Wikipedia kwwiki https://kw.wikipedia.org/wiki/Folen_dre MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Arbennek Keskows Devnydhyer Keskows Devnydhyer Wikipedia Keskows Wikipedia Restren Keskows Restren MediaWiki Keskows MediaWiki Skantlyn Keskows Skantlyn Gweres Keskows Gweres Klass Keskows Klass Porth Keskows Porth TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1765 228616 209235 2026-08-21T06:52:53Z Aqchampion 8099 klass 228616 wikitext text/x-wiki [[Restren:EdmundBonner.jpg|thumb|right|Edmund Bonner]] '''Edmund Bonner''' (?[[15ves kansblydhen|1500]] &ndash; 5ves [[Gwynngala]] [[16ves kansblydhen|1569]]) o [[Epskop]] [[Loundres]] yn-dann [[Henry VIII a Bow Sows|Henry VIII]] ha'n [[Maria I a Bow Sows|Vyghternes Maria]]. Wostalleth, yth esa ev ow promovya an gorughelder ryal dres an Eglos, ha negysydh Henry VIII o ev yn [[Rom]]. Mes nyns o da ganso an dasfurvyansow gwrys yn termyn [[Edward Seymour, 1sa Dug Gwlas an Hav|Dug Gwlas an Hav]]. [[Lyver Pysadow Kemmyn]] ev a enebas, hag y tehwelas ev orth an [[Eglos Katholik Romanek]]. Prisner o Bonner dres reyn [[Edward I a Bow Sows|Edward I]]. Yn-dann Varia, y servya ev avel Epskop Loundres ynwedh, ha persekutya Protestans avel 'kammgryjygyon' mar vilus hag ev dhe waynya an titel "Bloody Bonner" (''Bonner Goesek''). Yn 1555, y skrifas ev dewdhek pregoth gelwys ''Homelies sette forth by Eddmune Byshop of London, ... to be read within his diocese of London of all Parsons, vycars and curates, unto their parishioners upon Sondayes and holy days''. Nebes blydhen wosa henna, [[John Tregear]] a'ga hernewekhas: ottomma an [[Pregothow Treger]] (''gwelewgh an'' [http://wikisource.org/wiki/Tregear_Homilies tekst leun orth wikisource]) a yw mar boesek yn [[Dasserghyans Kernewek]] (yn arbennik rag [[Kernewek Unys Amendys]] ha [[Kernuack Nowedga|Kernewek Dewedhes]]). [[Elizabeth I a Bow Sows|Elizabeth]] yw devedhys myghternes yn 1558, hag yn 1560 y tehwelas Bonner dhe brison rag mentenya an Oferenn yn y benneglos. Naw blydhen wosa henna y ferwis ev, hwath prisner. {{DEFAULTSORT:Bonner, Edmund}} [[Klass:Dinethyansow 1500]] [[Klass:Kristoneth]] [[Klass:Mernansow 1569]] [[Klass:Sowson]] [[Klass:Tus yn relyjyon]] gilshfvhxszhqdsnl1mp0xa10faggxf 0 5849 228615 207025 2026-08-21T06:38:15Z Aqchampion 8099 klass 228615 wikitext text/x-wiki {{US County infobox| konteth =Augusta County| stat =Virginia | sel = | mappa = Map of Virginia highlighting Augusta County.svg | founded = [[1738]]| seat = [[Staunton, Virjynni|Staunton]] | brassa sita = [[Stuarts Draft, Virjynni|Stuarts Draft]] | enep = 2,515 | enep tir = 2,514 | enep dowr = 1 | enep percentage = 0.06% | census yr = 2006| poblans = 70,910 | doesedh = 26 | web = | |}} '''Konteth Augusta''' (yn {{lang-en|Augusta County}}) yw [[konteth]] yn [[Virjynni]], [[Statys Unys Amerika]]. {{Stokk-Virjynni}} {{Kontethow Virjynni}} [[Klass:Kontethow Virjynni|Augusta]] [[Klass:Tredhek Trevesigeth]] j3rhd3a597bilzdv9jeximztubrmyuj 0 6326 228617 223171 2026-08-21T07:12:18Z Aqchampion 8099 klass 228617 wikitext text/x-wiki [[File:Roscoff-126-Hafenbecken-Boote-1978-gje.jpg|thumb|upright=1.30|Roscoff]] Tre a [[Breten Vyghan|Vreten Vyghan]], yn [[Bro Leon|Leon]], yw '''Rosko'''. A Rosko y has gorholyon war-tu [[Aberplymm]], yn [[Pow Sows]], ryb [[Kernow]]. [http://www.roscoff.fr/ Gwiasva Tre Rosko] [[Klass:Breten Vyghan]] [[Klass:Keynvor Atlantek]] [[Klass:Leow peblys yn Europa]] 8ay95vk8r5286t1i91rq7uzaxjhpwuo 0 7485 228620 223632 2026-08-21T09:03:29Z Aqchampion 8099 klass 228620 wikitext text/x-wiki [[Restren:2008 03 28 - Frederick - City Hall 2.jpg|thumb|300 px|Frederick]] [[Restren:Frederick County Maryland Incorporated and Unincorporated areas Frederick Highlighted.svg|thumb|300 px|]] '''Frederick''' yw cita ha se konteth [[Konteth Frederick, Tir Maria|Konteth Frederick]], [[Tir Maria]], [[Statys Unys]]. An cita a veu fondys yn 1745. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 78,171. == Gwiasva == * [http://www.cityoffrederick.com/ www.cityoffrederick.com] {{stokk-su}} [[Klass:Citys yn Tir Maria]] [[Klass:Gorcita Washington]] [[Klass:Seow konteth yn Tir Maria]] [[Klass:Tredhek Trevesigeth]] lzi3ehf4kts5yz8d2v6a9p7idb5yxl4 0 8276 228613 209795 2026-08-21T06:21:48Z Aqchampion 8099 klass 228613 wikitext text/x-wiki [[Restren:Justin_Bieber_in_2015.jpg|thumb|Bieber, 2015]] '''Justin Drew Bieber''' (1 Meurth 1994) yw kaner ha gwarier [[Kanada|kanadek]] geryes da. {{stokk-tus}} {{DEFAULTSORT:Bieber, Justin}} [[Klass:Dinethyansow 1994]] [[Klass:Kanadians]] [[Klass:Kanoryon]] [[Klass:Kesrosweyth]] cxme82g7dwnppyhapkff8iv92k2w96s 0 9079 228614 217322 2026-08-21T06:35:43Z Aqchampion 8099 klass 228614 wikitext text/x-wiki [[File:Hanmer sign.jpg|thumb|Hanmer]] '''Hanmer''' yw tre yn [[Wrecsam]], [[Kembra]]; (SJ43NE09).<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> Yma hi 102.8 mildir (165.4 km) dhiworth [[Kardydh]] ha 151.2 m (243.2 km) dhiworth [[Loundres]]. 648 o braster an poblans yn [[2011]], ha 47 (7.3%) a wodhya kewsel [[Kembrek]]. == Pednventydnyow == {{Reflist}} [[Klass:Gwigow yn Kembra]] [[Klass:Kemenethow Kembra]] 6ldtn2rvgrstmah6fft0t7v3qwj9bn9 2 11267 228612 228546 2026-08-20T21:29:12Z Gazamp 9824 228612 wikitext text/x-wiki <center>I'm more active on English Wikipedia; contact me [[:en:User talk:Gazamp|there]]</center> <table class="layout plainlinks" style="margin:auto; text-align:left; background:transparent;"> <tr> <td style="text-align:center; padding:14px;"> [[File:Flag of the United Kingdom.svg|35px|link=en:User:Gazamp|English Wikipedia]] </td> <td style="text-align:center; padding:14px;"> [[File:Flag of Norway.svg|35px|link=no:User:Gazamp|Norwegian Wikipedia]] </td> <td style="text-align:center; padding:14px;"> [[File:Flag of Spain (civil).svg|35px|link=es:User:Gazamp|Spanish Wikipedia]] </td> <td style="text-align:center; padding:14px;"> [[File:Commons-logo.svg|31px|link=commons:User:Gazamp|Commons]] </td> <td style="text-align:center; padding:14px;"> [[File:Wiktionary-logo.svg|51px|link=wikt:User:Gazamp|Wiktionary]] </td> <td style="text-align:center; padding:13px;"> [[File:Wikidata-logo.svg|47px|link=d:User:Gazamp|Wikidata]] </td> </tr> </table> {{Babel|en|kw-2|es-1}} {{Navbox|name = Artiklow26 |title = Artiklow 2026 (35)|list1 =[[Ughelvarr]] {{&middot;}} [[Etholans ollgemmyn Ruvaneth Unys 2024]] {{&middot;}} [[Park Hill, Sheffield]] {{&middot;}} [[Diwotti]] {{&middot;}} [[The Boy and the Heron]] {{&middot;}} [[Mona kemmyn kreun]] {{&middot;}} [[Michelle Donelan]] {{&middot;}} [[Dehen rew]] {{&middot;}} [[Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres]] {{&middot;}} [[Lin Bakerloo]] {{&middot;}} [[Lin Central]] {{&middot;}} [[Lin Jubilee]] {{&middot;}} [[2026]] {{&middot;}} [[Lin Northern]] {{&middot;}} [[Pons Loundres]] {{&middot;}} [[Rose of Nevada]] {{&middot;}} [[Gwaraji Donmar]] {{&middot;}} [[Penn West]] {{&middot;}} [[Etholansow leel Ruvaneth Unys 2026]] {{&middot;}} [[Cita Loundres]] {{&middot;}} [[Lin Victoria]] {{&middot;}} [[Rhun ap Iorwerth]] {{&middot;}} [[Reyth Godhvewnans ha Powdir 1981]] {{&middot;}} [[Governans nessa Boris Johnson]] {{&middot;}} [[Brooklyn]] {{&middot;}} [[Penneglos S. Pol]] {{&middot;}} [[Jean Paton]] {{&middot;}} [[Chansler an Statarghow]] {{&middot;}} [[Skrifennyas an Pervedh]] {{&middot;}} [[Pewasow Laurence Olivier 2026]] {{&middot;}} [[Rosamund Pike]] {{&middot;}} [[Lyverva Courtney]] {{&middot;}} [[Floella Benjamin]] {{&middot;}} [[Chi an Arlydhi]] {{&middot;}} [[Chi an Gemmynyon]]}} {{Navbox|name = Artiklow25 |title = Artiklow 2025 (9)|list1 =[[Nans Aran]] {{&middot;}} [[Aval paradhis]] {{&middot;}} [[Limaval]] {{&middot;}} [[Pewasow Laurence Olivier 2025]] {{&middot;}} [[Pab Lew XIV]] {{&middot;}} [[2025]] {{&middot;}} [[My Neighbor Totoro]] {{&middot;}} [[Rachel Reeves]] {{&middot;}} [[Hogen limaval Key]]}} {{Navbox|name = Artiklow24 |title = Artiklow 2024 (4)|list1 =[[Pennserneth arnowedhieth]] {{&middot;}} [[Park Hyde, Loundres]] {{&middot;}} [[Gwariva Genedhlek]]}} {{Navbox|name = Artiklow23 |title = Artiklow 2023 (7)|list1 =[[John Fetterman]] {{&middot;}} [[Everything Everywhere All at Once]] {{&middot;}} [[Pewasow Akademi]] {{&middot;}} [[Pewasow Laurence Olivier]] {{&middot;}} [[Standing at the Sky's Edge]] {{&middot;}} [[Pewasow Laurence Olivier 2023]] {{&middot;}} [[Hel Riel Albert]]}} {{Navbox|name = Artiklow22 |title = Artiklow 2022 (17)|list1 =[[Zara Rutherford]] {{&middot;}} [[The Guardian]] {{&middot;}} [[Paper nowodhow]] {{&middot;}} [[Etholans Konsel Kernow, 2021]] {{&middot;}} [[Pewas Pennserneth Pritzker]] {{&middot;}} [[Pennserneth milusiethel]] {{&middot;}} [[Akord Paris]] {{&middot;}} [[Mark Drakeford]] {{&middot;}} [[Marine Le Pen]] {{&middot;}} [[Ska Keller]] {{&middot;}} [[Channel 4]] {{&middot;}} [[Asran rag Besyel, Gonisogeth, Media ha Sport]] {{&middot;}} [[Fruktos]] {{&middot;}} [[Nadine Dorries]] {{&middot;}} [[Jonas Gahr Støre]] {{&middot;}} [[Liz Truss]] {{&middot;}} [[Skrifennyas an Stat rag Besyel, Gonisogeth, Media ha Sport]] {{&middot;}} [[Governans kynsa Boris Johnson]]}} {{Navbox|name = Artiklow21 |title = Artiklow 2021 (41)|list1 = [[Kelly Loeffler]] {{&middot;}} [[Bloomington, Illinois]] {{&middot;}} [[Raphael Warnock]] {{&middot;}} [[Gwithti Mordir Nowydh Te Papa Tongarewa]] {{&middot;}} [[Jon Ossoff]] {{&middot;}} [[David Perdue]] {{&middot;}} [[Robert Halfon]] {{&middot;}} [[Penneglos Truru]] {{&middot;}} [[Penneglos Lichfield]] {{&middot;}} [[Lichfield]] {{&middot;}} [[Kaja Kallas]] {{&middot;}} [[Durham]] {{&middot;}} [[Paul Tyler]] {{&middot;}} [[Nadia Whittome]] {{&middot;}} [[Bernie Sanders]] {{&middot;}} [[Dianne Feinstein]] {{&middot;}} [[Lisa Murkowski]] {{&middot;}} [[BBC]] {{&middot;}} [[Broadcasting House]] {{&middot;}} [[Dewisyans ollgemmyn Norgagh, 2021]] {{&middot;}} [[Zarah Sultana]] {{&middot;}} [[Lyverva]] {{&middot;}} [[Lyverva Kuntelles]] {{&middot;}} [[Birmingham]] {{&middot;}} [[Lyverva Birmingham]] {{&middot;}} {{highlight|[[Chi Kanasedhoryon Florida]] {{&middot;}} [[Brian Schatz]] {{&middot;}} [[Mazie Hirono]] {{&middot;}} [[Ralph Northam]] {{&middot;}} [[Marco Rubio]] {{&middot;}} [[Ed Markey]] {{&middot;}} [[Parti Bavaria]] {{&middot;}} [[Bavaria]] {{&middot;}} [[Augsburg]] {{&middot;}} [[Munich]] {{&middot;}} [[Alexandria Ocasio-Cortez]] {{&middot;}} [[Socyalydhyon Demokratek Amerika]] {{&middot;}} [[Rashida Tlaib]] {{&middot;}} [[Unyans Socyal Kristyon yn Bavaria]] {{&middot;}} [[Landtag Bavaria]]|lightblue}}|below={{highlight|[[Wikipedia:KWikiWriMo|KWikiWriMo 2021]] (15)|lightblue}}}} {{Navbox|name = Artiklow20 |title = Artiklow 2020 (158)|list1 = [[Sinn Féin]] {{&middot;}} [[Steven Spielberg]] {{&middot;}} [[Parti Gwer Pow Sows ha Kembra]] {{&middot;}} [[Otto von Bismarck]] {{&middot;}} [[Dollar Statys Unys]] {{&middot;}} [[Jonathan Bartley]] {{&middot;}} [[Siân Berry]] {{&middot;}} [[Chuck Schumer]] {{&middot;}} [[Gwynedd]] {{&middot;}} [[Mike Pence]] {{&middot;}} [[Nicola Sturgeon]] {{&middot;}} [[Benjamin Disraeli]] {{&middot;}} [[Mayfair]] {{&middot;}} [[Piccadilly]] {{&middot;}} [[Jay Inslee]] {{&middot;}} [[Andrew Cuomo]] {{&middot;}} [[Stacey Abrams]] {{&middot;}} [[Lincolnshire]] {{&middot;}} [[Pedrek Trafalgar]] {{&middot;}} [[Gretchen Whitmer]] {{&middot;}} [[Nancy Pelosi]] {{&middot;}} [[Papoua Gyni Nowydh]] {{&middot;}} [[Michelle Obama]] {{&middot;}} [[Tim Berners-Lee]] {{&middot;}} [[Cixi]] {{&middot;}} [[Gwithti Bretennek]] {{&middot;}} [[Derek Thomas]] {{&middot;}} [[George Eustice]] {{&middot;}} [[Mary Shelley]] {{&middot;}} [[Mary Lou McDonald]] {{&middot;}} [[Korf Lagha an Statys Unys]] {{&middot;}} [[Theresa Villiers]] {{&middot;}} [[Julia Goldsworthy]] {{&middot;}} [[Skrifennyas a Stat rag an Kerghynnedh, Boos ha Negysyow Powek]] {{&middot;}} [[Michael Heseltine]] {{&middot;}} [[John Bercow]] {{&middot;}} [[Angela Rayner]] {{&middot;}} [[Molly Scott Cato]] {{&middot;}} [[Parti Brexit]] {{&middot;}} [[Caroline Lucas]] {{&middot;}} [[Magid Magid]] {{&middot;}} [[Rosena Allin-Khan]] {{&middot;}} [[Dawn Butler]] {{&middot;}} [[Jeremy Corbyn]] {{&middot;}} [[Suella Braverman]] {{&middot;}} [[Geoffrey Cox]] {{&middot;}} [[Jeremy Wright]] {{&middot;}} [[Sadiq Khan]] {{&middot;}} [[Tooting]] {{&middot;}} [[Maidstone]] {{&middot;}} [[Sheffield]] {{&middot;}} [[Olivia Blake]] {{&middot;}} [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2017]] {{&middot;}} [[Emmanuel Macron]] {{&middot;}} [[Rishi Sunak]] {{&middot;}} [[Wendy Chamberlain]] {{&middot;}} [[Gwariow Europek]] {{&middot;}} [[Baku]] {{&middot;}} [[Koprivnica]] {{&middot;}} [[Kim Jong-un]] {{&middot;}} [[Marsha Blackburn]] {{&middot;}} [[Parti Repoblikanek]] {{&middot;}} [[Lamar Alexander]] {{&middot;}} [[Maryville, Tennessi]] {{&middot;}} [[Kamala Harris]] {{&middot;}} [[Maya Angelou]] {{&middot;}} [[Diane Abbott]] {{&middot;}} [[Brexit]] {{&middot;}} [[Ian Blackford]] {{&middot;}} [[Elijah Cummings]] {{&middot;}} [[Stephanie Tubbs Jones]] {{&middot;}} [[Nick Clegg]] {{&middot;}} [[Florence Eshalomi]] {{&middot;}} [[Brighton]] {{&middot;}} [[Mhairi Black]] {{&middot;}} [[Lloyd Russell-Moyle]] {{&middot;}} [[Sharice Davids]] {{&middot;}} [[Sajid Javid]] {{&middot;}} [[Point Pleasant, Virjynni West]] {{&middot;}} [[Vladimir Putin]] {{&middot;}} [[Deb Haaland]] {{&middot;}} [[Sorø]] {{&middot;}} [[Harrow]] {{&middot;}} [[Steve Gilbert]] {{&middot;}} [[Brian Paddick]] {{&middot;}} [[Pennskol Texas Tech]] {{&middot;}} [[Stephen Morgan]] {{&middot;}} [[Waheed Alli]] {{&middot;}} [[Shirley Chisholm]] {{&middot;}} [[Ormond Beach, Florida]] {{&middot;}} [[Konteth Volusia, Florida]] {{&middot;}} [[Oak Hill, Florida]] {{&middot;}} [[Orange City, Florida]] {{&middot;}} [[Lincoln]] {{&middot;}} [[Lake Helen, Florida]] {{&middot;}} [[Konteth Orange, Florida]] {{&middot;}} [[Sal Brinton]] {{&middot;}} [[Munira Wilson]] {{&middot;}} [[Sally Hamwee]] {{&middot;}} [[Magdeburg]] {{&middot;}} [[Alosa]] {{&middot;}} [[Nicky Morgan]] {{&middot;}} [[Jane Hunt]] {{&middot;}} [[Rushanara Ali]] {{&middot;}} [[Bethnal Green ha Bow]] {{&middot;}} [[Yasmin Qureshi]] {{&middot;}} [[DeLand, Florida]] {{&middot;}} [[Loughborough (pastel vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2019]] {{&middot;}} [[Jennifer Wexton]] {{&middot;}} [[Boppard]] {{&middot;}} [[Choklet]] {{&middot;}} [[Theobroma cacao]] {{&middot;}} [[Barbara Comstock]] {{&middot;}} [[Jo Swinson]] {{&middot;}} [[Amy Callaghan]] {{&middot;}} [[Dunbartonshire Est]] {{&middot;}} [[Margaret Ewing]] {{&middot;}} [[Bolton Soth-Est]] {{&middot;}} [[Manchester]] {{&middot;}} [[Brighton Pavilion (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Fareham (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Aldershot (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Brighton Kemptown (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Twickenham (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Tania Mathias]] {{&middot;}} [[Vince Cable]] {{&middot;}} [[Worthing]] {{&middot;}} [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2001]] {{&middot;}} [[Chichester]] {{&middot;}} [[Fife North-Est (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Fife North-Est]] {{&middot;}} [[Fife North-Est (pastell vro Senedhek Alban)]] {{&middot;}} [[Wera Hobhouse]] {{&middot;}} [[Etholans lewydhek Statys Unys, 2016]] {{&middot;}} [[Tim Kaine]] {{&middot;}} [[Elizabeth Warren]] {{&middot;}} [[Aldridge-Brownhills (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Wendy Morton]] {{&middot;}} [[Sheryll Murray]] {{&middot;}} [[Harlow]] {{&middot;}} [[Barnstaple]] {{&middot;}} [[Kernow Soth Est (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Porth Ia (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Harlow (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Priti Patel]] {{&middot;}} [[Xavier Bettel]] {{&middot;}} [[Parti Demokratek (Lushaborg)]] {{&middot;}} [[Parti Tus Socyal Kristyon]] {{&middot;}} [[Parti Oberoryon Socyalydhek Lushaborg]] {{&middot;}} [[Ingrida Šimonytė]] {{&middot;}} [[Leo Varadkar]] {{&middot;}} [[Adam Price]] {{&middot;}} [[Karvyrdhin Est ha Dinefwr (pastell vro Senedhek RU)]] {{&middot;}} [[Etholans lewydhek Statys Unys, 2020]] {{&middot;}} [[Dewisyans ollgemmyn Norgagh, 2017]] {{&middot;}} [[Parti Lavur (Norgagh)]] {{&middot;}} [[Parti Rudh (Norgagh)]]}} {{Navbox|name = ArtiklowX |title = Articles I've contributed to|list1 =[[Pab Urban II]]{{&middot;}}[[Chuy García]]{{&middot;}}[[Vaughan Gething]]{{&middot;}}[[LKDT]]{{&middot;}}[[John Swinney]]{{&middot;}}[[Shirley Williams]]{{&middot;}}[[Jim Wallace, Baron Wallace a Tankerness]]}} ===Links=== *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox]] *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox2]] *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox3]] *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox4]] *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox5]] *[[Devnydhyer:Gazamp/sandbox6]] *[[Devnydhyer:Gazamp/Cheatsheet]] *[[Devnydhyer:Gazamp/Translations]] *[[Devnydhyer:Gazamp/Nowedhyans]] *{{Devnydhyer:Gazamp/subpagestemp}} *[[:Klass:Parti Lavur]], [[:Klass:Parti Gwyrdh]], [[:Klass:Parti Repoblikanek]] *[[Wikipedia:Gerva]] *[https://humaniki.wmcloud.org/search Gender gap tool] *[[Senedh an Statys Unys]] {{Start box}} {{s-bef|before=[[Sydney Chapman]] ([[Parti Gwithadorek|Gw]])}} {{s-ttl|title=[[Chi Kemmynyon a'n Ruwvaneth Unys|Esel Senedh]] rag [[Chipping Barnet (pastell vro Senedhek RU)|Chipping Barnet]]|years=[[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2005|2005]]-}} {{s-aft|after=''Yn offis a-lemmyn''}} {{s-bef|before=[[Michael Gove]]}} {{s-ttl|title=[[Skrifennyas a Stat rag an Kerghynnedh, Boos ha Negysyow Powek|Skrifenyades a Stat rag an Kerghynnedh,<br />Boos ha Negysyow Powek]]|years=2019-2020}} {{s-aft|after=[[George Eustice]]}} {{s-bef|before=[[Owen Paterson]]}} {{s-ttl|title=Skrifenyades a Stat rag Iwerdhon Gledh|years=2012-2016}} {{s-aft|after=[[James Brokenshire]]}} {{s-bef|before=[[Sadiq Khan]]}} {{s-ttl|title=Menystres a Stat rag Karyans|years=2010-2012}} {{s-aft|after=[[Simon Burns]]}} {{End box}} ====To Do==== *[[Jeremy Hunt]] *[[Oliver Dowden]] *[[Anneliese Dodds]] *[[Taiwo Owatemi]] *[[Emily Thornberry]] *[[Ed Miliband]] *[[Andy Burnham]] *[[Thangam Debbonaire]] *[[Sarah Green]] *[[Helen Morgan]] <center> 75sba2jxs4ndeph5iyc15mvwv10i20g 0 11522 228622 215307 2026-08-21T09:43:03Z Aqchampion 8099 klass 228622 wikitext text/x-wiki {{Taklow| fetchwikidata=ALL | onlysourced=no| suppressfields= }} '''''Ben 10''''' yw kevres pellwolok bywhes [[Statys Unys|amerikanek]]. {{stub}} [[Klass:Fugieth skiensel]] [[Klass:Pellwolok amerikanek]] [[Klass:Towlennow pellwolok]] tf15i2b76fz6x7fklo88n5wzqqujc77 0 11632 228618 228457 2026-08-21T07:25:31Z Aqchampion 8099 klass 228618 wikitext text/x-wiki {{fixkw|date=Est 2020}} [[File:Official portrait of Baroness Brinton crop 2.jpg|thumb|Brinton yn 2018]] '''Sarah Virginia 'Sal' Brinton, Baroness Brinton''' (genys 1 Ebrel [[1955]] yn [[Loundres]], [[Pow Sows]]) yw politegores bretennek, an Lewydh a'n [[Parti Livrel Werinel]] a-dhia [[2015]] ha [[2019]] hag esel [[Chi an Arlydhi]] a-dhia [[2011]].<ref>[https://www.libdems.org.uk/sal_brinton Sal Brinton], Liberal Democrats (yn Sowsnek), kyrghys 24 Gortheren 2020</ref> ==Devynnow== {{reflist}} {{stokk-tus-ru}} {{DEFAULTSORT:Brinton, Sal}} {{Eseli a'n Chy an Arlydhi Livrel Werinel}} [[Klass:Devnydhyoryon kador ros]] [[Klass:Dinethyansow 1955]] [[Klass:Eseli Chi an Arlydhi a'n RU]] [[Klass:Konseloryon]] [[Klass:Ombrofyoryon]] [[Klass:Parti Livrel Werinel]] [[Klass:Politegoresow]] [[Klass:Sowsesow]] gkvhgmmchlhv2pp7us23ygccjbry3bc 0 11951 228621 209502 2026-08-21T09:15:06Z Aqchampion 8099 klass 228621 wikitext text/x-wiki {{fixkw|date=Est 2020}} [[File:Tania Mathias Headshot.jpg|thumb|Mathias yn [[2013]]]] '''Tania Wyn Mathias''' (genys 21 Metheven [[1964]] yn [[Kensington]], [[Loundres]]) yw medhoges lagasow ({{lang-en|ophthalmologist}}) ha politegores [[Breten Veur|a Vreten]]. Hi a servas a esel Senedh [[Parti Gwithadorek|gwithadorek]] rag [[Twickenham (pastell vro Senedhek RU)|Twickenham]] a-dhia [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2015|2015]] bys yn [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2017|2017]]. Mathias a fethas [[Vince Cable]] yn [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2015|etholans 2015]], ow kwaynya 25,580 vota erbynn an 23,563 gans Cable.<ref>[https://www.swlondoner.co.uk/general-election-2015-conservative-tania-mathias-stunned-after-defeating-vince-cable-in-twickenham-seat/ General Election 2015: Conservative Tania Mathias stunned after defeating Vince Cable in Twickenham seat], ''SW Londonder'' (yn Sowsnek), 8 Me 2015, kyrgys 20 Est 2020</ref> Hi a veu fethys gans Cable yn [[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2017|etholans 2017]]. ==Devynnow== {{reflist}} {{stokk-tus-ru}} {{DEFAULTSORT:Mathias, Tania}} {{clear}} {{sequence| prev=[[Vince Cable]]| list=[[Chi Kemmynyon a'n Ruwvaneth Unys|Esel Senedh]] rag [[Twickenham (pastell vro Senedhek RU)|Twickenham]]'''<br >[[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2015|2015]] &mdash;[[Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2017|2017]]| next=[[Vince Cable]] }} [[Klass:Dinethyansow 1964]] [[Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017]] [[Klass:ES Parti Gwithyasel rag pastellow bro Pow Sows]] [[Klass:Konseloryon]] [[Klass:Politegoresow]] [[Klass:Politegoryon a Loundres]] [[Klass:Sowsesow]] 5t8hg5msaez0pg2xqrqboj9ou4744wv 0 14162 228619 227651 2026-08-21T07:57:01Z Aqchampion 8099 skantlyn 228619 wikitext text/x-wiki Kerneweger hag onan a hembronkoryon an [[Dasserghyans Kernewek]] o '''Ralph Saint Vincent Allin-Collins''' (1878 - 11 Ebrel 1948). Genys veu avel Ralph St Vincent Allin yn 1878 yn Lewisham, [[Loundres]] dhe John Henry Allin, panner a Gernow, hag Anna Maria Richmond, myrgh brager. Pan veu bloodh, an teylu a wayas dhe dreveglos ogas dhe Boulogne, [[Pow Frynk]]. Ev a leveris na gewsi [[Sowsnek]] bys dhe dhewdhek bloodh, mes ev a dhyskas Frynkek ena. Treylyas galwesik o herwydh niveryans 1911, ow triga ogas dhe Regent Street. Ev a dhemedhas Marie Eulalie (Julie) Mommens (1884-1951) mis Gwynngala 1915 yn Loundres. Y'n 1920ow ev a dhallathas dyski yethow Keltek. Ev a wodhya Iwerdhonek ha nebes Bretonek. Ev a lavasas ev dhe glewes an yeth Kernewek kowsys gans y deylu pan veu yowynk (kyn feu y das a Gylgh, yn Kledhbarth Kernow), ha dell wrug dyski an lavar hengovek 'This little piggy' yn Kernewek dhyworth den koth, Martin Uren y hanow (1813-1898), yn [[Lannergh]]. Yn neb kas ev a dhyskas Kernewek dhe glass yn Loundres. Allin-Collins a ynias war an yeth kowsys yn y glass, ow previ y vos possybyl der y ensampel y honan. Yn 1927 ev a dhyllas '' 'A Cornish Grammar' ''. Y'n gwettha prys, breusys veu y lyver awos bos kammgemeryansow ynno. Ev a skrifas niver a hwedhlow berr rag paperyow nowydh kepar ha'n ''St Ives Times'', ''Bodmin Guardian'' ha'n ''Western Weekly News'', ha dyllys veu nebes hwedhlow berr ganso y'n lyver '' '[[An Den ha'y Dheu Wreg]]' '' golegys gans [[Robert Morton Nance]]. Gwrys avel bardh {{ill|Gorsedh Breten Vyghan|en|Goursez Vreizh}} 10 Gwynngala 1928 gans an hanow bardhek {{bardh|bardhek=Hal Wyn}}, hag ena yn 1933 enorys veu avel bardh [[Gorsedh Kernow]] der apposyans gans an keth hanow bardhek {{bardh|bardhek=Hal Wyn}}. Synsys yw moy a dhyllansow ganso yn Lyverva Kenedhlek Kembra, dedhyes 1928, kepar ha '' 'Clappiansow an Treghas Treus' '' ha '' 'Davydd Trewortha ('An improbable tale of love and war')' ''. Halwyn a skrifa lytherow dhe verdh erel owth usya aga henwyn bardhek kepar ha 'Bras y Golon' (William Benjamin Tregoning Hooper), kyns y vos degemeres dhe'n Orsedh hogen. Ev a skrifas lies erthygel dhe baperyow nowydh Kernow, kepar ha'n St Ives Times, Cornish Guardian ha Western Morning news ynter 1930 ha 1934. Herwydh [[Tim Saunders]] yn ''The Wheel'', devynlyver prydydhieth Kernewek, Halwyn a serras [[Robert Morton Nance]] ha tus erel a vri y'n [[Dasserghyans]]. Hemm a hwarva wosa dhe Halwyn leverel yn erthygel y'n lyver termyn 'Zeitschrift für celtische Philologie' y vos kowser teythyek a'n yeth Kernewek, bos y Gernewek dhyskys dhodho gans y das pan veu yowynk. Nance ha [[Trelawney Roberts]] a leveris orth golegydhyon hag akademydhyon bos y Gernewek heb awtorita. Allin-Collins a verwis yn {{ill|Klavji Tooting Bec|en|Tooting Bec Hospital}} 11 Ebrel 1948. Y hyllir redya moy a vanylyon ow tochya Halwyn y'n [https://skrifakernewek.miraheze.org/wiki/Hal_Wyn:_his_story_and_significance_to_the_Revival erthygel ma]. {{DEFAULTSORT:Allin-Collins, Ralph St Vincent}} [[Klass:Mernansow 1948]] [[Klass:Skriforyon yn Kernowek]] [[Klass:Dinethyansow 1878]] qewsk2yuo7vi4wyx2bnmzf42cx9l8pr 0 16558 228623 211872 2026-08-21T10:03:55Z Aqchampion 8099 skantlyn 228623 wikitext text/x-wiki '''Phoebe Mary Morton Nance''' (2 Hedra [[1912]] - 16 Meurth [[2007]]) o skrifer, prydydh hag ilewydh Kernewek. Hi o an tressa flogh dhyworth eyl dhemedhyans [[Robert Morton Nance]]. Hy mamm o Annie Maud neé Cawker. Yth esa dew vroder leun gensi ha hwor dhyworth demedhyans kynsa hy thas. Pan veu hi yowynk, hy thas a dhyskas [[Kernewek]] dhedhi, ytho hi o martesen an kynsa flogh dhe vos freth y'n yeth a-dhia kans bledhen ha moy. Yn [[1932]], hi a veu berdhys gans [[Gorsedh Kernow]], onan a'n re kynsa herwydh apposyans y'n yeth, owth usya an hanow bardhek {{bardh|bardhek= Morwennol}}. Aswonnys veu avel kowser freth y'n termyn kyns [[Nessa Bresel an Bys]]. Yn [[1938]] hi a dhemedhis Willmott Ayton Procter yn Eglossenor, mab dhe'n artydhyon a [[Pennsans|Bennsans]] Ernest ha {{ill|Dod Procter|en}}, ha skrifwas oberow. Hi a gevrannas niver a skrifow ha kanow dhe'n lyver termyn ''Kernow'' y'n 1930ow, mes saw diw gan re dreusvewas bys hedhyw, hemm yw: ''Pyu a Wor an Den a-Garaf?'', hag ''An Gwaynten''. Diskudhys veu an dhiw gan yn paperyow hy thas yn Lyverva Courtney, [[Truru]]. Dyllys yns i yn kuntel-lyver ''The Wheel'', golegys gans [[Tim Saunders]]. Hi a skrifas erthyglow dhe baperyow nowydh kepar ha'n ''Western Morning News'', ''Daily Sketch'' ha ''West Briton'' yn-dann an fughanow 'Cornishwoman'. Yn [[1934]] erthygel skrifys gensi yn Kernewek a veu dyllys y'n dhew baper kynsa na. Hi a wor seni'n krowd, ow performya ''Can an Balores'' dhe'n [[An Guntelles Geltek|Guntelles Geltek]] yn 1932. Hy gour a verwis yn 1963, mes hi a besyas triga yn Kernow, ow merwel yn Pennsans yn 2007. Hi re beu bardh 74 bledhen, rekord dhe Orsedh Kernow. Ynkleudhys yw an dhew yn korflan Eglossenor ogas dhe'y thas. Henwys veu Phoebe Procter avel ynspiryans dhe albom [[Gwenno Saunders|Gwenno]], ''Tresor''. {{DEFAULTSORT:Nance, Phoebe Mary Morton}} [[Klass:Dinethyansow 1912]] [[Klass:Kanoresow]] [[Klass:Mernansow 2007]] [[Klass:Skriforyon yn Kernowek]] tg2mbew32xalvx51iib2c910ez0e8us 2 19432 228607 228606 2026-08-20T14:41:02Z Flynn Peck 18125 228607 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} '''Lava''' yw [[magma]] tardhys dhyworth an pervedh a [[Planet norvysel|blanet norvysel]] (kepar ha[[Dor|'n Nor]]) po loor war y arenep. Lava a yll bos tardhys yn [[loskvenydh]] po dre dorr y'n [[Krestennen (dororieth)|kresten]], yn tir po yn-dann dhowr, dell yw usys yn tempredhow a 800 dhe 1,200 °C. Lava a yll bos tardhys yn tidro war arenep an tir po war [[leur an mor]] po i a yll bos estewlys y'n ayrgylgh kyns omhweles. An [[Karrek loskvenydhyek|garrek loskvenydhyek]] solyd gwrys dre woyeynheans an stoff teudhys yw henwys yn fenowgh ''lava''. [[Restren:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|skeusennik|Lava yr a'n tardhans [[Fagradalsfjall]] yn [[Rewenys]], 2023]] '''Fros lava''' yw diveryans a lava yn [[tardhans diverek]]. ([[Tardhans hedardh]] a askorr kemyskans a [[lusu loskvenydhyek]] ha darnow erel henwys [[tefra]], nyns yw frosow lava.) An glusekter an brassa rann a lava teudhys yw a-dro dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]], a-dro dhe 10,000 dhe 100,000weyth moy glusek es dowr (an stoffys kampollys diwettha musurys yn 25°C yn 1 [[Ayrgylgh savonek (unsys)|ayr]]). Hwath, lava a yll resek yn hirbel kyns goyeynheans a's solydhe, dre reson lava diskwedhys dhe ayr a dhispleg snell kresten solyd neb a eneseg an lava linyel remenant, hag a's gwitha tomm hag anlusek lowr rag pesya frosa.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 53–55. ISBN 978-0-521-88006-0.</ref> == Styronieth == An ger ''lava'' a dheu a [[Italek]] (dre [[Sowsnek]]) ha, dell hevel, a dheu dhyworth an ger [[Latin]] ''labes'', ow styrya 'kodh' po 'slynk'.<ref>http://www.m-w.com/dictionary/lava</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/lava</ref> Yma devnydh a-varr an ger (yn-kever esherdhyans a vagma a-woles dhe'n arenep) kevys yn derivas kott an tardhans 1737 a [[Menydh Vesuvius|Vesuvius]], skrifys gans [[Francesco Serao]], neb a dheskrifas "fros a lava tanek" avel analogieth rag an fros a dhowr ha leys yn-nans tenwennnow an loskvenydh ([[lahar]]) wosa [[glaw]] poos.<ref>https://archive.org/details/istoriadellincen00sera/page/n3/mode/2up</ref><ref>https://vulcan.lindahall.org/9.shtml</ref> == Teythi == === Komposyans === [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava amovys ha hwythfyek y'n tardhans Litli-Hrútur yn 2023]] Lava solydhys war [[Kresten an Nor|gresten an Nor]] yw dre vras [[Moon silikat|monyow silikat]]: dre vras [[Gwrysven|gwrysveyn]], [[Fugwrysven|fugwrysveyn]], [[Olyvin|olyvinyow]], [[Pyroksyn|pyroksynyow]], [[Amfybol|amfybolyow]], [[Mika|mikas]], ha [[kanndir]].<ref name=":0">Philpotts & Ague 2009, p. 19.</ref> Lava ansilikat treweythus a yll bos furvys dre deudhans leel a voon ansilikat<ref>https://doi.org/10.1007%2Fs12371-011-0045-x</ref> po dre dhibarth a vagma yn gwedhow silikat [[Kemyskadewder|angemyskadow]] hag ansilikat linyel.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fs0009-2541%2802%2900148-1</ref> ==== Silikat ==== Lava sylysasek yw kemyskyansow teudhys gwarthevys gans [[oksyjen]] ha [[silikon]], [[Palsedh a elvennow yn kresten an Nor|moyha pals elvennow a gresten an Nor]], gans mynsow byghanna a [[aluminiom]], [[kalgh]], [[magnesiom]], [[horn]], [[sodiom]], ha [[potassiom]] ha mynsow le a veur a elvennow erel.<ref name=":0" /> [[Karrekonieth|Karrekonydhyon]] a gampoll yn usadow an komposyans a lava silikat dre vayn a rannriv poos po [[gronnedh molekulek]] a'n oksidys a'n elvennow chif (saw [[oksyjen]]) y'n lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 132–133.</ref> An rann silika a warthev an fara fisegel a vagmaow silikat. Ions silikon yn lava a omgelm yn fen dhe beswar ion oksyjen yn aray pedrfurvek. Mars eus ion oksyjen omgelmys dhe dhew ions silikon y'n teudhas, deskrifys yw avel oksyjen ponsek, ha lava gans meur a vonniow po kadonyow a ions silikon junys gans oksyjen ponsek yw deskrifys avel liesrannelhys yn rannel. Aluminiom yn kesunyans gans oksidys alkan alkali (sodiom ha potassiom) a deudh ynwedh dhe liesrannelhe an lava.<ref name=":1">Philpotts & Ague 2009, p. 25.</ref> Kations erel, kepar ha horn hornus, kalciom, ha magnesiom, a omgelm moy yn hwann dhe oksyjen hag a iselha an tuedh dhe liesrannelhe.<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. p. 38. ISBN 978-3-540-43650-8.</ref> Liesrannelheans rannel a lusekha an lava, ytho lava gans meur a silika yw moy glusek es lava isel yn silika.<ref name=":1" /> Awos an rann a silika rag determya glusekter hag awos meur a deythiennow erel a lava (kepar hag aga thempredh) yw aswonys dhe omdhesedha orth synsas silika, lava silikat yw rannys yn peswar eghennow kymygiethel war-lergh synsas silika: ''felsek'', ''kres'', ''mafek'', ha ''gorvafek''.<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> ===== Felsek ===== Lava felsek po [[Silika|silikek]] a's teves synsas silika moy es 63%. I a gomprehend lava [[ryolit]] ha [[dacit]]. Gans synsas silika mar ughel, an lava ma yw pur lusek, a 0⁸ cP (10⁵ Pa⋅s) rag lava ryolit tomm yn 1,200 °C dhe 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava ryolit goyeyn yn 800°C.<ref name=":2">Philpotts & Ague 2009, p. 23.</ref> Rag kehevelyans, dowr a'n jeves glusekter a-dro dhe 1 cP (0.001 Pa⋅s). Rag an glusekter fest ughel ma, lava felsek a dardh dell yw usys yn hedardh rag askorra godhes (dernigel) [[Karrek byroklastek|pyroklastek]]. Byttegyns, lava ryolit a dardh yn tiverek treweythyow rag furvya [[Mell keyn lava|mellow keyn lava]], [[Krommdo lava|krommdohow lava]] po "''coulees''" (frosow lava kott ha tew).<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 70–77.</ref> An lava a omvrew yn tipek hag esherdhyons, owth askorra frosow lava stockek. An re ma a yssyns yn fenowgh [[gwederdu]].<ref>Schmincke 2003, p. 132.</ref> Magmaow felsek a yll tardha yn tempredhow mar ughel avel 800 °C.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 20.</ref> Lava ryolit tomm yn anusadow (>950 °C), byttegyns, a yll frosa rag meur a gilometrow, kepar hag y'n [[Playn Snake River]] a worlewin an Statys Unys.<ref>Bonnichsen, B.; Kauffman, D.F. (1987). "Physical features of rhyolite lava flows in the Snake River Plain volcanic province, southwestern Idaho". ''The Emplacement of Silicic Domes and Lava Flows''. Geological Society of America Special Papers. Vol. 212. Geological Society of America. pp. 119–145. doi:10.1130/SPE212-p119. ISBN 0-8137-2212-8.</ref> ===== Kres ===== Lava kres po [[Andesit|andesitek]] a yssyns 52% dhe 63% silika, hag yw isella yn aluminiom ha, dell yw usys, nebes rychha yn [[magnesiom]] ha [[horn]] es lava felsek. Lava kres a furv krommdohow andesitek ha lava stockek hag a yll hwarvos yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]] serth, kepar hag y'n [[Andes]].<ref>Schmincke 2003, pp. 21–24, 132, 143.</ref> Tommha yns yn kemmyn es lava felsek, yntra 850 dhe 1,100 °C. Awos aga synsas silika isella ha tempredhow-tardha ughella, i a duedh dhe vos le glusek, gans glusekter tipek a 3.5 million cP (3,500 Pa⋅s) yn {{cvt|1200|C||}}. Hemm yw boghes moy es an glusekter a [[amanyn know dhor]] smodh.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–611.</ref> Lava kres a dhiskwedh tuedh moyha dhe furvya [[Fenokryst|fenokrystyow]].<ref>https://doi.org/10.1029%2F2011JB008243</ref> Magnesiom ha horn ughella a duedh dhe omapertya avel [[Mammek (dororieth)|mammek]] moy du, ow komprehendya amfibol po fenokrystyow pyroksin.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 1376–377.</ref> ===== Mafek ===== Tipek yw synsas magnesiom oksid ha horn oksid (dhe biw an furvellow molekulek a brovi an kessonennow yn mafek) yn lava mafek po [[Basalt|basaltek]], hag yma synsas silika strothys yntra 52% dhe 45%. I a dardh dre vras yn tempredhow a 1,100 dhe 1,200 °C hag yn glusekteryow isella, a-dro dhe 10⁴ to 10⁵ cP (10 to 100 Pa⋅s). Haval yw hemma dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]],<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–25.</ref> kyn pur ughella yw es an glusekter a dhowr. Lava mafek a duedh dhe askorra [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] kott po [[Basalt liv|basaltys liv]], dre reson an lava le glusek a yll frosa yn hirbel a'n dardhell. An tewder a fros lava basaltek solydhys, dres oll war run isel, a yll bos moy es an tewder an fros lava teudhys usi ow kwaya yn neb eur, dre reson lava basaltek a yll "hwytha" dre brovians sad a lava hag y waskedh war gresten solydhys.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 53–55, 59–64.</ref> An brassa rann a lava basaltek yw a eghennow ʻaʻā po pāhoehoe, a-der lava stockek. Yn-dann dhowr, i a yll furvya [[lava pluvek]], haval dhe lava pahoehoe war'n tir.<ref>Schmincke 2003, pp. 128–132.</ref> ===== Gorvafek ===== Lava gorvafek, kepar ha [[komatiit]] ha magmaow pur vagnesiek neb a furv [[boninit]], a gemmer an komposyans ha tempredhow a dardhans dhe'n penn. Oll a's teves synsas silika a-woles dhe 45%. Komatiitys a yssyns moy es 18% magnesiom oksid hag yw krysys dhe dardha yn tempredhow a {{convert|1600|°C}}. Y'n tempredh ma, nyns eus liesrannelheans an kesunyansow moon, ow kwruthyl lin pur wayadow.<ref>Arndt, N.T. (1994). "Archean komatiites". In Condie, K.C. (ed.). ''Archean Crustal Evolution''. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 978-0-444-81621-4.</ref> Glusekteryow a vagmaow komatiit yw krysys dhe vos mar isel avel 100 dhe 1000 cP (0.1 dhe 1 Pa⋅s), haval dhe'n glusekter a oyl jynn skav.<ref name=":2" /> Nyns yw an brassa rann a vagmaow gorvafek yowynkha es an [[Proterozoek]], gans nebes magmaow gorvafek aswonys dhe vos a'n [[Fanerosoek]] yn [[Amerika Gres]] askrifys dhe [[ughres pall]] tomm. Nyns eus lava komatiit arnowydh aswonys, drefen re woyeynhys veu [[pall an Nor]] rag askorra magmaow magnesiek ughella.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 399–400.</ref> ===== Alkaliek ===== Yma dhe nebes lava silikat synsas ughellhys a [[Rol a oksidys alkan alkali|oksidys alkan alkali]] (sodiom ha potassiom), dres oll yn tylleryow a [[Fols|folsans brastiryel]]. == Devynnow == <references /> izfw22e4hzjsgg056ernqr6eqvwnuuy 228608 228607 2026-08-20T14:59:28Z Flynn Peck 18125 228608 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} '''Lava''' yw [[magma]] tardhys dhyworth an pervedh a [[Planet norvysel|blanet norvysel]] (kepar ha[[Dor|'n Nor]]) po loor war y arenep. Lava a yll bos tardhys yn [[loskvenydh]] po dre dorr y'n [[Krestennen (dororieth)|kresten]], yn tir po yn-dann dhowr, dell yw usys yn tempredhow a 800 dhe 1,200 °C. Lava a yll bos tardhys yn tidro war arenep an tir po war [[leur an mor]] po i a yll bos estewlys y'n ayrgylgh kyns omhweles. An [[Karrek loskvenydhyek|garrek loskvenydhyek]] solyd gwrys dre woyeynheans an stoff teudhys yw henwys yn fenowgh ''lava''. [[Restren:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|skeusennik|Lava yr a'n tardhans [[Fagradalsfjall]] yn [[Rewenys]], 2023]] '''Fros lava''' yw diveryans a lava yn [[tardhans diverek]]. ([[Tardhans hedardh]] a askorr kemyskans a [[lusu loskvenydhyek]] ha darnow erel henwys [[tefra]], nyns yw frosow lava.) An glusekter an brassa rann a lava teudhys yw a-dro dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]], a-dro dhe 10,000 dhe 100,000weyth moy glusek es dowr (an stoffys kampollys diwettha musurys yn 25°C yn 1 [[Ayrgylgh savonek (unsys)|ayr]]). Hwath, lava a yll resek yn hirbel kyns goyeynheans a's solydhe, dre reson lava diskwedhys dhe ayr a dhispleg snell kresten solyd neb a eneseg an lava linyel remenant, hag a's gwitha tomm hag anlusek lowr rag pesya frosa.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 53–55. ISBN 978-0-521-88006-0.</ref> == Styronieth == An ger ''lava'' a dheu a [[Italek]] (dre [[Sowsnek]]) ha, dell hevel, a dheu dhyworth an ger [[Latin]] ''labes'', ow styrya 'kodh' po 'slynk'.<ref>http://www.m-w.com/dictionary/lava</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/lava</ref> Yma devnydh a-varr an ger (yn-kever esherdhyans a vagma a-woles dhe'n arenep) kevys yn derivas kott an tardhans 1737 a [[Menydh Vesuvius|Vesuvius]], skrifys gans [[Francesco Serao]], neb a dheskrifas "fros a lava tanek" avel analogieth rag an fros a dhowr ha leys yn-nans tenwennnow an loskvenydh ([[lahar]]) wosa [[glaw]] poos.<ref>https://archive.org/details/istoriadellincen00sera/page/n3/mode/2up</ref><ref>https://vulcan.lindahall.org/9.shtml</ref> == Teythi == === Komposyans === [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava amovys ha hwythfyek y'n tardhans Litli-Hrútur yn 2023]] Lava solydhys war [[Kresten an Nor|gresten an Nor]] yw dre vras [[Moon silikat|monyow silikat]]: dre vras [[Gwrysven|gwrysveyn]], [[Fugwrysven|fugwrysveyn]], [[Olyvin|olyvinyow]], [[Pyroksyn|pyroksynyow]], [[Amfybol|amfybolyow]], [[Mika|mikas]], ha [[kanndir]].<ref name=":0">Philpotts & Ague 2009, p. 19.</ref> Lava ansilikat treweythus a yll bos furvys dre deudhans leel a voon ansilikat<ref>https://doi.org/10.1007%2Fs12371-011-0045-x</ref> po dre dhibarth a vagma yn gwedhow silikat [[Kemyskadewder|angemyskadow]] hag ansilikat linyel.<ref>https://doi.org/10.1016%2Fs0009-2541%2802%2900148-1</ref> ==== Silikat ==== Lava sylysasek yw kemyskyansow teudhys gwarthevys gans [[oksyjen]] ha [[silikon]], [[Palsedh a elvennow yn kresten an Nor|moyha pals elvennow a gresten an Nor]], gans mynsow byghanna a [[aluminiom]], [[kalgh]], [[magnesiom]], [[horn]], [[sodiom]], ha [[potassiom]] ha mynsow le a veur a elvennow erel.<ref name=":0" /> [[Karrekonieth|Karrekonydhyon]] a gampoll yn usadow an komposyans a lava silikat dre vayn a rannriv poos po [[gronnedh molekulek]] a'n oksidys a'n elvennow chif (saw [[oksyjen]]) y'n lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 132–133.</ref> An rann silika a warthev an fara fisegel a vagmaow silikat. Ions silikon yn lava a omgelm yn fen dhe beswar ion oksyjen yn aray pedrfurvek. Mars eus ion oksyjen omgelmys dhe dhew ions silikon y'n teudhas, deskrifys yw avel oksyjen ponsek, ha lava gans meur a vonniow po kadonyow a ions silikon junys gans oksyjen ponsek yw deskrifys avel liesrannelhys yn rannel. Aluminiom yn kesunyans gans oksidys alkan alkali (sodiom ha potassiom) a deudh ynwedh dhe liesrannelhe an lava.<ref name=":1">Philpotts & Ague 2009, p. 25.</ref> Kations erel, kepar ha horn hornus, kalciom, ha magnesiom, a omgelm moy yn hwann dhe oksyjen hag a iselha an tuedh dhe liesrannelhe.<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. p. 38. ISBN 978-3-540-43650-8.</ref> Liesrannelheans rannel a lusekha an lava, ytho lava gans meur a silika yw moy glusek es lava isel yn silika.<ref name=":1" /> Awos an rann a silika rag determya glusekter hag awos meur a deythiennow erel a lava (kepar hag aga thempredh) yw aswonys dhe omdhesedha orth synsas silika, lava silikat yw rannys yn peswar eghennow kymygiethel war-lergh synsas silika: ''felsek'', ''kres'', ''mafek'', ha ''gorvafek''.<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> ===== Felsek ===== Lava felsek po [[Silika|silikek]] a's teves synsas silika moy es 63%. I a gomprehend lava [[ryolit]] ha [[dacit]]. Gans synsas silika mar ughel, an lava ma yw pur lusek, a 0⁸ cP (10⁵ Pa⋅s) rag lava ryolit tomm yn 1,200 °C dhe 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava ryolit goyeyn yn 800°C.<ref name=":2">Philpotts & Ague 2009, p. 23.</ref> Rag kehevelyans, dowr a'n jeves glusekter a-dro dhe 1 cP (0.001 Pa⋅s). Rag an glusekter fest ughel ma, lava felsek a dardh dell yw usys yn hedardh rag askorra godhes (dernigel) [[Karrek byroklastek|pyroklastek]]. Byttegyns, lava ryolit a dardh yn tiverek treweythyow rag furvya [[Mell keyn lava|mellow keyn lava]], [[Krommdo lava|krommdohow lava]] po "''coulees''" (frosow lava kott ha tew).<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 70–77.</ref> An lava a omvrew yn tipek hag esherdhyons, owth askorra frosow lava stockek. An re ma a yssyns yn fenowgh [[gwederdu]].<ref>Schmincke 2003, p. 132.</ref> Magmaow felsek a yll tardha yn tempredhow mar ughel avel 800 °C.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 20.</ref> Lava ryolit tomm yn anusadow (>950 °C), byttegyns, a yll frosa rag meur a gilometrow, kepar hag y'n [[Playn Snake River]] a worlewin an Statys Unys.<ref>Bonnichsen, B.; Kauffman, D.F. (1987). "Physical features of rhyolite lava flows in the Snake River Plain volcanic province, southwestern Idaho". ''The Emplacement of Silicic Domes and Lava Flows''. Geological Society of America Special Papers. Vol. 212. Geological Society of America. pp. 119–145. doi:10.1130/SPE212-p119. ISBN 0-8137-2212-8.</ref> ===== Kres ===== Lava kres po [[Andesit|andesitek]] a yssyns 52% dhe 63% silika, hag yw isella yn aluminiom ha, dell yw usys, nebes rychha yn [[magnesiom]] ha [[horn]] es lava felsek. Lava kres a furv krommdohow andesitek ha lava stockek hag a yll hwarvos yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]] serth, kepar hag y'n [[Andes]].<ref>Schmincke 2003, pp. 21–24, 132, 143.</ref> Tommha yns yn kemmyn es lava felsek, yntra 850 dhe 1,100 °C. Awos aga synsas silika isella ha tempredhow-tardha ughella, i a duedh dhe vos le glusek, gans glusekter tipek a 3.5 million cP (3,500 Pa⋅s) yn {{cvt|1200|C||}}. Hemm yw boghes moy es an glusekter a [[amanyn know dhor]] smodh.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–611.</ref> Lava kres a dhiskwedh tuedh moyha dhe furvya [[Fenokryst|fenokrystyow]].<ref>https://doi.org/10.1029%2F2011JB008243</ref> Magnesiom ha horn ughella a duedh dhe omapertya avel [[Mammek (dororieth)|mammek]] moy du, ow komprehendya amfibol po fenokrystyow pyroksin.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 1376–377.</ref> ===== Mafek ===== Tipek yw synsas magnesiom oksid ha horn oksid (dhe biw an furvellow molekulek a brovi an kessonennow yn mafek) yn lava mafek po [[Basalt|basaltek]], hag yma synsas silika strothys yntra 52% dhe 45%. I a dardh dre vras yn tempredhow a 1,100 dhe 1,200 °C hag yn glusekteryow isella, a-dro dhe 10⁴ to 10⁵ cP (10 to 100 Pa⋅s). Haval yw hemma dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]],<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–25.</ref> kyn pur ughella yw es an glusekter a dhowr. Lava mafek a duedh dhe askorra [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] kott po [[Basalt liv|basaltys liv]], dre reson an lava le glusek a yll frosa yn hirbel a'n dardhell. An tewder a fros lava basaltek solydhys, dres oll war run isel, a yll bos moy es an tewder an fros lava teudhys usi ow kwaya yn neb eur, dre reson lava basaltek a yll "hwytha" dre brovians sad a lava hag y waskedh war gresten solydhys.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 53–55, 59–64.</ref> An brassa rann a lava basaltek yw a eghennow ʻaʻā po pāhoehoe, a-der lava stockek. Yn-dann dhowr, i a yll furvya [[lava pluvek]], haval dhe lava pahoehoe war'n tir.<ref>Schmincke 2003, pp. 128–132.</ref> ===== Gorvafek ===== Lava gorvafek, kepar ha [[komatiit]] ha magmaow pur vagnesiek neb a furv [[boninit]], a gemmer an komposyans ha tempredhow a dardhans dhe'n penn. Oll a's teves synsas silika a-woles dhe 45%. Komatiitys a yssyns moy es 18% magnesiom oksid hag yw krysys dhe dardha yn tempredhow a {{convert|1600|°C}}. Y'n tempredh ma, nyns eus liesrannelheans an kesunyansow moon, ow kwruthyl lin pur wayadow.<ref>Arndt, N.T. (1994). "Archean komatiites". In Condie, K.C. (ed.). ''Archean Crustal Evolution''. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 978-0-444-81621-4.</ref> Glusekteryow a vagmaow komatiit yw krysys dhe vos mar isel avel 100 dhe 1000 cP (0.1 dhe 1 Pa⋅s), haval dhe'n glusekter a oyl jynn skav.<ref name=":2" /> Nyns yw an brassa rann a vagmaow gorvafek yowynkha es an [[Proterozoek]], gans nebes magmaow gorvafek aswonys dhe vos a'n [[Fanerosoek]] yn [[Amerika Gres]] askrifys dhe [[ughres pall]] tomm. Nyns eus lava komatiit arnowydh aswonys, drefen re woyeynhys veu [[pall an Nor]] rag askorra magmaow magnesiek ughella.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 399–400.</ref> ===== Alkaliek ===== Yma dhe nebes lava silikat synsas ughellhys a [[Rol a oksidys alkan alkali|oksidys alkan alkali]] (sodiom ha potassiom), dres oll yn tylleryow a [[Fols|folsans brastiryel]], arenebedhow neb a wrowedh war [[Tektonieth plattys|blattys]] [[Istennans|istennys]], po yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] isblatt.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 139–148.</ref> Aga synsas silika a yll bos yntra gorvafek ([[nefelinit]], [[basanit]], ha [[tefrit]]) dhe felsek ([[trakit]]). I a duedh dhe vos dinythys yn dowderyow brassa y'n pall es magmaow isalkaliek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 606–607.</ref> Lava [[nefelinit]] olivin yw an dhew gorvafek ha fest alkaliek, hag yw krysys dhe dos a dhownha yn [[Pall (dororieth)|pall]] an [[Dor|Nor]] es lava erel.<ref>https://web.archive.org/web/20090307140121/http://gsc.nrcan.gc.ca/volcanoes/cat/feature_volcano_e.php</ref> {| style="border:0px solid black;" |+ !valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+Ensamplys a gomposyansow lava (poos%){{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=145}} ! Component ! [[Nefelinit]] ! [[Pikrit]] [[Kevres magma tholeiitek|tholeiitek]] ! [[Basalt tholeiitek]] ! [[Andesit]] ! [[Ryolit]] |- | Silika |[[SiO2|SiO₂]] | 39.7 | 46.4 | 53.8 | 60.0 | 73.2 |- | [[TiO2|TiO₂]] | 2.8 | 2.0 | 2.0 | 1.0 | 0.2 |- | [[Al2O3|Al₂O₃]] | 11.4 | 8.5 | 13.9 | 16.0 | 14.0 |- | [[Fe2O3|Fe₂O₃]] | 5.3 | 2.5 | 2.6 | 1.9 | 0.6 |- | [[FeO]] | 8.2 | 9.8 | 9.3 | 6.2 | 1.7 |- | [[MnO]] | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.0 |- | [[MgO]] | 12.1 | 20.8 | 4.1 | 3.9 | 0.4 |- | [[CaO]] | 12.8 | 7.4 | 7.9 | 5.9 | 1.3 |- | [[Na2O|Na₂O]] | 3.8 | 1.6 | 3.0 | 3.9 | 3.9 |- | [[K2O|K₂O]] | 1.2 | 0.3 | 1.5 | 0.9 | 4.1 |- | [[P2O5|P₂O₅]] | 0.9 | 0.2 | 0.4 | 0.2 | 0.0 |} ! valign="top" | {{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava basalt tholeiitek | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 53.8 | label2 = Al₂O₃ | value2 =13.9 | label3 =FeO | value3 =9.3 | label4 =CaO | value4 =7.9 | label5 =MgO | value5 =4.1 | label6 =Na₂O | value6 =3.0 | label7 = Fe₂O₃ | value7=2.6 | label8 = TiO₂ | value8=2.0 | label9 = K₂O | value9 = 1.5 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0.4 | label11 = MnO | value11 = 0.2 }} ! valign="top" |{{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava ryolit | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 73.2 | label2 = Al₂O₃ | value2 = 14 | label9 =K₂O | value9 = 4.1 | label6 =Na₂O | value6 = 3.9 | label3 =FeO | value3 = 1.7 | label4 = CaO | value4 = 1.3 | label7 = Fe₂O₃ | value7= 0.6 | label5 = MgO | value5= 0.4 | label8 = TiO₂ | value8 = 0.2 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0. | label11 = MnO | value11 = 0. }} |} == Devynnow == <references /> ib27jqcv8ehjwf8mwx0urb03arqgu2s 228609 228608 2026-08-20T15:59:43Z Flynn Peck 18125 228609 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} '''Lava''' yw [[magma]] tardhys dhyworth an pervedh a [[Planet norvysel|blanet norvysel]] (kepar ha[[Dor|'n Nor]]) po loor war y arenep. Lava a yll bos tardhys yn [[loskvenydh]] po dre dorr y'n [[Krestennen (dororieth)|kresten]], yn tir po yn-dann dhowr, dell yw usys yn tempredhow a 800 dhe 1,200 °C. Lava a yll bos tardhys yn tidro war arenep an tir po war [[leur an mor]] po i a yll bos estewlys y'n ayrgylgh kyns omhweles. An [[Karrek loskvenydhyek|garrek loskvenydhyek]] solyd gwrys dre woyeynheans an stoff teudhys yw henwys yn fenowgh ''lava''. [[Restren:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|skeusennik|Lava yr a'n tardhans [[Fagradalsfjall]] yn [[Rewenys]], 2023]] '''Fros lava''' yw diveryans a lava yn [[tardhans diverek]]. ([[Tardhans hedardh]] a askorr kemyskans a [[lusu loskvenydhyek]] ha darnow erel henwys [[tefra]], nyns yw frosow lava.) An glusekter an brassa rann a lava teudhys yw a-dro dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]], a-dro dhe 10,000 dhe 100,000weyth moy glusek es dowr (an stoffys kampollys diwettha musurys yn 25°C yn 1 [[Ayrgylgh savonek (unsys)|ayr]]). Hwath, lava a yll resek yn hirbel kyns goyeynheans a's solydhe, dre reson lava diskwedhys dhe ayr a dhispleg snell kresten solyd neb a eneseg an lava linyel remenant, hag a's gwitha tomm hag anlusek lowr rag pesya frosa.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 53–55. ISBN 978-0-521-88006-0.</ref> == Styronieth == An ger ''lava'' a dheu a [[Italek]] (dre [[Sowsnek]]) ha, dell hevel, a dheu dhyworth an ger [[Latin]] ''labes'', ow styrya 'kodh' po 'slynk'.<ref>http://www.m-w.com/dictionary/lava</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/lava</ref> Yma devnydh a-varr an ger (yn-kever esherdhyans a vagma a-woles dhe'n arenep) kevys yn derivas kott an tardhans 1737 a [[Menydh Vesuvius|Vesuvius]], skrifys gans [[Francesco Serao]], neb a dheskrifas "fros a lava tanek" avel analogieth rag an fros a dhowr ha leys yn-nans tenwennnow an loskvenydh ([[lahar]]) wosa [[glaw]] poos.<ref>https://archive.org/details/istoriadellincen00sera/page/n3/mode/2up</ref><ref>https://vulcan.lindahall.org/9.shtml</ref> == Teythi == === Komposyans === [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava amovys ha hwythfyek y'n tardhans Litli-Hrútur yn 2023]] Lava solydhys war [[Kresten an Nor|gresten an Nor]] yw dre vras [[Moon silikat|monyow silikat]]: dre vras [[Gwrysven|gwrysveyn]], [[Fugwrysven|fugwrysveyn]], [[Olyvin|olyvinyow]], [[Pyroksyn|pyroksynyow]], [[Amfybol|amfybolyow]], [[Mika|mikas]], ha [[kanndir]].<ref name=":0">Philpotts & Ague 2009, p. 19.</ref> Lava ansilikat treweythus a yll bos furvys dre deudhans leel a voon ansilikat<ref name=":3">https://doi.org/10.1007%2Fs12371-011-0045-x</ref> po dre dhibarth a vagma yn gwedhow silikat [[Kemyskadewder|angemyskadow]] hag ansilikat linyel.<ref name=":4">https://doi.org/10.1016%2Fs0009-2541%2802%2900148-1</ref> ==== Silikat ==== Lava sylysasek yw kemyskyansow teudhys gwarthevys gans [[oksyjen]] ha [[silikon]], [[Palsedh a elvennow yn kresten an Nor|moyha pals elvennow a gresten an Nor]], gans mynsow byghanna a [[aluminiom]], [[kalgh]], [[magnesiom]], [[horn]], [[sodiom]], ha [[potassiom]] ha mynsow le a veur a elvennow erel.<ref name=":0" /> [[Karrekonieth|Karrekonydhyon]] a gampoll yn usadow an komposyans a lava silikat dre vayn a rannriv poos po [[gronnedh molekulek]] a'n oksidys a'n elvennow chif (saw [[oksyjen]]) y'n lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 132–133.</ref> An rann silika a warthev an fara fisegel a vagmaow silikat. Ions silikon yn lava a omgelm yn fen dhe beswar ion oksyjen yn aray pedrfurvek. Mars eus ion oksyjen omgelmys dhe dhew ions silikon y'n teudhas, deskrifys yw avel oksyjen ponsek, ha lava gans meur a vonniow po kadonyow a ions silikon junys gans oksyjen ponsek yw deskrifys avel liesrannelhys yn rannel. Aluminiom yn kesunyans gans oksidys alkan alkali (sodiom ha potassiom) a deudh ynwedh dhe liesrannelhe an lava.<ref name=":1">Philpotts & Ague 2009, p. 25.</ref> Kations erel, kepar ha horn hornus, kalciom, ha magnesiom, a omgelm moy yn hwann dhe oksyjen hag a iselha an tuedh dhe liesrannelhe.<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. p. 38. ISBN 978-3-540-43650-8.</ref> Liesrannelheans rannel a lusekha an lava, ytho lava gans meur a silika yw moy glusek es lava isel yn silika.<ref name=":1" /> Awos an rann a silika rag determya glusekter hag awos meur a deythiennow erel a lava (kepar hag aga thempredh) yw aswonys dhe omdhesedha orth synsas silika, lava silikat yw rannys yn peswar eghennow kymygiethel war-lergh synsas silika: ''felsek'', ''kres'', ''mafek'', ha ''gorvafek''.<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> ==== Felsek ==== Lava felsek po [[Silika|silikek]] a's teves synsas silika moy es 63%. I a gomprehend lava [[ryolit]] ha [[dacit]]. Gans synsas silika mar ughel, an lava ma yw pur lusek, a 0⁸ cP (10⁵ Pa⋅s) rag lava ryolit tomm yn 1,200 °C dhe 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava ryolit goyeyn yn 800°C.<ref name=":2">Philpotts & Ague 2009, p. 23.</ref> Rag kehevelyans, dowr a'n jeves glusekter a-dro dhe 1 cP (0.001 Pa⋅s). Rag an glusekter fest ughel ma, lava felsek a dardh dell yw usys yn hedardh rag askorra godhes (dernigel) [[Karrek byroklastek|pyroklastek]]. Byttegyns, lava ryolit a dardh yn tiverek treweythyow rag furvya [[Mell keyn lava|mellow keyn lava]], [[Krommdo lava|krommdohow lava]] po "''coulees''" (frosow lava kott ha tew).<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 70–77.</ref> An lava a omvrew yn tipek hag esherdhyons, owth askorra frosow lava stockek. An re ma a yssyns yn fenowgh [[gwederdu]].<ref>Schmincke 2003, p. 132.</ref> Magmaow felsek a yll tardha yn tempredhow mar ughel avel 800 °C.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 20.</ref> Lava ryolit tomm yn anusadow (>950 °C), byttegyns, a yll frosa rag meur a gilometrow, kepar hag y'n [[Playn Snake River]] a worlewin an Statys Unys.<ref>Bonnichsen, B.; Kauffman, D.F. (1987). "Physical features of rhyolite lava flows in the Snake River Plain volcanic province, southwestern Idaho". ''The Emplacement of Silicic Domes and Lava Flows''. Geological Society of America Special Papers. Vol. 212. Geological Society of America. pp. 119–145. doi:10.1130/SPE212-p119. ISBN 0-8137-2212-8.</ref> ==== Kres ==== Lava kres po [[Andesit|andesitek]] a yssyns 52% dhe 63% silika, hag yw isella yn aluminiom ha, dell yw usys, nebes rychha yn [[magnesiom]] ha [[horn]] es lava felsek. Lava kres a furv krommdohow andesitek ha lava stockek hag a yll hwarvos yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]] serth, kepar hag y'n [[Andes]].<ref>Schmincke 2003, pp. 21–24, 132, 143.</ref> Tommha yns yn kemmyn es lava felsek, yntra 850 dhe 1,100 °C. Awos aga synsas silika isella ha tempredhow-tardha ughella, i a duedh dhe vos le glusek, gans glusekter tipek a 3.5 million cP (3,500 Pa⋅s) yn {{cvt|1200|C||}}. Hemm yw boghes moy es an glusekter a [[amanyn know dhor]] smodh.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–611.</ref> Lava kres a dhiskwedh tuedh moyha dhe furvya [[Fenokryst|fenokrystyow]].<ref>https://doi.org/10.1029%2F2011JB008243</ref> Magnesiom ha horn ughella a duedh dhe omapertya avel [[Mammek (dororieth)|mammek]] moy du, ow komprehendya amfibol po fenokrystyow pyroksin.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 1376–377.</ref> ==== Mafek ==== Tipek yw synsas magnesiom oksid ha horn oksid (dhe biw an furvellow molekulek a brovi an kessonennow yn mafek) yn lava mafek po [[Basalt|basaltek]], hag yma synsas silika strothys yntra 52% dhe 45%. I a dardh dre vras yn tempredhow a 1,100 dhe 1,200 °C hag yn glusekteryow isella, a-dro dhe 10⁴ to 10⁵ cP (10 to 100 Pa⋅s). Haval yw hemma dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]],<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–25.</ref> kyn pur ughella yw es an glusekter a dhowr. Lava mafek a duedh dhe askorra [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] kott po [[Basalt liv|basaltys liv]], dre reson an lava le glusek a yll frosa yn hirbel a'n dardhell. An tewder a fros lava basaltek solydhys, dres oll war run isel, a yll bos moy es an tewder an fros lava teudhys usi ow kwaya yn neb eur, dre reson lava basaltek a yll "hwytha" dre brovians sad a lava hag y waskedh war gresten solydhys.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 53–55, 59–64.</ref> An brassa rann a lava basaltek yw a eghennow ʻaʻā po pāhoehoe, a-der lava stockek. Yn-dann dhowr, i a yll furvya [[lava pluvek]], haval dhe lava pahoehoe war'n tir.<ref>Schmincke 2003, pp. 128–132.</ref> ==== Gorvafek ==== Lava gorvafek, kepar ha [[komatiit]] ha magmaow pur vagnesiek neb a furv [[boninit]], a gemmer an komposyans ha tempredhow a dardhans dhe'n penn. Oll a's teves synsas silika a-woles dhe 45%. Komatiitys a yssyns moy es 18% magnesiom oksid hag yw krysys dhe dardha yn tempredhow a {{convert|1600|°C}}. Y'n tempredh ma, nyns eus liesrannelheans an kesunyansow moon, ow kwruthyl lin pur wayadow.<ref>Arndt, N.T. (1994). "Archean komatiites". In Condie, K.C. (ed.). ''Archean Crustal Evolution''. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 978-0-444-81621-4.</ref> Glusekteryow a vagmaow komatiit yw krysys dhe vos mar isel avel 100 dhe 1000 cP (0.1 dhe 1 Pa⋅s), haval dhe'n glusekter a oyl jynn skav.<ref name=":2" /> Nyns yw an brassa rann a vagmaow gorvafek yowynkha es an [[Proterozoek]], gans nebes magmaow gorvafek aswonys dhe vos a'n [[Fanerosoek]] yn [[Amerika Gres]] askrifys dhe [[ughres pall]] tomm. Nyns eus lava komatiit arnowydh aswonys, drefen re woyeynhys veu [[pall an Nor]] rag askorra magmaow magnesiek ughella.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 399–400.</ref> ==== Alkaliek ==== Yma dhe nebes lava silikat synsas ughellhys a [[Rol a oksidys alkan alkali|oksidys alkan alkali]] (sodiom ha potassiom), dres oll yn tylleryow a [[Fols|folsans brastiryel]], arenebedhow neb a wrowedh war [[Tektonieth plattys|blattys]] [[Istennans|istennys]], po yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] isblatt.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 139–148.</ref> Aga synsas silika a yll bos yntra gorvafek ([[nefelinit]], [[basanit]], ha [[tefrit]]) dhe felsek ([[trakit]]). I a duedh dhe vos dinythys yn dowderyow brassa y'n pall es magmaow isalkaliek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 606–607.</ref> Lava [[nefelinit]] olivin yw an dhew gorvafek ha fest alkaliek, hag yw krysys dhe dos a dhownha yn [[Pall (dororieth)|pall]] an [[Dor|Nor]] es lava erel.<ref>https://web.archive.org/web/20090307140121/http://gsc.nrcan.gc.ca/volcanoes/cat/feature_volcano_e.php</ref> {| style="border:0px solid black;" |+ !valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+Ensamplys a gomposyansow lava (poos%)<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 145.</ref> ! Component ! [[Nefelinit]] ! [[Pikrit]] [[Kevres magma tholeiitek|tholeiitek]] ! [[Basalt tholeiitek]] ! [[Andesit]] ! [[Ryolit]] |- | Silika |[[SiO2|SiO₂]] | 39.7 | 46.4 | 53.8 | 60.0 | 73.2 |- | [[TiO2|TiO₂]] | 2.8 | 2.0 | 2.0 | 1.0 | 0.2 |- | [[Al2O3|Al₂O₃]] | 11.4 | 8.5 | 13.9 | 16.0 | 14.0 |- | [[Fe2O3|Fe₂O₃]] | 5.3 | 2.5 | 2.6 | 1.9 | 0.6 |- | [[FeO]] | 8.2 | 9.8 | 9.3 | 6.2 | 1.7 |- | [[MnO]] | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.0 |- | [[MgO]] | 12.1 | 20.8 | 4.1 | 3.9 | 0.4 |- | [[CaO]] | 12.8 | 7.4 | 7.9 | 5.9 | 1.3 |- | [[Na2O|Na₂O]] | 3.8 | 1.6 | 3.0 | 3.9 | 3.9 |- | [[K2O|K₂O]] | 1.2 | 0.3 | 1.5 | 0.9 | 4.1 |- | [[P2O5|P₂O₅]] | 0.9 | 0.2 | 0.4 | 0.2 | 0.0 |} ! valign="top" | {{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava basalt tholeiitek | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 53.8 | label2 = Al₂O₃ | value2 =13.9 | label3 =FeO | value3 =9.3 | label4 =CaO | value4 =7.9 | label5 =MgO | value5 =4.1 | label6 =Na₂O | value6 =3.0 | label7 = Fe₂O₃ | value7=2.6 | label8 = TiO₂ | value8=2.0 | label9 = K₂O | value9 = 1.5 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0.4 | label11 = MnO | value11 = 0.2 }} ! valign="top" |{{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava ryolit | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 73.2 | label2 = Al₂O₃ | value2 = 14 | label9 =K₂O | value9 = 4.1 | label6 =Na₂O | value6 = 3.9 | label3 =FeO | value3 = 1.7 | label4 = CaO | value4 = 1.3 | label7 = Fe₂O₃ | value7= 0.6 | label5 = MgO | value5= 0.4 | label8 = TiO₂ | value8 = 0.2 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0. | label11 = MnO | value11 = 0. }} |} ==== Ansilikat ==== Re beu nebes lava a gomposyans anusadow tardhys war arenep an Nor. An re ma a gomprehend: * Lava [[karbonatit]] ha [[natrokarbonatit]] yw aswonys dhyworth loskvenydh [[Ol Doinyo Lengai]] yn [[Tanzani]], an ensampel unnik a loskvenydh karbonatit byw.<ref>http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Unusual%20lava.html</ref> Karbonatitys y'n kovadh dororiethel yw yn tipek 75% monyow karbonat, gans mynsow le a vonyow silikat (kepar ha [[mika]] hag olivin), [[apatit]], [[magnetit]], ha [[pyroklor]]. Ny dhiskwedh hemma komposyans gwreydhek an lava, neb a alla yssynsi [[sodiom karbonat]] dileys wosa henna der aktivita dowrdesel, kynth yma arbrovow yn brovji ow tiskwedhes magma rych yn kalcit yw galladow. Lava karbonatit a dhiskwedh [[Komparriv isotop fast|komparrivow isotop fast]] neb a sin yth ymons dhyworth an lava silikek fest alkaliek, dres lycklod dre dhibarth a wedh angemyskadow.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 396–397.</ref> Lava natrokarbonatit a Ol Doinyo Lengai yw komposys dre vras a sodiom karbonat, gans a-dro dhe hanter an myns na a botassiom karbonat, ha mynsow le a halidys, fluoridys, ha sulfatys. Pur linyel yw an lava, gans glusekteryow boghes moy es dowr. Ynwedh pur woyeyn yns gans tempredhow musurys a 91 dhe 544 °C.<ref>https://doi.org/10.1007%2FBF00301213</ref> * Lava [[horn oksid]] yw krysys dhe vos pennfenten an godhesow horn yn [[Kiruna]], [[Sweden]] neb a furvyas y'n [[Proterozoek]].<ref name=":4" /> Yma lava horn oksid a'n oos [[Pliocin]] y'n komplek loskvenydh [[El Laco]] war'n amal [[Chile]]-[[Arghantina]].<ref name=":3" /> Krysys yw lava horn oksid dhe vos an sewyans a dhibarth [[Angemyskadewder|angemyskadow]] a vagma horn oksid rag magma kerensel a gomposyans [[Kevres magma kalc-alkaliek|kalc-alkaliek]] po alkaliek.<ref name=":4" /> Byttegyns, yma neb dororydhyon ow styrya an kerrek horn oksid El Laco avel frosow lava silikat chanjys yn towrdesel wosa aga thardhans.<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUSM.V12A..04M/abstract</ref> * Yma frosow lava [[sulfur]] bys dhe 250 meter hir ha 10 meter ledan yn loskvenydh [[Lastarria]] yn Chile. Yth ens i furvys der an teudhans a wodhesow sulfur yn tempredhow mar isel avel 113°C.<ref name=":3" /> An term "lava" a yll bos devnydhys ynwedh rag "kemyskansow rew" teudhys yn tardhansow war loryow rewys an [[planetow kowrek]] yn [[System howlek|kevreyth an Howl]].<ref>McBride; Gilmore, eds. (2007). ''An introduction to the Solar System''. Cambridge University Press. p. 392.</ref> === Frosonieth === Dre vras, glusekter an lava a dheterm an fara a frosow lava. == Devynnow == <references /> iu7ddrecwgb7ply6ea02iuta7znlx37 228624 228609 2026-08-21T10:21:45Z Flynn Peck 18125 228624 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} '''Lava''' yw [[magma]] tardhys dhyworth an pervedh a [[Planet norvysel|blanet norvysel]] (kepar ha[[Dor|'n Nor]]) po loor war y arenep. Lava a yll bos tardhys yn [[loskvenydh]] po dre dorr y'n [[Krestennen (dororieth)|kresten]], yn tir po yn-dann dhowr, dell yw usys yn tempredhow a 800 dhe 1,200 °C. Lava a yll bos tardhys yn tidro war arenep an tir po war [[leur an mor]] po i a yll bos estewlys y'n ayrgylgh kyns omhweles. An [[Karrek loskvenydhyek|garrek loskvenydhyek]] solyd gwrys dre woyeynheans an stoff teudhys yw henwys yn fenowgh ''lava''. [[Restren:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|skeusennik|Lava yr a'n tardhans [[Fagradalsfjall]] yn [[Rewenys]], 2023]] '''Fros lava''' yw diveryans a lava yn [[tardhans diverek]]. ([[Tardhans hedardh]] a askorr kemyskans a [[lusu loskvenydhyek]] ha darnow erel henwys [[tefra]], nyns yw frosow lava.) An glusekter an brassa rann a lava teudhys yw a-dro dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]], a-dro dhe 10,000 dhe 100,000weyth moy glusek es dowr (an stoffys kampollys diwettha musurys yn 25°C yn 1 [[Ayrgylgh savonek (unsys)|ayr]]). Hwath, lava a yll resek yn hirbel kyns goyeynheans a's solydhe, dre reson lava diskwedhys dhe ayr a dhispleg snell kresten solyd neb a eneseg an lava linyel remenant, hag a's gwitha tomm hag anlusek lowr rag pesya frosa.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 53–55. ISBN 978-0-521-88006-0.</ref> == Styronieth == An ger ''lava'' a dheu a [[Italek]] (dre [[Sowsnek]]) ha, dell hevel, a dheu dhyworth an ger [[Latin]] ''labes'', ow styrya 'kodh' po 'slynk'.<ref>http://www.m-w.com/dictionary/lava</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/lava</ref> Yma devnydh a-varr an ger (yn-kever esherdhyans a vagma a-woles dhe'n arenep) kevys yn derivas kott an tardhans 1737 a [[Menydh Vesuvius|Vesuvius]], skrifys gans [[Francesco Serao]], neb a dheskrifas "fros a lava tanek" avel analogieth rag an fros a dhowr ha leys yn-nans tenwennnow an loskvenydh ([[lahar]]) wosa [[glaw]] poos.<ref>https://archive.org/details/istoriadellincen00sera/page/n3/mode/2up</ref><ref>https://vulcan.lindahall.org/9.shtml</ref> == Teythi == === Komposyans === [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava amovys ha hwythfyek y'n tardhans Litli-Hrútur yn 2023]] Lava solydhys war [[Kresten an Nor|gresten an Nor]] yw dre vras [[Moon silikat|monyow silikat]]: dre vras [[Gwrysven|gwrysveyn]], [[Fugwrysven|fugwrysveyn]], [[Olyvin|olyvinyow]], [[Pyroksyn|pyroksynyow]], [[Amfybol|amfybolyow]], [[Mika|mikas]], ha [[kanndir]].<ref name=":0">Philpotts & Ague 2009, p. 19.</ref> Lava ansilikat treweythus a yll bos furvys dre deudhans leel a voon ansilikat<ref name=":3">https://doi.org/10.1007%2Fs12371-011-0045-x</ref> po dre dhibarth a vagma yn gwedhow silikat [[Kemyskadewder|angemyskadow]] hag ansilikat linyel.<ref name=":4">https://doi.org/10.1016%2Fs0009-2541%2802%2900148-1</ref> ==== Silikat ==== Lava sylysasek yw kemyskyansow teudhys gwarthevys gans [[oksyjen]] ha [[silikon]], [[Palsedh a elvennow yn kresten an Nor|moyha pals elvennow a gresten an Nor]], gans mynsow byghanna a [[aluminiom]], [[kalgh]], [[magnesiom]], [[horn]], [[sodiom]], ha [[potassiom]] ha mynsow le a veur a elvennow erel.<ref name=":0" /> [[Karrekonieth|Karrekonydhyon]] a gampoll yn usadow an komposyans a lava silikat dre vayn a rannriv poos po [[gronnedh molekulek]] a'n oksidys a'n elvennow chif (saw [[oksyjen]]) y'n lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 132–133.</ref> An rann silika a warthev an fara fisegel a vagmaow silikat. Ions silikon yn lava a omgelm yn fen dhe beswar ion oksyjen yn aray pedrfurvek. Mars eus ion oksyjen omgelmys dhe dhew ions silikon y'n teudhas, deskrifys yw avel oksyjen ponsek, ha lava gans meur a vonniow po kadonyow a ions silikon junys gans oksyjen ponsek yw deskrifys avel liesrannelhys yn rannel. Aluminiom yn kesunyans gans oksidys alkan alkali (sodiom ha potassiom) a deudh ynwedh dhe liesrannelhe an lava.<ref name=":1">Philpotts & Ague 2009, p. 25.</ref> Kations erel, kepar ha horn hornus, kalciom, ha magnesiom, a omgelm moy yn hwann dhe oksyjen hag a iselha an tuedh dhe liesrannelhe.<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. p. 38. ISBN 978-3-540-43650-8.</ref> Liesrannelheans rannel a lusekha an lava, ytho lava gans meur a silika yw moy glusek es lava isel yn silika.<ref name=":1" /> Awos an rann a silika rag determya glusekter hag awos meur a deythiennow erel a lava (kepar hag aga thempredh) yw aswonys dhe omdhesedha orth synsas silika, lava silikat yw rannys yn peswar eghennow kymygiethel war-lergh synsas silika: ''felsek'', ''kres'', ''mafek'', ha ''gorvafek''.<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> ==== Felsek ==== Lava felsek po [[Silika|silikek]] a's teves synsas silika moy es 63%. I a gomprehend lava [[ryolit]] ha [[dacit]]. Gans synsas silika mar ughel, an lava ma yw pur lusek, a 0⁸ cP (10⁵ Pa⋅s) rag lava ryolit tomm yn 1,200 °C dhe 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava ryolit goyeyn yn 800°C.<ref name=":2">Philpotts & Ague 2009, p. 23.</ref> Rag kehevelyans, dowr a'n jeves glusekter a-dro dhe 1 cP (0.001 Pa⋅s). Rag an glusekter fest ughel ma, lava felsek a dardh dell yw usys yn hedardh rag askorra godhes (dernigel) [[Karrek byroklastek|pyroklastek]]. Byttegyns, lava ryolit a dardh yn tiverek treweythyow rag furvya [[Mell keyn lava|mellow keyn lava]], [[Krommdo lava|krommdohow lava]] po "''coulees''" (frosow lava kott ha tew).<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 70–77.</ref> An lava a omvrew yn tipek hag esherdhyons, owth askorra frosow lava stockek. An re ma a yssyns yn fenowgh [[gwederdu]].<ref>Schmincke 2003, p. 132.</ref> Magmaow felsek a yll tardha yn tempredhow mar ughel avel 800 °C.<ref name=":5">Philpotts & Ague 2009, p. 20.</ref> Lava ryolit tomm yn anusadow (>950 °C), byttegyns, a yll frosa rag meur a gilometrow, kepar hag y'n [[Playn Snake River]] a worlewin an Statys Unys.<ref>Bonnichsen, B.; Kauffman, D.F. (1987). "Physical features of rhyolite lava flows in the Snake River Plain volcanic province, southwestern Idaho". ''The Emplacement of Silicic Domes and Lava Flows''. Geological Society of America Special Papers. Vol. 212. Geological Society of America. pp. 119–145. doi:10.1130/SPE212-p119. ISBN 0-8137-2212-8.</ref> ==== Kres ==== Lava kres po [[Andesit|andesitek]] a yssyns 52% dhe 63% silika, hag yw isella yn aluminiom ha, dell yw usys, nebes rychha yn [[magnesiom]] ha [[horn]] es lava felsek. Lava kres a furv krommdohow andesitek ha lava stockek hag a yll hwarvos yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]] serth, kepar hag y'n [[Andes]].<ref>Schmincke 2003, pp. 21–24, 132, 143.</ref> Tommha yns yn kemmyn es lava felsek, yntra 850 dhe 1,100 °C. Awos aga synsas silika isella ha tempredhow-tardha ughella, i a duedh dhe vos le glusek, gans glusekter tipek a 3.5 million cP (3,500 Pa⋅s) yn {{cvt|1200|C||}}. Hemm yw boghes moy es an glusekter a [[amanyn know dhor]] smodh.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–611.</ref> Lava kres a dhiskwedh tuedh moyha dhe furvya [[Fenokryst|fenokrystyow]].<ref>https://doi.org/10.1029%2F2011JB008243</ref> Magnesiom ha horn ughella a duedh dhe omapertya avel [[Mammek (dororieth)|mammek]] moy du, ow komprehendya amfibol po fenokrystyow pyroksin.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 1376–377.</ref> ==== Mafek ==== Tipek yw synsas magnesiom oksid ha horn oksid (dhe biw an furvellow molekulek a brovi an kessonennow yn mafek) yn lava mafek po [[Basalt|basaltek]], hag yma synsas silika strothys yntra 52% dhe 45%. I a dardh dre vras yn tempredhow a 1,100 dhe 1,200 °C hag yn glusekteryow isella, a-dro dhe 10⁴ to 10⁵ cP (10 to 100 Pa⋅s). Haval yw hemma dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]],<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–25.</ref> kyn pur ughella yw es an glusekter a dhowr. Lava mafek a duedh dhe askorra [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] kott po [[Basalt liv|basaltys liv]], dre reson an lava le glusek a yll frosa yn hirbel a'n dardhell. An tewder a fros lava basaltek solydhys, dres oll war run isel, a yll bos moy es an tewder an fros lava teudhys usi ow kwaya yn neb eur, dre reson lava basaltek a yll "hwytha" dre brovians sad a lava hag y waskedh war gresten solydhys.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 53–55, 59–64.</ref> An brassa rann a lava basaltek yw a eghennow ʻaʻā po pāhoehoe, a-der lava stockek. Yn-dann dhowr, i a yll furvya [[lava pluvek]], haval dhe lava pahoehoe war'n tir.<ref>Schmincke 2003, pp. 128–132.</ref> ==== Gorvafek ==== Lava gorvafek, kepar ha [[komatiit]] ha magmaow pur vagnesiek neb a furv [[boninit]], a gemmer an komposyans ha tempredhow a dardhans dhe'n penn. Oll a's teves synsas silika a-woles dhe 45%. Komatiitys a yssyns moy es 18% magnesiom oksid hag yw krysys dhe dardha yn tempredhow a {{convert|1600|°C}}. Y'n tempredh ma, nyns eus liesrannelheans an kesunyansow moon, ow kwruthyl lin pur wayadow.<ref>Arndt, N.T. (1994). "Archean komatiites". In Condie, K.C. (ed.). ''Archean Crustal Evolution''. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 978-0-444-81621-4.</ref> Glusekteryow a vagmaow komatiit yw krysys dhe vos mar isel avel 100 dhe 1000 cP (0.1 dhe 1 Pa⋅s), haval dhe'n glusekter a oyl jynn skav.<ref name=":2" /> Nyns yw an brassa rann a vagmaow gorvafek yowynkha es an [[Proterozoek]], gans nebes magmaow gorvafek aswonys dhe vos a'n [[Fanerosoek]] yn [[Amerika Gres]] askrifys dhe [[ughres pall]] tomm. Nyns eus lava komatiit arnowydh aswonys, drefen re woyeynhys veu [[pall an Nor]] rag askorra magmaow magnesiek ughella.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 399–400.</ref> ==== Alkaliek ==== Yma dhe nebes lava silikat synsas ughellhys a [[Rol a oksidys alkan alkali|oksidys alkan alkali]] (sodiom ha potassiom), dres oll yn tylleryow a [[Fols|folsans brastiryel]], arenebedhow neb a wrowedh war [[Tektonieth plattys|blattys]] [[Istennans|istennys]], po yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] isblatt.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 139–148.</ref> Aga synsas silika a yll bos yntra gorvafek ([[nefelinit]], [[basanit]], ha [[tefrit]]) dhe felsek ([[trakit]]). I a duedh dhe vos dinythys yn dowderyow brassa y'n pall es magmaow isalkaliek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 606–607.</ref> Lava [[nefelinit]] olivin yw an dhew gorvafek ha fest alkaliek, hag yw krysys dhe dos a dhownha yn [[Pall (dororieth)|pall]] an [[Dor|Nor]] es lava erel.<ref>https://web.archive.org/web/20090307140121/http://gsc.nrcan.gc.ca/volcanoes/cat/feature_volcano_e.php</ref> {| style="border:0px solid black;" |+ !valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+Ensamplys a gomposyansow lava (poos%)<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 145.</ref> ! Component ! [[Nefelinit]] ! [[Pikrit]] [[Kevres magma tholeiitek|tholeiitek]] ! [[Basalt tholeiitek]] ! [[Andesit]] ! [[Ryolit]] |- | Silika |[[SiO2|SiO₂]] | 39.7 | 46.4 | 53.8 | 60.0 | 73.2 |- | [[TiO2|TiO₂]] | 2.8 | 2.0 | 2.0 | 1.0 | 0.2 |- | [[Al2O3|Al₂O₃]] | 11.4 | 8.5 | 13.9 | 16.0 | 14.0 |- | [[Fe2O3|Fe₂O₃]] | 5.3 | 2.5 | 2.6 | 1.9 | 0.6 |- | [[FeO]] | 8.2 | 9.8 | 9.3 | 6.2 | 1.7 |- | [[MnO]] | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.0 |- | [[MgO]] | 12.1 | 20.8 | 4.1 | 3.9 | 0.4 |- | [[CaO]] | 12.8 | 7.4 | 7.9 | 5.9 | 1.3 |- | [[Na2O|Na₂O]] | 3.8 | 1.6 | 3.0 | 3.9 | 3.9 |- | [[K2O|K₂O]] | 1.2 | 0.3 | 1.5 | 0.9 | 4.1 |- | [[P2O5|P₂O₅]] | 0.9 | 0.2 | 0.4 | 0.2 | 0.0 |} ! valign="top" | {{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava basalt tholeiitek | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 53.8 | label2 = Al₂O₃ | value2 =13.9 | label3 =FeO | value3 =9.3 | label4 =CaO | value4 =7.9 | label5 =MgO | value5 =4.1 | label6 =Na₂O | value6 =3.0 | label7 = Fe₂O₃ | value7=2.6 | label8 = TiO₂ | value8=2.0 | label9 = K₂O | value9 = 1.5 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0.4 | label11 = MnO | value11 = 0.2 }} ! valign="top" |{{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava ryolit | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 73.2 | label2 = Al₂O₃ | value2 = 14 | label9 =K₂O | value9 = 4.1 | label6 =Na₂O | value6 = 3.9 | label3 =FeO | value3 = 1.7 | label4 = CaO | value4 = 1.3 | label7 = Fe₂O₃ | value7= 0.6 | label5 = MgO | value5= 0.4 | label8 = TiO₂ | value8 = 0.2 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0. | label11 = MnO | value11 = 0. }} |} ==== Ansilikat ==== Re beu nebes lava a gomposyans anusadow tardhys war arenep an Nor. An re ma a gomprehend: * Lava [[karbonatit]] ha [[natrokarbonatit]] yw aswonys dhyworth loskvenydh [[Ol Doinyo Lengai]] yn [[Tanzani]], an ensampel unnik a loskvenydh karbonatit byw.<ref>http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Unusual%20lava.html</ref> Karbonatitys y'n kovadh dororiethel yw yn tipek 75% monyow karbonat, gans mynsow le a vonyow silikat (kepar ha [[mika]] hag olivin), [[apatit]], [[magnetit]], ha [[pyroklor]]. Ny dhiskwedh hemma komposyans gwreydhek an lava, neb a alla yssynsi [[sodiom karbonat]] dileys wosa henna der aktivita dowrdesel, kynth yma arbrovow yn brovji ow tiskwedhes magma rych yn kalcit yw galladow. Lava karbonatit a dhiskwedh [[Komparriv isotop fast|komparrivow isotop fast]] neb a sin yth ymons dhyworth an lava silikek fest alkaliek, dres lycklod dre dhibarth a wedh angemyskadow.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 396–397.</ref> Lava natrokarbonatit a Ol Doinyo Lengai yw komposys dre vras a sodiom karbonat, gans a-dro dhe hanter an myns na a botassiom karbonat, ha mynsow le a halidys, fluoridys, ha sulfatys. Pur linyel yw an lava, gans glusekteryow boghes moy es dowr. Ynwedh pur woyeyn yns gans tempredhow musurys a 91 dhe 544 °C.<ref>https://doi.org/10.1007%2FBF00301213</ref> * Lava [[horn oksid]] yw krysys dhe vos pennfenten an godhesow horn yn [[Kiruna]], [[Sweden]] neb a furvyas y'n [[Proterozoek]].<ref name=":4" /> Yma lava horn oksid a'n oos [[Pliocin]] y'n komplek loskvenydh [[El Laco]] war'n amal [[Chile]]-[[Arghantina]].<ref name=":3" /> Krysys yw lava horn oksid dhe vos an sewyans a dhibarth [[Angemyskadewder|angemyskadow]] a vagma horn oksid rag magma kerensel a gomposyans [[Kevres magma kalc-alkaliek|kalc-alkaliek]] po alkaliek.<ref name=":4" /> Byttegyns, yma neb dororydhyon ow styrya an kerrek horn oksid El Laco avel frosow lava silikat chanjys yn towrdesel wosa aga thardhans.<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUSM.V12A..04M/abstract</ref> * Yma frosow lava [[sulfur]] bys dhe 250 meter hir ha 10 meter ledan yn loskvenydh [[Lastarria]] yn Chile. Yth ens i furvys der an teudhans a wodhesow sulfur yn tempredhow mar isel avel 113°C.<ref name=":3" /> An term "lava" a yll bos devnydhys ynwedh rag "kemyskansow rew" teudhys yn tardhansow war loryow rewys an [[planetow kowrek]] yn [[System howlek|kevreyth an Howl]].<ref>McBride; Gilmore, eds. (2007). ''An introduction to the Solar System''. Cambridge University Press. p. 392.</ref> === Frosonieth === Dre vras, glusekter an lava a dheterm an fara a frosow lava. Yma an tempredh a lava silikat kemmyn a-dro dhe 800 °C rag lava felsek dhe 1,200 °C rag lava mafek,<ref name=":5" /> mes yma an glusekter moy chanjus a 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava felsek dhe 10⁴ cP (10 Pa⋅s) rag lava mafek.<ref name=":5" /> Gluskter a lava yw determys dre vras gans komposyans mes a greg ynwedh war dempredh<ref name=":2" /> ha kevradh difurvyans.<ref>https://doi.org/10.1029%2F2005GL024240</ref> Glusekter a lava a dheterm an [[Tardhans loskvenydhyek|eghen a aktivita loskvenydhyek]] usi pan dardhys yw lava. An moy yw an glusekter, an moy yw an tuedh dhe dardhansow dhe vos hedardh yn-dar diverek. Awos hemma, an brassa rann a frosow lava war'n Nor, Meurth, ha Gwener yw komposys a lava basalt.<ref>Schmincke 2003, p. 128.</ref> War'n Nor, 90% a frosow lava yw mafek po gorvafek, ha lava kres ow furvya 8% a frosow, ha lava felsek ow furvya mar 2% a frosow.<ref>http://www.geo.umass.edu/courses/volcanology/Lava%20Flows.pdf</ref> Glusekter a dheterm ynwedh an wedh (tewder perthynek orth kehesedh tenewen) a frosow, an tooth a frosow, ha gnas arenebel an frosow.<ref name=":2" /><ref>https://doi.org/10.1016%2F0377-0273%2880%2990033-5</ref> == Devynnow == <references /> 5lnfz6sn7r7a7negixt92ixbvpgwz8e 228626 228624 2026-08-21T11:04:16Z Flynn Peck 18125 /* Frosonieth */ 228626 wikitext text/x-wiki {{Fixkw}} '''Lava''' yw [[magma]] tardhys dhyworth an pervedh a [[Planet norvysel|blanet norvysel]] (kepar ha[[Dor|'n Nor]]) po loor war y arenep. Lava a yll bos tardhys yn [[loskvenydh]] po dre dorr y'n [[Krestennen (dororieth)|kresten]], yn tir po yn-dann dhowr, dell yw usys yn tempredhow a 800 dhe 1,200 °C. Lava a yll bos tardhys yn tidro war arenep an tir po war [[leur an mor]] po i a yll bos estewlys y'n ayrgylgh kyns omhweles. An [[Karrek loskvenydhyek|garrek loskvenydhyek]] solyd gwrys dre woyeynheans an stoff teudhys yw henwys yn fenowgh ''lava''. [[Restren:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|skeusennik|Lava yr a'n tardhans [[Fagradalsfjall]] yn [[Rewenys]], 2023]] '''Fros lava''' yw diveryans a lava yn [[tardhans diverek]]. ([[Tardhans hedardh]] a askorr kemyskans a [[lusu loskvenydhyek]] ha darnow erel henwys [[tefra]], nyns yw frosow lava.) An glusekter an brassa rann a lava teudhys yw a-dro dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]], a-dro dhe 10,000 dhe 100,000weyth moy glusek es dowr (an stoffys kampollys diwettha musurys yn 25°C yn 1 [[Ayrgylgh savonek (unsys)|ayr]]). Hwath, lava a yll resek yn hirbel kyns goyeynheans a's solydhe, dre reson lava diskwedhys dhe ayr a dhispleg snell kresten solyd neb a eneseg an lava linyel remenant, hag a's gwitha tomm hag anlusek lowr rag pesya frosa.<ref>Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 53–55. ISBN 978-0-521-88006-0.</ref> == Styronieth == An ger ''lava'' a dheu a [[Italek]] (dre [[Sowsnek]]) ha, dell hevel, a dheu dhyworth an ger [[Latin]] ''labes'', ow styrya 'kodh' po 'slynk'.<ref>http://www.m-w.com/dictionary/lava</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/lava</ref> Yma devnydh a-varr an ger (yn-kever esherdhyans a vagma a-woles dhe'n arenep) kevys yn derivas kott an tardhans 1737 a [[Menydh Vesuvius|Vesuvius]], skrifys gans [[Francesco Serao]], neb a dheskrifas "fros a lava tanek" avel analogieth rag an fros a dhowr ha leys yn-nans tenwennnow an loskvenydh ([[lahar]]) wosa [[glaw]] poos.<ref>https://archive.org/details/istoriadellincen00sera/page/n3/mode/2up</ref><ref>https://vulcan.lindahall.org/9.shtml</ref> == Teythi == === Komposyans === [[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava amovys ha hwythfyek y'n tardhans Litli-Hrútur yn 2023]] Lava solydhys war [[Kresten an Nor|gresten an Nor]] yw dre vras [[Moon silikat|monyow silikat]]: dre vras [[Gwrysven|gwrysveyn]], [[Fugwrysven|fugwrysveyn]], [[Olyvin|olyvinyow]], [[Pyroksyn|pyroksynyow]], [[Amfybol|amfybolyow]], [[Mika|mikas]], ha [[kanndir]].<ref name=":0">Philpotts & Ague 2009, p. 19.</ref> Lava ansilikat treweythus a yll bos furvys dre deudhans leel a voon ansilikat<ref name=":3">https://doi.org/10.1007%2Fs12371-011-0045-x</ref> po dre dhibarth a vagma yn gwedhow silikat [[Kemyskadewder|angemyskadow]] hag ansilikat linyel.<ref name=":4">https://doi.org/10.1016%2Fs0009-2541%2802%2900148-1</ref> ==== Silikat ==== Lava sylysasek yw kemyskyansow teudhys gwarthevys gans [[oksyjen]] ha [[silikon]], [[Palsedh a elvennow yn kresten an Nor|moyha pals elvennow a gresten an Nor]], gans mynsow byghanna a [[aluminiom]], [[kalgh]], [[magnesiom]], [[horn]], [[sodiom]], ha [[potassiom]] ha mynsow le a veur a elvennow erel.<ref name=":0" /> [[Karrekonieth|Karrekonydhyon]] a gampoll yn usadow an komposyans a lava silikat dre vayn a rannriv poos po [[gronnedh molekulek]] a'n oksidys a'n elvennow chif (saw [[oksyjen]]) y'n lava.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 132–133.</ref> An rann silika a warthev an fara fisegel a vagmaow silikat. Ions silikon yn lava a omgelm yn fen dhe beswar ion oksyjen yn aray pedrfurvek. Mars eus ion oksyjen omgelmys dhe dhew ions silikon y'n teudhas, deskrifys yw avel oksyjen ponsek, ha lava gans meur a vonniow po kadonyow a ions silikon junys gans oksyjen ponsek yw deskrifys avel liesrannelhys yn rannel. Aluminiom yn kesunyans gans oksidys alkan alkali (sodiom ha potassiom) a deudh ynwedh dhe liesrannelhe an lava.<ref name=":1">Philpotts & Ague 2009, p. 25.</ref> Kations erel, kepar ha horn hornus, kalciom, ha magnesiom, a omgelm moy yn hwann dhe oksyjen hag a iselha an tuedh dhe liesrannelhe.<ref>Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. p. 38. ISBN 978-3-540-43650-8.</ref> Liesrannelheans rannel a lusekha an lava, ytho lava gans meur a silika yw moy glusek es lava isel yn silika.<ref name=":1" /> Awos an rann a silika rag determya glusekter hag awos meur a deythiennow erel a lava (kepar hag aga thempredh) yw aswonys dhe omdhesedha orth synsas silika, lava silikat yw rannys yn peswar eghennow kymygiethel war-lergh synsas silika: ''felsek'', ''kres'', ''mafek'', ha ''gorvafek''.<ref>Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.</ref> ==== Felsek ==== Lava felsek po [[Silika|silikek]] a's teves synsas silika moy es 63%. I a gomprehend lava [[ryolit]] ha [[dacit]]. Gans synsas silika mar ughel, an lava ma yw pur lusek, a 0⁸ cP (10⁵ Pa⋅s) rag lava ryolit tomm yn 1,200 °C dhe 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava ryolit goyeyn yn 800°C.<ref name=":2">Philpotts & Ague 2009, p. 23.</ref> Rag kehevelyans, dowr a'n jeves glusekter a-dro dhe 1 cP (0.001 Pa⋅s). Rag an glusekter fest ughel ma, lava felsek a dardh dell yw usys yn hedardh rag askorra godhes (dernigel) [[Karrek byroklastek|pyroklastek]]. Byttegyns, lava ryolit a dardh yn tiverek treweythyow rag furvya [[Mell keyn lava|mellow keyn lava]], [[Krommdo lava|krommdohow lava]] po "''coulees''" (frosow lava kott ha tew).<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 70–77.</ref> An lava a omvrew yn tipek hag esherdhyons, owth askorra frosow lava stockek. An re ma a yssyns yn fenowgh [[gwederdu]].<ref>Schmincke 2003, p. 132.</ref> Magmaow felsek a yll tardha yn tempredhow mar ughel avel 800 °C.<ref name=":5">Philpotts & Ague 2009, p. 20.</ref> Lava ryolit tomm yn anusadow (>950 °C), byttegyns, a yll frosa rag meur a gilometrow, kepar hag y'n [[Playn Snake River]] a worlewin an Statys Unys.<ref>Bonnichsen, B.; Kauffman, D.F. (1987). "Physical features of rhyolite lava flows in the Snake River Plain volcanic province, southwestern Idaho". ''The Emplacement of Silicic Domes and Lava Flows''. Geological Society of America Special Papers. Vol. 212. Geological Society of America. pp. 119–145. doi:10.1130/SPE212-p119. ISBN 0-8137-2212-8.</ref> ==== Kres ==== Lava kres po [[Andesit|andesitek]] a yssyns 52% dhe 63% silika, hag yw isella yn aluminiom ha, dell yw usys, nebes rychha yn [[magnesiom]] ha [[horn]] es lava felsek. Lava kres a furv krommdohow andesitek ha lava stockek hag a yll hwarvos yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]] serth, kepar hag y'n [[Andes]].<ref>Schmincke 2003, pp. 21–24, 132, 143.</ref> Tommha yns yn kemmyn es lava felsek, yntra 850 dhe 1,100 °C. Awos aga synsas silika isella ha tempredhow-tardha ughella, i a duedh dhe vos le glusek, gans glusekter tipek a 3.5 million cP (3,500 Pa⋅s) yn {{cvt|1200|C||}}. Hemm yw boghes moy es an glusekter a [[amanyn know dhor]] smodh.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–611.</ref> Lava kres a dhiskwedh tuedh moyha dhe furvya [[Fenokryst|fenokrystyow]].<ref>https://doi.org/10.1029%2F2011JB008243</ref> Magnesiom ha horn ughella a duedh dhe omapertya avel [[Mammek (dororieth)|mammek]] moy du, ow komprehendya amfibol po fenokrystyow pyroksin.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 1376–377.</ref> ==== Mafek ==== Tipek yw synsas magnesiom oksid ha horn oksid (dhe biw an furvellow molekulek a brovi an kessonennow yn mafek) yn lava mafek po [[Basalt|basaltek]], hag yma synsas silika strothys yntra 52% dhe 45%. I a dardh dre vras yn tempredhow a 1,100 dhe 1,200 °C hag yn glusekteryow isella, a-dro dhe 10⁴ to 10⁵ cP (10 to 100 Pa⋅s). Haval yw hemma dhe'n glusekter a [[Kechap|gechap]],<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 23–25.</ref> kyn pur ughella yw es an glusekter a dhowr. Lava mafek a duedh dhe askorra [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] kott po [[Basalt liv|basaltys liv]], dre reson an lava le glusek a yll frosa yn hirbel a'n dardhell. An tewder a fros lava basaltek solydhys, dres oll war run isel, a yll bos moy es an tewder an fros lava teudhys usi ow kwaya yn neb eur, dre reson lava basaltek a yll "hwytha" dre brovians sad a lava hag y waskedh war gresten solydhys.<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 53–55, 59–64.</ref> An brassa rann a lava basaltek yw a eghennow ʻaʻā po pāhoehoe, a-der lava stockek. Yn-dann dhowr, i a yll furvya [[lava pluvek]], haval dhe lava pahoehoe war'n tir.<ref>Schmincke 2003, pp. 128–132.</ref> ==== Gorvafek ==== Lava gorvafek, kepar ha [[komatiit]] ha magmaow pur vagnesiek neb a furv [[boninit]], a gemmer an komposyans ha tempredhow a dardhans dhe'n penn. Oll a's teves synsas silika a-woles dhe 45%. Komatiitys a yssyns moy es 18% magnesiom oksid hag yw krysys dhe dardha yn tempredhow a {{convert|1600|°C}}. Y'n tempredh ma, nyns eus liesrannelheans an kesunyansow moon, ow kwruthyl lin pur wayadow.<ref>Arndt, N.T. (1994). "Archean komatiites". In Condie, K.C. (ed.). ''Archean Crustal Evolution''. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 978-0-444-81621-4.</ref> Glusekteryow a vagmaow komatiit yw krysys dhe vos mar isel avel 100 dhe 1000 cP (0.1 dhe 1 Pa⋅s), haval dhe'n glusekter a oyl jynn skav.<ref name=":2" /> Nyns yw an brassa rann a vagmaow gorvafek yowynkha es an [[Proterozoek]], gans nebes magmaow gorvafek aswonys dhe vos a'n [[Fanerosoek]] yn [[Amerika Gres]] askrifys dhe [[ughres pall]] tomm. Nyns eus lava komatiit arnowydh aswonys, drefen re woyeynhys veu [[pall an Nor]] rag askorra magmaow magnesiek ughella.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 399–400.</ref> ==== Alkaliek ==== Yma dhe nebes lava silikat synsas ughellhys a [[Rol a oksidys alkan alkali|oksidys alkan alkali]] (sodiom ha potassiom), dres oll yn tylleryow a [[Fols|folsans brastiryel]], arenebedhow neb a wrowedh war [[Tektonieth plattys|blattys]] [[Istennans|istennys]], po yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] isblatt.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 139–148.</ref> Aga synsas silika a yll bos yntra gorvafek ([[nefelinit]], [[basanit]], ha [[tefrit]]) dhe felsek ([[trakit]]). I a duedh dhe vos dinythys yn dowderyow brassa y'n pall es magmaow isalkaliek.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 606–607.</ref> Lava [[nefelinit]] olivin yw an dhew gorvafek ha fest alkaliek, hag yw krysys dhe dos a dhownha yn [[Pall (dororieth)|pall]] an [[Dor|Nor]] es lava erel.<ref>https://web.archive.org/web/20090307140121/http://gsc.nrcan.gc.ca/volcanoes/cat/feature_volcano_e.php</ref> {| style="border:0px solid black;" |+ !valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+Ensamplys a gomposyansow lava (poos%)<ref>Philpotts & Ague 2009, p. 145.</ref> ! Component ! [[Nefelinit]] ! [[Pikrit]] [[Kevres magma tholeiitek|tholeiitek]] ! [[Basalt tholeiitek]] ! [[Andesit]] ! [[Ryolit]] |- | Silika |[[SiO2|SiO₂]] | 39.7 | 46.4 | 53.8 | 60.0 | 73.2 |- | [[TiO2|TiO₂]] | 2.8 | 2.0 | 2.0 | 1.0 | 0.2 |- | [[Al2O3|Al₂O₃]] | 11.4 | 8.5 | 13.9 | 16.0 | 14.0 |- | [[Fe2O3|Fe₂O₃]] | 5.3 | 2.5 | 2.6 | 1.9 | 0.6 |- | [[FeO]] | 8.2 | 9.8 | 9.3 | 6.2 | 1.7 |- | [[MnO]] | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.0 |- | [[MgO]] | 12.1 | 20.8 | 4.1 | 3.9 | 0.4 |- | [[CaO]] | 12.8 | 7.4 | 7.9 | 5.9 | 1.3 |- | [[Na2O|Na₂O]] | 3.8 | 1.6 | 3.0 | 3.9 | 3.9 |- | [[K2O|K₂O]] | 1.2 | 0.3 | 1.5 | 0.9 | 4.1 |- | [[P2O5|P₂O₅]] | 0.9 | 0.2 | 0.4 | 0.2 | 0.0 |} ! valign="top" | {{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava basalt tholeiitek | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 53.8 | label2 = Al₂O₃ | value2 =13.9 | label3 =FeO | value3 =9.3 | label4 =CaO | value4 =7.9 | label5 =MgO | value5 =4.1 | label6 =Na₂O | value6 =3.0 | label7 = Fe₂O₃ | value7=2.6 | label8 = TiO₂ | value8=2.0 | label9 = K₂O | value9 = 1.5 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0.4 | label11 = MnO | value11 = 0.2 }} ! valign="top" |{{Pie chart | radius = 100 | thumb = | caption = Lava ryolit | other = | label1 = SiO₂ | value1 = 73.2 | label2 = Al₂O₃ | value2 = 14 | label9 =K₂O | value9 = 4.1 | label6 =Na₂O | value6 = 3.9 | label3 =FeO | value3 = 1.7 | label4 = CaO | value4 = 1.3 | label7 = Fe₂O₃ | value7= 0.6 | label5 = MgO | value5= 0.4 | label8 = TiO₂ | value8 = 0.2 | label10 = P₂O₅ | value10 = 0. | label11 = MnO | value11 = 0. }} |} ==== Ansilikat ==== Re beu nebes lava a gomposyans anusadow tardhys war arenep an Nor. An re ma a gomprehend: * Lava [[karbonatit]] ha [[natrokarbonatit]] yw aswonys dhyworth loskvenydh [[Ol Doinyo Lengai]] yn [[Tanzani]], an ensampel unnik a loskvenydh karbonatit byw.<ref>http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Unusual%20lava.html</ref> Karbonatitys y'n kovadh dororiethel yw yn tipek 75% monyow karbonat, gans mynsow le a vonyow silikat (kepar ha [[mika]] hag olivin), [[apatit]], [[magnetit]], ha [[pyroklor]]. Ny dhiskwedh hemma komposyans gwreydhek an lava, neb a alla yssynsi [[sodiom karbonat]] dileys wosa henna der aktivita dowrdesel, kynth yma arbrovow yn brovji ow tiskwedhes magma rych yn kalcit yw galladow. Lava karbonatit a dhiskwedh [[Komparriv isotop fast|komparrivow isotop fast]] neb a sin yth ymons dhyworth an lava silikek fest alkaliek, dres lycklod dre dhibarth a wedh angemyskadow.<ref>Philpotts & Ague 2009, pp. 396–397.</ref> Lava natrokarbonatit a Ol Doinyo Lengai yw komposys dre vras a sodiom karbonat, gans a-dro dhe hanter an myns na a botassiom karbonat, ha mynsow le a halidys, fluoridys, ha sulfatys. Pur linyel yw an lava, gans glusekteryow boghes moy es dowr. Ynwedh pur woyeyn yns gans tempredhow musurys a 91 dhe 544 °C.<ref>https://doi.org/10.1007%2FBF00301213</ref> * Lava [[horn oksid]] yw krysys dhe vos pennfenten an godhesow horn yn [[Kiruna]], [[Sweden]] neb a furvyas y'n [[Proterozoek]].<ref name=":4" /> Yma lava horn oksid a'n oos [[Pliocin]] y'n komplek loskvenydh [[El Laco]] war'n amal [[Chile]]-[[Arghantina]].<ref name=":3" /> Krysys yw lava horn oksid dhe vos an sewyans a dhibarth [[Angemyskadewder|angemyskadow]] a vagma horn oksid rag magma kerensel a gomposyans [[Kevres magma kalc-alkaliek|kalc-alkaliek]] po alkaliek.<ref name=":4" /> Byttegyns, yma neb dororydhyon ow styrya an kerrek horn oksid El Laco avel frosow lava silikat chanjys yn towrdesel wosa aga thardhans.<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUSM.V12A..04M/abstract</ref> * Yma frosow lava [[sulfur]] bys dhe 250 meter hir ha 10 meter ledan yn loskvenydh [[Lastarria]] yn Chile. Yth ens i furvys der an teudhans a wodhesow sulfur yn tempredhow mar isel avel 113°C.<ref name=":3" /> An term "lava" a yll bos devnydhys ynwedh rag "kemyskansow rew" teudhys yn tardhansow war loryow rewys an [[planetow kowrek]] yn [[System howlek|kevreyth an Howl]].<ref>McBride; Gilmore, eds. (2007). ''An introduction to the Solar System''. Cambridge University Press. p. 392.</ref> === Frosonieth === [[Restren:PahoehoeLava.jpg|skeusennik|Besies troos a avonsyans pāhoehoe a-dreus dhe fordh yn [[Kalapana, Hawaii|Kalapana]] war'n folsva est a [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]]] Dre vras, glusekter an lava a dheterm an fara a frosow lava. Yma an tempredh a lava silikat kemmyn a-dro dhe 800 °C rag lava felsek dhe 1,200 °C rag lava mafek,<ref name=":5" /> mes yma an glusekter moy chanjus a 10¹¹ cP (10⁸ Pa⋅s) rag lava felsek dhe 10⁴ cP (10 Pa⋅s) rag lava mafek.<ref name=":5" /> Gluskter a lava yw determys dre vras gans komposyans mes a greg ynwedh war dempredh<ref name=":2" /> ha kevradh difurvyans.<ref>https://doi.org/10.1029%2F2005GL024240</ref> Glusekter a lava a dheterm an [[Tardhans loskvenydhyek|eghen a aktivita loskvenydhyek]] usi pan dardhys yw lava. An moy yw an glusekter, an moy yw an tuedh dhe dardhansow dhe vos hedardh yn-dar diverek. Awos hemma, an brassa rann a frosow lava war'n Nor, Meurth, ha Gwener yw komposys a lava basalt.<ref>Schmincke 2003, p. 128.</ref> War'n Nor, 90% a frosow lava yw mafek po gorvafek, ha lava kres ow furvya 8% a frosow, ha lava felsek ow furvya mar 2% a frosow.<ref>http://www.geo.umass.edu/courses/volcanology/Lava%20Flows.pdf</ref> Glusekter a dheterm ynwedh an wedh (tewder perthynek orth kehesedh tenewen) a frosow, an tooth a frosow, ha gnas arenebel an frosow.<ref name=":2" /><ref>https://doi.org/10.1016%2F0377-0273%2880%2990033-5</ref> Pan vo tardhys lava fest glusek yn tiverek yn-dar yn hedardh, i a dardh ogas ha pupprys avel frosow gwedh-ughel po krommdohow. An frosow ma a furv lava stockek yn-dar ʻaʻā po pāhoehoe. Kemmyn yw frosow gwederdu.<ref>Schmincke 2003, pp. 132–138.</ref> Lava kres a duedh dhe furvya loskvenydhyow gweliek serth, gans gweliow tereylyek a lava dhyworth tardhansow diverek ha tefra dhyworth tardhansow hedardh.<ref>Schmincke 2003, pp. 143–144.</ref> Lava mafek a furv frosow moon neb a yll gwaya yn hirbel, hag ow furvya loskvenydhyow skoos gans runyow jentyl.<ref>Schmincke 2003, pp. 127–128.</ref> Yn keworransel ha karrek deudhys, an brassa rann a lava a yssyns gwrysow solyd a vonyow dyffrans, darnow a gerrek eksotek henwys [[Esven|esveyn]], ha darnow a lava solydhys kyns ena. An synsas gwrys a'n brassa rann a lava a'ga re teythi [[Tavatropikieth|tavatropik]] ha [[tanowheans-difurvya]].<ref>https://doi.org/10.1016%2Fs0377-0273%2803%2900341-x</ref> Yn geryow erel, nyns usi an brassa rann a lava ow fara avel linyow Newtonek, le mayth an kevradh-frosa yw kemusurel orth an [[Gwask difurvyans|wask difurvyans]]. Yn le, [[Plastek Bingham|lin Bingham]] yw lava tipek, neb a dhiskwedh sprallansedh mynsek dhe fros bys dhe dreudhow gwask, henwys an wask blegya.<ref>Schmincke 2003, pp. 39–40.</ref> Hemm a sew yn [[fros stoppyer]] a lava gwrysek yn rannel. Ensampel aswonys a fros stoppyer yw past dens strothys yn-mes a biben. An past dens a dheu yn-mes avel stoppyer hantersolyd, dre reson yma difurvyans keskreunys yn gwiskas tanow y'n past dens ryb an biben hag y'n tyller na yn unnik eus past dens ow fara avel lin. == Devynnow == <references /> oatkywucluqaxief1nwgaqp60qi3x39 2 19470 228625 228602 2026-08-21T10:34:48Z Flynn Peck 18125 228625 wikitext text/x-wiki An folen ma yw rol rag oll a'n treylyansow gwrys genev, profys dhymm, po hwithrys genev. Hemm yw dre vras noten ragov mes heb mar nebonan a yll devnydhya an treylyansow ma. Profyansow yw wolkom. === Termow === * atol - [[:en:Atoll|atoll]] * bolla - [[:en:Crater|crater]] * diapir - [[:en:Diapir|diapir]] * dorgrysonieth - [[:en:Seismology|seismology]] * dowrdesel - hydrothermal * dresvysk - [[:en:Diamicton|diamict]] * dyffransow braster ynter reydhow - [[:en:Sexual_dimorphism|sexual dimorphism]] * esven - [[:en:Xenolith|xenolith]] * fluksteudh - [[:en:Flux_melting|flux melting]] * glusek - viscous ** glusekter - [[:en:Viscosity|viscosity]] * gorloskvenydh - [[:en:Supervolcano|supervolcano]] * gornown - [[:en:Famine|famine]] * gwanngylgh - [[:en:Asthenosphere|asthenosphere]] * gweligylgh - [[:en:Stratosphere|stratosphere]] * istennans - [[:en:Subduction|subduction]] * kawdarn - [[:en:Caldera|caldera]] * keynvoronieth - [[:en:Oceanography|oceanography]] * kramvilonieth - [[:en:Herpetology|herpetology]] * krommdo lava - [[:en:Lava_dome|lava dome]] ** kelgrommdo - [[:en:Cryptodome|cryptodome]] * lemur - [[:en:Lemur|lemur]] * loskvenydhonydh (-yon) - volcanologist(s) * loskvenydhva - [[:en:Volcanic_field|volcanic field]] * loskvenydh gweliek - [[:en:Stratovolcano|stratovolcano]] * mengylgh - [[:en:Lithosphere|lithosphere]] * menwedhonieth - [[:en:Lithology|lithology]] * [[mogdoll]] - [[:en:Fumarole|fumarole]] * neuvelladow - buoyant ** neuvelladewder - [[:en:Buoyancy|buoyancy]] * preydh - [[:en:Prey|prey]] * preydhyer - [[:en:Predation|predator]] * puskes kachys heb vos ynytendys - [[:en:Bycatch|bycatch]] gxll44mb0kzih7846sm70zjatpb8qhy 0 19590 228610 2026-08-20T21:27:52Z Gazamp 9824 Folen nowydh NOTE: Content in this edit was translated from [[en:House of Commons]]; see its history for attribution 228610 wikitext text/x-wiki {{hatnote|Rag an isella chiow yn senedhow Ruvaneth Unys ha Kanada, mirewgh [[Chi Kemmynyon Ruvaneth Unys]] ha [[Chi Kemmynyon Kanada]]}} [[File:The Irish House of Commons in 1780 by Francis Wheatley.jpg|thumb|Chi Kemmynyon Iwerdhon yn [[Dulyn]], drehevys yn 17ves kansbledhen, o kynsa Chi an Gemmynyon drehevys a-borpos.]] '''Chi an Gemmynyon''' yw hanow rag an isella chambour etholys yn senedhow dewjambourek [[Ruvaneth Unys]] ha [[Kanada]]. Y'n dhew powyow, yma moy nerthdhe Ji an Gemmynyon ages an ughella chambour ([[Chi an Arlydhi]] yn RU ha Senat Kanada<!--Res yw dhe Senat Kanada (an ughella chambour) bos dyffransegys dhyworth Senedh Kanada (an korf reythyansel dien)--> yn Kanada). Ledyer an parti gans rann vrassa an esedhow yn Chi an Gemmynyon mos ha bos an pennmenyster, dell yw usys. Yth esa senedhow aral gans chambour isella henwys "Chi an Gemmynyon" ynwedh yn termyn eus passys, y'ga mysk [[Iwerdhon]] (yn-dann rewl sowsnek ha bretennek). [[Klass:Gwlasegeth]] 5dpznc2jbzl2hlz44jojbcj9gh7pc0v 228611 228610 2026-08-20T21:28:25Z Gazamp 9824 +skantlynow 228611 wikitext text/x-wiki {{fixkw|date=mis Est 2026}} {{hatnote|Rag an isella chiow yn senedhow Ruvaneth Unys ha Kanada, mirewgh [[Chi Kemmynyon Ruvaneth Unys]] ha [[Chi Kemmynyon Kanada]]}} [[File:The Irish House of Commons in 1780 by Francis Wheatley.jpg|thumb|Chi Kemmynyon Iwerdhon yn [[Dulyn]], drehevys yn 17ves kansbledhen, o kynsa Chi an Gemmynyon drehevys a-borpos.]] '''Chi an Gemmynyon''' yw hanow rag an isella chambour etholys yn senedhow dewjambourek [[Ruvaneth Unys]] ha [[Kanada]]. Y'n dhew powyow, yma moy nerthdhe Ji an Gemmynyon ages an ughella chambour ([[Chi an Arlydhi]] yn RU ha Senat Kanada<!--Res yw dhe Senat Kanada (an ughella chambour) bos dyffransegys dhyworth Senedh Kanada (an korf reythyansel dien)--> yn Kanada). Ledyer an parti gans rann vrassa an esedhow yn Chi an Gemmynyon mos ha bos an pennmenyster, dell yw usys. Yth esa senedhow aral gans chambour isella henwys "Chi an Gemmynyon" ynwedh yn termyn eus passys, y'ga mysk [[Iwerdhon]] (yn-dann rewl sowsnek ha bretennek). {{stokk}} [[Klass:Gwlasegeth]] b309xblsy5nophv0i3kbrwder7vh0qe