadow a rol ynwedh 1,113 tardhansow ancertan ha 168 tardhansow bismerys rag an keth prys na.<ref>https://doi.org/10.5479%2Fsi.GVP.VOTW5-2022.5.0</ref><ref>https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes</ref> [[Restren:Volcanic injection.svg|skeusennik|Golinyans a skityans loskvenydhyek a ayrosolys ha gassys]] Maneryow a dardhans yw rannys efan yn tardhansow magmatek, freatomagmatek (dowrloskvenydhyek), ha freatek.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Musurys yw an krevder a loskvenydhieth hedardh gans an [[Menegva dardhadewder loskvenydhyek|venegva dardhadewder loskvenydhyek]] (MDL), a 0 rag eghennow a dardhans a'n par Hawaiiek dhe 8 rag tardhansow gorloskvenydhyek:<ref>https://doi.org/10.1029%2FJC087iC02p01231</ref><ref>https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/eruption-classifications.htm</ref> * Tardhansow magmatek yw lewys gans dyllans gass awos diwaskans.<ref>Heiken, G. & Wohletz, K. ''Volcanic Ash''. University of California Press. p. 246.</ref> Magma glusekter-isel gans boghes gass teudhys a askorr tardhansow diverek jentyl. Magma glusekter-ughel gans meur a ass teudhys a askorr [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] freudhek. An efander a isyow tardhans aspiys yw kampollys a ensamplys istorek. * Tipek yw [[Tardhans hawaiiek|tardhansow hawaiiek]] yn loskvenydhyow neb a dardh lava mafek gans synsas gass isel. An re ma yw ogatti diverek yn tien, owth askorra [[Fenten lava|fentynnyow lava]] leel ha frosow lava linyel saw gans boghes tefra. Henwys yns war-lergh an [[Tyller tomm hawaii|loskvenydhyow hawaiiek]]. Ny eksedir 2 kilometer yn ughelder kolovennow tardhans a'n tardhansow ma. * Yma yn [[Tardhans stromboliek|tardhansow stromboliek]] glusekter ha nivelyow gass teudhys temprys, ha tardhansow menowgh kott neb a yll askorra kolovennow tardhek kansow a gilometrow ughel, neb a yll bos gwelys ynwedh yn [[melhwes gass]]. Aga askorras chif yw [[skoria]]. Henwys yns war-lergh [[Stromboli]]. == Devynnow == <references /> [[Klass:Doronieth]] mcyo7fcwagspfygpzld5nqfmc0uzsph Gorsedh 1932 0 19537 228157 228114 2026-07-27T11:06:04Z Brwynog 9679 228157 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1932''' o an pympes Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn [[Dons Meyn Rosmodres]], [[Eglosveryan]], yn Gwynngala, 1932. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Gwas Myghal</span>, [[Henry Jenner]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]]. Yn [[Gorsedh 1932|1932]] i a dhallathas amyttya berdh 'an yeth' rag sleyneth yn Kernewek, kyn fe an nivel a frethter isel kehevlys orth an jydh hedhyw. == Berdh Nowydh 1932 == Hwegh warn ugens bardh a veu enorys yn Gorsedh 1932. An re ma o: * <span style="color:blue;">Bardhes An Pengegon</span>, Eveline Bickford Vivian * <span style="color:blue;">Baren Ydhyow</span>, François Gourvil * <span style="color:blue;">Barth Enor</span>, Edward John Ennor * <span style="color:blue;">Blejen Ros</span>, Annie Maria Arthur * <span style="color:blue;">Caradar</span>, [[A.S.D. Smith]] '''A''' * <span style="color:blue;">Den An Puscas</span>, Howard Dunn * <span style="color:blue;">Dyscajor</span>, Thomas Henry Rogers * <span style="color:blue;">Edhen An Ayr</span>, William Francis Forbes Sempill * <span style="color:blue;">Gwas Alban</span>, Revd John Mackechnie * <span style="color:blue;">Gwas Arthur</span>, [[Edmund Henry Hambly]] '''A''' * <span style="color:blue;">Gwas Gerrans</span>, Max Heriot Nevill Cuthbert Atchley * <span style="color:blue;">Gwythyas An Cres</span>, Harry White Turner * <span style="color:blue;">Harry An Howlsedhas</span>, Henry Thomas * <span style="color:blue;">Map Enys Mannow</span>, Percy Kelly * <span style="color:blue;">Map Melyn</span>, [[Edwin Chirgwin]] '''A''' * <span style="color:blue;">Map Trevaldwyn</span>, Revd Griffith Hartwell Jones * <span style="color:blue;">Morwennol</span>, [[Phoebe Morton Nance]] '''A''' * <span style="color:blue;">Myrgh Dewnans</span>, Agnes Taylor * <span style="color:blue;">Myrgh Kernow</span>, Ethel Brian * <span style="color:blue;">Offrynores</span>, Ethel Nina Patience Paynter * <span style="color:blue;">On Enys Ywerdhon</span>, Agnes O'Farrelly * <span style="color:blue;">Ros Ughel</span>, James Harold Hodge * <span style="color:blue;">Scorennyk</span>, [[Douglas Hyde]] * <span style="color:blue;">Scryfer Cudhys</span>, Buchanan Yelland Couch * <span style="color:blue;">Synsel Golow</span>, John Rosewarne * <span style="color:blue;">Talek</span>, [[E.G. Retallack Hooper]] '''A''' Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1931|1931 - Pennsans]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1932 - Dons Meyn Rosmodres, Eglosveryan| next=[[Gorsedh 1933|1933 - An Garrek]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1932]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] 8b7smz0z2vtalio6lkpnqjzn01vihyi Gorsedh 1933 0 19538 228158 228113 2026-07-27T11:10:07Z Brwynog 9679 228158 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1933''' o an hweghves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth [[An Garrek]] yn Gwynngala, 1933. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Gwas Myghal</span>, [[Henry Jenner]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]]. == Berdh Nowydh 1933 == Seytek bardh a veu enorys yn Gorsedh 1933. An re ma o: * <span style="color:blue;">Benen Benenes</span>, Edith Martin * <span style="color:blue;">Caner Cref</span>, Tom Robins * <span style="color:blue;">Edhen Can</span>, Margaret Godley * <span style="color:blue;">Formyer Ylow</span>, Ernest Henry Oates * <span style="color:blue;">Gwas Austell</span>, William Jenkin Rich * <span style="color:blue;">Gwavas</span>, Richard Blewett * <span style="color:blue;">Gwythores Ethomogyon</span>, Lillie Paul * <span style="color:blue;">Hal Wyn</span>, [[Ralph St Vincent Allin-Collins]] '''A''' * <span style="color:blue;">Helghyer Whyl</span>, Alexander Francis Caddy * <span style="color:blue;">Map Lagha</span>, Lewis Grenfell Huddy '''A''' * <span style="color:blue;">Menhyryon</span>, Ashley Rowe * <span style="color:blue;">Myrgh Ludewon</span>, Ada Williams '''A''' * <span style="color:blue;">Palmor Tyr Sans</span>, James Leonard Palmer * <span style="color:blue;">Peder An Mor</span>, Harold Cecil Edey '''A''' * <span style="color:blue;">Telenores An Golom Wyn</span>, Dama Alida Luisa Brittain * <span style="color:blue;">Ton Mor-Bras</span>, Borlase Smart * <span style="color:blue;">Whyler A-Bell</span>, Frederick Christian Hirst Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1932|1932 - Dons Meyn Rosmodres, Eglosveryan]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1933 - An Garrek| next=[[Gorsedh 1934|1934 - Bre Padderbury, Mahunyes]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1933]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] kqq8zcskf320uuzsqbgc4183jv0ymx7 Gorsedh 1934 0 19540 228143 228112 2026-07-26T15:27:40Z Gwikor Frank 10931 228143 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1934''' o an seythves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth Bre Padderbury, Mahunyes yn Gwynngala, 1934. Ynstallys veu <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]] avel [[Bardh Meur]], orth an Orsedh ma, gans <span style="color:blue;">Tolzethan</span>, [[Joseph Hambley Rowe]] avel y Gannas. == Berdh Nowydh 1934 == Tredhek bardh a veu enorys yn Gorsedh 1934. An re ma o: * <span style="color:blue;">Barth An Cleghtour</span>, Dr John Symons * <span style="color:blue;">Cares An Ydhyn</span>, Laura Dickenson * <span style="color:blue;">Den A Wyk</span>, Thomas Boulden * <span style="color:blue;">Gwas Gwethnok</span>, [[Ernest Edwin Morton Nance]] * <span style="color:blue;">Maghteth Ylow</span>, Maisie Radford * <span style="color:blue;">Map Kenwyn</span>, [[Cecil Beer]] * <span style="color:blue;">Map Lodenek</span>, Sleeman Tabb * <span style="color:blue;">Morrep</span>, Samuel Syrus Hunt * <span style="color:blue;">Myrgh An Gonyow</span>, Margaret Goodeve Barlow * <span style="color:blue;">Rescarow</span>, Horace James Willmott * <span style="color:blue;">Scryfer An Mor</span>, [[Robert Victor Walling]] * <span style="color:blue;">Tan Dyvarow</span>, [[Francis Cargeeg]] * <span style="color:blue;">Tredynek</span>, Francis Septimus Tredinnick {{sequence| prev=[[Gorsedh 1933|1933 - An Garrek]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1934 - Bre Padderbury| next=[[Gorsedh 1935|1935 - Pennsans]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1934]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] 3kijr8vki0wn9ihbcl5sokbgse7bbmk 228159 228143 2026-07-27T11:15:36Z Brwynog 9679 228159 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1934''' o an seythves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth Bre Padderbury, Mahunyes yn Gwynngala, 1934. Ynstallys veu <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]] avel [[Bardh Meur]], orth an Orsedh ma, gans <span style="color:blue;">Tolzethan</span>, [[Joseph Hambley Rowe]] avel y Gannas. == Berdh Nowydh 1934 == Tredhek bardh a veu enorys yn Gorsedh 1934. An re ma o: * <span style="color:blue;">Barth An Cleghtour</span>, Dr John Symons * <span style="color:blue;">Cares An Ydhyn</span>, Laura Dickenson * <span style="color:blue;">Den A Wyk</span>, Thomas Boulden * <span style="color:blue;">Gwas Gwethnok</span>, [[Ernest Edwin Morton Nance]] '''A''' * <span style="color:blue;">Maghteth Ylow</span>, Maisie Radford * <span style="color:blue;">Map Kenwyn</span>, [[Cecil Beer]] '''A''' * <span style="color:blue;">Map Lodenek</span>, Sleeman Tabb * <span style="color:blue;">Morrep</span>, Samuel Syrus Hunt * <span style="color:blue;">Myrgh An Gonyow</span>, Margaret Goodeve Barlow '''A''' * <span style="color:blue;">Rescarow</span>, Horace James Willmott * <span style="color:blue;">Scryfer An Mor</span>, [[Robert Victor Walling]] * <span style="color:blue;">Tan Dyvarow</span>, [[Francis Cargeeg]] '''A''' * <span style="color:blue;">Tredynek</span>, Francis Septimus Tredinnick '''A''' Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1933|1933 - An Garrek]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1934 - Bre Padderbury| next=[[Gorsedh 1935|1935 - Pennsans]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1934]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] jpma4rbe4aa5zv0g8iphv23v8j215ib Gorsedh 1935 0 19552 228160 228111 2026-07-27T11:16:42Z Brwynog 9679 228160 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1935''' o an ethves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn [[Pennsans]] yn Gwynngala, 1935. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Tolzethan</span>, [[Joseph Hambley Rowe]]. == Berdh Nowydh 1935 == Dewdhek bardh a veu enorys yn Gorsedh 1935. An re ma o: * <span style="color:blue;">Blejen Als</span>, Valerie Violet Cook '''A''' * <span style="color:blue;">Car An Vebyon</span>, Henry Walter Hepburn-Stuart-Forbes-Trefusis * <span style="color:blue;">Carer An Ros</span>, John Pethybridge * <span style="color:blue;">Cof Kernewek</span>, Jane Kelynack * <span style="color:blue;">Den Newodhow</span>, Albert Harold Luke * <span style="color:blue;">Den Ylow</span>, William Coulson Tregarthen * <span style="color:blue;">Dyon Freth</span>, Revd Denys Clinton Hoey * <span style="color:blue;">Fenten Beler</span>, Henry Martin Creswell Payne * <span style="color:blue;">Gwas Credan</span>, Revd John Stona * <span style="color:blue;">Gwythyas An Ganel</span>, Syrr Edward Nicholl * <span style="color:blue;">Kernow Tramor</span>, Syrr John Langdon Bonython * <span style="color:blue;">Pronter Jolyf</span>, Revd Leslie Verne Jolly Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1934|1934 - Bre Padderbury]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1935 - Pennsans| next=[[Gorsedh 1936|1936 - An Gelli, Ponswad]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1935]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] eg3dahzevd1k8ofk54atd1yyiknok16 Gorsedh 1936 0 19553 228161 228110 2026-07-27T11:17:36Z Brwynog 9679 228161 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1936''' o an nawves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys ort An Gelli yn [[Ponswad]] yn Gwynngala, 1936. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Tolzethan</span>, [[Joseph Hambley Rowe]]. == Berdh Nowydh 1936 == Seyth bardh a veu enorys yn Gorsedh 1936. An re ma o: * <span style="color:blue;">Bre</span>, Nicholas Bray * <span style="color:blue;">Carn Yorgh</span>, Revd John Pearce * <span style="color:blue;">Den An Chapelyow</span>, Lawrence Maker * <span style="color:blue;">Holyer An Dus Coth</span>, Wilfred Sarre * <span style="color:blue;">Lorgh Vras</span>, Charles Taylor * <span style="color:blue;">Map Syllan</span>, John Eynon Hooper * <span style="color:blue;">Scoren Las</span>, Phyllis Adeline Dean '''A''' Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1935|1935 - Pennsans]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1936 - An Gelli, Ponswad| next=[[Gorsedh 1937|1937 - Dons Meyn Bosskawen]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1936]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] jm34itmgtasgyvsqjd07eltmlt1g80u Gorsedh 1937 0 19554 228162 228109 2026-07-27T11:18:58Z Brwynog 9679 228162 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1937''' o an degves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth [[Dons Meyn Bosskawen]] yn Gwynngala, 1937. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]]. Ynstallys veu Kannas Bardh Meur nowydh, <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. == Berdh Nowydh 1937 == Tredhek bardh a veu enorys yn Gorsedh 1937. An re ma o: * <span style="color:blue;">Cares An Mowysy</span>, Kathleen Jennie Rowe '''A''' * <span style="color:blue;">Den A Fawy</span>, Ralph Rowe * <span style="color:blue;">Den A Gardyth</span>, Arthur Leonard Goldsworthy * <span style="color:blue;">Eos Kernow</span>, Gladys Hoskin * <span style="color:blue;">Flogh Tywardreath</span>, Frederick Louis Harris * <span style="color:blue;">Gwas Rumon</span>, Courtenay Arthur Ralegh-Radford * <span style="color:blue;">Gweresor</span>, Revd Canon Frank Rupert Mills * <span style="color:blue;">Gwythor</span>, Arthur Rowett * <span style="color:blue;">Holyer Delegh</span>, Revd John Herbert Adams * <span style="color:blue;">Lef An Howlsedhas Pell</span>, William John Trevorrow * <span style="color:blue;">Map Porthya Goth</span>, Charles Short Murrish '''A''' * <span style="color:blue;">Map Ust</span>, Benjamin Angwin * <span style="color:blue;">Ylewyth Mur</span>, Syrr George Thalben-Ball Merkys yw berdh amyttys der apposyans y'n taves gans '''A'''. {{sequence| prev=[[Gorsedh 1936|1936 - An Gelli, Ponswad]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1937 - Dons Meyn Bosskawen| next=[[Gorsedh 1938|1938 - Dons Meyn Trippet]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1937]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] 38z1ji7cr6617dn0pefqdtn3ghrc35d Gorsedh 1944 0 19565 228139 228119 2026-07-26T13:58:37Z Gwikor Frank 10931 228139 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1944''' o an seytegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn Gwynngala, 1944. Drefen Nessa Bresel an Bys, byghan o an solempnita, synsys yn [[Gwithti Kernow]] yn [[Truru]] gans gweres [[Fondyans Riel Kernow]]. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Peswar bardh a veu enorys yn Gorsedh 1944. An re ma o: * <span style="color:blue;">Brosyores</span>, Margaret Norris * <span style="color:blue;">Corsen Dreghys</span>, Gladys Hunkin * <span style="color:blue;">Men Elvan</span>, Douglas Stanley-Jones * <span style="color:blue;">Yuthel</span>, Charles Howard Jewell {{sequence| prev=[[Gorsedh 1943|1943 - Fondyans Riel Kernow]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1944 - Fondyans Riel Kernow| next=[[Gorsedh 1945|1945 - Fondyans Riel Kernow]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1944]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] 9ywhji3diuw8p3kpvketwoeyocjw4vl Gorsedh 1945 0 19566 228137 2026-07-26T13:56:26Z Gwikor Frank 10931 Folen gwruthys gans: ''''Gorsedh Kernow 1945''' o an seytegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn Gwynngala, 1945. Drefen Nessa Bresel an Bys, byghan o an solempnita, synsys yn [[Gwithti Kernow]] yn [[Truru]] gans gweres [[Fondyans Riel Kernow]]. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 19...' 228137 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1945''' o an seytegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn Gwynngala, 1945. Drefen Nessa Bresel an Bys, byghan o an solempnita, synsys yn [[Gwithti Kernow]] yn [[Truru]] gans gweres [[Fondyans Riel Kernow]]. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 1945. An re ma o: * <span style="color:blue;">Car Tyr Meneghek</span>, Alfred Stanley Oates * <span style="color:blue;">Cares Yowynkes</span>, Louisa Blamey * <span style="color:blue;">Flogh Plu Woran</span>, Anne Treneer * <span style="color:blue;">Gwas Gwennap</span>, Frederick Gordon Barnett * <span style="color:blue;">Gwas Merryn</span>, Stanley Old * <span style="color:blue;">Map Lafrowda</span>, Revd Harry Reseigh * <span style="color:blue;">Myrgh Cambron</span>, Bessie Wallace * <span style="color:blue;">Pyscador A Gan</span>, Jack Collings * <span style="color:blue;">Studhyores Kernow</span>, Phyllis Mary Angove * <span style="color:blue;">Whyler Hengovath</span>, John Joseph Beckerlegge {{sequence| prev=[[Gorsedh 1944|1944 - Fondyans Riel Kernow]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1945 - Fondyans Riel Kernow| next=[[Gorsedh 1946|1946 - Plen an Gwari Lannberan]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1945]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] l0n038i76jjb8tt2xstwnt7ss7rub4g 228140 228137 2026-07-26T13:58:51Z Gwikor Frank 10931 228140 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1945''' o an etegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn Gwynngala, 1945. Drefen Nessa Bresel an Bys, byghan o an solempnita, synsys yn [[Gwithti Kernow]] yn [[Truru]] gans gweres [[Fondyans Riel Kernow]]. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 1945. An re ma o: * <span style="color:blue;">Car Tyr Meneghek</span>, Alfred Stanley Oates * <span style="color:blue;">Cares Yowynkes</span>, Louisa Blamey * <span style="color:blue;">Flogh Plu Woran</span>, Anne Treneer * <span style="color:blue;">Gwas Gwennap</span>, Frederick Gordon Barnett * <span style="color:blue;">Gwas Merryn</span>, Stanley Old * <span style="color:blue;">Map Lafrowda</span>, Revd Harry Reseigh * <span style="color:blue;">Myrgh Cambron</span>, Bessie Wallace * <span style="color:blue;">Pyscador A Gan</span>, Jack Collings * <span style="color:blue;">Studhyores Kernow</span>, Phyllis Mary Angove * <span style="color:blue;">Whyler Hengovath</span>, John Joseph Beckerlegge {{sequence| prev=[[Gorsedh 1944|1944 - Fondyans Riel Kernow]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1945 - Fondyans Riel Kernow| next=[[Gorsedh 1946|1946 - Plen an Gwari Lannberan]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1945]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] kw83bdwu2od6uc60k82nc6wy3nmv6fc Gorsedh 1946 0 19567 228141 2026-07-26T14:06:58Z Gwikor Frank 10931 Folen gwruthys gans: ''''Gorsedh Kernow 1946''' o an nownsegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth [[Plen an Gwari Lannberan]] yn [[Peran yn Treth]] yn Gwynngala, 1946. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 1946. An re ma o: * <span style="color:blue;">Ascorn Gwyn</span>, Ernest All...' 228141 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1946''' o an nownsegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth [[Plen an Gwari Lannberan]] yn [[Peran yn Treth]] yn Gwynngala, 1946. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Gonader A-Bell</span>, [[Trelawny Roberts]]. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 1946. An re ma o: * <span style="color:blue;">Ascorn Gwyn</span>, Ernest Allan Whitebone * <span style="color:blue;">Den Porth Prusya</span>, Harry Rowe * <span style="color:blue;">Dynsak Porthya</span>, Susan Geen * <span style="color:blue;">Kernow An Bencyta</span>, Archibald Campbell Glynn Grylls * <span style="color:blue;">Kernow An Crestyr</span>, Thomas Anthony Uren * <span style="color:blue;">Map Trewun</span>, Richard Stanley Best * <span style="color:blue;">Maplen An Dre</span>, Stuart Luttrell Peter * <span style="color:blue;">Morgar</span>, Leslie Chapman Sawdon * <span style="color:blue;">Pen Y Guntelles</span>, Revd Arthur Chirgwin * <span style="color:blue;">Tryger Ryp An Logh</span>, William Francis Dalton {{sequence| prev=[[Gorsedh 1945|1945 - Fondyans Riel Kernow]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1946 - Plen an Gwari Lannberan| next=[[Gorsedh 1947|1947 - Lannstefan]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1946]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] fbik12964xmgauwghkn01rpzijwthmk 228144 228141 2026-07-26T15:28:33Z Gwikor Frank 10931 228144 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1946''' o an nownsegves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys orth [[Plen an Gwari Lannberan]] yn [[Peran yn Treth]] yn Gwynngala, 1946. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]]. Ynstallys veu <span style="color:blue;">Map Mor</span>, [[Henry Trefusis]] avel y Gannas. Deg bardh a veu enorys yn Gorsedh 1946. An re ma o: * <span style="color:blue;">Ascorn Gwyn</span>, Ernest Allan Whitebone * <span style="color:blue;">Den Porth Prusya</span>, Harry Rowe * <span style="color:blue;">Dynsak Porthya</span>, Susan Geen * <span style="color:blue;">Kernow An Bencyta</span>, Archibald Campbell Glynn Grylls * <span style="color:blue;">Kernow An Crestyr</span>, Thomas Anthony Uren * <span style="color:blue;">Map Trewun</span>, Richard Stanley Best * <span style="color:blue;">Maplen An Dre</span>, Stuart Luttrell Peter * <span style="color:blue;">Morgar</span>, Leslie Chapman Sawdon * <span style="color:blue;">Pen Y Guntelles</span>, Revd Arthur Chirgwin * <span style="color:blue;">Tryger Ryp An Logh</span>, William Francis Dalton {{sequence| prev=[[Gorsedh 1945|1945 - Fondyans Riel Kernow]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1946 - Plen an Gwari Lannberan| next=[[Gorsedh 1947|1947 - Lannstefan]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1946]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] lmmmecxl8hg9v87d5sy0l0ogefjaohv Gorsedh 1947 0 19568 228145 2026-07-26T15:34:50Z Gwikor Frank 10931 Folen gwruthys gans: ''''Gorsedh Kernow 1947''' o an ugensves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn [[Lannstefan]] yn Gwynngala, 1947. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Map Mor</span>, [[Henry Trefusis]]. Dew warn ugens bardh a veu enorys yn Gorsedh 1947. An re ma o: * <span style="color:blue;">Blydhesyk</span>, Norma Ethel Lovell * <span style="color:blue;">Ca...' 228145 wikitext text/x-wiki '''Gorsedh Kernow 1947''' o an ugensves Gorsedh gwrys yn [[Kernow]] gans [[Gorsedh Kernow]], synsys yn [[Lannstefan]] yn Gwynngala, 1947. [[Bardh Meur]] an solempnita o <span style="color:blue;">Mordon</span>, [[Robert Morton Nance]], hag y Gannas <span style="color:blue;">Map Mor</span>, [[Henry Trefusis]]. Dew warn ugens bardh a veu enorys yn Gorsedh 1947. An re ma o: * <span style="color:blue;">Blydhesyk</span>, Norma Ethel Lovell * <span style="color:blue;">Car Fentynyow</span>, Revd Alfred Lane-Davies * <span style="color:blue;">Carer Crowsow</span>, William Francis Brown * <span style="color:blue;">Carer Mor</span>, Henry Arnold Williams * <span style="color:blue;">Cares Ethomogyon</span>, Polly Lanyon * <span style="color:blue;">Cares Ystory</span>, Rosina Martin * <span style="color:blue;">Conoc</span>, Edward Mills Cunnack * <span style="color:blue;">Godolghyn</span>, Revd Kenneth Schollar * <span style="color:blue;">Gunwyn</span>, [[George Pawley White]] * <span style="color:blue;">Gwas Breoc</span>, Revd Arthur Longden * <span style="color:blue;">Kernow An Bys Noweth</span>, Thomas John Nicholas * <span style="color:blue;">Map Dunheved</span>, John Andrew Shearme * <span style="color:blue;">Map Dyvroeth</span>, [[Richard Jenkin]] * <span style="color:blue;">Melynor</span>, William Ernest Miller * <span style="color:blue;">Porth-Horn Kernow</span>, James Treleaven * <span style="color:blue;">Prenwythor</span>, Charles Hoare * <span style="color:blue;">Rosvur</span>, Ethel Maud Udy White * <span style="color:blue;">Spyrys Kernow</span>, Louisa Goldsworthy * <span style="color:blue;">Styryer Meyn</span>, Cyril Ewart Leese * <span style="color:blue;">Synt Aubyn</span>, John Morice St Aubyn * <span style="color:blue;">Trevanyon</span>, [[Denis Trevanion]] * <span style="color:blue;">Tyrvyrgh</span>, Marjorie Christine Midlen {{sequence| prev=[[Gorsedh 1946|1946 - Plen an Gwari Lannberan]]| list=[[Gorsedh Kernow]]'''<br >1947 - Lannstefan| next=[[Gorsedh 1948|1948 - Carwynnen, Kammbronn]]| }} {{unn k}} {{Porth Kernow}} {{Gonisogeth Kernow}} [[Klass:1947]] [[Klass:Gorsedh Kernow]] st0lwhtmw7bb4abnjl3y14k88boyit4