Нарын облусу

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Нарын облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1566</id>
    <revision>
      <id>650273</id>
      <parentid>539271</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T06:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41289-79</username>
        <id>48396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгилүү инсандар */</comment>
      <origin>650273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80232" sha1="087r0j7ds176jeyl6d31wn1aockdgeg" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Түс1                     = {{Түс|Кыргызстан}}
|Кыргызча аталышы         = Нарын облусу
|Расмий аталышы           = 
|Герб                     = Naryn obl coa.svg
|Желек                    = Naryn obl flag.svg
|Өлкө                     = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
|Карта                    = Naryn Province in Kyrgyzstan.svg
  |lat_dir                = N
  |lat_deg                = 41
  |lat_min                = 50
  |lat_sec                = 38
  |lon_dir                = W
  |lon_deg                = 75
  |lon_min                = 50
  |lon_sec                = 14
  |region                 = 
  |type                   = 
  |деңгээл                = 
  |CoordScale             = 
|Гимн                     = 
|Урааны                   = 
|Лакап аты                = 
|Штат ыры                 = 
|Статусу                  = [[Облус]]
|Борбору                  = [[Нарын]]
|Ири шаары                = [[Нарын]]
|ИриШаарлары              = 
|Күнү                     = 
|Негизделген              = [[21-ноябрь]] [[1939-жыл]]
|Башчысынын аталышы       = Кыргыз Республикасынын Президентинин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү
|Башчысы                  = [[Эргешов Алтынбек Калдарович]]
|Башчысынын аталышы2      = 
|Башчысы2                 = 
|Башчысынын аталышы3      = 
|Башчысы3                 = 
|Тили                     = [[Кыргыз тили]]
|Калк боюнча орду         = 6
|Калкы                    = 312,100
|Жыштыгы                  = 6,8
|Жыштык боюнча орду       = 7
|Аянты                    = 45 200
|Аянт боюнча орду         = 1
|Максималдуу бийиктиги    = 5 100
|Орточо бийиктиги         = 2 600
|Минималдуу бийиктиги     = 1 500
|Тууралыгы                = 232
|Узундугу                 = 260
|Убакыт аралыгы           = [[UTC+06:00]]
|Аббревиатурасы           = 
|ISO                      = KG-N
|Интернет-домени          = [[.kg]]
|Автоунаа номурунун коду  = H, N, 05
|Почта индекси            = 722500-722900
|Телефон коду             = 
|Сайты                    = https://www.naryn.gov.kg/ky/
|Commons түрмөгүндө       = Naryn_Region
}}

'''Нарын облусу''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] эң чоң облусу. СССРдин Жогорку Советинин Президиумунун [[1939-жыл|1939-жылдагы]] [[21-ноябрь|21-ноябрындагы]] буйругу менен Тянь-Шань облусу катары негизделген&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/131065 Об образовании Фрунзенской, Иссык-Кульской, Тянь-Шаньской, Джалал-Абадской и Ошской областей в составе Киргизской ССР (Указ от 21 ноября 1939 г.) // Ведомости Верховного Совета СССР, 1939 г., № З8]&lt;/ref&gt;. [[1988|1988-жылы]] Тянь-Шань жана [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облустары]] бириктирилген. [[1990-жыл|1990-жылдын]] [[14-декабрь|14-декабрында]] кайра Нарын жана Ысык-Көл облусу болуп бөлүнгөн.

Борбору — [[Нарын]] шаары.

Калкынын саны — 312,100 адам (2024-жыл)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Туруктуу калктын саны жылдын башына карата]&lt;/ref&gt;.

== Тарых ==
СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгынын негизинде [[1939-жыл|1939-жылдын]] [[21-ноябрь|21-ноябрындагы]], борбору [[Нарын]] шаары болгон Тянь-Шань облусу катары түзүлгөн. Алгач курамына 6 районду ([[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]], [[Ат-Башы району|Ат-Башы]], [[Жумгал району|Жумгал]], [[Кочкор району|Кочкор]], [[Нарын району|Нарын]] жана [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]]) жана облустун карамагындагы бир шаарды камтыган&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. [[1944-жыл|1944-жылы]] Куланак жана Чолпон райондору түзүлгөн (кийинчерээк, [[1958-жыл|1958-жылы]] Куланак району жана [[1956-жыл|1956-жылы]] Чолпон району жоюлган)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;История Нарынской области. С. Иманалиев, Бийиктик басмаканасы, 2010. 69-бет, ISBN 978-9967-13-408-9&lt;/ref&gt;.

[[1962-жыл|1962-жылы]] [[30-декабрь|30-декабрда]] Тянь-Шань облусу жана анын курамына кирген [[Жумгал району|Жумгал]] жана [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]] райондору жоюлган. Облусту түзгөн калган райондор [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРине]] түздөн-түз баш ийүүсүнө өткөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[1970-жыл|1970-жылы]] [[11-декабрь|11-декабрда]] [[Нарын]] шаарын жана [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]], [[Ат-Башы району|Ат-Башы]], [[Жумгал району|Жумгал]], [[Кочкор району|Кочкор]], [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]] жана [[Тянь-Шань району|Тянь-Шань]] райондорунун курамына камтып, Нарын аталышында облус катары кайрадан түзүлгөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[1988-жыл|1988-жылы]] [[5 Октябрь (Тогуздун айы)|5-октябрда]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРинин]] аймактык бөлүнүшүн ирилештирүү иш-чараларынын жыйынтыгында [[Ысык-Көл облусу]] менен бириктирилген. Ошол эле иш-чаралардын негизинде [[Тогуз-Торо району]] [[Ош облусу|Ош облусунун]] курамына өткөрүлүп берилген.

[[1990-жыл|1990-жылы]] [[14-декабрь|14-декабрда]] Кыргыз ССРинин «Кыргыз ССРинин облустук бөлүнүшүн өркүндөтүү жана жаңы облустарды түзүү жөнүндө» мыйзамына ылайык кайрадан өзүнчө Нарын облусу катары бөлүнгөн&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/1471/edition/284593/ru Закон Киргизской ССР. О совершенствовании областного деления Киргизской ССР и образовании новых областей. гор.Фрунзе, 14 декабря 1990 года, № 263-XII]&lt;/ref&gt;.

[[1992-жыл|1992-жылы]] [[6-март|6-мартта]]  Жумгал районунун Суусамыр айылдык кеңешин өз алдынча [[Суусамыр району]] болуп түзүлгөн (борбору [[Суусамыр (айыл)|Суусамыр]] айылы деп кабыл алынган). [[1994-жыл|1994-жылы]] [[28-май|28-майда]] Суусамыр району [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] курамына өткөрүлүп берилген&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/6-1658/edition/318917/ru Постановление Жогорку Кенеша КР от 28 мая 1994 года N 1560-XII «О передаче Суусамырского района Нарынской области в состав Чуйской области»]&lt;/ref&gt;.

[[2004-жыл|2004-жылы]] [[24-июнь|24-июнда]] Тянь-Шань району Нарын району деп аталып, облустун борбору Нарын шаары Нарын районунун курамынан облустук баш ийүүсүнө чыгарылган&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/1465/edition/284583/ru Закон Кыргызской Республики №79 от 25 июня 2004 года. О переименовании Тяньшаньского района Нарынской области Кыргызской Республики в Нарынский район и о выводе города Нарын из состава Нарынского района Нарынской области Кыргызской Республики и придании ему статуса города областного значения.] &lt;/ref&gt;.

== География ==
Облус Кыргызстандын түштүк-чыгышында жана борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Жалпы аянты 45,200 км² түзүп, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] аймагынын 1/4 бөлүгүн ээлейт.

Нарын облусу чыгышына [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], түндүгүнөн [[Чүй облусу|Чүй]], түндүк-батышынан [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], түштүк-батышынан [[Ош облусу|Ош]] облустары менен, түштүгүнөн [[Кытай|Кытай Эл Республикасы]] менен чектешет.

=== Рельеф ===
&lt;center&gt;[[Файл:Naryn Panaorama.jpg|thumb|938x938px|Нарын облусунун басымдуу аймагындагы пейзаж]]&lt;/center&gt;
Облус тоолуу аймакта жайгашканына байланыштуу, рельефи татаал келип, аймагынын 95% деңиз деңгээлинен 1000 метр бийиктикте жайгашкан жана аймагынын 70% тоо кыркалары ээлейт. Алардын эң ирилери: [[Какшаал тоо тизмеги|Какшаал]] (узундугу 582 км созулган эң ири тоо кыркасы, Кытай жана Кыргызстанды бөлүп турат), [[Ат-Башы тоо кыркасы|Ат-Башы]], [[Нарын тоо кыркасы|Нарын]], [[Жетим кырка тоосу|Жетим]], [[Молдо-Тоо]], [[Суусамыр тоо кыркасы|Суусамыр]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Бийик тоолордун, тоолор аралык өрөөндөрдүн жана ойдуңдардын өлкөсү болгон Кыргызстандын рельефи]&lt;/ref&gt;.

Облустагы тоо системасы өзүнө бийик ([[Ак-Сай өрөөнү|Ак-Сай]], [[Арпа өрөөнү|Арпа]], [[Ат-Башы өрөөнү|Ат-Башы]], [[Кара-Коюн өрөөнү|Кара-Коюн]], [[Чатыркөл ойдуңу|Чатыр-Көл]], [[Соң-Көл өрөөнү|Соң-Көл]]) жана орто тоолуу (Жумгал, Кочкор, Миң-Куш, Орто Нарын) субкеңдиктүү созулган тоо ойдуңдарынын кезектешүүсүн, ошондой эле, аны курчаган, Молдо-Тоо, Жумгал-Тоо, Ат-Башы, Жаман-Тоо, Нарын, Соң-Көл, Торугарт, Какшаал тоо кыркаларынан турган тоо системасын камтыйт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ойдуңдардын түбүнүн абсолюттук бийиктиги ар кандай: бийик тоолуу өрөөндөрдө деңиз деңгээлинен 3000 метрден 3800 метрге чейин, орто тоолуу аймактарда — 1500 метрден 2600 метрге чейин. Кыркалардын орточо бийиктиги 3600 метрден 4500 метрге чейин вариацияланат. Өзүнчө жайгашкан тоо чокулардын бийик чекиттери 5100 метрден жогору. Эң бийик жери — Данкова чокусу (5982 метр). Тоо кыркалары көптөгөн өрөөндөр менен бөлүнүп турат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Тоо арасындагы өрөөндөр өз ара каньон сымал терең капчыгайлар менен кошулган (диагоналдуу кошулмалар менен бөлүнгөн) аймактарды элестетет. Чыгыштан батышты карай рельефтин бөлүк-бөлүк болуусу күчөйт. Облустун чыгыш бөлүгү жантайма-дөңсөөлүү мөңгүлүү бийик тоолуу көлдөрү менен мүнөздөлөт. Рельефтин бийиктиктик алкатуулугу бир нече табигый алкактарды калыптандырат: чөл жана жарым чөлдөн тарта альпы алкактарына чейин&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Өрөөндөрдүн ириси — Нарын өрөөнү. Ак-Шыйрак тоо кыркасы Нарын өрөөнүн экиге бөлүп турат: Алабуга жана Тогуз-Торо болуп. Ат-Башы тоо кыркасынын түштүгүндө Аксай жана Чатыр-Көл өрөөндөрү, батышында Арпа өрөөнү жайгашкан. Байбиче-Тоо, Жаман-Тоо, Ак-Шыйрак, Ала-Мышык тоолоруна чукул жантаймалар, кыска капчыгайлар мүнөздүү. Облустун түндүгүндө Кара-Жорго, Соң-Көл, Кабак, Жумгал тоо кыркалары жана тоо аралык Жумгал, Кочкор өрөөндөрү орун алган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
=== Климат ===
Облустун климаты континенталдуу, кышы суук жана узак&lt;ref&gt;[https://www.best-country.com/ru/asia/kyrgyzstan/climate Кыргызстандын климаты]&lt;/ref&gt;. Сутка ичинде температуранын чукул өзгөрүүлөрү мүнөздүү, жайкысын да үшүк жүрүшү мүмкүн. Орточо жылдык жаан-чачындар түздүктөрдө 200-300мм түзүп, тоолордо кичине көбүрөөк. Жаан көп жааган мезгил жаздын экинчи, жана жайдын биринчи жарымына туура келет. Бул учурда жылдык жаан-чачындын 30-60% түшөт. Өрөөндөрдө жаандын көлөмү батыштан, чыгышты карай көбөйөт. Кардын жалпы орточо калыңдыгы Нарын жана Жумгал өрөөндөрүндө 15-20см түзөт, ал эми Арпа өрөөнүндө 60см чейин жетет. Албетте тоолордо 2-3метр калыңдыктагы карлар түшөт бирок мындай кар бардык жакка тегиз түшпөйт. Кочкор өрөөнүндө катуу шамалдын айынан кар азыраак&lt;ref&gt;[https://www.advantour.com/rus/kyrgyzstan/climate-weather.htm Кыргызстандын климаты жана аба ырайы]&lt;/ref&gt;.

Климаттык аймакташтыруу боюнча Нарын облусу Ички Тянь-Шанда орун алган. Ички Тянь-Шанды шарттуу түрдө үч бөлүккө бөлүүгө болот: түндүк, борбордук жана түштүк-чыгыш:

* '''Түндүк бөлүгү''' өзүнө бийиктиктерде жайгашкан жана өзүнө гана таандык климатке ээ болгон Кочкор жана Соң-Көл ойдуңдарын камтыйт. Кочкор ойдуңу кургакчыл климат менен айырмаланат, өзгөчө жылдын муздак мезгилинде, мында ага жылдык жаан-чачындын 10% гана туура келет. Жылдык жаан-чачындын саны — 200 мм. Жаан-чачындардын көпчүлүгү май айында, эң азы декабрь, январь, февраль айларында болот. Кышкы кар каптамынын орточо бийиктиги 10 см төмөн, ойдуңдун төмөнкү бөлүгүндө кыштын 50% учурлардында дээрлик кар жаабайт. Абанын орточо жылдык температурасы -4 °C. Кышы суук, узактыгы 120-130 күндү түзөт. Орточо минималдуу температура -19 °C, абсолюттук минимум -36 °C. Орточо суткалык температурасы +10 °C жогору болгон жылуу мезгилдин узактыгы 130-135 күн. Айрым жылдары июндун ортосунда жана августтун аягында үшүк жүрүүлөр байкалат. Июль айынын орточо температурасы +16 °C, орточо максималдуу температура +24 °C, абсолюттук максимум +35 °C. Деңиз деңгээлинен 3100 метр бийиктикте жайгашкан Соң-Көл ойдуңу муздак, мелүүн-нымдуу климат менен айырмаланат. Кышы суук, кардуу. Кар каптамы 180-200 күн жатат, айырым жерлерде анын калыңдыгы 1 метрге чейин жетет. Абанын орточо минималдуу температурасы -28...-30 °C. +10 °C жогору болгон абанын орточо туруктуу температуралык мезгили дээрлик жокко эсе.
* '''Ички Тянь-Шандын борбордук бөлүгү''' өзүнө Нарын жана Ат-Башы ойдуңдарын камтыйт. Нарын ойдуңу — Ички Тянь-Шандын эң ириси. Түбүнүн деңиз деңгээлинен бийиктиги чыгышында — 2200 метр, батышында — 1500 метр. Жетишээрлик нымдуу климаты менен айырмаланат. Жаан-чачындардын жылдык саны 270-280 мм, алардын 75% жылуу мезгилде жаайт. Жаан-чачындардын максимуму май-июнь айларына туура келет, минимуму — январь-декабрь айларында. Кышы аз кардуу, кар каптамынын орточо калыңдыгы 24-27 см, кардын турушунун узактыгы 115-120 күн. Абанын орточо жылдык температурасы 2-3 °C жылуу. Кыш 140-150 күнгө созулат. Январдын орточо температурасы -17 °C, орточо минималдуу температура -22 °C, абсолюттук минимум 38 °C. Күнүмдүк орточо температурасы 10 °C болгон эң жылуу мезгилдин узактыгы 154-152 күн, төмөнкү аймактагы үшүксүз мезгилдин узактыгы 120-150 күн, бийиктиктерде 80-90 күн. Июлдун орточо температурасы +17 °C, орточо максималдуусу +24 °C, абсолюттук максимум +35 °C. Ат-башы ойдуңу деңиз деңгээлинен 2000-2400 метр бийиктикте жайгашкан. Климаттык шарттар Нарын ойдуңуна окшошуп кетет бирок, төмөнүрөөк температуралары менен айырмаланат. Деңиз деңгээлинен 2000-2200 мерт бийиктикте жайгашкан ойдуңдун төмөнкү аймактарында жылына 280-350 мм жаан-чачын түшөт, 2500-3000 метр бийиктиктерде жылдык жаан-чачындардын саны 400-450 ммге чейин жогорулайт. Булардын 75% жылдын жылуу мезгилдеринде жаайт. Максимуму июнь айына туура келет, минимуму — декабрь, январь айларында. Кар каптамы 100-120 күндөй турат, орточо калыңдыгы 30-40 см. Абанын жылдык орточо температурасы +1°C. Кышы суук жана узак, орточо 145-150 күн. Январдын орточо температурасы -19...-20 °C, орточо минималдуу температура -25 °C, абсолюттук минимум -44 °C түзөт. Абанын орточо күнүмдүк температурасы +10 °C болгон эң жылуу мезгилдин узактыгы 130 күндүн айланасында созулат, үшүксүз күндөр 116нын айланасында. Июль аянын орточо температурасы +15...+16 °C, орточо максималдуу температура +24 °C, абсолюттук максимум +36 °C. 
* '''Ички Тянь-Шандын чыгыш бөлүгү''' Ак-Сай жана Арпа өрөөндөрүн бириктирет. Ак-Сай жана Арпа өрөөндөрү бийик тоолуу сырт түздүктөрүн элестетет. Четки чекиттеринин абсолюттук бийиктиктери деңиз деңгээлинен 2750-3800 метр. Өрөөндөрдүн климаттык шарттарын муздак деп мүнөздөөгө болот бирок, Арпанын климаты салыштырмалуу жумшагыраак. Жаан-чачындын жылдык саны 170 ммден 400 ммге чейин. Деңиз деңгээлинен 3000-3135 метр бийиктикте жайгашкан Арпа, Ак-Сай метеостанцияларынын аймагында жаан-чачындардын саны 257-263 мм түзөт. Кышы мелүүн кардуу, кар каптамынын калыңдыгы 25-35 см, каптамдын туруу мезгилинин узактыгы 145-150 күн. Абанын орточо жылдык температурасы -5...-8 °C. Кышы катаал. Ак-Сай өрөөнү Кыргызстандын «муздак уюлу» деп саналат. Суук мезгилдин узактыгы 198-200 күн. Январдын орточо температурасы -23...-29 °C, орточо минималдуу температура -32...-36 °C, абсолюттук минимум -52...-54 °C&lt;ref&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Климат Кыргызстана. Полюс холода Кыргызстана]&lt;/ref&gt;. Арпа өрөөнүндөгү орточо күнүмдүк температурасы 10 °C жогору болгон жылуу мезгилдин узактыгы 20-23 күндү түзөт, Ак-Сайда дээрлик жокко эсе. Июлдун орточо температурасы +8...+10 °C, орточо максималдуу температура +16...+18 °C, абсолюттук максимум +28...+30 °C.

=== Гидрология ===
[[Файл:Kol-Suu.jpg|thumb|280px|[[Көл-Суу]]]]
[[Файл:Son-Kul,_Kyrgyzstan_(44623421951).jpg|thumb|280px|[[Соң-Көл]]]]
[[Файл:Lake_Chatyr_-_panoramio.jpg|thumb|280px|[[Чатыр-Көл]]]]
[[Файл:Naryncountryside.jpg|thumb|280px|[[Нарын дарыясы]]]]
Нарын облусунун негизги дарыялары катары Сыр-Дарыя бассейнинин дарыялары саналат, алар Чоң Нарын жана Кичи Нарын дарыялары, алардын кошулуусунан пайда болгон Нарын дарыясы, ошондой эле, анын сол куймалары Ат-Башы, Терек, Жаман-Даван, Ала-Буга дарыялары, оң куймалары Он-Арча, Көкжерти, Көкөмерен жана анын кумасы Жумгал дарыясы. Чу дарыясынын бассейниндеги дарыялар: Кочкор, Кара-Кужур, Чыгыш Сөөк жана Каракол, Жоон-Арык. Кошумча Тарим бассейнинин дарыясы — Ак-Сай. Нарын облусунун аймагында эки ири көл бар: Соң-Көл жана Чатыр-Көл. Булар, тектоникалык чуңкурларда жайгашкан&lt;ref&gt;[https://scout-kg.narod.ru/library/l_geografia.kg.html#a11 Кыргызстандын дарыялары жана көлдөрү]&lt;/ref&gt;.

Айтылгандай эле суулары Сыр-Дарыя, Тарим, Чу бассейнинин дарыяларына жана Чатыр-Көл көлүнө куят. Эң ири Нарын дарыясы, облус аймагындагы узундугу 400 км ашык. Нарын дарыясынын негизги булактары Чоң жана Кичи Нарын, Он-Арча, Ат-Башы, Алабуга, Көк-Ирим, Көкөмерен суулары. Чу дарыясы Жоон-Арык жана Кочкор дарыяларынын кошулуусунан пайда болот.

Нарын дарыясы Кыргызстан жана Өзбекстандын аймактары аркылуу өтөт. Кара-Дарыя менен кошулуп Сырдарыяны түзөт. Дарыянын узундугу 807 км (облус ичинде 400 км), бассейн аянты 59,9 миң чарчы км. Таш-Көмүр, Нарын, Үч коргон шаарлары аркылуу өтөт. Баш жагында аянты 91023,5 гектар болгон Нарын мамлекеттик коругу орун алган. Нарын дарыясынын болжолдуу 15% Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулат, калганы Өзбекстан жана Казакстан аркылуу өтөт. Жалпы суу энергиясынын запасы боюнча Волга дарыясына жакын, Волга дарыясы 6,20 млн киловатт, Нарындыкы 5,94 млн киловатт&lt;ref&gt;[https://kg24.news/articles/mesta/reka-naryn-v-kyrgyzstane.html?ysclid=m28wgd29v281863020 Нарын дарыясы — жаратылыштын күчү]&lt;/ref&gt;.

Соң-Көл Ысык-Көлдөн кийинки Кыргызстандын ири көлдөрүнүн экинчиси, деңиз деңгээлинен 3016 метр бийиктикте жайгашып, узундугу 29 км, туурасы 18 км түзөт. Максималдуу тереңдиги 13,2 метр. Суунун орточо температурасы -3,5 градус, жайкысын 11 градуска чейин жылып, кышкысын -20 чейин муздайт. Көлдө сентябрь айынан июньга чейин муз тоңуп турат. 1959-жылга чейин көлдө бир дагы балык жок эле, андан кийин биологдор атайын балыктын чабактарын көлгө коё беришкен.

Кыргызстандын бардык суу запастарынын ири бөлүгү Нарын облусунда чогулган. Чатыр-Көл дагы Кыргызстандын ири көлдөрүнүн катарына кирип, Ак-Сай өрөөнүндө деңиз деңгээлинен 3500 метр бийиктикте, Кытай чек арасынын жанында орун алган. Тереңдиги 16,5 метр, ал эми суунун температурасы июль-август айларында 6-16 °C айланасында. Торугартка бараткан туристтер көлдүн жээгине көп токтошот. Көлдүн айланасындагы жер кыртышы саздак келет.

Нарын облусунун түштүк-чыгыш жагында теги муз-мөңгүлүү, бийик тоолуу Көл-Суу көлү орун алган. Көлдүн өңү ачык көк, жашыл сыяктуу болуп, айланасындагы тоолор менен мыкты түстүү айкалышта. Көл уранды түрдө болуп, тоо жарларынын ортосунда пайда болгон. Тоолор тосуп турганына байланыштуу, көлдүн аркы жээги көрүнбөйт, ал үчүн кайык же кеме менен сүзүп өтүш керек. Көлдүн узундугу 9 км, туурасы 500метрден 2 км чейин. Көл-Суу кээде жоголуп, кээде пайда болуп калат, ушуга байланыштуу муну жергиликтүү тургундар сырдуу көл деп дагы айтышат.

Мөңгүлөр 4000 метрден ашык бийиктикте жайгашкан. Мөңгүлөрдүн жалпы аянты болжол менен 500 км². Мөңгүлөрдүн көбү [[Какшаал тоо тизмеги|Какшаал]] кырка тоосунда жайгашкан. Эң ирилери болуп Ак-Сай, Ай-Талаа, Орто-Таш мөңгүлөрү.

=== Пайдалуу кендер ===
Облус аймагы кен байлыктарга бай келип, Жетим темир кени Орто Азияда жападан жалгыз кен. Ошондой эле, нефелиндик сиенит, коргошун, цинк жана алтын кендери бар. Кочкор өрөөнүндө ири туз таштарынын кени жайгашкан. Түрдүү курулуш кендери дагы аз эмес, алар: чопо, кум, шагыл, гравий, мрамор. Термалдык жана минералдык булактар бар. Мындан тышкары Кыргызстандагы ири Каракече&lt;ref&gt;[https://24.kg/kyrgyzcha/282098_kara-keche_keninde_jyil_bashyinan_beri_1nbspmilliondon_ashyik_komur_kazyildyi/ Кара-Кече кенинде жыл башынан бери 1 миллиондон ашык көмүр казылды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20160217/1022488297.html?ysclid=m28xjdyhnm940029856 Кара-Кече: миллиондогон тонна &quot;кара алтын&quot; кантип казылат]&lt;/ref&gt;, Миң-Куш көмүр кендери орун алган.

Нарын облусундагы Капка-Таш тоосунун түндүк капталында жайгашкан Солтон-Сары алтын кени дагы азыркы учурда иш алып барууда&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Рудник «Солтон-Сары» |url=https://ru.kyrgyzaltyn.kg/branch/info/3 |accessdate=2024-10-14 |archivedate=2025-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128100150/https://ru.kyrgyzaltyn.kg/branch/info/3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20220818/solton-sary-kenin-ishtetuugo-uruksat-berildi-1066917980.html Солтон-Сары кенин иштетүүгө уруксат берилди]&lt;/ref&gt;.

=== Фауна ===
Нарын өзүнүн түрдүү фаунасы менен да айырмаланат. Облуста сейрек канаттуулар жана жаныбарлар да мекендешет алар: кара кунас, ителги, бүркүт, көк жору, тоо казы, талаа бүркүтү, суу бүркүтү, аркар, кызыл карышкыр, жейрен, аюу, сүлөөсүн, ак илбирс ж. б. Булардын айрымдары кызыл китепке киргизилген, мисалы, илбирс (Panthera uncia), тоо казы (Anser indicus).

=== Флора ===
Нарын облусунун өсүмдүктөр дүйнөсү ар түрдүү. Тоо боорлорунда тик ландшафт алкактары байкалат. Тоо чөлдөрүнүн жана жарым чөлдөрүнүн алкактары өрөөндөрдүн түп жагында, тоо этектеринде, дарыялардын жээк аймактарын, Чатыр-Көл көлүнүн төмөнкү бөлүктөрүн ээлейт. Облуста энедемиктүү сейрек Тянь-Шань көк карагайы жана Туркестан арчасы өсөт. Чычырканак, эфедра, чөп чай, тегерек баш чөп, валериана өсүмдүктөрү да бар. Өсүмдүктөрдүн арасынан шыбак, эрмендер басымдуулук кылып, кез-кез бетеге, амаранта, эфемерлер, бадалдардын токойлору бар. Соң-Көл ойдуңу жана кээ бир бийик тоолуу өрөөндөр тоо-талаа алкагына таандык. Бул жерде тоо чөлдөрү, талаалары жайылып, мында бетеге, тарак баш, кобрезия, шыбак жана эфемерлер басымдуу кылат. Тоо боорлору, айланасындагы өрөөндөр субальпы алкагына тиешелүү. Тоо шалбаа жер кыртышында субальпы шалбалуу өсүмдүктөр бар. Токойлор жана бадалдар өскөн аймактар облустун 3% ээлейт. 

== Административдик-аймактык бөлүнүш ==
{{Кошумча караңыз|Кыргызстандын_административдик-аймактык_түзүлүшү}}
Нарын облусунда 5 район, 1 шаар, 135 айыл бар.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Карта !! Аталыш !! Туу, герб !! Турукттуу калк&lt;br&gt;2021, адам&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны|website=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}&lt;/ref&gt;!! Баш ийген айыл аймактар (а. а.) жана шаарлар{{sfn|Мамлекеттик классификатор|11.05.2021|барактар=31—38}}
!Айыл аймактарга жана шаарларга кирген айылдар
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Ak-Talaa Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ак-Талаа району]]|| rowspan=&quot;13&quot; | [[Файл:Coat of arms of Ak-Talaa district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 33 007 || [[Ак-Тал айыл аймагы]]
|[[Ак-Тал, Ак-Талаа району|Ак-Тал а.]]
|-
|[[Ак-Чий айыл аймагы]]
|[[Ак-Чий, Ак-Талаа району|Ак-Чий а.]], [[Жаңы-Тилек, Ак-Талаа району|Жаңы-Тилек а.]]
|-
|[[Баетов айыл аймагы]]
|[[Баетов, Ак-Талаа району|Баетов а.]], [[Кайыңды-Булак, Ак-Талаа району|Кайыңды-Булак а.]]
|-
|[[Жаңы-Талап айыл аймагы]]
|[[Жаңы-Талап, Ак-Талаа району|Жаңы-Талап а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал, Ак-Талаа району|Жерге-Тал а.]], [[Чолок-Кайың, Ак-Талаа району|Чолок-Кайың а.]] 
|-
|[[Кара-Бүргөн айыл аймагы]]
|[[Кара-Бүргөн, Ак-Талаа району|Кара-Бүргөн а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар, Ак-Талаа району|Көк-Жар а.]], [[Ак-Кыя, Ак-Талаа району|Ак-Кыя а.]]
|-
|[[Коңорчок айыл аймагы]]
|[[Коңорчок, Ак-Талаа району|Коңорчок а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кош-Дөбө, Ак-Талаа району|Кош-Дөбө а.]]
|-
|[[Кызыл-Белес айыл аймагы]]
|[[Кадыралы, Ак-Талаа району|Кадыралы а.]]
|-
|[[Терек айыл аймагы]]
|[[Терек, Ак-Талаа району|Терек а.]], [[Орто-Сырт, Ак-Талаа району|Орто-Сырт а.]]
|-
|[[Тоголок-Молдо айыл аймагы]]
|[[Кара-Ой, Ак-Талаа району|Кара-Ой а.]]
|-
|[[Үгүт айыл аймагы]]
|[[Үгүт, Ак-Талаа району|Үгүт а.]], [[Байгөнчөк, Ак-Талаа району|Байгөнчөк а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan At-Bashy Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ат-Башы району]]|| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Flag of At-Bashy rayon.png|50px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 55 771 || [[Ак-Жар айыл аймагы]]
|[[Ак-Жар, Ат-Башы району|Ак-Жар а.]]
|-
|[[Ак-Талаа айыл аймагы]]
|[[Калинин, Ат-Башы району|Калинин а.]], [[Терек-Суу, Ат-Башы району|Терек-Суу а.]]
|-
|[[Ак-Моюн айыл аймагы]]
|[[Ак-Моюн, Ат-Башы району|Ак-Моюн а.]], [[Бирдик, Ат-Башы району|Бирдик а.]]
|-
|[[Ак-Муз айыл аймагы]]
|[[Ак-Муз, Ат-Башы району|Ак-Муз а.]]
|-
|[[Ат-Башы айыл аймагы]]
|[[Ат-Башы, Ат-Башы району|Ат-Башы а.]]
|-
|[[Ача-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Ача-Кайыңды, Ат-Башы району|Ача-Кайыңды а.]]
|-
|[[Баш-Кайыңды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кайыңды, Ат-Башы району|Баш-Кайыңды а.]], [[Большевик, Ат-Башы району|Большевик а.]]
|-
|[[Казыбек айыл аймагы]]
|[[Казыбек, Ат-Башы району|Казыбек а.]], [[Жаңы-Күч, Ат-Башы району|Жыңы-Күч а.]]
|-
|[[Кара-Коюн айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Туу, Ат-Башы району|Кызыл-Туу а.]], [[Кара-Булуң, Ат-Башы району|Кара-Булуң а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Ат-Башы району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу, Ат-Башы району|Кара-Суу а.]], [[Дыйкан, Ат-Башы району|Дыйкан а.]]
|-
|[[Талды-Суу айыл аймагы]]
|[[Талды-Суу, Ат-Башы району|Талды-Суу а.]], [[Биринчи Май, Ат-Башы району|Биринчи Май а.]], [[Өзгөрүш, Ат-Башы району|Өзгөрүш а.]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Jumgal Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | [[Жумгал району]]|| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; | 44 866 || [[Байзак айыл аймагы]]
|[[Байзак, Жумгал району|Байзак а.]]
|-
|[[Баш-Кууганды айыл аймагы]]
|[[Баш-Кууганды, Жумгал району|Баш-Кууганды а.]]
|-
|[[Жумгал айыл аймагы]]
|[[Жумгал, Жумгал району|Жумгал а.]], [[Лама, Жумгал району|Лама а.]]
|-
|[[Кабак айыл аймагы]]
|[[Табылгыты, Жумгал району|Табылгыты а.]], [[Арал, Жумгал району|Арал а.]], [[Сары-Булуң, Жумгал району|Булуң а.]], [[Кең-Суу, Жумгал району|Кең-Суу а.]], [[Котур-Суу, Жумгал району|Котур-Суу а.]], [[Кызыл-Коргон, Жумгал району|Кызыл-Коргон а.]], [[Сары-Булуң, Жумгал району|Сары-Булуң а.]], [[Табылгы, Жумгал району|Табылгы а.]]
|-
|[[Көк-Ой айыл аймагы]]
|[[Көк-Ой, Жумгал району|Көк-Ой а.]], [[Кичи-Арал, Жумгал району|Кичи-Арал а.]]
|-
|[[Куйручук айыл аймагы]]
|[[Куйручук, Жумгал району|Куйручук а.]]
|-
|[[Кызыл-Жылдыз айыл аймагы]]
|[[Кызыл-Жылдыз, Жумгал району|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Миң-Куш айыл аймагы]]
|Миң-Куш а., [[Кызыл-Сөөк, Жумгал району|Кызыл-Сөөк а.]]
|-
|[[Сүйүмбаев айыл аймагы]]
|[[Таш-Дөбө, Жумгал району|Таш-Дөбө а.]]
|-
|[[Түгөл-Сай айыл аймагы]]
|[[Түгөл-Сай, Жумгал району|Түгөл-Сай а.]], [[Эпкин, Жумгал району|Эпкин а.]]
|-
|[[Чаек айыл аймагы]]
|[[Чаек, Жумгал району|Чаек а.]], [[Ак-Татыр, Жумгал району|Ак-Татыр а.]], [[Беш-Терек, Жумгал району|Беш-Терек а.]], Чукур-Аксеки а., Шортон а.
|-
|[[Чоң-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Чоң-Дөбө, Жумгал району|Чоң-Дөбө а.]]
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Kochkor Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | [[Кочкор району]]|| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | жок || rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; | 67 363 || [[Ак-Кыя айыл аймагы]]
|[[Кара-Суу, Кочкор району|Кара-Суу а.]], [[Жаңы-Жол, Кочкор району|Жаңы-Жол а.]]
|-
|[[Кара-Суу айыл аймагы (Кочкор району)|Кара-Суу айыл аймагы]]
|[[Мантыш|Мантыш а.]], [[Ак-Талаа, Кочкор району|Ак-Талаа а.]], [[Кара-Мойнок, Кочкор району|Кара-Мойнок а.]], [[Кызыл-Дөбө, Кочкор району|Кызыл-Дөбө а.]], [[Орток, Кочкор району|Орток а.]]
|-
|[[Көк-Жар айыл аймагы (Кочкор району)|Көк-Жар айыл аймагы]]
|[[Көк-Жар, Кочкор району|Көк-Жар а.]]
|-
|[[Кочкор айыл аймагы]]
|[[Кочкор, Кочкор району|Кочкор а.]], [[Большевик, Кочкор району|Большевик а.]], [[Теңдик, Кочкор району|Теңдик а.]]
|-
|[[Кош-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кара-Саз, Кочкор району|Кара-Саз а.]], [[Кара-Күңгөй, Кочкор району|Кара-Күңгөй а.]]
|-
|[[Кум-Дөбө айыл аймагы]]
|[[Кум-Дөбө, Кочкор району|Кум-Дөбө а.]], [[Ак-Жар, Кочкор району|Ак-Жар а.]], [[Бугучу, Кочкор району|Бугучу а.]], [[Шамшы, Кочкор району|Шамшы а.]]
|-
|[[Сары-Булак айыл аймагы]]
|[[Ак-Кыя, Кочкор району|Ак-Кыя а.]], [[Сары-Булак, Кочкор району|Сары-Булак а.]]
|-
|[[Семиз-Бел айыл аймагы]]
|[[Кара-Тоо, Кочкор району|Кара-Тоо а.]], [[Арсы, Кочкор району|Арсы а.]], [[Семиз-Бел, Кочкор району|Семиз-Бел а.]], [[Чекилдек, Кочкор району|Чекилдек а.]]
|-
|[[Соң-Көл айыл аймагы]]
|[[Төлөк, Кочкор району|Төлөк а.]]
|-
|[[Талаа-Булак айыл аймагы]]
|Дөң-Алыш а., [[Комсомол, Кочкор району|Комсомол а.]]
|-
|[[Чолпон айыл аймагы]]
|[[Чолпон, Кочкор району|Чолпон а.]], Ак-Чий а., [[Ара-Көл, Кочкор району|Ара-Көл а.]], Оро-Башы а., Осовиахим а., Тармал-Саз а., [[Туз, Кочкор району|Туз а.]], Узун-Булак а., [[Эпкин, Кочкор району|Эпкин а.]] 
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Файл:Kyrgyzstan Tyan'-Shan' Raion.png|100px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Нарын району]]|| rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | [[Файл:Coat of arms of Naryn district.png|50px|center]] || rowspan=&quot;15&quot; align=&quot;center&quot; | 49 955 || [[Ак-Кудук айыл аймагы]]
|[[Сегизинчи Март, Нарын району|Сегизинчи Март а.]], [[Ак-Кудук, Нарын району|Ак-Кудук а.]], [[Шоро, Нарын району|Шоро а.]]
|-
|[[Достук айыл аймагы]]
|[[Достук, Нарын району|Достук а.]]
|-
|[[Дөбөлү айыл аймагы]]
|[[Дөбөлү|Дөбөлү а.]], [[Алыш, Нарын району|Алыш а.]], [[Кеңеш, Нарын району|Кеңеш а.]]
|-
|[[Жан-Булак айыл аймагы]]
|[[Жан-Булак, Нарын району|Жан-Булак а.]]
|-
|[[Жерге-Тал айыл аймагы (Нарын району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]
|[[Жерге-Тал (Нарын району)|Жерге-Тал а.]], [[Жалгыз-Терек, Нарын району|Жалгыз-Терек а.]], [[Кызыл-Жылдыз, Нарын району|Кызыл-Жылдыз а.]]
|-
|[[Казан-Куйган айыл аймагы]]
|[[Казан-Куйган, Нарын району|Казан-Куйган а.]], [[Кара-Үңкүр (Нарын району)|Кара-Үңкүр а.]]
|-
|[[Кара-Кужур айыл аймагы]]
|[[Лакол, Нарын району|Лакол а.]], [[Жер-Көчкү, Нарын району|Жер-Көчкү а.]]
|-
|[[Миң-Булак айыл аймагы]]
|[[Куйбышев, Нарын району|Куйбышев а.]], [[Миң-Булак, Нарын району|Миң-Булак а.]], [[Орнок, Нарын району|Орнок а]].
|-
|[[Он-Арча айыл аймагы]]
|[[Эчки-Башы|Эчки-Башы а.]], [[Оттук, Нарын району|Оттук а.]]
|-
|[[Орток айыл аймагы]]
|[[Таш-Башат, Нарын району|Таш-Башат а.]], [[Кайыңды, Нарын району|Кайыңды а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Орток айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], Тамды-Суу а., [[Эки-Нарын, Нарын району|Эки-Нарын а.]]
|-
|[[Сары-Ой айыл аймагы]]
|Сары-Ой а., [[Жылан-Арык, Нарын району|Жылан-Арык а.]]
|-
|[[Учкун айыл аймагы]]
|[[Куланак, Нарын району|Куланак а.]], [[Учкун, Нарын району|Учкун а.]]
|-
|[[Чет-Нура айыл аймагы]]
|[[Орто-Нура, Нарын району|Орто-Нура а.]], [[Ак-Булуң, Нарын району|Ак-Булуң а.]], [[Ак-Кыя, Нарын району|Ак-Кыя а.]], [[Ийри-Суу, Нарын району|Ийри-Суу а.]], [[Орто-Саз, Нарын району|Орто-Саз а.]], [[Өрүк-Там (Нарын району, Чет-Нура айыл аймагы)|Өрүк-Там а.]], [[Төш-Булак (Нарын району)|Төш-Булак а.]], [[Чет-Нура, Нарын району|Чет-Нура а.]]
|-
|[[Эмгек-Талаа айыл аймагы]]
|[[Ак-Талаа, Нарын району|Ак-Талаа а.]], [[Тегерек, Нарын району|Тегерек а.]], [[Эмгек-Талаа, Нарын району|Эмгек-Талаа а.]]
|-
|[[Эмгекчил айыл аймагы]]
|[[Эмгекчил, Нарын району|Эмгекчил а.]]
|-
| || align=&quot;center&quot; | [[Нарын|Нарын шаары]] || [[Файл:Нарын шаарынын туусу.svg|50px|center]] [[Файл:Naryn coa.svg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | 41 178 || align=&quot;center&quot; | жок
|align=&quot;center&quot; | жок
|}

== Калкы ==
[[2002]]-жылы облустун аймагында республиканын калкынын 5,2% и (257,9 миң) жашаган. Алардын 98,8% кыргыздар, калгандары орус (0,2%), өзбек (0,3%) ж. б. улуттар. [[Республикада]] калкы эң сейрек отурукташкан облус, анын калкынын орточо жыштыгы: 1  км2 жерге 5,8 адам туура келет . Жумгал, Кочкор  жана Нарын өрөөндөрүндө калк салыштырмалуу жышыраак отурукташкан. Негизинен автомобиль жолдорду жана сууларды бойлой жайгашкан. Шаар калкы облустун калкынын 18,1%ин түзөт (46,8 миң адам), алар Нарын ш-нда (41,4 миң), Достук (0,8 миң), Миңкуш (4,6 миң) шаарчаларында жашайт. Облустун  ири кыштактары  – Атбашы (11,9 миң), Кочкор (8,5 миң), Баетов (9,4 миң), Чаек (12,6 миң), Байзак (4,9 миң), Карасуу (4,1 миң), Кошдөбө (3,3 миң адам) ж.б. Облустун калкынын 42,7%ин эмгек курагына жете элек жаштар, 50,5%ин эмгек курагындагы адамдар, 8,8%ин улуу муундагы карылар түзөт. 2002-ж. атайын катталган жумушсуздардын саны 8,4 миң адамды түзгөн. Калктын миграциясы: облуска келгендер 2001-ж. 1388 адам, кеткендер 2575, миграциялык азаюу 1187 адамды түздү.

{|class=&quot;standard sortable&quot;
|+Облустун улуттук курамы:&lt;ref name=&quot;Этно2009.Нарын&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Нарынская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173651/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-26 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}&lt;/ref&gt;
! ||Саны &lt;br /&gt; 1989 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 1999 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 2009 жылы ||% ||Саны &lt;br /&gt; 2016 жылы || %
|-													
 || баары ||align=&quot;right&quot; | 247 931 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 249 115 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 257 768 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 % ||align=&quot;right&quot; | 277 655 ||align=&quot;right&quot; | 100,00 %
|-													
 || [[Кыргыздар]] ||align=&quot;right&quot; | 240 726 ||align=&quot;right&quot; | 97,09 % ||align=&quot;right&quot; | 245 924 ||align=&quot;right&quot; | 98,72 % ||align=&quot;right&quot; | 255 799 ||align=&quot;right&quot; | 99,24 % ||align=&quot;right&quot; | 275 539 ||align=&quot;right&quot; | 99,24 %
|-													
 || [[Өзбектер]] ||align=&quot;right&quot; | 1 345 ||align=&quot;right&quot; | 0,54 % ||align=&quot;right&quot; | 863 ||align=&quot;right&quot; | 0,35 % ||align=&quot;right&quot; | 568 ||align=&quot;right&quot; | 0,22 % ||align=&quot;right&quot; | 589 ||align=&quot;right&quot; | 0,21 %
|-													
 || [[Дунгандар]] ||align=&quot;right&quot; | 492 ||align=&quot;right&quot; | 0,20 % ||align=&quot;right&quot; | 399 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 % ||align=&quot;right&quot; | 429 ||align=&quot;right&quot; | 0,17 % ||align=&quot;right&quot; | 445 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 %
|-													
 || [[Уйгурлар]] ||align=&quot;right&quot; | 609 ||align=&quot;right&quot; | 0,25 % ||align=&quot;right&quot; | 527 ||align=&quot;right&quot; | 0,21 % ||align=&quot;right&quot; | 339 ||align=&quot;right&quot; | 0,13 % ||align=&quot;right&quot; | 342 ||align=&quot;right&quot; | 0,12 %
|-													
 || [[Казактар]] ||align=&quot;right&quot; | 470 ||align=&quot;right&quot; | 0,19 % ||align=&quot;right&quot; | 294 ||align=&quot;right&quot; | 0,12 % ||align=&quot;right&quot; | 215 ||align=&quot;right&quot; | 0,08 % ||align=&quot;right&quot; | 207 ||align=&quot;right&quot; | 0,07 %
|-													
 || [[Орустар]] ||align=&quot;right&quot; | 2 919 ||align=&quot;right&quot; | 1,18 % ||align=&quot;right&quot; | 647 ||align=&quot;right&quot; | 0,26 % ||align=&quot;right&quot; | 157 ||align=&quot;right&quot; | 0,06 % ||align=&quot;right&quot; | 102 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 %
|-													
 || [[Татарлар]] ||align=&quot;right&quot; | 406 ||align=&quot;right&quot; | 0,16 % ||align=&quot;right&quot; | 252 ||align=&quot;right&quot; | 0,10 % ||align=&quot;right&quot; | 153 ||align=&quot;right&quot; | 0,06 % ||align=&quot;right&quot; | 148 ||align=&quot;right&quot; | 0,05 %
|-													
 || [[Украиндер]] ||align=&quot;right&quot; | 362 ||align=&quot;right&quot; | 0,15 % ||align=&quot;right&quot; | 63 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 23 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 18 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Түрктөр]] ||align=&quot;right&quot; | 2 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 30 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 15 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 16 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Түркмөндөр]] ||align=&quot;right&quot; | 31 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 16 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 12 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 14 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Башкырлар]] ||align=&quot;right&quot; | 34 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 14 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 8 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | - ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || [[Немистер]] ||align=&quot;right&quot; | 68 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 19 ||align=&quot;right&quot; | 0,01 % ||align=&quot;right&quot; | 2 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 % ||align=&quot;right&quot; | 3 ||align=&quot;right&quot; | 0,00 %
|-													
 || башкалар ||align=&quot;right&quot; | 467 ||align=&quot;right&quot; | 0,19 % ||align=&quot;right&quot; | 67 ||align=&quot;right&quot; | 0,03 % ||align=&quot;right&quot; | 48 ||align=&quot;right&quot; | 0,02 % ||align=&quot;right&quot; | 232 ||align=&quot;right&quot; | 0,08 %
|}

== Белгилүү инсандар ==
* [[Тайлак баатыр]] — баатыр.
* [[Каба уулу Кожомкул]] — балбан.
* [[Тоголок Молдо]] — манасчы, акын.
* [[Калый Молдобасанов]] — СССР Эл артисти, Социалистик Эмгектин Баатыры, композитор.
* [[Мидин Алыбаев|Алыбаев Мидин]] — сатирик, акын, жазуучу, котормочу.
* [[Күмөндөр Абылов]] — театр жана кино артисти, куудул, обончу, акын.
* [[Таттыбүбү Турсунбаева]] — театр жана кино артисти.
* [[Усубалиев Турдакун Усубалиевич]] — мамлекеттик, партиялык саясий ишмер.
* [[Муса Баетов]] — ырчы, обончу, Кыргыз ССР эл артисти.
* [[Чолпонбек Базарбаев|Чолпонбек Базарбаев Базарбаевич]] — СССР Эл артисти, бийчи, балеттин артисти.
* [[Мыскал Өмүрканова]] — Кыргыз совет эл ырчысы.
* [[Муратбек Рыскулов]] — СССР Эл артисти.
* [[Ажыбекова, Клара]] — философ, философия илимдеринин доктору.
* [[Жусупжанова Клара]] — актриса, кинорежиссер, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер.
* [[Леонид Плющ]] — украин математик, публицист, адабиятчы, укук коргоочу.

== Экономикасы ==
[[Файл:Naryn-ZiU-9-1532-01.jpg|thumb|left|280px|Нарын шаарындагы троллейбус]]

=== Айыл чарба ===
Экономиканын агро өнөр-жай сектору облустун азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылууда, калкты иш менен камсыз кылууда жана экспорттук потенциалды өнүктүрүүдө негизги тармак болуп саналат&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-aiyl-charbasy-tuuraluu-maalymat/ Нарын облусунун айыл чарбасы тууралуу маалымат]&lt;/ref&gt;.

Айыл чарбасы Нарын облусунун экономикасынын негизги тармагы болуп, бардык региондук дүң продукциянын үчтөн биринен көбүн камсыз кылат. Республиканын айыл чарба дүң продукциясынын 6,6%ын Нарын облусу берет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Нарын облусунда мал чарбасы өзүнүн тарыхый багытын (кой чарбасы, бодо мал жана жылкы чарбасы) сактап, айыл чарбасынын 2/3 бөлүгүн ээлейт. Жаратылыш-климаттык ынгайлуу шарттар, кɵп сандаган жайыттар районду уяң жүн жана койдун этин өндүрүүгө адистештирүүгө мүмкүндүк берди. 2023-жылдын 1-январына карата бодо малдын саны 207 043 баш, кой-эчкилер 1 127 887 баш, жылкылар 142 493 баш болду. Малдын санынын динамикасын талдоо көрсөткөндөй, акыркы жылдары малдын саны өсүүдө: 2022-жылы бодо малдын, кой, эчки жана жылкынын саны 2021-жылга салыштырмалуу 2,7%га өскөн&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Айыл чарбасы жана айыл чарба продукциясын кайра иштетүү жакырчылыкты кыскартуу маселесин чечүүдө эбегейсиз зор потенциалга ээ, ошондуктан аймактын экономикасын өнүктүрүүнүн негизги артыкчылыктуу багыттары болуп саналат&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Нарын облусуна Кыргыз Республикасынын жайыттарынын үчтөн бир бөлүгү туура келет. Айыл чарба жерлеринин жалпы аянты 2 780 453 га. Анын ичинен: 121 миң гектар айдоо, 120 миң 100 гектар сугат жер, 200 гектар көп жылдык плантация, 9400 гектар кайрак, 12500 миң гектар чабынды, 2638 миң гектар жайыт. Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жана көп жылдык көчөттөрдүн айдоо аянты 111 миң 428 гектарды түзөт. Алар: дан эгиндери – 25060 га, буудай – 6000 га, арпа – 19000 га&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Айыл чарба продукциясынын дүң өндүрүшүнүн түзүмү: өсүмдүк өстүрүү 25,5%, мал чарбасы -72,5%. 2022-жылы жеке ишканалар менен бирге 43 277 фермердик жана дыйкан чарбалары катталган. Жылдан-жылга малдын, айрыкча кой, жылкы, бодо малдын саны өсүүдө&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2022-жылдын январь-декабрь айларында айыл чарбасынын дүң продукциясынын көлөмү 24683,6 млн сомду түздү же 2021-жылга салыштырмалуу өсүү темпи 102,3%ды түздү. Нарын облусу мал чарбачылыгына адистешкен&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Аянты 747,4 миң гектарды түзгөн бийик толуу жайыттары топозду багуу үчүн абдан натыйжалуу. Жайыттардын тоюттук сыйымдуулугу, баалуу жана ар түрдүү продуктыларды: эт, сүт, тери, жүн, эт жана сөөк унун, ошондой эле медициналык максатта баалуу эндокриндик органдарды камсыз кылган 25 миңге жакын баш топозду кармоого мүмкүндүк берет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

2017-жылы мамлекеттик статуска ээ болгон асыл тукум чарбалардын саны 20 болсо, 4 жылдын ичинде, башкача айтканда, 2022-жылы асыл тукум чарбалардын саны 33кө жеткен. Бул малдын санына эмес, сапатына жылдан-жылга көбүрөөк көңүл бурулуп жатканын айгинелейт, башкача айтканда сандан сапатка өтүү принциби акыркы мезгилде райондун дыйкандары тарабынан активдүү колдоого алынууда. Бул чарбаларда учурда 8431 баш кой, 513 баш жылкы, 975 баш уй, 400 баш топоз бар&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Региондо малдын санынын көбөйүшү менен айыл аймактарда ветеринардык пункттарды уюштурууга да жыл сайын өзгөчө көңүл бурулууда. Алсак, 2019-жылга салыштырмалуу алардын саны 10 ветеринардык клиникага көбөйүп, 45ке жетти&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Келечекте Нарын облусуна 5 млрд 201,0 млн сомго 9 ирригациялык объектилерди куруу жана реабилитациялоо пландалууда.

=== Транспорт жана байланыш ===
Транспорттун негизги түрү болуп автомобилдер саналат.  1930 жылдардын ортосуна чейин облустагы жалгыз жол XIX кылымдын аягында салынган Кочкор-Нарын жолу болгон. Бишкек-Торугарт эл аралык жолунун курулушу менен Кыргызстандын бардык райондору жана республиканын борбору менен байланышкан. Бул магистралдан ички облус жолдору бөлүнөт: Кочкор-Чаек-Миң-Куш, Сары-Булак-Балгарт,  Нарын-Казарман-Жалал-Абад, Ат-Башы-Кында-Ак-Сай&lt;ref&gt;[https://foto.kg/galereya/print:page,1,2455-narynskaya-oblast-transport.html?ysclid=m3x50xv57u846921309 Нарынская область. Транспорт]&lt;/ref&gt;. 

Нарын шаарындагы аба майданынын имараты 1964-жылы, ал эми жасалма учуп-конуу тилкеси, башкаруу жолдору жана перрон 1974-жылы ишке берилген. Аба каттамынын азайышы жана жүргүнчүлөрдүн жоктугунан улам аэропорт 1999-жылдан бери иштебей турган&lt;ref&gt;[https://sputnik.kg/20230311/sadyr-zhaparov-naryn-aeroport-rekonstruktsiyaloo-1073513115.html?ysclid=m3x5enxeqz314908818 Нарын аэропорту абакаттамдарынын азайышы жана жүргүнчүлөрдүн жоктугунан улам 24 жылдан бери иштебей турат.]&lt;/ref&gt;, бирок 2013-жылы Бишкек—Нарын аба каттамы ачылып, эл каттамдын жол киресин көтөрө албагандыктан, тез эле токтотулган&lt;ref&gt;[https://kyrgyzcha.site/90-million-som-b%D3%A9l%D2%AFng%D3%A9n-naryn-aeroportu-kachan-ishke-berilet/?ysclid=m3x5gt224e970348517 90 миллион сом бөлүнгөн «Нарын» аэропорту качан ишке берилет?]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2023-жылы аймактардагы аба майдандарды өнүктүрүү программасынын алкагында Нарын шаарынын аба майданын толугу менен реконструкциялоо пландалып, ушул эле жылы реконструкциялоого багытталган иштер башталган&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Транспорт жана коммуникациялар министри Тилек Текебаев Нарын аэропортунун курулуп жаткан жолдорун көрүп, иштин жүрүшү менен таанышты |url=https://mtd.gov.kg/transport-zhana-kommunikatsiyalar-ministri-tilek-tekebaev-naryn-aeroportunun-kurulup-zhatkan-zholdorun-k-r-p-ishtin-zh-r-sh-menen-taanyshty/ |accessdate=2024-11-25 |archivedate=2024-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201145252/https://mtd.gov.kg/transport-zhana-kommunikatsiyalar-ministri-tilek-tekebaev-naryn-aeroportunun-kurulup-zhatkan-zholdorun-k-r-p-ishtin-zh-r-sh-menen-taanyshty/ }}&lt;/ref&gt;.

=== Туризм ===
Нарын облусунун жаратылыш климаты, ак мөңгүлүү тоолору, шар агын суулары ошондой эле облус Улуу Жибек Жолунда жайгашкандыгы менен туризмди эл аралык деңгээлде өнүктүрүү үчүн табигый, тарыхый жана маданий байлыгы менен чет элдик туристтерди, инвесторлорду кызыктырып келет. Нарын облусу Улуу Жибек-Жолунун боюнда жайгашып, чет элдик туристтердин келип-кетүүсү жылдан-жылга мындан дагы көп болушу күтүлүүдү. Облустун туризм тармагын туруктуу өнүктүрүү максатында, жергиликтүү бийлик аракеттерди көрүп келет&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/turizm-tarmagy-boyuncha-maalymat Туризм тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;.

Нарын облусуна 2022-жылдын 9 айында 32813 мин турист келип,  киреше 9 млн  303 мин, 300 сом болгон, ал эми 2023-жылдын 9 айында 100630 миң турист келип, киреше  48 млн  593 мин, 400 сом болду.  (салыштырмалуу 67817 туристке, киреше 39290,1 сомго көп болду). Облуста 284 (203-жеке жактар, 81-юридикалык жактар) туристтик субьектилер  каттоодон өтүп, 128 субьекти активдүү иш алып барууда&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Нарын облусунун аймагына 2023-жылдын 9 айында 21816 чет элден туристтер келген, туристтердин көбү  Франция-4766, Германия-2859, Швейцария-2202,  Россия-1801, АКШ-1528,Австралия-1075 Бельгия-1017, Польша-1402, Италия-1318, Израиль-991, Гидерланды-597, Испания-502, Корея-421, Великобритания-400, Кытай-199, Казакстан-166, Турция-110, Араб Эмираты-78, ж.б туристтер түзгөн&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

==== Ажайып жерлери ====
Нарын облусунда, Кыргыз Республикасынын башка облустарын сыяктуу эле жаратылышы абдан кооз жана акыркы жылдары башка мамлекеттердин туристтерин кызыктырып келет&lt;ref&gt;[https://ru.sputnik.kg/20230621/dostoprimechatelnosti-narynskoy-oblasti-1076424070.html?ysclid=m2937kb61g567803160 Спутник Кыргызстан. Достопримечательности Нарынской области]&lt;/ref&gt;. Акыркы учурларда туристер көп келген жерлердин кээ бирлеринин тизмеси&lt;ref&gt;[https://www.tripadvisor.ru/Attractions-g3657702-Activities-Naryn_Province.html Достопримечательности в Нарынской области]&lt;/ref&gt;:
*Суулар:
**[[Соң-Көл]]
**[[Көл-Суу]]
**Көл-Укөк
**[[Чатыр-Көл]]
**[[Орто-Токой суу сактагычы]]
**[[Көкөмерен|Көкөмерен дарыясы]]
**[[Нарын дарыясы]]
**Отуз уч тоту куш шаркыратмасы

*Өрөөндөр жана жайлоолор:
**Эки-Нарын
**Көк-Кыя
**Кара-Кече
**Арпа
**Ак-Сай
**Сарала-Жаз

*Тарыхый:
**[[Таш-Рабат]]
**Шырдакбектин коргону
**Кошой-Коргон
**Чолок-Коргон
&lt;gallery&gt;
Tash Rabat.JPG|Таш-Рабат
2015-09-09-092043 - Zum Torugart-Pass.jpg|Торугартка барган унаа жолу
Кель-Суу - panoramio (3).jpg|Көл-Суу
SongKolHorses.jpg|Жайлоодогу жылкылар
Dolon pass.jpg|Долон ашуусу
Mausoleum Taylak and Atantai Batyr (4).jpg|Тайлак баатыр жана Атантай баатырдын күмбөздөрү
Moldo ashuu.jpg|Молдо ашуу
Кель-Суу_-_panoramio_(5).jpg|Көл-Суу
&lt;/gallery&gt;


== Билим берүү ==
[[Файл:Aerial_Photo_of_the_UCA_campus.jpg|thumb|280px|Нарын шаарындагы Борбордук Азия Университетинин имараты]]
2023-2024-окуу жылында Нарын облусу боюнча 143 мектеп, 145 бала бакча иш алып барат. 2023-2024-жылы  143 орто мектепте 61570 окуучу, 145 бала бакчага 13390 бала тартылды. Мугалимдердин саны 5707, анын ичинен пенсия жашындагылар 1438, жаш мугалимдер-347. Бала бакчада 879 тарбиячы эмгектенүүдө&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-bilim-beruu-tarmagy-boyuncha-maalymat Нарын облусунун билим берүү тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;. 

Жаңы 2024-2025 окуу жылына мектептер китеп менен 85,6% , компьютерлер менен 78,2% камсыз болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Окуучулардын жалпы билим сапаты 2021-2022-окуу жылында 54,2% болсо, 2022-2023-окуу жылында 53,0%ды түзгөн&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

=== Кесиптик жана жогорку окуу жайлар ===

* '''С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университети&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Нарын мамлекеттик университетинде 9 кафедра 4 факультет, агрардык-техникалык, педагогикалык, экономика жана табигый-гуманитардык илимдер, филологиялык факультеттери, 3 колледж бар. Университетте 103 штаттык бирдикте профессордук-окутуучулук курам эмгектенет. Анын ичинен илимдин доктору-4, кандидаттар-45. 2022-2023 окуу жылында студенттердин саны 3524 болсо, 2023-2024-окуу жылына карата 3524 студент билим алууда. 2021-2022-окуу жылында 466 бүтүрүүчү окуусун аяктап, алардын 53% иш менен камсыз болсо, 2022-2023-окуу жылы жалпы  574  студент окуусун аяктап 48,3% иш менен камсыз болду .

* '''Борбордук Азия Университети&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Борбордук Азия Университети Нарын облусунда 2016-жылы ачылып биринчи студенттерди кабыл алып баштаган, 2 багытта окутат. Коммуникация жана массалык маалымат каражаттары факультети жана компьютердик илим факультеты. Бүгүнкү күндө 30 мугалим 190 студентке билим тарбия беришүүдө. 2022-2023-окуу жылында 45 студент бүтүрсө, 2023-2024-окуу жылында 196 студент окуп жатышат, анын ичинен Кыргызстандан – 86, [[Орусия|Орусиядан]] – 2, [[Казакстан|Казакстандан]] – 10, [[Пакистан|Пакистандан]] – 13, [[Ооганстан|Ооганистандан]] – 9, [[Тажикстан|Тажикистандан]] – 75, [[Сирия|Сириядан]] – 1 студент.

* '''Нарын медициналык колледжи&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Медколледжде 5 багытта (медайым иши, акушердик иш, дарылоо иши, фармация, лабораториялык диагностика) окуу жүргүзүлөт. 2022-2023-окуу жылында 40 мугалим эмгектенип, 579 студент окуп келсе, 2023-2024-окуу жылында 40 мугалим эмгектенип, студенттердин саны 568, анын ичинен 275 студент бюджеттик, 293 контракттык негизде окуп жатышат. Контракт өлчөмү 23 000 сомдон 28 000 сомго чейин. 2021-2022-окуу жылында колледжди 131 студент бүтүрүп, анын бүгүнкү күнгө 53% иш менен камсыз болсо, 2022-2023-окуу жылы 157 бала окуусун аяктап  иш менен камсыз болгондор 40,5% түздү.

* '''Кесиптик лицейлер&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.''' Кадрларды даярдоодо башталгыч кесиптик билим берүү тармагында 7 кесиптик лицей иштеп, электрогазширетүүчү, жыгач уста, тигүүчү, автослесарь, ашпозчу, тигүүчү, компьютердик графика, программалык камсыздоо ж.б. кесиптин 16 түрүнөн башталгыч кесиптик билим берүү ишмердуулугун жүргүзөт. Аларда жалпы 1455 окуучу окуп, 90 мугалим, 111 мастер эмгектенет., 2021-2022-окуу жылы 1075 окуучу бүтүрүп, алардын 81,7% иш менен камсыз болду. 2022-2023-окуу жылы 1081 окуучу аяктап,  63,2% иш менен камсыз болду.

== Саламаттыкты сактоо ==
Нарын облусунун саламаттыкты сактоо системасына Нарын райондук ЖДПБнын 4 ооруканасы, 1 Нарын облустук бириктирилген ооруканасы, 4 жалпы дарыгерлик практика борбору (ЖДПБ), 1 райондук үй-бүлөлүк медицина борбору, 2 Санэпид борбору, кургак учук жана СПИДке каршы күрөшүү борборлору, кан борбору, соттук-медициналык экспертиза бюросу, 48 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу (ҮДТ), 80 фельдшердик-акушердик пункт (ФАП) кирет. Бул медициналык мекемелерде 345 врач жана 1453 орто медициналык кызматкер иштейт&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.naryn.gov.kg/ky/naryn-oblusundagy-negizgi-socialdyk-ekonomikalyk-t/naryn-oblusunun-salamattykty-saktoo-tarmagy-boyuncha-maalymat Нарын облусунун саламаттыкты сактоо тармагы боюнча маалымат]&lt;/ref&gt;.

«Манас таалими» жана «Ден-соолук» саламаттыкты сактоо системасын реформалоо программаларынын алкагында акыркы жылдары облуста баштапкы медициналык-санитардык жардамды чыңдоого жана үй-бүлөлүк медицина институтун калыптандырууга багытталган түзүмдүк өзгөртүүлөр жүргүзүлдү.

Бүгүнкү күндө Нарын облусунда 158 дарыгер жетишсиз&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Колдонулган адабияттар ==

* История Нарынской области. С. Иманалиев, Бийиктик басмаканасы, 2010. 69-бет, ISBN 978-9967-13-408-9

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.naryn.gov.kg/ky/ Кыргыз Республикасынын Президентинин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн аппаратынын расмий веб-сайты]
* [https://stat.gov.kg/kg/narynskaya-oblast1/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Нарын облусу]
* [https://www.gov.kg/ky/region/naryn Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Электрондук регион. Нарын облусу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101220022/https://www.gov.kg/ky/region/naryn |date=2024-11-01 }}
{{Kyrgyzstanprovinces}}

[[Категория:Нарын облусу| ]]</text>
      <sha1>087r0j7ds176jeyl6d31wn1aockdgeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авторитаризм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15990</id>
    <revision>
      <id>650288</id>
      <parentid>532543</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>650288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="j48kh6ke0symb366cwtbt6i2bi6p9wl" xml:space="preserve">'''Авторитаризм''' (лат. autoritas – бийлик, таасир) – [[Демократия|демократияга]] каршы [[Бийлик|бийлик]] жүргүзүү [[Система|системасы]]. Тарыхый формалары: [[Азия|Азиялык]] [[Тирания|тирания]] жана [[Деспотия|деспотия]]. Байыркы, орто кылымдык, жаңы жана соңку тарыхта [[Согуш|согуштук]]-[[Полиция|полициялык]], [[Фашист|фашисттик]] режимдер, «казармалык коммунизмдин» ар түрдүү варианттары. Авторитаризм  – жеке башкаруучунун мыйзамсыз зордукчул, чексиз бийлик укугу.

Саясий бийлик жүргүзүүнүн демократияга каршы системасы; [[Өлкө|өлкөнүн]] ички жана тышкы саясатына тиешелүү маселелерди демократияга, эл массасына таянбай чечүүчү саясий режимдин бир формасы. Мындай бийлик эл тарабынан түзүлбөйт жана башкарылбайт (текшерилбейт), куралдуу күчкө, зордук зомбулукка таянган эзүүчү таптардын аз тобунун колунда болот. Авторитардык бийлик аскердик жазалоочу аппаратка таянып, [[Террор|террор]] жолу менен [[Оппозиция|оппозициялык]] күчтөрдү басып турат. 

20-кылымдын 30-40-жылдарында мурдагы СССР мамлекетинде авторитаризм жеке адамга сыйынуу, булар менен өзөктөш тоталитаризм (бийликтин бүткүл өлкөнү, ар адамды толук, бекем, катуу көзөмөлгө алышы) административдик буйрукчул система өкүм сүргөн. “Авторитаризм”. термини социологияга Франкфурт мектебинин теоретиктери тарабынан киргизилген (20-к. 30-ж.). Алардын концепциясы боюнча А. 20-кылымдагы бардык «фашисттик» жана «фашизоиддик» режимдердин бардыгына социалдык негиз жана азыктануучу чөйрө болду. 60-жылдарда Авторитаризм. түшүнүгү сол радикалдык социологияда жана публицистикада пайдаланылган. 70-жылдардын ортосунан тартып неоконсервативдик багыттагы социалогияда сынга алынат. Азыркы Батыш социологдору, авторитаризмге өзгөчө мамиле кылуу, айрыкча эмпириялык изилдөөлөрдө пайдаланууда сак болуу зарыл дешет. Акыркы жылдарда фашисттик тенденциялар пайда боло баштагандан бери авторитаризм. жана тоталитардык типтеги аң-сезимди айырмалоо жөнүндөгү көз-караштар басымдуулук кылууда.

== Булактар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

  
[[Категория: Коомдук илимдер]]</text>
      <sha1>j48kh6ke0symb366cwtbt6i2bi6p9wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650291</id>
      <parentid>650288</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>650291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="nzdvm53zn9ojskff479nbq5ojnnmbb6" xml:space="preserve">'''Авторитаризм''' (лат. autoritas – бийлик, таасир) – [[Демократия|демократияга]] каршы [[Бийлик|бийлик]] жүргүзүү [[Система|системасы]]. Тарыхый формалары: [[Азия|Азиялык]], [[Тирания|тирания]] жана [[Деспотия|деспотия]]. Байыркы, орто кылымдык, жаңы жана соңку тарыхта [[Согуш|согуштук]]-[[Полиция|полициялык]], [[Фашист|фашисттик]] режимдер, «казармалык коммунизмдин» ар түрдүү варианттары. Авторитаризм  – жеке башкаруучунун мыйзамсыз зордукчул, чексиз бийлик укугу.

Саясий бийлик жүргүзүүнүн демократияга каршы системасы; [[Өлкө|өлкөнүн]] ички жана тышкы саясатына тиешелүү маселелерди демократияга, эл массасына таянбай чечүүчү саясий режимдин бир формасы. Мындай бийлик эл тарабынан түзүлбөйт жана башкарылбайт (текшерилбейт), куралдуу күчкө, зордук зомбулукка таянган эзүүчү таптардын аз тобунун колунда болот. Авторитардык бийлик аскердик жазалоочу аппаратка таянып, [[Террор|террор]] жолу менен [[Оппозиция|оппозициялык]] күчтөрдү басып турат. 

20-кылымдын 30-40-жылдарында мурдагы СССР мамлекетинде авторитаризм жеке адамга сыйынуу, булар менен өзөктөш тоталитаризм (бийликтин бүткүл өлкөнү, ар адамды толук, бекем, катуу көзөмөлгө алышы) административдик буйрукчул система өкүм сүргөн. “Авторитаризм”. термини социологияга Франкфурт мектебинин теоретиктери тарабынан киргизилген (20-к. 30-ж.). Алардын концепциясы боюнча А. 20-кылымдагы бардык «фашисттик» жана «фашизоиддик» режимдердин бардыгына социалдык негиз жана азыктануучу чөйрө болду. 60-жылдарда Авторитаризм. түшүнүгү сол радикалдык социологияда жана публицистикада пайдаланылган. 70-жылдардын ортосунан тартып неоконсервативдик багыттагы социалогияда сынга алынат. Азыркы Батыш социологдору, авторитаризмге өзгөчө мамиле кылуу, айрыкча эмпириялык изилдөөлөрдө пайдаланууда сак болуу зарыл дешет. Акыркы жылдарда фашисттик тенденциялар пайда боло баштагандан бери авторитаризм. жана тоталитардык типтеги аң-сезимди айырмалоо жөнүндөгү көз-караштар басымдуулук кылууда.

== Булактар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

  
[[Категория: Коомдук илимдер]]</text>
      <sha1>nzdvm53zn9ojskff479nbq5ojnnmbb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30183</id>
    <revision>
      <id>650263</id>
      <parentid>562096</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T23:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Schekinov Alexey Victorovich</username>
        <id>984</id>
      </contributor>
      <origin>650263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="ch2i72g2muecwci3qnil1zp1hpsf1my" xml:space="preserve">[[File:Cazin 1905 Rudolf Bruner Dvorak.jpg|thumb|{{PAGENAME}} (1905)]]

'''Жаза''' – [[кылмыш]] кылгандыгы үчүн күнөөлүү деп табылган адамга колдонулуучу мамлекеттик мажбурлоо, ошондой эле коомдук мамилелерди коргоонун каражаты. Мурда адат укугу боюнча кыргыздарда өлүм, кун, айып, маскаралоочу жаза, денеге залал келтирүү, айыпкерди жабыр тарткан адамдын же анын туугандарынын колуна берүү, күнөөкөрдүн бардык мүлкүн тартып алуу, элден кууп жиберүү жана башка жаза колдонулган. Өлүм жазасы кыргыздарда өтө эле чанда колдонулган. Жабыр тарткан жактын макулдугу боюнча кээде өлүм жазасы кун менен алмаштырылган. КРдин мыйзамдарынын негиздеринде жаза кылмышкерди жазалоо гана эмес, аны оң жолго салуу, эмгекке ак ниеттүү мамиле кылууга, мыйзамдарды туура, так аткарууга жана жашоо эрежелерин урматтоого тарбиялоо, кылмыш жасоонун алдын алуу максатын көздөйт. Жаза өлчөмү кылмыштуу ишке байланышкан бардык жагдайды, кылмышкердин керт башын, күнөөнүн деңгээлине жараша жана башка жагдайларды эске алуу менен аныкталат. Жазанын негизги жаза (эркинен ажыратуу, сүргүнгө айдоо, жер которуу, эркинен ажыратпаган түзөтүү эмгеги, кандайдыр бир белгиленген кызматта иштөө укугунан ажыратуу, кызматтан бошотуу, штраф, коомдук уяткаруу жана башка) жана кошумча жаза (мүлктү конфискациялоо, аскердик же атайын наамдан, ата-энелик укуктан ажыратуу жана башка) сыяктуу түрлөрү бар.
== Колдонулган адабияттар ==
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
[[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр]]</text>
      <sha1>ch2i72g2muecwci3qnil1zp1hpsf1my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:ТуулганДатасы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38581</id>
    <revision>
      <id>650274</id>
      <parentid>569867</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T06:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41289-79</username>
        <id>48396</id>
      </contributor>
      <origin>650274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="50jjx7v6d84ebxoje8bxzal4279li3u" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;{{#switch: {{ #if: {{{1|}}} | 1 }}{{ #if: {{{2|}}} | 2 }}{{ #if: {{{3|}}} | 3 }}{{ #if: {{{4|}}} | 4 }}{{ #if: {{{5|}}} | 5 }}{{ #if: {{{6|}}} | 6 }}
| 12 = [[{{{1}}}{{realmonth|{{{2}}}}}]]
| 3 = {{Жыл0|{{{3}}}}}
| 123 = [[{{{1}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]] {{Жыл0|{{{3}}}}}
| 124 = [[{{{1}}} {{realmonth|{{{2}}}}}|{{{4}}}&amp;nbsp;({{{1}}})&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]]
| 1234 = {{#ifeq:{{{4}}}|жылы|[[{{{1}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]] {{Жыл0|{{{3}}}}}&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;({{Возраст|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}})|[[{{{1}}} {{realmonth|{{{2}}}}}{{!}}{{{4}}}&amp;nbsp;({{{1}}})&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]] {{Жыл0|{{{3}}}}}}}
| 1245 = {{{4}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{5}}}}} ([[{{{1}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]])
| 12345 = {{{4}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{5}}}}} ([[{{{1}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]]) {{Жыл0|{{{3}}}}}
| 123456 = {{{4}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{5}}}}} {{{6}}}&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;([[{{{1}}}&amp;nbsp;{{realmonth|{{{2}}}}}]] {{Жыл0|{{{3}}}}})
| ''формат туура эмес''
}}{{#switch: {{ #if: {{{1|}}} | 1 }}{{ #if: {{{2|}}} | 2 }}{{ #if: {{{3|}}} | 3 }}
| 3 = &lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;{{padleft:{{{3}}}|4|0}}&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;
| 123 = &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;{{padleft:{{{3}}}|4|0}}{{padleft:{{{2}}}|2|0}}{{padleft:{{{1}}}|2|0}}&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;
}}&lt;/span&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Арип боюнча инсандар]]{{#if:{{{1|}}}|[[Категория:{{ #time:{{{2}}}/{{{1}}}/2000 |Туулгандар j xg}}]]}}{{#if:{{{3|}}}|[[Категория:{{Жылы|{{{3}}}}} Туулгандар]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Документация}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50jjx7v6d84ebxoje8bxzal4279li3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жамала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76171</id>
    <revision>
      <id>650305</id>
      <parentid>518179</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T10:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <origin>650305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="nvtfqhihssnxi8fcoysjd3mtn7b9eyu" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Ысымы               = Жамала
 |Нукура ысымы        = Джамала
 |Сүрөт               =
 |Туурасы             = 250px
 |Сүрөттүн баяндамасы = 
 |Фон                 = solo_singer
 |Төрөлгөндөгү ысымы  = Сусана Жамаладинова
 |Толук ысымы         = 
 |Туулган датасы      = 27.08.1983
 |Туулган жери        ={{Желек|Кыргызстан}} [[Ош]], [[Кыргыз ССРи]], [[СССР]]
 |Өлгөн датасы        = 
 |Өлгөн жери          = 
 |Активдүү жылдары    = [[2005]] — азыркы учурда
 |Өлкө                = {{Өлкө желеги|Украина}} 
 |Кесиптери           = {{ырчы|Украина|XXI кылымдын}}
 |Ырчылык үнү         = 
 |Аспаптары           = 
 |Жанрлары            = [[Соул]], &lt;p&gt;[[Блюз]], [[Опера]]
 |Лакап аттары        =  Джамала (Jamala)
 |Жамааты             = 
 |Кызматташтык        = 
 |Сыйлыктары          = 
 |Уикиказына          = 
 |Сайты                =  [http://www.jamalamusic.com jamalamusic.com]
}}

'''Жамала'''  ({{lang-uk|Джамала}}, {{lang-crh|Camala, Джамала}}; чыныгы ысымы '''Сусана Алим кызы Жамаладинова''' {{lang-uk|Сусанна Алімівна Джамаладінова}}, {{lang-crh|Susana Alim qızı Camaladinova, Сусана Алим къызы Джамаладинова}}) —  Кыргыз Республикасынын Ош шаарында 1983-жылы 27-августта төрөлгөн.[[Украина|Украиналык]] ырчы.</text>
      <sha1>nvtfqhihssnxi8fcoysjd3mtn7b9eyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борбордук Азия Оюндары 1997</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76368</id>
    <revision>
      <id>650261</id>
      <parentid>576120</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T21:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41121-24</username>
        <id>48394</id>
      </contributor>
      <origin>650261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="rrabko6jemsngnyaapf96u61fvap9md" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 10px; margin-left: 5em; margin-bottom: 1em; width: 269px&quot; align=&quot;center&quot;&gt;'''[[Борбордук Азия Оюндары 1995|&lt;&lt; Ташкент 1995]] {{Желек|Өзбекстан}} [[Файл:Asian Games logo.svg|40px]] {{Желек|Кыргызстан}} [[Борбордук Азия Оюндары 1999|Бишкек 1999 &gt;&gt;]]'''&lt;/div&gt;
{{Спорттук мелдеш
 |Аталышы           = Борбордук Азия Оюндары
 |Эмблемасы            = 1997 Central Asian Games Logo.png
 |Өлчөмү             = 220px 
 |Баяндамасы           = 
 |Шаар              = {{желек|Казакстан}} [[Алма-Ата]] ([[Казакстан]]) 
 |Өлкөлөр             = {{KGZ}} &lt;br/&gt;{{KAZ}}&lt;br/&gt;{{Өлкө желеги|Түркмөнстан}}&lt;br/&gt;{{UZB}}&lt;br/&gt;{{TJK}} 
 |Катышуучулар саны         = 
 |Медалдар саны            = 
 |Ачылышы           = 13.09.1997
 |Жабылышы           = 20.09.1997
 |Ачкан           = [[Нурсултан Назарбаев]] 
 |Стадион            =
}}

'''2-чи Борбордук Азия Оюндары''' - 1997 жылы 13 сентябрдан 20 сентябрга чейин [[Алма-Ата|Алма-Атада]] ([[Казакстан]]) болуп өттү.

== Спорттун түрлөрү  ==
* [[баскетбол]] (эркек.,кыз-келин.)
* [[бокс]]
* [[волейбол]] (эркек., кыз-келин.)
* [[күрөш]] (эркин күрөш, грек-рим күрөшү)
* [[дзюдо]]
* [[жеңил атлетика]]
* таамай атуу
* [[велоспорт]]
* сууда сүзүү
* [[теннис]]
* [[оор атлетика]]

== Оюндардын жыйынтыгы  ==
{| {{RankedMedalTable}}
|- style=&quot;background:#ccccff&quot;
|1||align=left|{{Өлкө желеги|Казакстан}}||125||70||34||229
|-
|2||align=left|{{Өлкө желеги|Өзбекстан}}||35||63||59||157
|-
|3||align=left|{{Өлкө желеги|Кыргызстан}}||13||36||57||106
|-
|4||align=left|{{Өлкө желеги|Түркмөнстан}}||0||2||21||23
|-
|5||align=left|{{Өлкө желеги|Тажикстан}}||0||2||12||14
|}
== Шилтемелер ==
* [http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?/2UC1PmV1wOZTxkPP/brRA== Оюндар-1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805211951/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?/2UC1PmV1wOZTxkPP/brRA== |date=2016-08-05 }} Азия Олимпиадасы кеңешинин сайтында. 

{{-}}
{{Борбордук Азия Оюндары}}

[[Категория:Борбордук Азия Оюндары|1997]]</text>
      <sha1>rrabko6jemsngnyaapf96u61fvap9md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орусия рубли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111431</id>
    <revision>
      <id>650257</id>
      <parentid>629627</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54389" sha1="psz5mwlbfpx8oflrpom5e6c09cfyzxt" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы            = Орусия рубли
 |Расмий аталышы = 
 |Тил коду             = 
 |ВЖК-ky                = Орусия рубли
 |ISO-ru                = Российский рубль
 |ISO-en                = 
 |ISO-fr                = 
 |Сүрөт          =Rouble coins.png
 |Сүрөт аталышы               = 1997 жылдагы тыйындын үлгүсү
 |Сүрөт2  =Banknote 5000 rubles 2010 front.jpg
 |Сүрөт аталышы2 =5000 рубль 2010 жылдагы чыгарылшы
 |ISO                   = RUB
 |ISO сандык         = 643
 |Эмитент               = {{RUS}} (1992→)
 |Расмий колдонуучулар      =[[Файл:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|{{{1|20px}}}|]] [[Абхазия]] (2008→)&lt;br /&gt;[[Файл:Flag of South Ossetia.svg|{{{1|20px}}}|]] [[Түштүк  Осетия]]  (2008→)&lt;br /&gt;{{Тажикстан желеги}} [[Тажикстан]]   (1992—1995)&lt;br /&gt;{{Флагификация|Белоруссия|1991}} (1992—1994)&lt;br /&gt;[[Файл:Flag of Armenia.svg|{{{1|20px}}}|]] [[Армения]] (1992—1994)&lt;br /&gt;{{KAZ}} (1992—1994)&lt;br /&gt;{{Азербайжан желеги}} [[Азербайджан]] (1992—1994)&lt;br /&gt;{{Өзбекстан желеги}} [[Өзбекстан]]  (1992—1994)&lt;br /&gt;{{Флагификация|Украина}} (1992—1993)&lt;br /&gt;[[Файл:Flag of Moldova.svg|{{{1|20px}}}|]][[Молдавия]]  (1992—1993)&lt;br /&gt;{{Грузия желеги}} [[Грузия]] (1992—1993)&lt;br /&gt;[[Файл:Flag of Turkmenistan.svg|{{{1|20px}}}|]] [[Түркмөнстан]]   (1992—1993)&lt;br /&gt;{{Кыргызстан желеги}} [[Кыргыз Республикасы]] (1992—1993)&lt;br /&gt;{{Флагификация|Латвия}} (1992)&lt;br /&gt;{{Литва желеги}} [[Литва]]  (1992)&lt;br /&gt;{{Флагификация|Эстония}} (1992)
 |Бейрасмий колдонуучулар    = 
 |Турат1              = [[Копеек]]
 |Шайкештик1          = 100
 |Символ                =RUB
 |Монеталар              ='1, 5'', 10, 50 копеек&lt;br /&gt;'1, 2&quot;,5,10 руб
 |Банкноттор              =&lt;br /&gt;'5, 10'', 50, 100, '500, 1000&quot;, 5000 рубль
 |Киргизилди            = [[1992 жыл]]
 |Киргизилди-соңу      = 
 |Алмаштырды            =[[ССРС рубль]] (SUR) 
 |Борбордук банк          = Орус Федерациясынын борбордук банкы  
 |Борбордук банк_сайт       = www.cbr.ru
 |Басып чыгарат              = [[Гознак]]
 |Басып чыгарат_сайт         =www.goznak.ru
 |Акча сарайы         = 
 |Акча сарайы_сайт    =
 |Курс1                 = &lt;!-- Шайкештик үчүн бош калтырылган. Сураныч, толтурбаңыз--&gt;
 |Курс2                 = {{Валюта курсу|RUB|USD}}
 |Курс3                 = {{Валюта курсу|RUB|EUR}}
 |Курс4                 = {{Валюта курсу|RUB|GBP}}
 |Курс5                 = {{Валюта курсу|RUB|JPY|100}}
 |Курс6                 = {{Валюта курсу|RUB|KGS}}
 |Валюта1               = &lt;!-- Шайкештик үчүн бош калтырылган. Сураныч, толтурбаңыз--&gt;
 |Валюта2               = 1 [[АКШ доллары|USD]]
 |Валюта3               = 1 [[Евро|EUR]]
 |Валюта4               = 1 [[Фунт стерлинг|GBP]]
 |Валюта5               = 100 [[Жапон иени|JPY]]
 |Валюта6               = 1 [[Кыргыз сому|KGS]]
 |Дата                  = {{Валюта курсу|KGS|Дата}}
 |Уики-казына         = Category:Money of Russia
 |ШилтемеТобу         = 
}}
'''Рубль''', ошондой эле орус рубли, Орусия Федерациясынын рубли, ОФ рубли ({{lang-ru|Российский рубль}}) — [[Орусия|Орусия Федерациясынын]] [[акча бирдиги]]. Орусия Федерациясынын аймагында резиденттер үчүн башка валюталарды колдонуу, трансакциянын суммасынан төрттөн үчүнө чейин же толук суммасына чейин айып пул менен жазаланат&lt;ref&gt;[https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_34661/4adb77015309c711961ab12777e722a3b004b694/ КоАП РФ Статья 15.25. Нарушение валютного законодательства Российской Федерации и актов органов валютного регулирования]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_34661/4adb77015309c711961ab12777e722a3b004b694/ Федеральный закон от 10.12.2003 N 173-ФЗ]&lt;/ref&gt;.

Орусия рублинин тамгалык коду ISO 4217 стандарты боюнча — RUB, сандык коду — 643. 1998-жылдагы акча реформасына чейин RUR (810) коду колдонулган&lt;ref&gt;[https://protect.gost.ru/v.aspx?control=21&amp;baseC=19&amp;page=3&amp;month=6&amp;year=2016&amp;search=%D0%BE%D0%BA&amp;id=123483&amp;pageK=C86B7985-20E2-420D-B108-249A9B821AFE Изменение 6/2003 ОКВ | Страница 1 | Национальные стандарты]&lt;/ref&gt;. Бул сандык код (810) ISO 4217 стандартынан жана Орусиянын валюталардын жалпы классификаторунан чыгарылган, бирок банк эсептерин номерлөөдө колдонулуу улантууда&lt;ref&gt;[https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=40599#ckrzHwU48ztX0TGr Указание Банка России от 16.12.2002 N 1222-У &quot;О порядке нумерации лицевых счетов, открываемых на балансовых счетах N 40403 &quot;Федеральный фонд обязательного медицинского страхования&quot; и N 40404 &quot;Территориальные фонды обязательного медицинского страхования&quot;]&lt;/ref&gt;.

Расмий символу — ₽ — 2013-жылдын 11-декабрында бекитилген&lt;ref&gt;[https://cbr.ru/press/pr/?file=131211_121051rubl4.htm Банк России. Об утверждении графического обозначения рубля (символ рубля)]&lt;/ref&gt;. Жаңы символ тексттерде жана акча белгилеринде кыскартылган түрдө жана котировкаларды жарыялоо учурунда да колдонулат&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2013/12/11/cb-vybral-graficheskij-simvol-rublya Ведомости. ЦБ выбрал графический символ рубля]&lt;/ref&gt;.

2025-жылы колдонууда төмөнкү монеталар жана банкноттор бар: регулярдуу монеталара — 1, 5, 10, 50 копейка, 1, 2, 5 жана 10 рубль; баалуу эмес металлдардан жасалган эстелик тыйындар — 1, 2, 5, 10, 25 жана 50 рубль; банкноттор — 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 жана 5000 рубль&lt;ref&gt;[https://cbr.ru/cash_circulation/ Банк России. Наличное денежное обращение]&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
Рубль сөзүнүн акча бирдиги катары документтерде биринчи жолу колдонуусу 1281—1299-жылдарга таандык&lt;ref&gt;[https://www.google.ru/books/edition/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D1%80/BfHtDwAAQBAJ?hl=ru&amp;gbpv=0 Вячеслав Бирюков, Виктор Белоусов, Валентин Каширин, Анатолий Нестеров. Российские денежные реформы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Большая российская энциклопедия. Рубль |url=https://bigenc.ru/c/rubl-3d75d2 |accessdate=2025-09-10 |archivedate=2025-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250901203014/https://bigenc.ru/c/rubl-3d75d2 }}&lt;/ref&gt;. Учурдагы орусия рубли 1991-жылдын декабрында советтик рубль менен параллелдүү акча бирдик катары пайда болгон, ал эми советтик рубль 1993-жылдын сентябрына чейин расмий валюта катары колдонулган. 1961—1991-жылдары чыгарылган бардык советтик монеталар, ошондой эле 1961-жылга чейин чыгарылган 1, 2 жана 3 копейка монеталары расмий түрдө 1998-жылдын 31-декабрына чейин мыйзамдуу төлөм каражаты катары колдонулган. 1999—2002-жылдары советтик монеталарды орусия рублине 1000:1 катнашында алмаштырууга мүмкүнчүлүк берилген&lt;ref&gt;[https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&amp;base=LAW&amp;n=34565#w95RNwU0sU3vu517 ЦЕНТРАЛЬНЫЙ БАНК РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ. 15 декабря 1998 г. N 63-П. ПОЛОЖЕНИЕ О ПОРЯДКЕ ОБМЕНА ДЕНЕЖНОЙ НАЛИЧНОСТИ ФИЗИЧЕСКИМ ЛИЦАМ В СООТВЕТСТВИИ С УКАЗОМ ПРЕЗИДЕНТА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ ОТ 4 АВГУСТА 1997 ГОДА N 822 &quot;ОБ ИЗМЕНЕНИИ НАРИЦАТЕЛЬНОЙ СТОИМОСТИ РОССИЙСКИХ ДЕНЕЖНЫХ ЗНАКОВ И МАСШТАБА ЦЕН&quot;]&lt;/ref&gt;.

2008-жылы Грузиядагы согуштан кийин Россия [[Абхазия]] жана [[Түндүк Осетия|Түштүк Осетия]] республикаларынын көз карандысыздыгын тааныган соң, аталган республикалардын бийликтери менен достук келишимдер түзүлүп, бул республикалардын аймагында төлөм каражаты катары орусия рубли колдонулганына байланыштуу, Орусия Федерациясы республикалардын каржы жана банкт системасын колдоо жана иштешин камсыз кылууга эффективдүү чараларды көрөрүн белгиленген&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/supplement/200 Президент РФ. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Абхазия]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/supplement/199 Президент РФ. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Южная Осетия]&lt;/ref&gt;.

2014-жылы Крымдын аннексиясынан кийин орусия рубли жарым аралдын аймагында акча бирдиги катары колдонула баштаган&lt;ref&gt;[https://vz.ru/news/2014/6/1/689428.html Взгляд. Рубль стал единственной официальной валютой в Крыму и Севастополе]&lt;/ref&gt;. Донбасстагы согуштун башталышан кийин орусия рубли Донецк жана Луганск Эл Республикаларында да де-факто акча бирдиги катары колдонула баштаган. Аталган, таанылбаган республикалардын бийликтери орусия рублин расмий акча бирдик деп жарыялашкан жана 2022-жылы Орусия бул республикалардын көз карандысыздыгын тааныгандан кийин жана аларды аннексиялаганга чейин Орусия менен каржы системасын колдоо боюнча келишимдерди түзүшкөн&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2022/02/22/gosduma-ratificirovala-dogovory-s-dnr-i-lnr-o-druzhbe-i-sotrudnichestve.html Российская газета. Госдума ратифицировала договоры с ДНР и ЛНР о дружбе и сотрудничестве]&lt;/ref&gt;.

Bloomberg агенттигинин маалыматы боюнча, 2013-жылдын майынан 2014-жылдын майына чейин SWIFT системасында банктардын арасындагы акча алмашууда орусия рублинин үлүшү 0,35 % түзгөн (бир жыл мурун 0,62 % болгон). Ошол эле мезгилде АКШ долларунун үлүшү — 42%, евро — 32%, юань — 1,47%. Жалпысынан, банктар аралык акча алмашууда орусия рубли дүйнөдөгү бардык валюталардын ичинен 18-орунду ээлеген&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-07-06/putin-s-land-grab-undermines-global-ambition-for-ruble Bloomberg. Putin’s Land Grab Undermines Global Ambition for Ruble]&lt;/ref&gt;.

2022-жылдын 1-майынан тартып орусия рубли [[украина гривнясы]] менен биргеликте [[Херсон облусу|Херсон облусунда]] колдонулса&lt;ref&gt;[https://markets.businessinsider.com/news/currencies/russia-forces-kherson-to-use-rubles-under-occupation-2022-4 Bisiness Insider. The Kremlin orders a Russian-occupied city in Ukraine to start using rubles, state media says]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/rouble-used-weapon-kherson-ukraine-war-latest-russia-mhxvtzfqf The Times. Russians use rouble as a weapon in Kherson]&lt;/ref&gt;, 25-майдан тартып [[Запорожье облусу|Запорожье облусунда]] да колдонуулуп баштаган&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2022/05/25/novye-vlasti-zaporozhskoy-oblasti-zayavili-o-vvedenii-rublya-i-stremlenii-voyti-v-sostav-rf-ob-etom-zhe-govorili-v-hersonskoy-oblasti Meduza. «Новые власти» Запорожской области заявили о введении рубля и стремлении войти в состав РФ. Об этом же говорили в Херсонской области]&lt;/ref&gt;.

== Эл аралык макамы ==
Орусия рублинин интернационалдашуусуна өбөлгө түзгөн факторлор бар (мисалы, экономиканын көлөмү жана экспорттун масштабы), бирок аны чектеген жагдайлар да бар (мисалы, чийки затка болгон көз карандылык жана санкциялардын таасири). Рубль резервдик валюта катары сапаты жактан окшош башка валюталар менен, мисалы, кытай юаны менен атаандаша алат. Рублдин эл аралык эсептешүүлөрдөгү үлүшүн көбөйтүү үчүн туруктуу экономикалык өсүшкө жана экономикасын диверсификациялоого багытталган саясат жүргүзүү, экономикалык саясаттын сапатын жогорулатуу жана каржы рынокторун өнүктүрүү зарыл&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/371743-denezhnaya-sila-kogda-rubl-stanet-mirovoy-rezervnoy-valyutoy Forbes. Денежная сила. Когда рубль станет мировой резервной валютой]&lt;/ref&gt;.

Британдык The Economist редакциясынын пикири боюнча, рублди дүйнөлүк резервдик валюта катары колдонуу идеясы күлкү жаратат&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/finance-and-economics/2025/04/16/hell-is-other-peoples-currencies The Economist. Hell is other people’s currencies]&lt;/ref&gt;. Bank of America маалыматы боюнча, 2025-жылы орусия рубли 40% өсүш көрсөтүп, дүйнөдөгү эң динамикалуу валюта болуп калган&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cpqnj17vryjo BBC. Russia's economy is down but not out]&lt;/ref&gt;.

== Банкноттор ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |1992-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;3&quot; |Түшүндүрмө
! colspan=&quot;2&quot; |Дата
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Размеры
(мм)
!Өлчөм
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Суу белгиси
!киргизилген
!чыгарылган
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1992)_front.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1992)_back.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |145 × 70
|кочкул көк
көгүлтүр
|знаменитые здания Москвы
|Москва кремлинин мунаралары; Чоң Москворецк көпүрөсү; Котельний суу жээгиндеги үй
|5-бурч жылдыздар
[[Файл:Водяной_знак_звёзды_с_банкнот_СССР_1961,_1991,_1992_годов.JPG|50x50px|центр]]
|14-июль 1992
| rowspan=&quot;2&quot; |26-июль 1993 — 3-август 1993
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1992)_front.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1992)_back.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;10 000&lt;/big&gt;
|күрөң
кызгылт
|Москва кремлинин сенат мунарасы, Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
|Москва кремлинин Спасск мунарасы, Сенат мунарасы, Николай мунарасы жана Бурч Арсенал мунарасы
|Москва кремлинин сенат мунарасы, Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
|29-декабрь 1992
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |1993-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;3&quot; |Түшүндүрмө
! colspan=&quot;2&quot; |Дата
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Размеры
(мм)
!Өлчөм
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Суу белгиси
!киргизилген
!чыгарылган
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_100_rubles_(1993)_front.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_100_rubles_(1993)_back.jpg|130x130px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |130 × 57
|көгүлтүр
кызгылт
| rowspan=&quot;7&quot; |Москва кремлинин сенат мунарасы; Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
|Москва кремлинин Спасск, Царь, Набат жана Константин-Елена мунаралары
| rowspan=&quot;3&quot; |5-бурч жылдыздар жана толкун сымал сызыктар
[[Файл:Водяной_знак_пятиконечные_звёзды_и_волнистые_полосы_с_банкнот_СССР_1991-1992_года.jpg|50x50px|центр]]
| rowspan=&quot;5&quot; |26-январь 1993
| rowspan=&quot;7&quot; |1-январь 1999— 31-декабрь 2002
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_200_rubles_(1993)_front.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_200_rubles_(1993)_back.jpg|130x130px]]
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|кызгылт
|Москва кремлинин Троицк жана Кутафья мунаралары
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_500_rubles_(1993)_front.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_500_rubles_(1993)_back.jpg|130x130px]]
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|жашыл
|Кремлдин 14-корпусу; Москва кремлинин Спасск мунарасы
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_1000_rubles_(1993)_front.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_1000_rubles_(1993)_back.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |152 × 67
|жашыл
күрөң
|Москва кремлинин Спасск мунарасы; Василий Блаженный храмы
|5-бурч жылдыздар
[[Файл:Водяной_знак_звёзды_с_банкнот_СССР_1961,_1991,_1992_годов.JPG|50x50px|центр]]
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1993)_front.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1993)_back.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
|кызыл
кызгылт көк
|Москва кремлинин мунаралары; Чоң Москворецк көпүрөсү; Котельний суу жээгиндеги үй
| rowspan=&quot;3&quot; |Москва кремлинин сенат мунарасы, Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1993)_front.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1993)_back.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;10 000&lt;/big&gt;
|жашыл
көгүлтүр
|Москва Кремлинин Спасск, Сенат, Николай жана Бурч Арсенал мунаралары
|12-март 1993
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_(1993)_front.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_(1993)_back.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;50 000&lt;/big&gt;
|ачык сары кызгылт
|Москва Кремлинин  Николай жана Бурч Арсенал мунаралары
|20-май 1993
|-
! colspan=&quot;10&quot; |1993-жылдагы серия (1994-жылдагы модификациясы)
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_1994_front.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_1994_b.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |152 × 67
|кызыл
кызгылт көк
| rowspan=&quot;3&quot; |Москва кремлинин сенат мунарасы; Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
|Москва кремлинин мунаралары; Чоң Москворецк көпүрөсү; Котельний суу жээгиндеги үй
| rowspan=&quot;3&quot; |Москва кремлинин сенат мунарасы, Сенаттын имаратындагы Орусиянын мамлекеттик туусу
| rowspan=&quot;2&quot; |19-сентябрь 1994
| rowspan=&quot;3&quot; |1-январь 1999 — 31-декабрь 2002
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_1994_f.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_1994_b.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;10 000&lt;/big&gt;
|жашыл
көгүлтүр
|Москва Кремлинин Спасск, Сенат, Николай жана Бурч Арсенал мунаралары
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_1994_f.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_1994_b.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;50 000&lt;/big&gt;
|ачык сары кызгылт
|Москва Кремлинин  Николай жана Бурч Арсенал мунаралары
|14-июль 1994
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;11&quot; |1995-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;4&quot; |Түшүндүрмө
! colspan=&quot;2&quot; |Дата
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Размеры
(мм)
!Өлчөм
!Шаар
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Суу белгиси
!киргизилген
!чыгарылган
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_1000_rubles_(1995)_front.jpg|137x137px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_1000_rubles_(1995)_Back.jpg|137x137px]]
|&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |137 × 61
|күрөң
|[[Владивосток]]
|Владивостоктогу Золотой Рог булуңунда деңиз порту; ростралдык мамыча, үстүндө «Манжур» парустуу кемеси
|Рудная булуңу жана Два Брата аскасы
|«1000»; ростралдык мамыча жана парусту кеме
|29-сентябрь 1995
| rowspan=&quot;6&quot; |1-январь 1999 — 31-декабрь 2002
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1995)_front.jpg|137x137px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_5000_rubles_(1995)_back.jpg|137x137px]]
|&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
|кочкул жашыл
|[[Великий Новгород|Великий НовШаар]]
|София соборунун фонундагы «Тысячелетие России» эстелиги
|Новгород кремлинин чеп дубалы
|«5000»; 
|31-октябрь 1995
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1995)_front.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_10000_rubles_(1995)_back.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;10 000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |150 × 65
|зайтун түстүү жашыл
|[[Красноярск]]
|Енисей аркылуу өткөн коммуналдык көпүрө; Параскева Пятница кичинекей чиркөөсү
|Красноярск ГЭСи
|«10000»; Параскева Пятница кичинекей чиркөөсү
| rowspan=&quot;2&quot; |29-июль 1995
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_(1995)_front.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_50000_rubles_(1995)_back.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;50 000&lt;/big&gt;
|көгүлтүр
|[[Санкт-Петербург]]
|ростралдык мамычанын түбүндөгү скульптура; Петропавловск чеби
|ростралдык мамыча; 
Биржа имараты
|«50000»; Петропавлов собору
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_100000_rubles_(1995)_front.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_100000_rubles_(1995)_back.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;100 000&lt;/big&gt;
|кызыл күрөң
|[[Москва]]
|Большой театрындагы [[квадрига]]
|Большой театрынын фасады
|«100000»; Большой театры
|30-май 1995
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_500000_rubles_(1995)_front.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:Banknote_500000_rubles_(1995)_back.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;500 000&lt;/big&gt;
|кызгылт көк
|[[Архангельск]]
|Петр I эстелиги; Архангельск портундагы парус кемеси
|[[Соловецкий монастырь|Соловецк монастыры]]
|«500000»; 
[[Пётр I|Петр I]]
|17-март 1997
|-
| colspan=&quot;11&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |1997-жылдагы серия&lt;ref name=&quot;banknoty2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/?Prtid=banknotes_itm|title=Банк России: Банкноты|access-date=2014-01-01|archive-date=2014-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101170935/http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/?prtid=banknotes_itm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;4&quot; |Түшүндүрмө
! rowspan=&quot;2&quot; |Киргизилген датасы
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Размеры
(мм)
!Өлчөм
!Шаар
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|137x137px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|137x137px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|137 × 61
|жашыл
|[[Великий Новгород]]
|София соборунун фонундагы «Тысячелетие России» эстелиги
|Новгород кремлинин чеп дубалы
|«5»
София собору
|1-январь 1998-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5rub/|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125842/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5rub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
25-июль 2022—2025-ж.&lt;ref name=&quot;5-10_roubles_banknotes_comes_back2&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pnp.ru/economics/v-cb-soobshhili-o-vkhozhdenii-v-oborot-banknot-v-5-i-10-rubley.html|title=В ЦБ сообщили о вхождении в оборот банкнот в 5 и 10 рублей|website=www.pnp.ru|access-date=2023-03-02|archive-date=2023-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302174700/https://www.pnp.ru/economics/v-cb-soobshhili-o-vkhozhdenii-v-oborot-banknot-v-5-i-10-rubley.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |150 × 65
| rowspan=&quot;3&quot; |кочкул жашыл жана
кочкул күрөң
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Красноярск]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Енисей аркылуу өткөн коммуналдык көпүрө; Параскева Пятница кичинекей чиркөөсү
| rowspan=&quot;3&quot; |Красноярск ГЭСи
| rowspan=&quot;3&quot; |«10»
Параскева Пятница кичинекей чиркөөсү
|1-январь 1998-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125849/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|1-январь 2001-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y2001|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125843/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_10_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|16-август 2004-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y2004|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125843/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/10rub/?tab.current=y2004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
25-июль 2022—2025-ж.&lt;ref name=&quot;5-10_roubles_banknotes_comes_back2&quot; /&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |150 × 65
| rowspan=&quot;3&quot; |көгүлтүр
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Санкт-Петербург]]
| rowspan=&quot;3&quot; |ростралдык мамычанын түбүндөгү скульптура; Петропавловск чеби
| rowspan=&quot;3&quot; |ростралдык мамыча;
Биржа имараты
| rowspan=&quot;3&quot; |«50»
Петропавловск собору
|1-январь 1998-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125850/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|1-январь 2001-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y2001|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125851/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_50_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|16-август 2004-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y2004|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125852/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/50rub/?tab.current=y2004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |150 × 65
| rowspan=&quot;3&quot; |коричнево-жашыл
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Москва]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Большой театрындагы [[квадрига]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Большой театрынын фасады
| rowspan=&quot;3&quot; |«100»
Большой театры
|1-январь 1998-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125844/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|1-январь 2001-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y2001|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125841/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_100_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|16-август 2004-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y2004|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125841/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/100rub/?tab.current=y2004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |150 × 65
| rowspan=&quot;4&quot; |фиолетово-көк
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Архангельск]]
| rowspan=&quot;4&quot; |Петр I эстелиги; Архангельск портундагы парус кемеси
| rowspan=&quot;4&quot; |Соловецк монастыры
| rowspan=&quot;4&quot; |«500»
Петра I портрети
|1-январь 1998-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125843/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2001_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|1-январь 2001-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2001|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125847/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|16-август 2004-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2004|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125841/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_аверс).jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_500_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_реверс).jpg|150x150px]]
|6-сентябрь 2011-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2010|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125846/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/500rub/?tab.current=y2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|157x157px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |157 × 69
| rowspan=&quot;3&quot; |көк
жашыл
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Ярославль]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Ярослав Мудруйдын эстелиги жана Спасс монастрынын фонундагы Казанская Богоматери кичинекей чиркөөсү
| rowspan=&quot;3&quot; |Иоанна Предтечи чиркөөсү
| rowspan=&quot;3&quot; |«1000»
Ярослав Мудруйдын портрети
|1-январь 2001-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125841/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_аверс).jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2004_г.;_реверс).jpg|157x157px]]
|16-август 2004-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y2004|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125848/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y2004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_аверс).jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_1000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_реверс).jpg|157x157px]]
|10-август 2010-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y2010|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125848/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/1000rub/?tab.current=y2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5000_рублей_(обр._1997_г.;_аверс).jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5000_рублей_(обр._1997_г.;_реверс).jpg|157x157px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |157 × 69
| rowspan=&quot;2&quot; |кызыл күрөң
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Хабаровск]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Амурдун фонундагы Муравьёв-Амурскийдин эстелиги
| rowspan=&quot;2&quot; |Амур аркылуу өткөн көпүрө
| rowspan=&quot;2&quot; |«5000»
Муравьёв-Амурскийдин портрети
|31-июль 2006-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5000rub/?tab.current=y1997|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125848/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5000rub/?tab.current=y1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_аверс).jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;black&quot; |[[Файл:Банкнота_5000_рублей_(обр._1997_г.;_модиф._2010_г.;_реверс).jpg|157x157px]]
|6-сентябрь 2011-ж.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5000rub/?tab.current=y2010|title=Банкноты {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125840/https://cbr.ru/cash_circulation/banknotes/5000rub/?tab.current=y2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;12&quot; |2017—2025-жылдардагы серия&lt;ref name=&quot;banknoty2&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;5&quot; |Түшүндүрмө
! colspan=&quot;2&quot; |Даты
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Размеры
(мм)
!Өлчөм
!Шаар (Алдыңкы бет)
!Федералдык округ
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Суу белгиси
!киргизилген
!Печати
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |150×65
|
|[[Новосибирск]]
|Сибирь
|
|
|
|2028
|2028
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|
|[[Санкт-Петербург]]
|Түндүк-Батыш
|
|
|
|2028
|2028
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_rubles_obverse_2022.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_rubles_reverse_2022.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|зайтун түстүү жашыл
оранжевый
|[[Москва]]
|Борбордук
|Кремлдин Спасск мунарасы;
Воробьевы горыдагы ММУ имараты; Зарядье паркы; Шухов телемунарасы; Останкино телемунарасы
|Ржев мемориалы, Куликов талаасы
|«100»
Кремлдин Спасск мунарасы
|30-июнь 2022
|2022
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:200_rubles_2017_obverse.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:200_rubles_2017_reverse.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|жашыл
|[[Севастополь]]
|Түштүк
|Чөккөн кемелердин урматына орнотулган эстелик; Граф пристанынын пропилейлери
|Херсонес Таврический
|«200»
Чөккөн кемелердин урматына орнотулган эстелик
|12-октябрь 2017
|2017
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|
|[[Пятигорск]]
|Түндүк Кавказ
|
|
|
|2028
|2028
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1000_rubles_obverse_2023.jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:1000_rubles_reverse_2023.jpg|157x157px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;1000&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |157×69
|бирюза түстүү
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Нижний Новгород]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Волга
|Нижний Новгород кремлинин Николь мунарасы, Нижний Новгород жарменкеси,  «Нижний Новгород» стадиону
|Сюймбике мунарасы жана татар элинин жана Татарстан Республикасынын мамлекеттүүлүгүнүн тарыхы музейи, Волга, Уфадагы археология жана этнография музейи
|«1000», Нижний Новгород кремлинин Николь мунарасы
|Чыгаруу жокко чыгарылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.ru/press/pr/?file=638332118901765878COINS.htm|title=Банк России доработает дизайн обновленной банкноты в 1000 рублей|access-date=2023-10-18|archive-date=2023-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018053849/https://www.cbr.ru/press/pr/?file=638332118901765878COINS.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/10/18/chto_budet_s_1000/|title=В России остановили выпуск скандальной купюры в 1000 рублей. Как православные активисты добились этого?|access-date=2023-10-18|archive-date=2023-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030140244/https://lenta.ru/news/2023/10/18/chto_budet_s_1000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/18/10/2023/652f67cc9a7947625f002c28|title=ЦБ остановил выпуск новой купюры ₽1000 с куполом церкви без креста|access-date=2023-10-18|archive-date=2023-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018052729/https://www.rbc.ru/finances/18/10/2023/652f67cc9a7947625f002c28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|2023
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|көк
сары
|Нижний Новгород жарменкеси, Мамлекеттик банктын имараты
|«Метеор» теплоходы, Нижний Новгород кремли
|«1000»
|2025 экинчи жарымы
|2025
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:2000_rubles_2017_obverse.jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:2000_rubles_2017_reverse.jpg|157x157px]]
|&lt;big&gt;2000&lt;/big&gt;
|көк
|[[Владивосток]]
|Ыраакы Чыгыш
|Русский мост көпүрөсү; Владивостоктогу Ыраакы Чыгыш федералдык университетинин имараты

|Амур облусундагы «Восточный» космодрому
|«2000»
Русский мост көпүрөсү
|12-октябрь 2017
|2017
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:5000_rubles_obverse_2023.jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:5000_rubles_reverse_2023.jpg|157x157px]]
|&lt;big&gt;5000&lt;/big&gt;
|кызыл
|[[Екатеринбург]]
|Урал
|Екатеринбургдагы «Европа-Азия» стеласы, Екатеринбург-Сити, Севастьянов үйү, Байланыш үйү, Спорттун оюн түрлөрүнүн сарайы, Исеть мейманканасы, Екатеринбург цирки, Высоцкий көп кабаттуу үйү
|Челябинсктеги «Сказ об Урале» эстелиги, Салехарддагы «66 параллель» стеласы, металлургиялык заводдогу куюу сузгусу, мунай секиси
|«5000»
Байланыш үйү
|16-октябрь 2023
|2023
|-
| colspan=&quot;12&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|+
|}

=== Эстелик банкноттор ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center; width: 97%&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |Орусиянын эстелик банкноттору
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! colspan=&quot;3&quot; |Мүнөздөмө
! colspan=&quot;2&quot; |Түшүндүрмө
! rowspan=&quot;2&quot; |Колдонуудан чыгарылган күн
|-
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
!Номинал
(рубль)
!Өлчөм
(мм)
!Түс
!Алдыңкы бет
!Арткы бет
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_Olympic_rubles.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_Olympic_rubles_2.jpg|151x151px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |100
| rowspan=&quot;3&quot; |150 × 65
|көк
|Сноубордчу, Сочи шаарындагы жээк кластерине кирген олимпиадалык объекттер
|Сочи шаарындагы «Фишт» олимпиадалык стадиону, зымырык куш
|30-октябрь 2013-жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2014|title=Памятная банкнота Банка России образца 2014 года номиналом 100 рублей {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-04-03|archive-date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403200943/https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_Crimean_rubles_2015_avers.jpg|153x153px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_Crimean_rubles_2015_reverse.jpg|149x149px]]
|зайтун түстүү жашыл, күрөң
|Севастополь булуңундагы чөккөн кемелердин урматына орнотулган эстелик, Айвазовский И. К. «Севастополь рейдиндеги орус эскадрасы» аттуу сүрөтү
|«Ласточкино гнездо» декоративдүү чеби
|23-декабрь 2015-жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2015|title=Памятная банкнота Банка России образца 2015 года номиналом 100 рублей {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-04-03|archive-date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202024/https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_fotball_rubles_2018_obverse.jpg|151x151px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:100_fotball_rubles_2018_reverse.jpg|151x151px]]
|көк, жашыл, боз
|Колуна футбол тобун кармагана бала, топко секирип жаткан дарбазачы Лев Яшин
|Футбол тобу түрүндө берилген жер шарынын стилизацияланган сүрөтү, анда Россия Федерациясынын аймагы түстөр менен белгиленген, футбол күйөрмандары.
|22-май 2018-жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2018|title=Памятная банкнота Банка России образца 2018 года номиналом 100 рублей {{!}} Банк России|website=cbr.ru|access-date=2023-04-03|archive-date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403200953/https://cbr.ru/cash_circulation/memorable_banknotes/100rub/?tab.current=y2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттөрдүн масштабы — миллиметрине 1,0 пиксел.&lt;/small&gt;
|}
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{Постсоветтик мейкиндиктеги өлкөлөрдүн акча бирдиги}}
{{Азия валюталары}}
{{Европа валюталары}}

[[Категория:Акча бирдиги]]</text>
      <sha1>psz5mwlbfpx8oflrpom5e6c09cfyzxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жеңишбек Токторбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126795</id>
    <revision>
      <id>650254</id>
      <parentid>650011</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>650254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7751" sha1="j2nj6i69cyu8kxa6gb876hb7cdx0peo" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                = Токторбаев Жеңишбек Шермаматович
 |сүрөтү        = 1704703113853токторбаев.jpg
 |кызматы          = [[Ош шаарынын мэри]]
 |желек               =flag of Osh.svg
 |желек2             =  Coat of arms of Osh.png
 |иш баштоо убагы       = [[23-январь]] [[2025-жыл]]
 |иш аяктоо убагы        = [[18-февраль]] [[2026-жыл]]
 |андан мурунку инсан = [[Бактыбек Жетигенов]] 
 |андан кийинки инсан          =  [[Жанар Акаев]]
| катар = 
|жарандыгы =   {{СССР желеги}} [[СССР]] → {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| кызматы_2  =  [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]] &lt;br&gt;
| кызматы_3  = [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын]] экс-депутаты
| желек_3    = Logo of the Supreme Council of Kyrgyzstan.gif
| желек3_3 = Logo of the Jogorku Kenesh.png
| желек_2 = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| желек2_2 = National emblem of Kyrgyzstan.svg
| иш баштоо убагы_1     =  29-декабрь 2021-жылы
| иш аяктоо убагы1_1     =  29-декабрь 2021-жылы
| иш баштоо убагы_3     =  29.12.2021-23.01.2025-жылдары  
|президент =[[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаров]]
|министрлер кабинетинин төрагасы = [[Акылбек Жапаров]]
| андан кийинки инсан_2 = 
|билими = 
|кесиби = [[Инженер технолог|Инженер]], [[Юрист]] 
|партиясы =[[«Ата-Журт Кыргызстан» саясий партиясы]].&lt;br&gt;
|туулган жылы   =  14-февраль 1968-жылы&lt;br&gt;
|туулган жери = [[Жалал-Абад облусу]], [[Сузак району]], [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач]]
 |Өлгөн датасы     = 
 |Өлгөн жери       = 
 |мүрзөсүнүн орду          = 
 |атасы = Токторбаев Шермамат
 |апасы               = 
 |жубайы = Токторбаева Матлюба
 |балдары = 
 |илимий даражасы = 
 |ишмердүүлүгү       = 
 |дини    = Ислам &lt;br&gt;
 |сыйлыктары = [[Файл:Почетная грамота с &quot;Ардак белги&quot;.png|thumb]]
    [[File:Dustlik mini.png|Dustlik_mini]]
   [[File:Dostyk2.jpg]]
 |Сыйлыгы  = Ардак белги
 |сайты = https://oshcity.gov.kg/ky/
 |кол тамгасы           = 
}}

'''Токторбаев Жеңишбек Шермаматович'''  (14-февраль, 1968-жылы : [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач]], [[Сузак району]], [[Жалал-Абад облусу]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРи]], СССР) — Кыргызстандык саясий жана мамлекеттик ишмер, [[Ош шаарынын мэри]]. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин]] VII чакырылышынын мурдагы депутаты.&lt;br&gt;
[[«Ата-Журт Кыргызстан»]] саясий партиясы, «Ата-Журт Кыргызстан» фракциясы. 

== Өмүр баяны ==
* 1968-жылдын 14-февралында [[Жалал-Абад]] облусунун [[Сузак району]]нун [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач айылында]] туулган.&lt;br&gt; 

* Улуту — [[кыргыз]].&lt;br&gt;

== Билим жолу ==
* 1992-жылы —  [[Украина|Украинадагы]] Хмельницк Технологиялык институту “инженер-механик” адистигин бүтүргөн.&lt;br&gt;
* 1998-жылы — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Кыргыз улуттук университетинин]] “юрист” адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt; 
* 1986-1988-жылдары — [[Германия|Германияда]] Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.&lt;br&gt;

== Ишмердүүлүгү ==
* 1992-1993-жылдары — Жалал-Абад шаарынын Жалал-Абад алкоголсуз сыра бирикмесинде «микробиолог» кызматында иштөө менен эмгек жолун баштаган.&lt;br&gt;
* 1994-2003 ― ишкердик менен алектенген.&lt;br&gt;
* 2004-2005-жылдары —  [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] шаарынын «[[Достук (Сузак району)|Достук]]» Коомдук аймактык башкармалыгынын башчысы кызматында эмгектенген.&lt;br&gt;
* 2004-2008-жылга чейин — [[Жалал-Абад|Жалал-Абад шаардык]] кеӊешинин депутаты болгон.&lt;br&gt;
* 2008-2021 ― ишкердик менен алектенген.&lt;br&gt;
* 2021-жылы — “Ата Журт Кыргызстан” саясий партиясынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты. «Ата-Журт Кыргызстан» парламенттик фракциясынын мүчөсү. Отун-энергетикалык комплекс, жер казынасын пайдалануу жана өнөр жай саясаты боюнча комитетинин мүчөсү болгон.&lt;br&gt;
* 2025-жылы — Ош шаарынын мэри.&lt;br&gt;

== Сыйлыктары ==

* [[Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы]];
* [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин Ардак грамотасы]];
* [[Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун Парламенттик Ассамблеясынын Ардак грамотасы]];
*  [[Казакстан Республикасынын Президентинин II даражадагы «Достук» ордени]] 
*  [[Өзбекстан Республикасынын Президенти II даражадагы «Достук» ордени]]
* Юбилейлик медалдар жана ведомстволук сыйлыктар.

== Класстык чени ==
* [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасы]]нын мамлекеттик жарандык кызматынын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси&lt;br&gt;

== Жеке жашоосу ==
Үй-бүлөлүү, 5 баланын атасы.


== Шилтеме ==
* http://kenesh.kg/ky/deputy/show-from/257/fraction/1{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://sputnik.kg/20211101/toktorbaev-zhenishbek-omur-bayan-1054479506.html

* https://www.gov.kg/ky/post/s/24900-minkab-toragasy-adylbek-kasymaliev-zany-mer-zenisbek-toktorbaevdi-os-saardyk-meriyasynyn-zamaatyna-taanystyrdy{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


[[Категория:Инсандар:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>j2nj6i69cyu8kxa6gb876hb7cdx0peo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650255</id>
      <parentid>650254</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <origin>650255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7772" sha1="21rhje8nkirh11ekwtf10h71pl7uk48" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                = Токторбаев Жеңишбек Шермаматович
 |сүрөтү        = 1704703113853токторбаев.jpg
 |кызматы          = [[Ош шаарынын мэри]]
 |желек               =flag of Osh.svg
 |желек2             =  Coat of arms of Osh.png
 |иш баштоо убагы       = [[23-январь]] [[2025-жыл]]
 |иш аяктоо убагы        = [[18-февраль]] [[2026-жыл]]
 |андан мурунку инсан = [[Бактыбек Жетигенов]] 
 |андан кийинки инсан          =  [[Жанар Акаев]]
| катар = 
|жарандыгы =   {{СССР желеги}} [[СССР]] → {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| кызматы_2  =  [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]] &lt;br&gt;
| кызматы_3  = [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын]] экс-депутаты
| желек_3    = Logo of the Supreme Council of Kyrgyzstan.gif
| желек3_3 = Logo of the Jogorku Kenesh.png
| желек_2 = Flag_of_Kyrgyzstan.svg
| желек2_2 = National emblem of Kyrgyzstan.svg
| иш баштоо убагы_1     =  29-декабрь 2021-жылы
| иш аяктоо убагы1_1     =  29-декабрь 2021-жылы
| иш баштоо убагы_3     =  29.12.2021-23.01.2025-жылдары  
|президент =[[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаров]]
|министрлер кабинетинин төрагасы = [[Акылбек Жапаров]]
| андан кийинки инсан_2 = 
|билими = 
|кесиби = [[Инженер технолог|Инженер]], [[Юрист]] 
|партиясы =[[«Ата-Журт Кыргызстан» саясий партиясы]].&lt;br&gt;
|туулган жылы   =  14-февраль 1968-жылы&lt;br&gt;
|туулган жери = [[Жалал-Абад облусу]], [[Сузак району]], [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач]]
 |Өлгөн датасы     = 
 |Өлгөн жери       = 
 |мүрзөсүнүн орду          = 
 |атасы = Токторбаев Шермамат
 |апасы               = 
 |жубайы = Токторбаева Матлюба
 |балдары = 
 |илимий даражасы = 
 |ишмердүүлүгү       = 
 |дини    = Ислам &lt;br&gt;
 |сыйлыктары = [[Файл:Почетная грамота с &quot;Ардак белги&quot;.png|frameless|270x270px]]
         [[File:Dustlik mini.png|Dustlik_mini]]
     [[File:Dostyk2.jpg]]
 |Сыйлыгы  = Ардак белги
 |сайты = https://oshcity.gov.kg/ky/
 |кол тамгасы           = 
}}

'''Токторбаев Жеңишбек Шермаматович'''  (14-февраль, 1968-жылы : [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач]], [[Сузак району]], [[Жалал-Абад облусу]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРи]], СССР) — Кыргызстандык саясий жана мамлекеттик ишмер, [[Ош шаарынын мэри]]. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин]] VII чакырылышынын мурдагы депутаты.&lt;br&gt;
[[«Ата-Журт Кыргызстан»]] саясий партиясы, «Ата-Журт Кыргызстан» фракциясы. 

== Өмүр баяны ==
* 1968-жылдын 14-февралында [[Жалал-Абад]] облусунун [[Сузак району]]нун [[Кара-Жыгач (Сузак району)|Кара-Жыгач айылында]] туулган.&lt;br&gt; 

* Улуту — [[кыргыз]].&lt;br&gt;

== Билим жолу ==
* 1992-жылы —  [[Украина|Украинадагы]] Хмельницк Технологиялык институту “инженер-механик” адистигин бүтүргөн.&lt;br&gt;
* 1998-жылы — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Кыргыз улуттук университетинин]] “юрист” адистиги боюнча аяктаган.&lt;br&gt; 
* 1986-1988-жылдары — [[Германия|Германияда]] Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.&lt;br&gt;

== Ишмердүүлүгү ==
* 1992-1993-жылдары — Жалал-Абад шаарынын Жалал-Абад алкоголсуз сыра бирикмесинде «микробиолог» кызматында иштөө менен эмгек жолун баштаган.&lt;br&gt;
* 1994-2003 ― ишкердик менен алектенген.&lt;br&gt;
* 2004-2005-жылдары —  [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] шаарынын «[[Достук (Сузак району)|Достук]]» Коомдук аймактык башкармалыгынын башчысы кызматында эмгектенген.&lt;br&gt;
* 2004-2008-жылга чейин — [[Жалал-Абад|Жалал-Абад шаардык]] кеӊешинин депутаты болгон.&lt;br&gt;
* 2008-2021 ― ишкердик менен алектенген.&lt;br&gt;
* 2021-жылы — “Ата Журт Кыргызстан” саясий партиясынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты. «Ата-Журт Кыргызстан» парламенттик фракциясынын мүчөсү. Отун-энергетикалык комплекс, жер казынасын пайдалануу жана өнөр жай саясаты боюнча комитетинин мүчөсү болгон.&lt;br&gt;
* 2025-жылы — Ош шаарынын мэри.&lt;br&gt;

== Сыйлыктары ==

* [[Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы]];
* [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин Ардак грамотасы]];
* [[Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун Парламенттик Ассамблеясынын Ардак грамотасы]];
*  [[Казакстан Республикасынын Президентинин II даражадагы «Достук» ордени]] 
*  [[Өзбекстан Республикасынын Президенти II даражадагы «Достук» ордени]]
* Юбилейлик медалдар жана ведомстволук сыйлыктар.

== Класстык чени ==
* [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасы]]нын мамлекеттик жарандык кызматынын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси&lt;br&gt;

== Жеке жашоосу ==
Үй-бүлөлүү, 5 баланын атасы.


== Шилтеме ==
* http://kenesh.kg/ky/deputy/show-from/257/fraction/1{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://sputnik.kg/20211101/toktorbaev-zhenishbek-omur-bayan-1054479506.html

* https://www.gov.kg/ky/post/s/24900-minkab-toragasy-adylbek-kasymaliev-zany-mer-zenisbek-toktorbaevdi-os-saardyk-meriyasynyn-zamaatyna-taanystyrdy{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


[[Категория:Инсандар:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>21rhje8nkirh11ekwtf10h71pl7uk48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килиан Мбаппе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129632</id>
    <revision>
      <id>650276</id>
      <parentid>650247</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T06:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018/19 сезону */</comment>
      <origin>650276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85437" sha1="rhh210sktjxr14xn8qrejfbnu0dezip" xml:space="preserve">{{Футболчу
|ысымы = Килиан Мбаппе
|жынысы =Эркек 
|толук аты = Килиан Мбаппе Лоттен Lang-fr|Kylian Mbappé Lottin
|лакап аты = 
|сүрөт = Kylian Mbappe - France v Norway - 26 June 2026 (cropped).jpg
|кеңдик = 260px
|сүрөттүн баяндамасы =  
|төрөлгөн датасы = 20.12.1998
|төрөлгөн жери =[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Париж]], [[Франция]] 
|жарандыгы =[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Париж]]  [[Франция]] 
|бою = 178
|салмагы =79
|жетектөөчү буту = 
|позициясы = Чабуулчу
|азыркы клубу = [[Image:Flag of Spain.svg|border|15px]][[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадрид]]
|номуру = 10
|жаштар клубдары = 
|клубдар =  
{{футболдук карьера
      |2004—2011|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Бонди|
      |2011—2013|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Клерфонтен|
      |2013—2015 |[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Монако|}}
|улуттук курамасы = {{футболдук карьера
      |2015-2018|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Монако]]| 41 (16)
      |2015-2016|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Монако В]]| 12 (4)
      |20017-2018|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Пари Сен-Жермен|Пари Сен-Жармен]]| 24 (13)
      |2018-2024|[[Пари Сен-Жермен|Пари Сен-Жармен]] [[Монако]]| 178 (162)
      |2015-2016|[[Image:Flag of Spain.svg|border|15px]] [[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадрид]]| 65 (56)
       }}
}}
   

'''Килиан Мбаппе Лоттен''' ( {{Lang-fr|Kylian Mbappé Lottin}} ; французча айтылышы: ​kiljan (ɛ)mbape lɔtɛ̃]; 1998-жылдын 20-декабрында туулган&lt;nowiki&gt;,&lt;/nowiki&gt; &lt;span class=&quot;wikidata-claim&quot; data-wikidata-claim-id=&quot;Q21621995$F0000B5E-4D1F-4401-A7D3-B2DD117A7AFA&quot; data-wikidata-property-id=&quot;P19&quot;&gt;&lt;span class=&quot;wikidata-snak wikidata-main-snak&quot;&gt;[[Париж]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;) — [[Франция улуттук футбол курамасы|француз футболчусу]], [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] командасынын чабуулчусу жана [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] капитаны. Дүйнөдөгү эң мыкты оюнчулардын бири деп эсептелет. [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын чемпиону]] жана  эң мыкты жаш оюнчусу. [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]]нын тарыхындагы эң көп гол киргизген бомбардир (66 гол). Дүйнө чемпионатынын эки жолку эң мыкты бомбардири болгон биринчи оюнчу (2022 жана 2026-жылдары) жана дүйнө чемпионаттарында жалпысынан эң көп гол киргизген (22 гол) рекордсмен.

Франциянын (төмөнкү лигаларында ойногон) &quot;Бонди&quot; ышкыбоздор клубунда футбол ойной баштаган.&quot;Монаконун&quot; скауттары тарабынан байкалып, 2015-жылы клубга кошулган жана ошол эле жылы 16 жашында &quot;монегасктардын&quot; курамында дебют жасаган. Клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана гол киргизген оюнчу. 2016/17 сезонунда негизги курамга өзүн көрсөтүп, үзгүлтүксүз голдорду киргизе баштаган, бул &quot;Монакого&quot; 17 жылдан бери биринчи жолу Франциянын чемпионатын жеңип алууга мүмкүндүк берген. 2017-жылдын жайында бир сезондон кийин 180 миллион еврого милдеттүү түрдө сатып алуу шарты менен [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменге&quot;]] ижарага берилген, бул Мбаппени 20 жашка чейинки эң кымбат оюнчу жана дүйнөдөгү экинчи эң кымбат оюнчу кылган. [[Париж|Париж клубундагы дебюттук сезон]]унда бардык үч ички мелдештерди – чемпионатты, Кубокту жана [[Лига]] кубогун утуп алган. 2018-жылы CIES Football Observatory [англ.] аналитикалык компаниясынын версиясы боюнча дүйнөдөгү эң кымбат оюнчу деп табылган, анын трансфердик баасы 216,5 миллион еврого бааланган. Командада 7 жыл ойногондон кийин, эки жылдан ашык оюнчуну алуу боюнча иш алып барган испаниялык &quot;[[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадридге]]&quot; өткөн.

[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]]нда 2017-жылы дебют жасаган. [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдагы жеңиштүү дүйнөлүк чемпионатиында]] турнирде гол киргизген эң жаш француз оюнчусу жана дүйнө чемпионатынын финалында гол киргизген [[Пеле|Пеледен]] кийинки 20 жашка чыга элек биринчи оюнчу болгон. 2022-жылдагы дүйнө чемпионатынын финалында Мбаппе [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентинага]] каршы хет-трик жасады, бирок Франция пенальтилер сериясында утулуп калды. 1966-жылы Джефф Херсттен кийин дүйнө чемпионатынын финалында үч гол киргизген тарыхтагы экинчи футболчу болду. Мбаппе дүйнө чемпионаттарынын финалдарында төрт гол киргизген биринчи оюнчу болуп калды — дагы бир голду 2018-жылы [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватияга]] каршы финалда (4:2) киргизген.

== Өмүр баяны ==
Атасы Вильфрид [[Камерун|камерундук]] тектүү жана «Бонди» клубунун футбол мектебинде машыктыруучу болуп иштеген. Апасы Файза (кыз кезиндеги фамилиясы Ламари) — Амизурдан, [[Беджа (эл)|Беджая]] облусунан келген кабилдерден болгон [[Алжир|алжирдик]] [[Кабилдер|кабиле]] иммигранттарынын тукуму, кесипкөй гандболчу болгон. Вильфриддин багып алган уулу Жирес Кембо-Экоко да кесипкөй футболчу болгон

Атасынын колдоосунун аркасында өлкөнүн эң мыкты футбол академияларынын бирине — [[Тьерра Фриа|Тьерри Анри]] менен Лилиан Тюрамдар окуган «Клерфонтенге» тапшырдым. Уулу академияда машыгышы үчүн атасы абдан алыс жолдорду басып өтүүгө аргасыз болгон.

13 жашында ага [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал Мадрид» клубуна]] өтүү мүмкүнчүлүгү пайда болгон, ага клубдун жаштар командасы менен иштеп жаткан Зинедин Зидан кызыккан. Бирок, Мбаппенин атасы менен сүйлөшкөндөн кийин, Испанияга көчүп кетүүдөн баш тартуу чечими кабыл алынган. Эки жылдан кийин 15 жаштагы Мбаппе [[Монако|«Монако»]] менен биринчи кесиптик келишимине кол койгон. Ал 400 миң евро кол коюу бонусун жана академиянын оюнчусу үчүн айына 600-700 евро стандарттык айлык алган.

=== Жеке жашоо ===
[[Килиан Мбаппе|Килиян Мбаппе]] жеке жашоосун ачыкка чыгарбоону артык көрөт. Ошого карабастан, анын мамилелери мезгил-мезгили менен ЖМКнын көңүл борборуна айланат.

2018–2019-жылдары француз жана эл аралык басылмалар Мбаппенин француз модели жана 2017-жылдагы Франциянын сулуулук сынагынын жеңүүчүсү [[Алисия Айлис]] менен болгон мамилеси тууралуу жазышкан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://onefootball.com/en/news/kylian-mbappe-girlfriend-who-is-alicia-aylies-35258096|title=Kylian Mbappe Girlfriend: Who is Alicia Aylies?|lang=en|date=2022-06-12}}&lt;/ref&gt; . Жубайлар бир нече жолу коомдук иш-чараларда, анын ичинде [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылы Орусияда өткөн ФИФАнын Дүйнөлүк кубогундагы]] беттештерде чогуу болушкан, бирок алардын мамилеси расмий түрдө тастыкталган эмес.

2018—2019-жылдары француз жана эл аралык басылмалар Мбаппенин француз модели жана &quot;Франция-2017&quot; сулуулук сынагынын жеңүүчүсү [[Алисия Айлис]] менен болгон мамилеси тууралуу жазышкан. Жубайлар бир нече жолу, анын ичинде 2018-жылы [[Орусия|Россияда өткөн дүйнө чемпионатынын]] беттештеринде чогуу көрүнүшкөн, бирок мамилелери расмий тастыкталган эмес.

Кийинчерээк, 2020-жылдын башында, маалымат каражаттары футболчуну бельгиялык модель [[Роуз Бертрам]] менен байланыштырышкан. Алар эс алууда жана коомдук иш-чараларда чогуу көрүнгөнү кабарланган. Эки тарап тең бул романтикалык мамилени ачык тастыктаган эмес.

Кийинчерээк, 2020-жылдын башында, ЖМК футболчуну [[Бельгия|бельгиялык модель Роуз Бертрам]] менен да байланыштырган. Алар бирге эс алып, коомдук иш-чараларда көрүнгөнү кабарланган. Эки тарап тең  бул [[Романтика|романтикалык мамилени]] расмий түрдө мамилесин тастыктаган эмес.

2022-жылы Мбаппе [[Транс-аял|трансгендер]] модель [[Инес Рау]] менен болгон мамилеси тууралуу маалымат каражаттарындагы билдирүүлөрдөн кийин талаш-тартыштын чордонунда калган. Бул билдирүүлөр социалдык медиада жана маалымат каражаттарында кеңири талаш-тартыштарды жараткан, бирок футболчунун өзү бул кырдаал боюнча ачык комментарий берген эмес.

2022-жылы Мбаппе [[Транс-аял|трансгендердик]] модель [[Инес Рау]] менен болгон мүмкүн болгон мамилелери тууралуу басма сөз кабарларынан кийин талкуунун чордонунда калды. Бул жарыялар [[Социалдык тармактар|социалдык тармактарда жана жалпыга маалымдоо каражаттарында чоң резонанс жаратты]], бирок футболчунун өзү бул кырдаалга коомчулук алдында комментарий берген эмес.

2026-жылдын март айында медиада жана социалдык медиада Килиан Мбаппе менен испан актрисасы жана модели Эстер Экспоситонун ортосундагы романтикалык мамиле жөнүндө маалыматтар пайда болгон. Ушактар алардын [[Париж|Парижде]] жана [[Мадрид|Мадридде]] чогуу көрүнгөнү тууралуу маалыматтардан улам келип чыккан. Мбаппе да, Экспосито да алардын мамилесин ачык тастыкташкан эмес &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/sports/football/mbappe-reportedly-dating-spanish-actress-ester-exposito-5048245.html?|title=Mbappe reportedly dating Spanish actress Ester Exposito|lang=en|date=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; .

2026-жылдын мартында басылмаларда жана социалдык тармактарда Килиан Мбаппенин [[Эстер Экспосито|испаниялык актриса жана модель Эстер Экспосито]] менен романтикалык мамиледе болушу мүмкүн деген кабарлар пайда болгон. Ушак-айыңдардын себеби алардын [[Париж]] жана [[Мадрид]] шаарларында чогуу көрүлгөндүгү тууралуу жарыялар болгон. Мбаппе да, Экспосито да мамилелери тууралуу маалыматты расмий тастыкташкан эмес.

== Клубдук карьерасы ==

=== &quot;Монако&quot; ===
[[Файл:Kylian_Mbappé_-_2017-05-06.jpg|left|thumb|306x306px|Мбаппе &quot;Монако&quot; үчүн машыгуусун баштады]]

==== 2015/16 сезону ====
2015-жылы ал чоңдор футболунда дебют жасаган. 2-декабрда Франциянын чемпионатынын &quot;Кан&quot; командасына каршы беттешинде ал 88-мүнөттө Фабио Коэнтраонун ордуна чыккан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/2600612|title=Отчёт о матче «Монако» — «Кан»}}&lt;/ref&gt; . Дебютунан кийин ал Монаконун негизги командасынын оюндарына үзгүлтүксүз чакырыла баштаган. 10-декабрда ал биринчи жолу Европалык мелдештерде ойногон - &quot;Тоттенхэмге&quot; каршы Европа Лигасынын беттешинде ал голдук пас берген &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/2618992|title=Отчёт о матче «Тоттенхэм» — «Монако»}}&lt;/ref&gt; . Алгачкы сезонунда ал бардык мелдештерде 14 беттеш өткөрүп, бир гол киргизип, эки голдук пас берген, ошол эле учурда Тьерри Анринин бир нече рекорддорун жаңыртып, клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана эң жаш гол киргизген оюнчу болгон &lt;ref name=&quot;youthcareer&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster|title=Kylian Mbappe: the Monaco teen who might be Europe's most wanted youngster}}&lt;/ref&gt; . 2016-жылдын 3-мартында клубдун вице-президенти Вадим Васильев Мбаппенин үй-бүлөсү үчүн жеке учак жөнөткөн, анда оюнчунун апасы, атасы жана бир тууганы [[Париж|Парижден]] [[Монако|Монакого]] учуп кетишкен. Клуб башында 300 000 евро бонус сунуштаган, бирок үй-бүлө 3 миллион евро келишим түзгөн. Үч күндөн кийин келишимге кол коюлган. Жаңы келишим боюнча, оюнчу айына 80 000 евро же жылына 960 000 евро таба баштаган &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lejdd.fr/sport/football/le-real-a-transmis-une-offre-de-130-millions-deuros-pour-kylian-mbappe-3371456|title=Le Real a transmis une offre de 130 millions d'euros pour Kylian Mbappé}}&lt;/ref&gt; .

2015-жылы чоңдор футболунда дебют жасаган. 2-декабрда [[Франция|Франция чемпионатына]] карата [[&quot;Кан&quot;|&quot;Кан&quot; менен болгон беттеште]] 88-мүнөттө [[Фабио Коэнтрао]] ордуна чыккан. Дебютунан кийин [[Монако|&quot;Монаконун&quot;]] негизги курамына такай чакырыла баштаган. 10-декабрда еврокубоктордо биринчи жолу ойногон — [[Европа|Европа Лигасында]] [[Тоттенхэм|&quot;Тоттенхэм&quot;]] менен болгон беттеште пас берип, гол жараткан. Биринчи сезонунда бардык турнирлерде 14 беттеш өткөрүп, бир гол киргизип, эки пас берген, ошол эле учурда [[Тьерра Фриа|Тьерри Анринин]] бир нече рекорддорун жаңылап, клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана эң жаш гол киргизген оюнчу болгон. 2016-жылдын 3-мартында клубдун вице-президенти [[Вадим Васильев]] Мбаппенин үй-бүлөсү үчүн жеке учак жөнөткөн, анда оюнчунун апасы, атасы жана бир тууганы [[Париж|Парижден]] [[Монако|Монакого]] учуп кетишкен. Башында клуб 300 миң евро кол коюу бонусун сунуштаган, бирок үй-бүлө 3 миллионга сүйлөшкөн. Үч күндөн кийин келишимге кол коюлган. Жаңы келишим боюнча оюнчу айына 80 миң евро, жылына 960 миң евро алмакчы болгон.

==== 2016/17 сезону ====
Кийинки сезондо Жардимдин командасынын стартовый составына кирип, сезондо бардык турнирлерде 44 оюн ойноп, 26 гол киргизди. &quot;Монако&quot; менен бирге өлкө чемпиону наамын биринчи жолу жеңип алды, ал эми &quot;монегасктар&quot; ички аренада [[Пари Сен-Жермен|ПСЖнын]] гегемониясын буза алышты.

[[Лига|Чемпиондор Лигасынын]] мелдешинде [[Монако|&quot;Монако&quot;]] тең, бирок абдан татаал тайпадан чыгып, &quot;Байер&quot;, &quot;Тоттенхэм&quot; жана ЦСКАны артта калтырды. 1/8 финалда [[Манчестер|&quot;Манчестер Сити&quot;]] менен болгон беттешүүлөрдө ушунчалык жаркын жана ачык ойногондуктан, дүйнөлүк спорт басма сөзүнүн кеңири көңүлүн бурду. [[Манчестер|Манчестердеги]] биринчи беттеш француз командасынын 3:5 эсебинде жеңилиши менен аяктады. Жооптук беттеште &quot;монегасктар&quot; 3:1 эсебинде жеңип, кийинки баскычка өтө алышты.

Турнирдин кийинки этабында Монако &quot;Боруссия Дортмундду&quot; жеңди. Мбаппе конокто эки гол киргизип, үйдөгү беттеште гол киргизип, жарым финалга чыгуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылды. Жарым финалда &quot;Монако&quot; &quot;Ювентуска&quot; жалпы эсеп менен 4:1 эсебинде утулуп калды, бирок Мбаппе Буффонго каршы гол киргизип, дарбазачынын 600 мүнөттүк кургак сериясына чекит койду &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Kylian-mbappe-plus-jeune-buteur-de-l-histoire-des-demi-finales-de-ligue-des-champions/799934|title=Kylian Mbappé plus jeune buteur de l’histoire des demi-finales de Ligue des champions}}&lt;/ref&gt; . Жалпысынан ал Чемпиондор Лигасынын плей-оффунда алты гол киргизип, турнирдин эң мыкты бомбардирлеринин катарына кирди. 2016/17 сезонунун аягында ал Лига 1деги эң мыкты жаш француз футболчусу деп табылды. Бул тууралуу оюнчу өзү мындай деди:

Кийинки баскычта [[Монако|&quot;Монако&quot;]] [[Дортмунд|Дортмунддун]] [[Боруссия футбол клубу|&quot;Боруссиясын&quot;]] жеңди. Мбаппе конокто эки гол киргизип, үйүндө да гол киргизип, командасына жарым финалга жолдомо берди. Жарым финалда &quot;Монако&quot; эки оюндун жыйынтыгы боюнча [[Ювентус|&quot;Ювентуска&quot;]] утулуп калды (1:4), бирок Мбаппе [[Буффонада|Буффонду]] гол менен тосуп, дарбазачынын 600 мүнөттүк кургак сериясын токтотту. Жалпысынан Чемпиондор Лигасынын плей-офф баскычында алты гол киргизип, турнирдин мыкты бомбардирлеринин тизмесине кирди. 2016/17 сезонунун жыйынтыгы боюнча ал Лига 1дин мыкты жаш француз футболчусу деп табылды. Оюнчунун өзү мындай деди:
''Бул сезондо мен  ачылыш болдум, кийинки сезондо бул деңгээлди ырастагым келет. Кээ бирөөлөр менин жашымдан ашып өнүгүп жатам деп ойлошот. Бирок чындыгында мен жөнөкөй 18 жаштагы баламын. Машыгууга мени апам же клубдун айдоочусу дагы деле ташыйт.'' 
Мырзаевдин мынчалык ийгиликтүү сезонунан кийин, алдыңкы европалык клубдар Мбаппени сатып алуу мүмкүнчүлүгүн карап жатышкан. Мадриддик [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]], [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселона&quot;]], лондондук [[Арсенал (футбол клубу, Лондон)|&quot;Арсенал&quot;]] жана француздук [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] оюнчуга негизги талапкерлер болушкан. Мбаппе кайрадан атасы менен кеңешип, [[Франция|Франциядан]] кетүүгө али эрте деген чечимге келген.

2017-жылдын жай айларында сезон аяктагандан кийин, жаш футболчу [[Монегаск|&quot;монегасктардан&quot;]] айлыгын 16 эсе көбөйтүүнү талап кылган, ошондо анын айлыгы команданын капитаны [[Радамель Фалькао|Радамель Фалькаонукундай]], жылына 8 миллион евро болмок. Клуб баш тарткан, андан кийин Мбаппени [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалга&quot;]] которуу боюнча келишимге жетишилген. Трансфердин шарттары боюнча [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] [[Монако|&quot;Монакого&quot;]] 180 миллион евро төлөшү керек болчу, анын 30 миллиону бонустар, бирок кийинчерээк сумма 214 миллионго чейин көбөйгөн, анткени &quot;Реал&quot; [[Испания|Испанияда]] которуу боюнча салыктарды төлөп берген. Бирок Мбаппе &quot;Реалга&quot; которулуудан баш тартып, [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменди&quot;]] тандап алган. Себеби, париж клубунун жетекчилиги макул болгон келишим шарттары болгон. [[Пари Сен-Жермен|&quot;ПСЖга&quot;]] которулганы үчүн футболчунун тарабы 5 миллион евро алган – бул сумма эки бөлүп, алгачкы эки сезондо төлөнүшү керек. Ошондой эле Мбаппе жылына 10 миллион евро айлык талап кылган, бирок акыры биринчи сезондо 7 миллион еврого макул болгон, ал эми кийинки сезондордо кирешеси көбөйүп туруу шарты менен. Убакыттын өтүшү менен форварддын айлыгы 12 миллионго чейин көтөрүлүшү керек. Футболчунун кээ бир суроо-талаптарын &quot;ПСЖ&quot; жарым-жартылай гана канааттандырган. Мбаппе [[Алтын топ|&quot;Алтын топту&quot;]] утса, ал автоматтык түрдө команданын эң көп айлык алган оюнчусу болушун каалаган. Бирок &quot;ПСЖ&quot; сыйлык үчүн 500 миң евро бир жолку төлөм убада кылган. Мындан тышкары, Мбаппе жеке учакты жылына 50 саат акысыз колдонууну талап кылган, бирок анын ордуна айдоочу жана жан сакчы кызматтарын төлөө үчүн айына 30 миң евро алган. Кошумчалай кетсек, Мбаппе клуб каржылык таза оюн эрежелерин бузгандыгы үчүн Чемпиондор Лигасынан четтетилген учурда компенсация талап кылган.

=== Пари Сен-Жермен ===

==== 2017/18 сезону (ижара) ====
[[Файл:2019-07-17_SG_Dynamo_Dresden_vs._Paris_Saint-Germain_by_Sandro_Halank–620.jpg|right|thumb|Мбаппе &quot;Пари Сен-Жермен&quot; менен]]
2017-жылдын 31-августунда 2017/18 сезонунун аягына чейин ижарага [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменге&quot;]] өткөн. Ошол эле учурда, париждик клуб ижара мөөнөтү аяктагандан кийин оюнчуну 180 миллион еврого сатып алуу милдеттенмесин алган. Мбаппе дүйнө тарыхында экинчи эң кымбат оюнчу болуп калды, андан көп акча 2017-жылдын жай айларында [[Пари Сен-Жермен|&quot;ПСЖга&quot;]] өткөн [[Бразилия|бразилиялык]] чабуулчу [[Неймар]] үчүн гана төлөнгөн. Жаңы клубунда 29-номерди алган.

[[Пари Сен-Жермен|«ПСЖ»га]] өткөндөн кийин дароо эле клубдун негизги оюнчусу болуп, оң канатындагы чабуулчунун позициясын ээледи. 8-сентябрда жаңы клубунда биринчи голун киргизди, бул [[Метц|«Метц»]] менен болгон беттеште (5:1) болду. Лига 1деги алгачкы тогуз беттеште төрт гол киргизип, төрт голевой пас берди. Чемпиондор Лигасынын тайпалык этабында ойногондон кийин, [[Пари Сен-Жермен|«ПСЖ»ге]] топтон мөөнөтүнөн мурда чыгууга жардам берди, ошол эле учурда [[Бавария|«Баварияны»]] 3:0 эсебинде утуп алды. 6-декабрда 18 жаш 11 айында [[Бавария|«Бавария»]] менен болгон беттеште Чемпиондор Лигасында он голун киргизип, бул көрсөткүчкө жеткен эң жаш оюнчу болду.

==== 2018/19 сезону ====
2018-жылдын июлунда [[Лукас Моура]] «Тоттенхэмге» кеткенден кийин бошогон «7» номерин алды, мурда «29» номерин кийип жүргөн. Мбаппе мындай деди:

&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Цитата/styles.css&quot; /&gt;''Мен аянтта жакшырууга аракет кылып жатам жана менимче, менин номеримди алмаштырууга туура убакыт келди. Бул бир нерсени тастыктоо сыяктуу. &quot;7&quot; номери легендарлуу, аны көптөгөн мыкты оюнчулар кийишкен. Мен аянтта мындай номерди колдонууга укугум бар экенин далилдей алам деп үмүттөнөм.''

Сезондун биринчи беттешинде, оюундун акыркы 10 мүнөтүндө эки гол киргизип, анын аркасында париждиктер [[&quot;Генгам&quot;]] командасын 3:1 эсебинде жеңип алышкан. Кийинки Лига 1 беттешинде париж клубунун үч чабуулчусу тең гол киргизип, Мбаппе, [[Эдинсон Кавани]] жана [[Неймар]], натыйжада [[Анже|&quot;Анже&quot;]] командасы 3:1 эсебинде жеңилген. 1-сентябрда [[Ним|&quot;Ним&quot;]] командасына каршы беттеште (4:2) бир гол киргизип, бир пас берген, бирок андан кийин карьерасында биринчи жолу [[Теджи Саванье]] менен болгон чырда түз кызыл карта алып, чыгарылган, бирок Саванье да чыгарылган. 8-октябрда [[Лион|&quot;Лион&quot;]] командасына каршы беттеште 13 мүнөттө &quot;покер&quot; жасап, Франция чемпионатында акыркы 45 сезондо бир оюнда төрт гол киргизген эң жаш оюнчу (19 жаш 9 ай) болгон. 3-декабрда [[France Football]] журналы тарабынан 21 жашка чейинки эң мыкты оюнчуга ыйгарылган [[&quot;Копа&quot;|&quot;Копа&quot; трофейинин]] биринчи ээси болгон. 2019-жылдын 19-январында &quot;Генгам&quot; командасына каршы 9:0 эсебинде аяктаган беттеште Эдинсон Кавани менен бирге хет-трик жасап, өткөн сезондо [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] койгон рекордду жаңылоого мүмкүндүк берген.

25-турда жалгыз голун киргизгенден кийин, ал 18 оюнда 19 гол киргизип, 45 жылдан бери мындай көрсөткүчкө жеткен биринчи француз оюнчусу болду. Ал сезонду 33 гол менен бомбардирлер тизмесинде биринчи орунда аяктап, эң жакын атаандашы Николя Пепеден 11 гол алдыда &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/sport/news/2019/02/18/n_12651643.shtml|title=Источник|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; . 2019-жылдын 31-июлунда ал ФИФАнын &quot;Эркектер арасындагы мыкты оюнчу&quot; сыйлыгына көрсөтүлгөн. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/|title=The Best FIFA Men's Player|last=FIFA.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3815151-fifa-oglasila-spisok-nominantov-na-premiju-luchshemu-futbolistu-goda.html|title=ФИФА огласила список номинантов на премию лучшему футболисту года|publisher=[[Чемпионат.com]]|date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;

25-чи турунда жалгыз голун киргизип, 18 оюндун ичинде 19 голу болгон. Ошентип, 45 жылдан бери мындай көрсөткүчкө ээ болгон биринчи француз оюнчусу болду. Сезонду бомбардирлер мелдешинде биринчи орунду ээлеп, 33 гол киргизип, жакынкы атаандашы [[Николя Пепе|Николя Пепеден]] 11 гол алдыга чыкты. 2019-жылдын 31-июлунда [[The Best FIFA Men’s Player сыйлыгы|The Best FIFA Men’s Player сыйлыгына]] он талапкердин тизмесине кирди.

==== 2019-жылдан бери ====
[[Файл:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|right|thumb|220x220px|Солдон оңго: Мбаппе, Месси жана Неймар ПСЖ менен, 2021-жылдын октябрь айында]]
2019-жылы [[Франция чемпионаты|Франция чемпионатынын]] үчүнчү турунда өткөн беттеште Лига 1де 100- матчын өткөрүп, 63 гол жана 29 пас берген.

2021-жылдын 16-февралында [[Чемпиондор Лигасы|Чемпиондор Лигасынын]] коноктогу матчында [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы (4:1) хет-трик жасаган. 7-апрелде конокто Чемпиондор Лигасынын чейрек финалында [[Бавария (футбол клубу)|&quot;Бавариянын&quot;]] дарбазасына дубль жасаган (3:2). 2021-жылы [[Forbes футболчу|Forbes футболчуну]] дүйнөдөгү эң көп акы төлөнгөн оюнчулардын рейтингинде төртүнчү орунга койгон. Анын кирешеси жылына 12 миллион евро.

2022-жылдын 3-январында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]] Кубогунда &quot;Ванна&quot; дарбазасына экинчи таймдын 17-мүнөтүндө хет-трик жасаган. 2022-жылдын 15-февралында Чемпиондор Лигасынын [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалга&quot;]] каршы оюнунда Килиан акыркы мүнөттөрдө гол киргизип, &quot;ПСЖнын&quot; жеңишине алып келген. 9-мартта кайра беттеште Мбаппе биринчи таймда эсеп ачты, бирок экинчи таймда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалдын&quot;]] чабуулчусу [[Карим Бензема]] 17 мүнөттө хет-трик жасап, клубун кийинки турга алып чыкты (&quot;Реал&quot; кийин турнирде жеңген). 2022-жылдын мартында оюнчунун &quot;Реалга&quot; өтүшүн токтотуу үчүн [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] ага жылына 100 миллион евролук келишим сунуштаган. Эгер француз клубдун жаңы сунушуна макул болсо, дүйнөдөгү эң көп маяна алган футболчу болмок. 9-апрелде [[Клермонго|&quot;Клермонго&quot;]] каршы (6:1) беттеште хет-трик жасаган. Ошол эле беттеште [[Неймар]] да хет-трик жасаган. 2022-жылдын май айында Мбаппе клубда калып, 2025-жылга чейин жаңы келишимге кол койгонун жарыялаган. 21-майда Франция чемпионатынын акыркы турунда [[&quot;Мецке&quot;]] каршы (5:0) хет-трик жасаган. Жалпысынан 2021/22 сезонунда Франция чемпионатында 35 беттеште 28 гол киргизген. Мбаппе катары менен 4-жолу Франция чемпионатынын мыкты бомбардири болгон. Ошондой эле 17 голуна жардам берген, Килиан бир сезондо Лига 1де мыкты бомбардир гана эмес, ассистент да болгон биринчи футболчу болду.

2022-жылдын 21-августунда [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]] чемпионатынын үчүнчү турунда &quot;Лилль&quot; командасына каршы (7:1) хет-трик жасаган. Мбаппенин биринчи голу оюн баштагандан 8,3 секунд өткөндөн кийин киргизилген, бул Франция чемпионатынын тарыхындагы экинчи ылдам гол (эң ылдам гол 1992-жылы 7,9 секунда киргизилген) [булак көрсөтүлгөн эмес 825 күн]. 2022-жылдын 11-октябрында Чемпиондор Лигасынын тайпалык этабында &quot;Бенфика&quot; командасына каршы (1:1) болгон беттеште пенальтини ишке ашырып, 31 гол менен турнирде [[Пари Сен-Жермен|ПСЖнын]] тарыхындагы эң мыкты бомбардири болуп, Эдинсон Каванини (30 гол) ашып өткөн. 2023-жылдын 23-январында Франция Кубогунун 1/16 финалында &quot;[[Пеи де Кассель&quot;]] клубуна каршы (7:0) болгон беттеште 5 гол киргизген. Биринчи таймда Мбаппе 11 мүнөттө хет-трик жасап, экинчи таймда дагы эки гол киргизген. Мбаппе расмий беттеште 5 гол киргизген ПСЖнын биринчи оюнчусу болгон.

2023-жылдын 26-августунда ал [[&quot;Ланска&quot;]] (3:1) каршы оюнда эки жолу гол киргизип, Лига 1де [[Пари Сен-Жермен|ПСЖ]] үчүн 150- жана 151-голдорун киргизген. 2023-жылдын 17-декабрында Франция чемпионатынын 16-турунда &quot;Лилльге&quot; (1:1) каршы оюнда ал 66-мүнөттө пенальтиден гол киргизип, 180 гол менен Лига 1 тарыхындагы [[Карлос Бианкини]] (179) басып өтүп, мыкты беш гол киргизген. 2024-жылдын 7-январында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция Кубогунун]] 1/32 финалында [[Ревел|Ревелге]] (9:0) каршы оюнда ал хет-трик жасап, биринчи таймда Мбаппе дубль жасап, оюндун экинчи жарымында дагы бир гол киргизген. Мбаппе 31 гол менен Франция Кубогунда ПСЖнын эң мыкты бомбардири болуп, Франсуа М'Пелени (28) басып өткөн.

=== &quot;Реал Мадрид&quot; ===

==== Дебют жана биринчи кубоктор (2024–2025) ====
2024-жылдын июнь айында оюнчунун испаниялык [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot; клубуна]] өткөндүгү жарыяланды. 16-июлда [[Сантьяго Бернабеу|&quot;Сантьяго Бернабеу&quot; стадионунда]] оюнчунун масштабдуу презентациясы өттү. Мбаппе 9-номерди алды.

Командада алгачкы расмий беттешин 15-августта [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|УЕФА Суперкубогунда]] «Аталантага» каршы ойногон. Мбаппе биринчи таймда гол киргизүүгө мүмкүнчүлүк алган, бирок экинчи таймда гана топту торчого киргизе алган. Беттеш [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реалдын»]] 2:0 эсебиндеги жеңиши менен аяктаган.

&quot;Примерада 18-августта 1-турда [[Мальорка|&quot;Мальорка&quot;]] менен болгон беттеште 1:1 эсебинде дебют жасаган. Футболчунун [[Испания футбол чемпиондугу|Испания чемпионатындагы]] экинчи оюну [[Вальядолид|&quot;Вальядолид&quot;]] менен болду. Мбаппе оюндун 90 мүнөтүн тең ойнободу — ал 86-мүнөттө Эндрик менен алмаштырылды, ал талаага чыккандан 10 мүнөттөн кийин атаандаштын дарбазасына үчүнчү топту киргизген. Үчүнчү оюнунда — [[Лас-Пальмас шаары|&quot;Лас-Пальмас&quot;]] менен болгон беттеште (1:1) — Мбаппе да голдук аракеттерди жасай алган жок. Оюнчунун голсуз оюндары 4-турда Ла Лигада токтоду — Мбаппе [[Бетис|&quot;Бетис&quot;]] менен болгон беттеште (2:0) дубль жасады, бир жолу оюн учурунда, бир жолу пенальтиден гол киргизди. Кийинки турда &quot;сливочные&quot; [[Реал Сосьедад|&quot;Реал Сосьедадды&quot;]] 0:2 эсебинде утуп алышты; эки гол тең он бир метрлик чекиттен киргизилген, ал эми бир топту Килиан Мбаппе киргизген.&quot;

Мбаппенин [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] оюнчусу катары [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|Чемпиондор Лигасындаг]]ы дебюту тарыхта биринчи жолу өткөрүлгөн жалпы этаптын биринчи турунда болду. Футболчу [[Штутгарт|&quot;Штутгарт&quot;]] (3:1) менен болгон үй матчында стартовый составда чыгып, экинчи таймдын башында гол киргизди.&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Цитата/styles.css&quot; /&gt;21-сентябрда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] [[Эспаньол|«Эспаньолду»]] 4:1 эсебинде жеңди. Мбаппе команда үчүн биринчи голуна жардам берди, [[Винисиус Жуниор|Винисиус Жуниорго]] пас берип, 90-мүнөттө пенальтини ишке ашырды. 24-сентябрда «Алавеске» каршы оюнда (3:2) гол киргизди. [[Алавес|«Алавес»]] менен болгон оюнда алган жаракатынан улам [[Атлетико Мадрид|«Атлетикого»]] каршы беттешке (1:1) катышкан жок. [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|Чемпиондор Лигасынын]] алкагында француздук [[Лилль|«Лиллге»]] каршы утулган оюнда (1:0) ал баштапкы курамда болгон эмес жана 57-мүнөттө гана аянтка чыккан (башында Мбаппени оюнга такыр киргизбөө пландалган).

5-октябрда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] «Вильярреалды» 2:0 эсебинде утту,  [[Килиан Мбаппе|Килиан Мбаппенин]] эч кандай результативдүү аракеттери болгон эмес. Ла Лиганын кийинки турунда «Сельтага» каршы оюнда дарбазанын бурчуна күчтүү сокку менен гол киргизип, командасына 1:2 эсебинде жеңишке жетүүгө жардам берген. 22-октябрда Чемпиондор Лигасында Дортмунддун [[Беларусь|«Боруссиясына»]] каршы өткөн жеңиштүү оюнда (5:2) голдук пас берген. 26-октябрда Мбаппе үчүн биринчи [[Эль-Класико]] болуп өттү, [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] [[Барселона (футбол клубу)|«Барселонадан»]] 0:4 эсебинде утулуп калды; 31-мүнөттө Килиан офсайддан улам жокко чыгарылган гол киргизген. [[Барселона (футбол клубу)|«Барселонага»]] каршы оюнда Мбаппе 8 жолу офсайдга туш болгон, бул беш европалык алдыңкы лигалардын арасында антирекорд болуп калды.

5-ноябрьда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] Чемпиондор Лигасынын жалпы этабында [[Милан|&quot;Миланга&quot;]] уттуруп, 27-ноябрда &quot;Ливерпулга&quot; уттурду. Мбаппеде голдук аракеттер болгон жок. 9-ноябрда &quot;Осасуна&quot; 4:0 эсебинде жеңилди, бирок Мбаппе дагы деле гол киргизбеди. 24-ноябрда [[&quot;Леганеске&quot;]] каршы оюнда (0:3) биринчи таймдын аягында гол киргизди. 1-декабрда [[Хетафе|&quot;Хетафе&quot;]] менен болгон оюнда (2:0) &quot;Реалдын&quot; артыкчылыгын эки эсеге көбөйттү. 4-декабрда &quot;Реал&quot; [[Атлетик Билбао|&quot;Атлетик Бильбаого&quot;]] уттуруп берди, Мбаппе 14-мүнөттө гол киргизди, бирок ал офсайддан улам эсепке алынган жок, ошондой эле 68-мүнөттө пенальтини ишке ашыра алган жок. Кийинки [[Жирона|&quot;Жирона&quot;]] менен болгон оюнда (0:3) француз чабуулчусу команданын үчүнчү голуна ээ болду. 10-декабрда [[Аталанта|&quot;Аталанта&quot;]] менен болгон Чемпиондор Лигасынын сырткы оюнунда (2:3) 10-мүнөттө эсеп ачты, бирок 36-мүнөттө сол жамбашынан алган жаракатынан улам Родриго менен алмаштырылды. Жаракатынан улам чемпионаттагы [[Райо Вальекано|&quot;Райо Вальекано&quot;]] менен болгон оюнду (3:3) өткөрүп жиберүүгө аргасыз болгон. 18-декабрда кайтып келип, [[Пачука|&quot;Пачука&quot;]] менен болгон Клубдар аралык дүйнө чемпионатынын финалында (3:0) Винисиустун пасынан кийин бош дарбазага 37-мүнөттө гол киргизип, &quot;Реалдагы&quot; экинчи трофейин жеңип алды. 22-декабрда Ла Лиганын [[Севилья (футболдук клуб)|&quot;Севильяга&quot;]] каршы оюнунда гол киргизип, Браим Диаска ассист жасап, атаандашын 4:2 эсебинде жеңүүгө жардам берди. Кийинки үч оюнда команда үчүн - &quot;Валенсияга&quot; каршы чемпионат оюнунда, &quot;Депортиво Минерге&quot; каршы Испания кубогунун матчында жана [[Мальорка|&quot;Мальорка&quot;]] менен Суперкубок оюнунда - голдук аракеттерди жасай алган жок. 2025-жылдын 12-январында [[Испания футбол чемпиондугу|Испания Суперкубогунун финалында]] [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы 5-мүнөттө эсеп ачты, бирок каталондук команда беш гол киргизди. Оюн 2:5 эсебинде аяктады. 16-январда кубоктун үй матчында [[Сельтага|&quot;Сельтага&quot;]] каршы (5:2) гол киргизди. 19-январда [[Лас-Пальмас шаары|«Лас-Пальмас»ка]] каршы (4:1) оюнда дубль жасап, бир жолу пенальтиден гол киргизип, оюндун мыкты оюнчуларынын бири болду. 22-январда Чемпиондор Лигасынын жалпы этабында «РБ Зальцбургка» каршы (5:1) оюнда гол киргизди.

Команда үчүн биринчи хет-трикти 25-январда [[Реал Вальядолид|«Реал Вальядолид»]] менен болгон беттеште (0:3) каттаган. Мбаппе 30-мүнөттө Джуд Беллингем менен комбинациядан кийин эсеп ачкан. Экинчи топ 57-мүнөттө тордон орун алган. Кошумча убакытта «Вальядолиддин» дарбазасына пенальти белгиленип, Мбаппе аны ишке ашырып, оюн үчүн үчүнчү голун киргизген. [[Брест|«Брест»]] менен болгон сырттагы беттеш (0:3) Мбаппе үчүн ийгиликсиз болду. 8-февралда Мбаппе [[Атлетико Мадрид|«Атлетико»]] менен болгон оюнду (1:1) теңдеген, 11-февралда – Чемпиондор Лигасынын плей-офф баскычындагы сырттагы беттеште [[Манчестер|«Манчестер Сити»ге]] каршы (2:3), ал эми 15-февралда [[Осасуна|«Осасуна»]] менен болгон беттеште биринчи голду киргизген (1:1).

19-февралда [[УЕФА Чемпиондор лигасы|Чемпиондор Лигасынын]] 1/16 финалынын жооптук матчы өттү, анда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] өз үй стадионунда [[Манчестер|&quot;Манчестер Сити&quot;]] командасын кабыл алды. Килиан Мбаппе 4-мүнөттө эле эсеп ачты, [[Рауль Асенсио|Рауль Асенсиодон]] алыстан топ алып, дарбазачы [[Эдерсон|Эдерсонду]] ашырып тээп киргизди. 33-мүнөттө Мбаппе Родриго ага айып аянтчасында топту калтыргандан кийин команданын артыкчылыгын эки эсеге көбөйттү. 61-мүнөттө Мбаппе алыстан төмөнкү бурчка тээп үчүнчү голун киргизип, [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] үчүн экинчи хет-тригин жасады. Оюн аягында [[Нико Гонсалес]] киргизген гол &quot;Сити&quot;ни Чемпиондор Лигасынан чыгып кетүүдөн сактап кала алган жок.

23-февралда [[Жирона|&quot;Жиронага&quot;]] каршы беттеште (2:0) Винисиус Жуниорго пас берип, жардам берген. Чемпионаттын [[&quot;Бетиске&quot;]] каршы утулган беттешинде жана Чемпиондор Лигасынын 1/8 финалынын биринчи беттешинде &quot;Атлетико&quot; менен Мбаппе гол киргизе алган эмес. 9-мартта &quot;Райо&quot; менен болгон беттеште биринчи голун киргизип, командага 2:1 эсебинде жеңишке жетишүүгө жардам берген. Чемпиондор Лигасында &quot;Реал&quot; [[Атлетико Мадрид|&quot;Атлетико Мадридди&quot;]] пенальтилер сериясында жеңип, чейрек финалга чыккан; команданын биринчи соккусун Мбаппе аткарып, гол киргизген. 15-мартта &quot;Вильярреалдын&quot; дарбазасына биринчи таймда эки гол киргизип, &quot;Мадрид&quot; үчүн 31 голго жеткен жана Роналдо Назарионун &quot;Реалдагы&quot; биринчи сезонунда 30 гол киргизген рекордун жаңылаган. 11-майда [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы хет-трик жасаган, бирок командасы 3:4 эсебинде утулуп калган. Сезондун жыйынтыгында Мбаппе &quot;Реалдын&quot; биринчи оюнчусу болуп, Испаниянын Ла Лигасындагы дебюттук сезонунда 30 голдон ашык киргизген. Ла Лигадагы дебюттук сезонунда 31 гол киргизген Мбаппе &quot;Алтын бутсаны&quot; уткан.

2025/26 сезонунда Лука Модрич клубдан кеткенден кийин Мбаппе футболкасынын номерин 10го алмаштырган.

== Улуттук курама командадагы карьерасы ==
[[Файл:Kylian_Mbappé_World_Cup_Trophy.jpg|left|thumb|228x228px|Мбаппе Дүйнөлүк кубок менен]]
Ал биринчи жолу Франциянын 17 жашка чейинкилер курама командасына 2014-жылдын сентябрь айында Украинага каршы беттештерге чакырылган &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/france/reviews/kilian-mbappe-biografiya-i-karera-v-futbole-forvarda-sbornoy-francii-dostizheniya-i-lichnaya-zhizn-napadayuschego-1936720/|title=Килиан Мбаппе: биография и карьера в футболе, достижения и личная жизнь|lang=ru|date=2022-12-19}}&lt;/ref&gt; . Ошондой эле ал 2016-жылдагы Европа жаштар чемпионатынын 19 жашка чейинкилеринин курамында ойногон. Беш жолу гол киргизип, ал турнирде командалашы Жан-Кевин Огастинден кийинки экинчи эң көп гол киргизген оюнчу болуп, биринчи эл аралык титулун жеңип алган &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://factik.ru/kylian-mbappe/|title=30 фактов о Килиане Мбаппе|lang=ru}}&lt;/ref&gt; .

2014-жылдын сентябрь айында [[Украина|Украина курама командасына]] каршы ойногон [[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын]] 17 жашка чейинки курама командасына биринчи жолу чакырылган. 2016-жылдагы жаштар арасындагы [[Европа|Европа чемпионатында]] 19 жашка чейинки курама команданын оюнчусу катары катталган. Беш жолу гол киргизип, командалашы [[Жан-Кевин|Жан-Кевин Огюстенден]] кийинки экинчи бомбардир болуп, алгачкы эл аралык наамын жеңип алган.


[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын курамында]] 2017-жылдын 25-мартында [[УЕФА Чемпиондор лигасы|2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын тандоо турунда]] [[Люксембург]] менен болгон беттеште дебют жасаган. 18 жаш 95 күндүгүндө ал Марьян Висньескиден кийинки француз курама командасынын тарыхындагы эң жаш оюнчу болуп калды. 2017-жылдын 31-августунда бул тандоо турунун алкагында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]] [[Нидерланд|Нидерландыны]] 4:0 эсебинде талкалады. 76-мүнөттө алмаштырылып чыгып, кошумча убакытта курама команда үчүн биринчи голду киргизди.

2018-жылдын 17-майында ал [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылкы Дүйнөлүк Кубокко]] Франциянын курама командасынын курамына киргизилген.  21-июнда ал Перуга каршы беттеште Дүйнөлүк Кубоктогу биринчи голун киргизген. Бул аны Дүйнөлүк Кубокто гол киргизген эң жаш француз оюнчусу кылган.  2018-жылдын 30-июнунда [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентинага]] каршы 1/8 финалда Мбаппенин жалгыз чуркоосу атаандашынын айып аянтчасында эреже бузуу менен үзгүлтүккө учурагандан кийин, пенальти белгиленип, аны Антуан Гризманн гол киргизип, ал 64 жана 68-мүнөттөрдө өзүн голго айланткан. Анын командасы акыры 4:3 эсебинде жеңишке жеткен.  Мбаппе беттештин эң мыкты оюнчусу деп табылган.  Финалдык беттеште Мбаппе [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватияга]] каршы голдордун бирин киргизип, [[Пеле|Пеледен]] кийинки Дүйнөлүк Кубоктун финалында гол киргизген 20 жашка чейинки биринчи оюнчу болгон  . Анын командасы 4:2 эсебинде жеңишке жетип, дүйнө чемпиону болгон. Турнирде төрт гол киргизген Мбаппе турнирдин эң мыкты жаш оюнчусу деп табылды  .

[[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдын 17-майында 2018-жылдагы дүйнө чемпионаты]] үчүн [[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын курама командасына]] киргизилген. 21-июнда [[Перу|Перу курама командасына]] каршы болгон оюндо дүйнө чемпионаттарында биринчи голун киргизген. Бул аны дүйнө чемпионаттарында гол киргизген эң жаш француз оюнчусу кылды. 2018-жылдын 30-июнунда 1/8 финалда [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентина курама командасына]] каршы Мбаппенин жеке чабуулунан кийин, атаандаштын айып аймагында эреже бузуу менен токтотулуп, пенальти дайындалып, аны [[Антуан Гризманн]] ишке ашырган, ал эми 64- жана 68-мүнөттөрдө өзү гол киргизген. Натыйжада анын курама командасы 4:3 эсебинде жеңген. Мбаппе бул оюндун мыкты оюнчусу деп табылган. Финалдык беттеште Мбаппе [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватия курама командасынын]] дарбазасына бир гол киргизип, [[Пеле|Пеледен]] кийин финалда гол киргизген 20 жашка чейинки биринчи оюнчу болгон. Анын командасы 4:2 эсебинде жеңип, дүйнө чемпиону болгон. Турнирде 4 гол киргизген Мбаппе турнирдин мыкты жаш оюнчусу деп табылган.

[[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2021-жылдын 13-ноябрында 2022-жылдагы Дүйнө чемпиондугунун]] тандоо матчында [[Казакстан улуттук футбол курамасы|Казакстанга]] каршы (8:0) покер жасады, биринчи үч голун 33-мүнөткө чейин киргизген. Мбаппе өзүнүн карьерасында биринчи жолу курама команда үчүн бир оюнда экиден ашык гол киргизди. Бул 1958-жылдын июнь айынан бери [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] оюнчусунун биринчи покери болгон, ошондо Жюст Фонтен Дүйнө чемпионатына ФРГ курамасына каршы 4 гол киргизген. Казакстанга каршы оюннан кийин Франция турнирдин финалдык баскычына катышууну камсыз кылды.
[[Файл:2022_FIFA_World_Cup_France_4–1_Australia_-_(7)_(cropped).jpg|left|thumb|243x243px|Мбаппе 2022-жылкы Дүйнөлүк Чемпионатта Австралияга каршы оюнда]]
[[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022-жылы Катарда өткөн Дүйнөлүк  Кубокто]] алгачкы беттеште [[Австралия улуттук футбол курамасы|Австралиянын дарбазасына]] топ киргизген (4:1). Турнирдин экинчи оюнунда [[Дания|Дания курама командасынын дарбазасына]] эки топ киргизген (2:1). Бул беттештен кийин Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] бомбардирлеринин тизмесинде жетинчи орунга чыгып, [[Зинедин Зидан|Зинедин Зиданга]] теңелген (экөө тең 31 гол). 4-декабрда 1/8 финалдык беттеште поляк курама командасынын дарбазасына эки топ киргизип, Дүйнө чемпиондугундагы жалпы голдорун 11 беттеште 9га жеткирген. [[Англия улуттук футбол курамасы|Англияга]] каршы чейрек финалда Мбаппе толук оюн ойноп, гол киргизе алган эмес, бирок Франция 2:1 эсебинде жеңип, жарым финалга чыккан. [[Марокко улуттук футбол курамасы|Мароккого]] каршы жарым финалда (2:0) Мбаппе толук оюн ойноп, дагы бир жолу гол киргизе алган эмес.


[[УЕФА Чемпиондор лигасы|Дүйнө чемпионатынын финалында]] [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентина курама командасына]] каршы хет-трик жасап (дүйнө чемпионаттарынын финалдарында экинчи жолу), бирок пенальтилер сериясында француздар утулуп калышты (Мбаппе өзүнүн соккусун киргизди), натыйжада Мбаппе күмүш медалга ээ болду. Турнирдин жыйынтыгы боюнча, сегиз гол киргизген (анын экөө пенальтиден) Мбаппе турнирдин мыкты бомбардири катары &quot;Алтын бутса&quot; сыйлыгына татыды. Мбаппе 1970-жылдан бери дүйнө чемпионатында 7 голдон ашык киргизген экинчи футболчу болуп калды (2002-жылы да [[Криштиану Роналду|Роналдонун]] эсебинде 8 гол болгон). Жалпысынан Мбаппенин Дүйнө чемпионаттарында 14 матчта 12 голу болду, ал эң мыкты бомбардирлер тизмесинде алтынчы орунга чыкты, [[Пеле]] менен (ошондой эле 14 матчта 12 гол) теңелди.

2023-жылдын 24-мартында Евро-2024 тандоо оюндарынын алкагында [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерландияга]] каршы (4:0) [[Стад де Франс стадиону|&quot;Стад де Франс&quot; стадионунда]] [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] капитаны катары биринчи жолу чыкты, бул ролдо командадан кеткен дарбазачы [[Уго Льорис|Уго Льористи]] алмаштырды. Бул беттеште Мбаппе эки гол киргизип, [[Антуан Гризман|Антуан Гризманнга]] пас берди. Мбаппе курама команданын бомбардирлеринин тизмесинде 5-орунга чыкты — 67 беттеште 38 гол, [[Карим Бензема|Карим Бенземаны]] (37) артта калтырды.

2023-жылдын 13-октябрында ошол эле [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерландияга]] каршы беттеште (2:1), ал дубль жасап, командасынын [[Евро-2024|Евро-2024кө]] чыгышын камсыз кылды. Ошондой эле Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] тарыхында [[Мишель Платин|Мишель Платинини]] (41 гол) артка калтырып, төртүнчү мыкты бомбардир болду.

18-ноябрь 2023-жылы [[Гибралтар|Гибралтар курама командасынын]] дарбазасына хет-трик (14:0) жасап, ошону менен Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] тарыхындагы эң мыкты бомбардирлердин үчтүгүнө кирди.

[[Евро-2024|Евро-2024тун]] тайпалык баскычынын биринчи беттешинде, 2024-жылдын 17-июнунда Австрия курама командасына каршы ойдо [[Кевин Дансо]] менен кагылышуудан улам оюнчу мурду сынып, кийинки беттеште улуттук курама команданын оюнун өткөрүп жиберген.

== Оюн стили жана коомчулуктун кабыл алуусу ==
[[Файл:Kylian_Mbappe_2017.jpg|thumb|Мбаппенин динамизми Тьерри Анри жана Роналдунун динамизми менен салыштырылат]]
Лондондук [[Арсенал (футбол клубу, Лондон)|&quot;Арсеналдын&quot;]] мурдагы башкы машыктыруучусу [[Арсен Венгер]] 2017-жылы Мбаппени [[Тьерра Фриа|&quot;Тьерри Анриге окшош, чоң футбол таланты&quot;]] деп атаган. Мбаппенин таланты жана жаш кезиндеги дүйнө чемпионатындагы ишенимдүү оюндары аны массалык маалымат каражаттарында [[Пеле]] менен салыштырууга алып келүүдө. Мбаппе ар тараптуу чабуулчу, ошондуктан эки буту менен ойной билгендигинен улам, сол жана оң флангда вингер катары көп колдонулат. Ал сол флангдан борборго жылып, опордук буту менен топту тээп, чабуулчунун жөндөмүн көрсөтө алат бирок андан тышкары Мбаппеде өнөктөштөрүнө голдук мүмкүнчүлүктөрдү түзүү жөндөмү бар, ошондуктан ал көптөгөн голдорго жана пас берүүлөргө ээ. Бирок, [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] жана [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасында]] ойногон учурда Мбаппе вингердин позициясына жыла баштаган, себеби [[Монако|&quot;Монакодо&quot;]] форварддын позициясында жок дегенде бир жогорку класстагы оюнчу болгон, ал эми &quot;Монакодо&quot; Мбаппе так эле борбордук чабуулда ойногон, өзүнүн сабырдуулугун жана чабуулдарды жыйынтыктоочу катары ойной билгендигин көрсөткөн. Ал дриблингди сапаттуу жана чеберчилик менен колдоно билгендиги, ошондой эле жардыруучу ылдамдыгы, шамдагайлыгы жана чыгармачыл мамилеси менен белгилүү, бул анын атаандашын бир-бирден кырдаалдарда жеңүү үчүн татаал финттерди, топту ар кандай жолдор менен тепкенди, же күтүлбөгөн темп же багытты өзгөрткөндүгүн көрсөтөт.

[[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын мурдагы курама командасынын]] оюнчусу [[Николя Анелька]] Мбаппе тууралуу оюн билдирди: «Ал мага [[УЕФА чемпиондор лигасы 2015/2016|1996-жылдагы Олимпиададагы]] [[Криштиану Роналду|Роналдону]] эске салат. Анын дүйнөлүк деңгээлдеги оюнчунун мүнөздөмөлөрү бар, жана ал аларды туура башкарышы керек. Эгер ал Роналдонун карьерасын ээрчисе, спорт тарыхына кирген легендалардын бири болот». 2018-жылы [[CIES Football Observatory]] аналитикалык компаниясынын версиясы боюнча, Мбаппе дүйнөдөгү эң кымбат оюнчу деп табылган, анын трансфердик наркы 216,5 миллион еврого бааланган.

Мбаппенин голун майрамдоо – колдорун кайчылаштырып, колтугуна кысып туруу, аны 2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын финалында да көрсөткөн, анын иниси [[FIFA 09|Этандын FIFAда Килианды]] уткан учурундагы майрамынан шыктанган.

== Футболдон сырткары ==

=== Жарнама ===
Ал спорттук кийимдерди жана жабдууларды жеткирүүчү Nike менен жарнамалык келишим түзгөн. 2017-жылы Nike ага Nike Hypervenom 3 бут кийимдерин атайын чыгарган &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nike Just Gave AS Monaco Sensation Kylian Mbappé His First Pair of Personalised Boots|url=https://www.complex.com/sports/2017/05/nike-kylian-mbappe|publisher=Complex|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt; . 2018-жылы ал бразилиялык чабуулчу Роналду колдонгон R9 Mercurial бут кийимдеринен шыктанган Nike Mercurial Superfly VI бут кийимдерин чыгарган &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kylian Mbappé Just Leaked an Amazing New R9-Inspired Nike Mercurial Superfly VI|url=https://versus.uk.com/2018/04/kylian-mbappe-just-leaked-amazing-new-r9-inspired-nike-mercurial-superfly-vi/|publisher=Versus|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt; .

[[Спорт кийими|Nike спорт кийими]] жана жабдууларынын берүүчүсү менен жарнамалык келишими бар. 2017-жылы Nike ага ылайыкташтырылган Nike Hypervenom 3 бут кийимин чыгарды. 2018-жылы ал бразилиялык чабуулчу Роналдо колдонгон R9 Mercurial бут кийиминен шыктанган Nike Mercurial Superfly VI бут кийимин тартуулады.

=== Кайрымдуулук ===
2018-жылдын 22-февралында ал мурдагы футболчулар [[Либерия|Либериянын]] президенти Джордж Веа жана Дидье Дрогба менен биргеликте Франциянын президенти [[Эммануэль Макрон]] жана ФИФАнын президенти Джанни Инфантино менен Елисей сарайында жолугушуп, Африкада спортту өнүктүрүү долбооруна көңүл бурган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parismatch.com/Actu/Politique/Macron-recoit-Weah-a-l-Elysee-en-presence-de-Drogba-et-Mbappe-1465295|title=Macron reçoit Weah à l'Elysée en présence de Drogba et Mbappé}}&lt;/ref&gt; Мбаппе ата-энесинин африкалык тектүүлүгүнөн улам африкалык спортту өнүктүрүү ал үчүн маанилүү экенин билдирген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Emmanuel Macron hosts meeting with Weah, Drogba and Mbappé|url=https://en.as.com/en/2018/02/23/football/1519342446_437752.html|publisher=Diario AS}}&lt;/ref&gt;

2018-жылдын 22-февралында [[Африка|Африкадагы спортту өнүктүрүү долбооруна]] арналган жолугушууда Франциянын президенти [[Эммануэль Макрон]] жана [[ФИФАнын президенти]] [[Жанни Инфантино]] менен жолугушууда [[Либерия|Либериянын]] мурдагы президенти [[Жорж Веа]] жана [[Дидье Дрогба]] сыяктуу мурдагы футболчуларга кошулду. Мбаппе ата-энесинин африкалык тегинен улам африкалык спортту өнүктүрүү ага маанилүү экенин билдирди.

== Аткаруу статистикасы ==

=== Клубдун статистикасы ===
{{КлСтат|Чемпионат|Кубок{{efn|[[Кубок Франции по футболу|Кубок Франции]], [[Кубок Испании по футболу|Кубок Испании]]}}|[[Кубок французской лиги по футболу|Кубок лиги]]|Еврокубки|Прочие{{efn|Остальные официальные матчи}}}}
{{КлСтат/Клуб|[[Монако (футбольный клуб)|Монако]]|[[Чемпионат Франции по футболу|Лига 1]]|сезоны=3}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2015/2016|2015/16]]|11|1|1|0|1|0|1|0|-|-}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2016/2017|2016/17]]|29|15|3|2|3|3|9|6|-|-}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2017/2018|2017/18]]|1|0|0|0|0|0|0|0|1|0}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|41|16|4|2|4|3|10|6|1|0}}
{{КлСтат/Клуб|[[Пари Сен-Жермен]]|[[Чемпионат Франции по футболу|Лига 1]]|сезоны=7}}
{{КлСтат/Сезон|{{аренда}}[[Чемпионат Франции по футболу 2017/2018|2017/18]]|27|13|5|4|4|0|8|4|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2018/2019|2018/19]]|29|33|4|2|2|0|8|4|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2019/2020|2019/20]]|20|18|3|4|3|2|10|5|1|1}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2020/2021|2020/21]]|31|27|5|7|-|-|10|8|1|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2021/2022|2021/22]]|35|28|3|5|-|-|8|6|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2022/2023|2022/23]]|34|29|1|5|-|-|8|7|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2023/2024|2023/24]]|29|27|6|8|-|-|12|8|1|1}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|205|175|27|35|9|2|64|42|3|2}}
{{КлСтат/Клуб|[[Реал Мадрид (футбольный клуб)|Реал Мадрид]]|[[Чемпионат Испании по футболу|Ла Лига]]|сезоны=2}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Испании по футболу 2024/2025|2024/25]]|34|31|4|2|-|-|15|8|6|3}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Испании по футболу 2025/2026|2025/26]]|31|25|1|2|-|-|11|15|1|0}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|65|56|5|4|-|-|26|23|7|3}}
{{КлСтат/Итого|311|247|36|41|13|5|100|71|11|5}}

=== Улуттук курама командадагы статистика ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Улуттук курама команда
! Жыл
! Оюндар
! Голдор
! Шаршемби күнү
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | '''[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]]'''
| 2017-жыл
| 10
| 1
| 0.1
|-
| 2018-жыл
| 18
| 9
| 0,5
|-
| 2019-жыл
| 6
| 3
| 0,5
|-
| 2020-жыл
| 5
| 3
| 0.6
|-
| 2021-жыл
| 14
| 8
| 0,57
|-
| 2022-жыл
| 13
| 12
| 0.92
|-
| 2023-жыл
| 9
| 10
| 1.10
|-
| 2024-жыл
| 11
| 2
| 0.18
|-
| 2025-жыл
| 8
| 7
| 0,88
|-
| 2026-жыл
| 12
| 11
| 0.92
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Жалпы сумма
! 106
! 66
! 0,62
|}

=== Улуттук курама команданын беттештеринин тизмеси ===
&lt;templatestyles src=&quot;Import-blanktable/styles.css&quot; /&gt;
[[Файл:Kylian_Mbappé_2018.jpg|thumb|Килиан Мбаппе [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылкы Дүйнө чемпионатынын]] мыкты жаш оюнчусу наамына ээ болду]]

=== Команда ===
'''&quot;Монако&quot;'''

* Франциянын чемпиону : 2016/17 
* '''Жалпысынан: 1 кубок'''

'''Пари Сен-Жермен'''

* Франциянын чемпиону ( '''6''' ): 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24
* Франция Лигасынын Кубогунун ээси ( '''2''' ): 2017/18, 2019/20 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ligue1.com/coupeLigue/article/mbappe-stars-as-psg-beat-monaco-to-lift-cup.htm|title=MBAPPÉ STARS AS PSG BEAT MONACO TO LIFT CUP|publisher=Ligue 1}}&lt;/ref&gt;
* Франция Кубогунун ээси ( '''4''' ): 2017/18 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/news/paris-saint-germain-set-record-with-fourth-straight-coupe-de/1ubb1rik0lw6b1pwatka3l5nh6|title=Paris Saint-Germain set record with fourth straight Coupe De France crown}}&lt;/ref&gt;, 2019/20, 2020/21, 2023/24 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/content/paris-regale-face-a-lyon-pour-remporter-la-coupe-de-france-compte-rendu-olympique-lyonnais-paris-saint-germain-coupe-de-france-2023-2024|title=Paris régale face à Lyon pour remporter la Coupe de France !}}&lt;/ref&gt;
* Франциянын Суперкубогунун ээси ( '''3''' ): 2019, 2020, 2023
* '''Жалпысынан: 15 кубок'''

'''&quot;Реал Мадрид&quot;'''

* УЕФАнын Суперкубогунун жеңүүчүсү: 2024
* Континенттер аралык кубоктун жеңүүчүсү: 2024
* '''Жалпысынан: 2 кубок'''

'''Франциянын курама командасы (19 жашка чейинкилер)'''

* Европа чемпиону (U-19): 2016

'''Франциянын улуттук курама командасы'''

* [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнө чемпиону]] : [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965|title=France 4–2 Croatia|publisher=BBC Sport|date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;
* [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнөнүн вице-чемпиону]] : [[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022]]
* УЕФА Улуттар Лигасынын жеңүүчүсү: 2020/21
* УЕФА Улуттар Лигасынын коло медалынын ээси: 2024/25
* '''Жалпысынан: 2 кубок'''

=== Жеке ===

*

=== Сыйлыктар ===

* Ардактуу Легиондун рыцары: 2018 

== Эскертүүлөр ==

[[Категория:Арип боюнча футболчулар]]
[[Категория:Арип боюнча спортчулар]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>rhh210sktjxr14xn8qrejfbnu0dezip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650277</id>
      <parentid>650276</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T06:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018/19 сезону */</comment>
      <origin>650277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85376" sha1="1pb8xwxt3qvm8ank6y61xo32cdaykby" xml:space="preserve">{{Футболчу
|ысымы = Килиан Мбаппе
|жынысы =Эркек 
|толук аты = Килиан Мбаппе Лоттен Lang-fr|Kylian Mbappé Lottin
|лакап аты = 
|сүрөт = Kylian Mbappe - France v Norway - 26 June 2026 (cropped).jpg
|кеңдик = 260px
|сүрөттүн баяндамасы =  
|төрөлгөн датасы = 20.12.1998
|төрөлгөн жери =[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Париж]], [[Франция]] 
|жарандыгы =[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Париж]]  [[Франция]] 
|бою = 178
|салмагы =79
|жетектөөчү буту = 
|позициясы = Чабуулчу
|азыркы клубу = [[Image:Flag of Spain.svg|border|15px]][[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадрид]]
|номуру = 10
|жаштар клубдары = 
|клубдар =  
{{футболдук карьера
      |2004—2011|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Бонди|
      |2011—2013|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Клерфонтен|
      |2013—2015 |[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] Монако|}}
|улуттук курамасы = {{футболдук карьера
      |2015-2018|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Монако]]| 41 (16)
      |2015-2016|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Монако В]]| 12 (4)
      |20017-2018|[[Image:Flag of France.svg|border|15px]] [[Пари Сен-Жермен|Пари Сен-Жармен]]| 24 (13)
      |2018-2024|[[Пари Сен-Жермен|Пари Сен-Жармен]] [[Монако]]| 178 (162)
      |2015-2016|[[Image:Flag of Spain.svg|border|15px]] [[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадрид]]| 65 (56)
       }}
}}
   

'''Килиан Мбаппе Лоттен''' ( {{Lang-fr|Kylian Mbappé Lottin}} ; французча айтылышы: ​kiljan (ɛ)mbape lɔtɛ̃]; 1998-жылдын 20-декабрында туулган&lt;nowiki&gt;,&lt;/nowiki&gt; &lt;span class=&quot;wikidata-claim&quot; data-wikidata-claim-id=&quot;Q21621995$F0000B5E-4D1F-4401-A7D3-B2DD117A7AFA&quot; data-wikidata-property-id=&quot;P19&quot;&gt;&lt;span class=&quot;wikidata-snak wikidata-main-snak&quot;&gt;[[Париж]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;) — [[Франция улуттук футбол курамасы|француз футболчусу]], [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] командасынын чабуулчусу жана [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] капитаны. Дүйнөдөгү эң мыкты оюнчулардын бири деп эсептелет. [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын чемпиону]] жана  эң мыкты жаш оюнчусу. [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]]нын тарыхындагы эң көп гол киргизген бомбардир (66 гол). Дүйнө чемпионатынын эки жолку эң мыкты бомбардири болгон биринчи оюнчу (2022 жана 2026-жылдары) жана дүйнө чемпионаттарында жалпысынан эң көп гол киргизген (22 гол) рекордсмен.

Франциянын (төмөнкү лигаларында ойногон) &quot;Бонди&quot; ышкыбоздор клубунда футбол ойной баштаган.&quot;Монаконун&quot; скауттары тарабынан байкалып, 2015-жылы клубга кошулган жана ошол эле жылы 16 жашында &quot;монегасктардын&quot; курамында дебют жасаган. Клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана гол киргизген оюнчу. 2016/17 сезонунда негизги курамга өзүн көрсөтүп, үзгүлтүксүз голдорду киргизе баштаган, бул &quot;Монакого&quot; 17 жылдан бери биринчи жолу Франциянын чемпионатын жеңип алууга мүмкүндүк берген. 2017-жылдын жайында бир сезондон кийин 180 миллион еврого милдеттүү түрдө сатып алуу шарты менен [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменге&quot;]] ижарага берилген, бул Мбаппени 20 жашка чейинки эң кымбат оюнчу жана дүйнөдөгү экинчи эң кымбат оюнчу кылган. [[Париж|Париж клубундагы дебюттук сезон]]унда бардык үч ички мелдештерди – чемпионатты, Кубокту жана [[Лига]] кубогун утуп алган. 2018-жылы CIES Football Observatory [англ.] аналитикалык компаниясынын версиясы боюнча дүйнөдөгү эң кымбат оюнчу деп табылган, анын трансфердик баасы 216,5 миллион еврого бааланган. Командада 7 жыл ойногондон кийин, эки жылдан ашык оюнчуну алуу боюнча иш алып барган испаниялык &quot;[[Реал Мадрид (футбол клубу)|Реал Мадридге]]&quot; өткөн.

[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]]нда 2017-жылы дебют жасаган. [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдагы жеңиштүү дүйнөлүк чемпионатиында]] турнирде гол киргизген эң жаш француз оюнчусу жана дүйнө чемпионатынын финалында гол киргизген [[Пеле|Пеледен]] кийинки 20 жашка чыга элек биринчи оюнчу болгон. 2022-жылдагы дүйнө чемпионатынын финалында Мбаппе [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентинага]] каршы хет-трик жасады, бирок Франция пенальтилер сериясында утулуп калды. 1966-жылы Джефф Херсттен кийин дүйнө чемпионатынын финалында үч гол киргизген тарыхтагы экинчи футболчу болду. Мбаппе дүйнө чемпионаттарынын финалдарында төрт гол киргизген биринчи оюнчу болуп калды — дагы бир голду 2018-жылы [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватияга]] каршы финалда (4:2) киргизген.

== Өмүр баяны ==
Атасы Вильфрид [[Камерун|камерундук]] тектүү жана «Бонди» клубунун футбол мектебинде машыктыруучу болуп иштеген. Апасы Файза (кыз кезиндеги фамилиясы Ламари) — Амизурдан, [[Беджа (эл)|Беджая]] облусунан келген кабилдерден болгон [[Алжир|алжирдик]] [[Кабилдер|кабиле]] иммигранттарынын тукуму, кесипкөй гандболчу болгон. Вильфриддин багып алган уулу Жирес Кембо-Экоко да кесипкөй футболчу болгон

Атасынын колдоосунун аркасында өлкөнүн эң мыкты футбол академияларынын бирине — [[Тьерра Фриа|Тьерри Анри]] менен Лилиан Тюрамдар окуган «Клерфонтенге» тапшырдым. Уулу академияда машыгышы үчүн атасы абдан алыс жолдорду басып өтүүгө аргасыз болгон.

13 жашында ага [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал Мадрид» клубуна]] өтүү мүмкүнчүлүгү пайда болгон, ага клубдун жаштар командасы менен иштеп жаткан Зинедин Зидан кызыккан. Бирок, Мбаппенин атасы менен сүйлөшкөндөн кийин, Испанияга көчүп кетүүдөн баш тартуу чечими кабыл алынган. Эки жылдан кийин 15 жаштагы Мбаппе [[Монако|«Монако»]] менен биринчи кесиптик келишимине кол койгон. Ал 400 миң евро кол коюу бонусун жана академиянын оюнчусу үчүн айына 600-700 евро стандарттык айлык алган.

=== Жеке жашоо ===
[[Килиан Мбаппе|Килиян Мбаппе]] жеке жашоосун ачыкка чыгарбоону артык көрөт. Ошого карабастан, анын мамилелери мезгил-мезгили менен ЖМКнын көңүл борборуна айланат.

2018–2019-жылдары француз жана эл аралык басылмалар Мбаппенин француз модели жана 2017-жылдагы Франциянын сулуулук сынагынын жеңүүчүсү [[Алисия Айлис]] менен болгон мамилеси тууралуу жазышкан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://onefootball.com/en/news/kylian-mbappe-girlfriend-who-is-alicia-aylies-35258096|title=Kylian Mbappe Girlfriend: Who is Alicia Aylies?|lang=en|date=2022-06-12}}&lt;/ref&gt; . Жубайлар бир нече жолу коомдук иш-чараларда, анын ичинде [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылы Орусияда өткөн ФИФАнын Дүйнөлүк кубогундагы]] беттештерде чогуу болушкан, бирок алардын мамилеси расмий түрдө тастыкталган эмес.

2018—2019-жылдары француз жана эл аралык басылмалар Мбаппенин француз модели жана &quot;Франция-2017&quot; сулуулук сынагынын жеңүүчүсү [[Алисия Айлис]] менен болгон мамилеси тууралуу жазышкан. Жубайлар бир нече жолу, анын ичинде 2018-жылы [[Орусия|Россияда өткөн дүйнө чемпионатынын]] беттештеринде чогуу көрүнүшкөн, бирок мамилелери расмий тастыкталган эмес.

Кийинчерээк, 2020-жылдын башында, маалымат каражаттары футболчуну бельгиялык модель [[Роуз Бертрам]] менен байланыштырышкан. Алар эс алууда жана коомдук иш-чараларда чогуу көрүнгөнү кабарланган. Эки тарап тең бул романтикалык мамилени ачык тастыктаган эмес.

Кийинчерээк, 2020-жылдын башында, ЖМК футболчуну [[Бельгия|бельгиялык модель Роуз Бертрам]] менен да байланыштырган. Алар бирге эс алып, коомдук иш-чараларда көрүнгөнү кабарланган. Эки тарап тең  бул [[Романтика|романтикалык мамилени]] расмий түрдө мамилесин тастыктаган эмес.

2022-жылы Мбаппе [[Транс-аял|трансгендер]] модель [[Инес Рау]] менен болгон мамилеси тууралуу маалымат каражаттарындагы билдирүүлөрдөн кийин талаш-тартыштын чордонунда калган. Бул билдирүүлөр социалдык медиада жана маалымат каражаттарында кеңири талаш-тартыштарды жараткан, бирок футболчунун өзү бул кырдаал боюнча ачык комментарий берген эмес.

2022-жылы Мбаппе [[Транс-аял|трансгендердик]] модель [[Инес Рау]] менен болгон мүмкүн болгон мамилелери тууралуу басма сөз кабарларынан кийин талкуунун чордонунда калды. Бул жарыялар [[Социалдык тармактар|социалдык тармактарда жана жалпыга маалымдоо каражаттарында чоң резонанс жаратты]], бирок футболчунун өзү бул кырдаалга коомчулук алдында комментарий берген эмес.

2026-жылдын март айында медиада жана социалдык медиада Килиан Мбаппе менен испан актрисасы жана модели Эстер Экспоситонун ортосундагы романтикалык мамиле жөнүндө маалыматтар пайда болгон. Ушактар алардын [[Париж|Парижде]] жана [[Мадрид|Мадридде]] чогуу көрүнгөнү тууралуу маалыматтардан улам келип чыккан. Мбаппе да, Экспосито да алардын мамилесин ачык тастыкташкан эмес &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/sports/football/mbappe-reportedly-dating-spanish-actress-ester-exposito-5048245.html?|title=Mbappe reportedly dating Spanish actress Ester Exposito|lang=en|date=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; .

2026-жылдын мартында басылмаларда жана социалдык тармактарда Килиан Мбаппенин [[Эстер Экспосито|испаниялык актриса жана модель Эстер Экспосито]] менен романтикалык мамиледе болушу мүмкүн деген кабарлар пайда болгон. Ушак-айыңдардын себеби алардын [[Париж]] жана [[Мадрид]] шаарларында чогуу көрүлгөндүгү тууралуу жарыялар болгон. Мбаппе да, Экспосито да мамилелери тууралуу маалыматты расмий тастыкташкан эмес.

== Клубдук карьерасы ==

=== &quot;Монако&quot; ===
[[Файл:Kylian_Mbappé_-_2017-05-06.jpg|left|thumb|306x306px|Мбаппе &quot;Монако&quot; үчүн машыгуусун баштады]]

==== 2015/16 сезону ====
2015-жылы ал чоңдор футболунда дебют жасаган. 2-декабрда Франциянын чемпионатынын &quot;Кан&quot; командасына каршы беттешинде ал 88-мүнөттө Фабио Коэнтраонун ордуна чыккан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/2600612|title=Отчёт о матче «Монако» — «Кан»}}&lt;/ref&gt; . Дебютунан кийин ал Монаконун негизги командасынын оюндарына үзгүлтүксүз чакырыла баштаган. 10-декабрда ал биринчи жолу Европалык мелдештерде ойногон - &quot;Тоттенхэмге&quot; каршы Европа Лигасынын беттешинде ал голдук пас берген &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.co.uk/spielbericht/index/spielbericht/2618992|title=Отчёт о матче «Тоттенхэм» — «Монако»}}&lt;/ref&gt; . Алгачкы сезонунда ал бардык мелдештерде 14 беттеш өткөрүп, бир гол киргизип, эки голдук пас берген, ошол эле учурда Тьерри Анринин бир нече рекорддорун жаңыртып, клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана эң жаш гол киргизген оюнчу болгон &lt;ref name=&quot;youthcareer&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster|title=Kylian Mbappe: the Monaco teen who might be Europe's most wanted youngster}}&lt;/ref&gt; . 2016-жылдын 3-мартында клубдун вице-президенти Вадим Васильев Мбаппенин үй-бүлөсү үчүн жеке учак жөнөткөн, анда оюнчунун апасы, атасы жана бир тууганы [[Париж|Парижден]] [[Монако|Монакого]] учуп кетишкен. Клуб башында 300 000 евро бонус сунуштаган, бирок үй-бүлө 3 миллион евро келишим түзгөн. Үч күндөн кийин келишимге кол коюлган. Жаңы келишим боюнча, оюнчу айына 80 000 евро же жылына 960 000 евро таба баштаган &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lejdd.fr/sport/football/le-real-a-transmis-une-offre-de-130-millions-deuros-pour-kylian-mbappe-3371456|title=Le Real a transmis une offre de 130 millions d'euros pour Kylian Mbappé}}&lt;/ref&gt; .

2015-жылы чоңдор футболунда дебют жасаган. 2-декабрда [[Франция|Франция чемпионатына]] карата [[&quot;Кан&quot;|&quot;Кан&quot; менен болгон беттеште]] 88-мүнөттө [[Фабио Коэнтрао]] ордуна чыккан. Дебютунан кийин [[Монако|&quot;Монаконун&quot;]] негизги курамына такай чакырыла баштаган. 10-декабрда еврокубоктордо биринчи жолу ойногон — [[Европа|Европа Лигасында]] [[Тоттенхэм|&quot;Тоттенхэм&quot;]] менен болгон беттеште пас берип, гол жараткан. Биринчи сезонунда бардык турнирлерде 14 беттеш өткөрүп, бир гол киргизип, эки пас берген, ошол эле учурда [[Тьерра Фриа|Тьерри Анринин]] бир нече рекорддорун жаңылап, клубдун тарыхындагы эң жаш дебютант жана эң жаш гол киргизген оюнчу болгон. 2016-жылдын 3-мартында клубдун вице-президенти [[Вадим Васильев]] Мбаппенин үй-бүлөсү үчүн жеке учак жөнөткөн, анда оюнчунун апасы, атасы жана бир тууганы [[Париж|Парижден]] [[Монако|Монакого]] учуп кетишкен. Башында клуб 300 миң евро кол коюу бонусун сунуштаган, бирок үй-бүлө 3 миллионга сүйлөшкөн. Үч күндөн кийин келишимге кол коюлган. Жаңы келишим боюнча оюнчу айына 80 миң евро, жылына 960 миң евро алмакчы болгон.

==== 2016/17 сезону ====
Кийинки сезондо Жардимдин командасынын стартовый составына кирип, сезондо бардык турнирлерде 44 оюн ойноп, 26 гол киргизди. &quot;Монако&quot; менен бирге өлкө чемпиону наамын биринчи жолу жеңип алды, ал эми &quot;монегасктар&quot; ички аренада [[Пари Сен-Жермен|ПСЖнын]] гегемониясын буза алышты.

[[Лига|Чемпиондор Лигасынын]] мелдешинде [[Монако|&quot;Монако&quot;]] тең, бирок абдан татаал тайпадан чыгып, &quot;Байер&quot;, &quot;Тоттенхэм&quot; жана ЦСКАны артта калтырды. 1/8 финалда [[Манчестер|&quot;Манчестер Сити&quot;]] менен болгон беттешүүлөрдө ушунчалык жаркын жана ачык ойногондуктан, дүйнөлүк спорт басма сөзүнүн кеңири көңүлүн бурду. [[Манчестер|Манчестердеги]] биринчи беттеш француз командасынын 3:5 эсебинде жеңилиши менен аяктады. Жооптук беттеште &quot;монегасктар&quot; 3:1 эсебинде жеңип, кийинки баскычка өтө алышты.

Турнирдин кийинки этабында Монако &quot;Боруссия Дортмундду&quot; жеңди. Мбаппе конокто эки гол киргизип, үйдөгү беттеште гол киргизип, жарым финалга чыгуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылды. Жарым финалда &quot;Монако&quot; &quot;Ювентуска&quot; жалпы эсеп менен 4:1 эсебинде утулуп калды, бирок Мбаппе Буффонго каршы гол киргизип, дарбазачынын 600 мүнөттүк кургак сериясына чекит койду &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Kylian-mbappe-plus-jeune-buteur-de-l-histoire-des-demi-finales-de-ligue-des-champions/799934|title=Kylian Mbappé plus jeune buteur de l’histoire des demi-finales de Ligue des champions}}&lt;/ref&gt; . Жалпысынан ал Чемпиондор Лигасынын плей-оффунда алты гол киргизип, турнирдин эң мыкты бомбардирлеринин катарына кирди. 2016/17 сезонунун аягында ал Лига 1деги эң мыкты жаш француз футболчусу деп табылды. Бул тууралуу оюнчу өзү мындай деди:

Кийинки баскычта [[Монако|&quot;Монако&quot;]] [[Дортмунд|Дортмунддун]] [[Боруссия футбол клубу|&quot;Боруссиясын&quot;]] жеңди. Мбаппе конокто эки гол киргизип, үйүндө да гол киргизип, командасына жарым финалга жолдомо берди. Жарым финалда &quot;Монако&quot; эки оюндун жыйынтыгы боюнча [[Ювентус|&quot;Ювентуска&quot;]] утулуп калды (1:4), бирок Мбаппе [[Буффонада|Буффонду]] гол менен тосуп, дарбазачынын 600 мүнөттүк кургак сериясын токтотту. Жалпысынан Чемпиондор Лигасынын плей-офф баскычында алты гол киргизип, турнирдин мыкты бомбардирлеринин тизмесине кирди. 2016/17 сезонунун жыйынтыгы боюнча ал Лига 1дин мыкты жаш француз футболчусу деп табылды. Оюнчунун өзү мындай деди:
''Бул сезондо мен  ачылыш болдум, кийинки сезондо бул деңгээлди ырастагым келет. Кээ бирөөлөр менин жашымдан ашып өнүгүп жатам деп ойлошот. Бирок чындыгында мен жөнөкөй 18 жаштагы баламын. Машыгууга мени апам же клубдун айдоочусу дагы деле ташыйт.'' 
Мырзаевдин мынчалык ийгиликтүү сезонунан кийин, алдыңкы европалык клубдар Мбаппени сатып алуу мүмкүнчүлүгүн карап жатышкан. Мадриддик [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]], [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселона&quot;]], лондондук [[Арсенал (футбол клубу, Лондон)|&quot;Арсенал&quot;]] жана француздук [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] оюнчуга негизги талапкерлер болушкан. Мбаппе кайрадан атасы менен кеңешип, [[Франция|Франциядан]] кетүүгө али эрте деген чечимге келген.

2017-жылдын жай айларында сезон аяктагандан кийин, жаш футболчу [[Монегаск|&quot;монегасктардан&quot;]] айлыгын 16 эсе көбөйтүүнү талап кылган, ошондо анын айлыгы команданын капитаны [[Радамель Фалькао|Радамель Фалькаонукундай]], жылына 8 миллион евро болмок. Клуб баш тарткан, андан кийин Мбаппени [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалга&quot;]] которуу боюнча келишимге жетишилген. Трансфердин шарттары боюнча [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] [[Монако|&quot;Монакого&quot;]] 180 миллион евро төлөшү керек болчу, анын 30 миллиону бонустар, бирок кийинчерээк сумма 214 миллионго чейин көбөйгөн, анткени &quot;Реал&quot; [[Испания|Испанияда]] которуу боюнча салыктарды төлөп берген. Бирок Мбаппе &quot;Реалга&quot; которулуудан баш тартып, [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменди&quot;]] тандап алган. Себеби, париж клубунун жетекчилиги макул болгон келишим шарттары болгон. [[Пари Сен-Жермен|&quot;ПСЖга&quot;]] которулганы үчүн футболчунун тарабы 5 миллион евро алган – бул сумма эки бөлүп, алгачкы эки сезондо төлөнүшү керек. Ошондой эле Мбаппе жылына 10 миллион евро айлык талап кылган, бирок акыры биринчи сезондо 7 миллион еврого макул болгон, ал эми кийинки сезондордо кирешеси көбөйүп туруу шарты менен. Убакыттын өтүшү менен форварддын айлыгы 12 миллионго чейин көтөрүлүшү керек. Футболчунун кээ бир суроо-талаптарын &quot;ПСЖ&quot; жарым-жартылай гана канааттандырган. Мбаппе [[Алтын топ|&quot;Алтын топту&quot;]] утса, ал автоматтык түрдө команданын эң көп айлык алган оюнчусу болушун каалаган. Бирок &quot;ПСЖ&quot; сыйлык үчүн 500 миң евро бир жолку төлөм убада кылган. Мындан тышкары, Мбаппе жеке учакты жылына 50 саат акысыз колдонууну талап кылган, бирок анын ордуна айдоочу жана жан сакчы кызматтарын төлөө үчүн айына 30 миң евро алган. Кошумчалай кетсек, Мбаппе клуб каржылык таза оюн эрежелерин бузгандыгы үчүн Чемпиондор Лигасынан четтетилген учурда компенсация талап кылган.

=== Пари Сен-Жермен ===

==== 2017/18 сезону (ижара) ====
[[Файл:2019-07-17_SG_Dynamo_Dresden_vs._Paris_Saint-Germain_by_Sandro_Halank–620.jpg|right|thumb|Мбаппе &quot;Пари Сен-Жермен&quot; менен]]
2017-жылдын 31-августунда 2017/18 сезонунун аягына чейин ижарага [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жерменге&quot;]] өткөн. Ошол эле учурда, париждик клуб ижара мөөнөтү аяктагандан кийин оюнчуну 180 миллион еврого сатып алуу милдеттенмесин алган. Мбаппе дүйнө тарыхында экинчи эң кымбат оюнчу болуп калды, андан көп акча 2017-жылдын жай айларында [[Пари Сен-Жермен|&quot;ПСЖга&quot;]] өткөн [[Бразилия|бразилиялык]] чабуулчу [[Неймар]] үчүн гана төлөнгөн. Жаңы клубунда 29-номерди алган.

[[Пари Сен-Жермен|«ПСЖ»га]] өткөндөн кийин дароо эле клубдун негизги оюнчусу болуп, оң канатындагы чабуулчунун позициясын ээледи. 8-сентябрда жаңы клубунда биринчи голун киргизди, бул [[Метц|«Метц»]] менен болгон беттеште (5:1) болду. Лига 1деги алгачкы тогуз беттеште төрт гол киргизип, төрт голевой пас берди. Чемпиондор Лигасынын тайпалык этабында ойногондон кийин, [[Пари Сен-Жермен|«ПСЖ»ге]] топтон мөөнөтүнөн мурда чыгууга жардам берди, ошол эле учурда [[Бавария|«Баварияны»]] 3:0 эсебинде утуп алды. 6-декабрда 18 жаш 11 айында [[Бавария|«Бавария»]] менен болгон беттеште Чемпиондор Лигасында он голун киргизип, бул көрсөткүчкө жеткен эң жаш оюнчу болду.

==== 2018/19 сезону ====
2018-жылдын июлунда [[Лукас Моура]] «Тоттенхэмге» кеткенден кийин бошогон «7» номерин алды, мурда «29» номерин кийип жүргөн. Мбаппе мындай деди:

''Мен аянтта жакшырууга аракет кылып жатам жана менимче, менин номеримди алмаштырууга туура убакыт келди. Бул бир нерсени тастыктоо сыяктуу. &quot;7&quot; номери легендарлуу, аны көптөгөн мыкты оюнчулар кийишкен. Мен аянтта мындай номерди колдонууга укугум бар экенин далилдей алам деп үмүттөнөм.''

Сезондун биринчи беттешинде, оюундун акыркы 10 мүнөтүндө эки гол киргизип, анын аркасында париждиктер [[&quot;Генгам&quot;]] командасын 3:1 эсебинде жеңип алышкан. Кийинки Лига 1 беттешинде париж клубунун үч чабуулчусу тең гол киргизип, Мбаппе, [[Эдинсон Кавани]] жана [[Неймар]], натыйжада [[Анже|&quot;Анже&quot;]] командасы 3:1 эсебинде жеңилген. 1-сентябрда [[Ним|&quot;Ним&quot;]] командасына каршы беттеште (4:2) бир гол киргизип, бир пас берген, бирок андан кийин карьерасында биринчи жолу [[Теджи Саванье]] менен болгон чырда түз кызыл карта алып, чыгарылган, бирок Саванье да чыгарылган. 8-октябрда [[Лион|&quot;Лион&quot;]] командасына каршы беттеште 13 мүнөттө &quot;покер&quot; жасап, Франция чемпионатында акыркы 45 сезондо бир оюнда төрт гол киргизген эң жаш оюнчу (19 жаш 9 ай) болгон. 3-декабрда [[France Football]] журналы тарабынан 21 жашка чейинки эң мыкты оюнчуга ыйгарылган [[&quot;Копа&quot;|&quot;Копа&quot; трофейинин]] биринчи ээси болгон. 2019-жылдын 19-январында &quot;Генгам&quot; командасына каршы 9:0 эсебинде аяктаган беттеште Эдинсон Кавани менен бирге хет-трик жасап, өткөн сезондо [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] койгон рекордду жаңылоого мүмкүндүк берген.

25-турда жалгыз голун киргизгенден кийин, ал 18 оюнда 19 гол киргизип, 45 жылдан бери мындай көрсөткүчкө жеткен биринчи француз оюнчусу болду. Ал сезонду 33 гол менен бомбардирлер тизмесинде биринчи орунда аяктап, эң жакын атаандашы Николя Пепеден 11 гол алдыда &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/sport/news/2019/02/18/n_12651643.shtml|title=Источник|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; . 2019-жылдын 31-июлунда ал ФИФАнын &quot;Эркектер арасындагы мыкты оюнчу&quot; сыйлыгына көрсөтүлгөн. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/|title=The Best FIFA Men's Player|last=FIFA.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3815151-fifa-oglasila-spisok-nominantov-na-premiju-luchshemu-futbolistu-goda.html|title=ФИФА огласила список номинантов на премию лучшему футболисту года|publisher=[[Чемпионат.com]]|date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;

25-чи турунда жалгыз голун киргизип, 18 оюндун ичинде 19 голу болгон. Ошентип, 45 жылдан бери мындай көрсөткүчкө ээ болгон биринчи француз оюнчусу болду. Сезонду бомбардирлер мелдешинде биринчи орунду ээлеп, 33 гол киргизип, жакынкы атаандашы [[Николя Пепе|Николя Пепеден]] 11 гол алдыга чыкты. 2019-жылдын 31-июлунда [[The Best FIFA Men’s Player сыйлыгы|The Best FIFA Men’s Player сыйлыгына]] он талапкердин тизмесине кирди.

==== 2019-жылдан бери ====
[[Файл:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|right|thumb|220x220px|Солдон оңго: Мбаппе, Месси жана Неймар ПСЖ менен, 2021-жылдын октябрь айында]]
2019-жылы [[Франция чемпионаты|Франция чемпионатынын]] үчүнчү турунда өткөн беттеште Лига 1де 100- матчын өткөрүп, 63 гол жана 29 пас берген.

2021-жылдын 16-февралында [[Чемпиондор Лигасы|Чемпиондор Лигасынын]] коноктогу матчында [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы (4:1) хет-трик жасаган. 7-апрелде конокто Чемпиондор Лигасынын чейрек финалында [[Бавария (футбол клубу)|&quot;Бавариянын&quot;]] дарбазасына дубль жасаган (3:2). 2021-жылы [[Forbes футболчу|Forbes футболчуну]] дүйнөдөгү эң көп акы төлөнгөн оюнчулардын рейтингинде төртүнчү орунга койгон. Анын кирешеси жылына 12 миллион евро.

2022-жылдын 3-январында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]] Кубогунда &quot;Ванна&quot; дарбазасына экинчи таймдын 17-мүнөтүндө хет-трик жасаган. 2022-жылдын 15-февралында Чемпиондор Лигасынын [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалга&quot;]] каршы оюнунда Килиан акыркы мүнөттөрдө гол киргизип, &quot;ПСЖнын&quot; жеңишине алып келген. 9-мартта кайра беттеште Мбаппе биринчи таймда эсеп ачты, бирок экинчи таймда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реалдын&quot;]] чабуулчусу [[Карим Бензема]] 17 мүнөттө хет-трик жасап, клубун кийинки турга алып чыкты (&quot;Реал&quot; кийин турнирде жеңген). 2022-жылдын мартында оюнчунун &quot;Реалга&quot; өтүшүн токтотуу үчүн [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] ага жылына 100 миллион евролук келишим сунуштаган. Эгер француз клубдун жаңы сунушуна макул болсо, дүйнөдөгү эң көп маяна алган футболчу болмок. 9-апрелде [[Клермонго|&quot;Клермонго&quot;]] каршы (6:1) беттеште хет-трик жасаган. Ошол эле беттеште [[Неймар]] да хет-трик жасаган. 2022-жылдын май айында Мбаппе клубда калып, 2025-жылга чейин жаңы келишимге кол койгонун жарыялаган. 21-майда Франция чемпионатынын акыркы турунда [[&quot;Мецке&quot;]] каршы (5:0) хет-трик жасаган. Жалпысынан 2021/22 сезонунда Франция чемпионатында 35 беттеште 28 гол киргизген. Мбаппе катары менен 4-жолу Франция чемпионатынын мыкты бомбардири болгон. Ошондой эле 17 голуна жардам берген, Килиан бир сезондо Лига 1де мыкты бомбардир гана эмес, ассистент да болгон биринчи футболчу болду.

2022-жылдын 21-августунда [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]] чемпионатынын үчүнчү турунда &quot;Лилль&quot; командасына каршы (7:1) хет-трик жасаган. Мбаппенин биринчи голу оюн баштагандан 8,3 секунд өткөндөн кийин киргизилген, бул Франция чемпионатынын тарыхындагы экинчи ылдам гол (эң ылдам гол 1992-жылы 7,9 секунда киргизилген) [булак көрсөтүлгөн эмес 825 күн]. 2022-жылдын 11-октябрында Чемпиондор Лигасынын тайпалык этабында &quot;Бенфика&quot; командасына каршы (1:1) болгон беттеште пенальтини ишке ашырып, 31 гол менен турнирде [[Пари Сен-Жермен|ПСЖнын]] тарыхындагы эң мыкты бомбардири болуп, Эдинсон Каванини (30 гол) ашып өткөн. 2023-жылдын 23-январында Франция Кубогунун 1/16 финалында &quot;[[Пеи де Кассель&quot;]] клубуна каршы (7:0) болгон беттеште 5 гол киргизген. Биринчи таймда Мбаппе 11 мүнөттө хет-трик жасап, экинчи таймда дагы эки гол киргизген. Мбаппе расмий беттеште 5 гол киргизген ПСЖнын биринчи оюнчусу болгон.

2023-жылдын 26-августунда ал [[&quot;Ланска&quot;]] (3:1) каршы оюнда эки жолу гол киргизип, Лига 1де [[Пари Сен-Жермен|ПСЖ]] үчүн 150- жана 151-голдорун киргизген. 2023-жылдын 17-декабрында Франция чемпионатынын 16-турунда &quot;Лилльге&quot; (1:1) каршы оюнда ал 66-мүнөттө пенальтиден гол киргизип, 180 гол менен Лига 1 тарыхындагы [[Карлос Бианкини]] (179) басып өтүп, мыкты беш гол киргизген. 2024-жылдын 7-январында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция Кубогунун]] 1/32 финалында [[Ревел|Ревелге]] (9:0) каршы оюнда ал хет-трик жасап, биринчи таймда Мбаппе дубль жасап, оюндун экинчи жарымында дагы бир гол киргизген. Мбаппе 31 гол менен Франция Кубогунда ПСЖнын эң мыкты бомбардири болуп, Франсуа М'Пелени (28) басып өткөн.

=== &quot;Реал Мадрид&quot; ===

==== Дебют жана биринчи кубоктор (2024–2025) ====
2024-жылдын июнь айында оюнчунун испаниялык [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot; клубуна]] өткөндүгү жарыяланды. 16-июлда [[Сантьяго Бернабеу|&quot;Сантьяго Бернабеу&quot; стадионунда]] оюнчунун масштабдуу презентациясы өттү. Мбаппе 9-номерди алды.

Командада алгачкы расмий беттешин 15-августта [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|УЕФА Суперкубогунда]] «Аталантага» каршы ойногон. Мбаппе биринчи таймда гол киргизүүгө мүмкүнчүлүк алган, бирок экинчи таймда гана топту торчого киргизе алган. Беттеш [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реалдын»]] 2:0 эсебиндеги жеңиши менен аяктаган.

&quot;Примерада 18-августта 1-турда [[Мальорка|&quot;Мальорка&quot;]] менен болгон беттеште 1:1 эсебинде дебют жасаган. Футболчунун [[Испания футбол чемпиондугу|Испания чемпионатындагы]] экинчи оюну [[Вальядолид|&quot;Вальядолид&quot;]] менен болду. Мбаппе оюндун 90 мүнөтүн тең ойнободу — ал 86-мүнөттө Эндрик менен алмаштырылды, ал талаага чыккандан 10 мүнөттөн кийин атаандаштын дарбазасына үчүнчү топту киргизген. Үчүнчү оюнунда — [[Лас-Пальмас шаары|&quot;Лас-Пальмас&quot;]] менен болгон беттеште (1:1) — Мбаппе да голдук аракеттерди жасай алган жок. Оюнчунун голсуз оюндары 4-турда Ла Лигада токтоду — Мбаппе [[Бетис|&quot;Бетис&quot;]] менен болгон беттеште (2:0) дубль жасады, бир жолу оюн учурунда, бир жолу пенальтиден гол киргизди. Кийинки турда &quot;сливочные&quot; [[Реал Сосьедад|&quot;Реал Сосьедадды&quot;]] 0:2 эсебинде утуп алышты; эки гол тең он бир метрлик чекиттен киргизилген, ал эми бир топту Килиан Мбаппе киргизген.&quot;

Мбаппенин [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] оюнчусу катары [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|Чемпиондор Лигасындаг]]ы дебюту тарыхта биринчи жолу өткөрүлгөн жалпы этаптын биринчи турунда болду. Футболчу [[Штутгарт|&quot;Штутгарт&quot;]] (3:1) менен болгон үй матчында стартовый составда чыгып, экинчи таймдын башында гол киргизди.&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Цитата/styles.css&quot; /&gt;21-сентябрда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] [[Эспаньол|«Эспаньолду»]] 4:1 эсебинде жеңди. Мбаппе команда үчүн биринчи голуна жардам берди, [[Винисиус Жуниор|Винисиус Жуниорго]] пас берип, 90-мүнөттө пенальтини ишке ашырды. 24-сентябрда «Алавеске» каршы оюнда (3:2) гол киргизди. [[Алавес|«Алавес»]] менен болгон оюнда алган жаракатынан улам [[Атлетико Мадрид|«Атлетикого»]] каршы беттешке (1:1) катышкан жок. [[УЕФА Чемпиондор лигасы 2024/2025|Чемпиондор Лигасынын]] алкагында француздук [[Лилль|«Лиллге»]] каршы утулган оюнда (1:0) ал баштапкы курамда болгон эмес жана 57-мүнөттө гана аянтка чыккан (башында Мбаппени оюнга такыр киргизбөө пландалган).

5-октябрда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] «Вильярреалды» 2:0 эсебинде утту,  [[Килиан Мбаппе|Килиан Мбаппенин]] эч кандай результативдүү аракеттери болгон эмес. Ла Лиганын кийинки турунда «Сельтага» каршы оюнда дарбазанын бурчуна күчтүү сокку менен гол киргизип, командасына 1:2 эсебинде жеңишке жетүүгө жардам берген. 22-октябрда Чемпиондор Лигасында Дортмунддун [[Беларусь|«Боруссиясына»]] каршы өткөн жеңиштүү оюнда (5:2) голдук пас берген. 26-октябрда Мбаппе үчүн биринчи [[Эль-Класико]] болуп өттү, [[Реал Мадрид (футбол клубу)|«Реал»]] [[Барселона (футбол клубу)|«Барселонадан»]] 0:4 эсебинде утулуп калды; 31-мүнөттө Килиан офсайддан улам жокко чыгарылган гол киргизген. [[Барселона (футбол клубу)|«Барселонага»]] каршы оюнда Мбаппе 8 жолу офсайдга туш болгон, бул беш европалык алдыңкы лигалардын арасында антирекорд болуп калды.

5-ноябрьда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал&quot;]] Чемпиондор Лигасынын жалпы этабында [[Милан|&quot;Миланга&quot;]] уттуруп, 27-ноябрда &quot;Ливерпулга&quot; уттурду. Мбаппеде голдук аракеттер болгон жок. 9-ноябрда &quot;Осасуна&quot; 4:0 эсебинде жеңилди, бирок Мбаппе дагы деле гол киргизбеди. 24-ноябрда [[&quot;Леганеске&quot;]] каршы оюнда (0:3) биринчи таймдын аягында гол киргизди. 1-декабрда [[Хетафе|&quot;Хетафе&quot;]] менен болгон оюнда (2:0) &quot;Реалдын&quot; артыкчылыгын эки эсеге көбөйттү. 4-декабрда &quot;Реал&quot; [[Атлетик Билбао|&quot;Атлетик Бильбаого&quot;]] уттуруп берди, Мбаппе 14-мүнөттө гол киргизди, бирок ал офсайддан улам эсепке алынган жок, ошондой эле 68-мүнөттө пенальтини ишке ашыра алган жок. Кийинки [[Жирона|&quot;Жирона&quot;]] менен болгон оюнда (0:3) француз чабуулчусу команданын үчүнчү голуна ээ болду. 10-декабрда [[Аталанта|&quot;Аталанта&quot;]] менен болгон Чемпиондор Лигасынын сырткы оюнунда (2:3) 10-мүнөттө эсеп ачты, бирок 36-мүнөттө сол жамбашынан алган жаракатынан улам Родриго менен алмаштырылды. Жаракатынан улам чемпионаттагы [[Райо Вальекано|&quot;Райо Вальекано&quot;]] менен болгон оюнду (3:3) өткөрүп жиберүүгө аргасыз болгон. 18-декабрда кайтып келип, [[Пачука|&quot;Пачука&quot;]] менен болгон Клубдар аралык дүйнө чемпионатынын финалында (3:0) Винисиустун пасынан кийин бош дарбазага 37-мүнөттө гол киргизип, &quot;Реалдагы&quot; экинчи трофейин жеңип алды. 22-декабрда Ла Лиганын [[Севилья (футболдук клуб)|&quot;Севильяга&quot;]] каршы оюнунда гол киргизип, Браим Диаска ассист жасап, атаандашын 4:2 эсебинде жеңүүгө жардам берди. Кийинки үч оюнда команда үчүн - &quot;Валенсияга&quot; каршы чемпионат оюнунда, &quot;Депортиво Минерге&quot; каршы Испания кубогунун матчында жана [[Мальорка|&quot;Мальорка&quot;]] менен Суперкубок оюнунда - голдук аракеттерди жасай алган жок. 2025-жылдын 12-январында [[Испания футбол чемпиондугу|Испания Суперкубогунун финалында]] [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы 5-мүнөттө эсеп ачты, бирок каталондук команда беш гол киргизди. Оюн 2:5 эсебинде аяктады. 16-январда кубоктун үй матчында [[Сельтага|&quot;Сельтага&quot;]] каршы (5:2) гол киргизди. 19-январда [[Лас-Пальмас шаары|«Лас-Пальмас»ка]] каршы (4:1) оюнда дубль жасап, бир жолу пенальтиден гол киргизип, оюндун мыкты оюнчуларынын бири болду. 22-январда Чемпиондор Лигасынын жалпы этабында «РБ Зальцбургка» каршы (5:1) оюнда гол киргизди.

Команда үчүн биринчи хет-трикти 25-январда [[Реал Вальядолид|«Реал Вальядолид»]] менен болгон беттеште (0:3) каттаган. Мбаппе 30-мүнөттө Джуд Беллингем менен комбинациядан кийин эсеп ачкан. Экинчи топ 57-мүнөттө тордон орун алган. Кошумча убакытта «Вальядолиддин» дарбазасына пенальти белгиленип, Мбаппе аны ишке ашырып, оюн үчүн үчүнчү голун киргизген. [[Брест|«Брест»]] менен болгон сырттагы беттеш (0:3) Мбаппе үчүн ийгиликсиз болду. 8-февралда Мбаппе [[Атлетико Мадрид|«Атлетико»]] менен болгон оюнду (1:1) теңдеген, 11-февралда – Чемпиондор Лигасынын плей-офф баскычындагы сырттагы беттеште [[Манчестер|«Манчестер Сити»ге]] каршы (2:3), ал эми 15-февралда [[Осасуна|«Осасуна»]] менен болгон беттеште биринчи голду киргизген (1:1).

19-февралда [[УЕФА Чемпиондор лигасы|Чемпиондор Лигасынын]] 1/16 финалынын жооптук матчы өттү, анда [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] өз үй стадионунда [[Манчестер|&quot;Манчестер Сити&quot;]] командасын кабыл алды. Килиан Мбаппе 4-мүнөттө эле эсеп ачты, [[Рауль Асенсио|Рауль Асенсиодон]] алыстан топ алып, дарбазачы [[Эдерсон|Эдерсонду]] ашырып тээп киргизди. 33-мүнөттө Мбаппе Родриго ага айып аянтчасында топту калтыргандан кийин команданын артыкчылыгын эки эсеге көбөйттү. 61-мүнөттө Мбаппе алыстан төмөнкү бурчка тээп үчүнчү голун киргизип, [[Реал Мадрид (футбол клубу)|&quot;Реал Мадрид&quot;]] үчүн экинчи хет-тригин жасады. Оюн аягында [[Нико Гонсалес]] киргизген гол &quot;Сити&quot;ни Чемпиондор Лигасынан чыгып кетүүдөн сактап кала алган жок.

23-февралда [[Жирона|&quot;Жиронага&quot;]] каршы беттеште (2:0) Винисиус Жуниорго пас берип, жардам берген. Чемпионаттын [[&quot;Бетиске&quot;]] каршы утулган беттешинде жана Чемпиондор Лигасынын 1/8 финалынын биринчи беттешинде &quot;Атлетико&quot; менен Мбаппе гол киргизе алган эмес. 9-мартта &quot;Райо&quot; менен болгон беттеште биринчи голун киргизип, командага 2:1 эсебинде жеңишке жетишүүгө жардам берген. Чемпиондор Лигасында &quot;Реал&quot; [[Атлетико Мадрид|&quot;Атлетико Мадридди&quot;]] пенальтилер сериясында жеңип, чейрек финалга чыккан; команданын биринчи соккусун Мбаппе аткарып, гол киргизген. 15-мартта &quot;Вильярреалдын&quot; дарбазасына биринчи таймда эки гол киргизип, &quot;Мадрид&quot; үчүн 31 голго жеткен жана Роналдо Назарионун &quot;Реалдагы&quot; биринчи сезонунда 30 гол киргизген рекордун жаңылаган. 11-майда [[Барселона (футбол клубу)|&quot;Барселонага&quot;]] каршы хет-трик жасаган, бирок командасы 3:4 эсебинде утулуп калган. Сезондун жыйынтыгында Мбаппе &quot;Реалдын&quot; биринчи оюнчусу болуп, Испаниянын Ла Лигасындагы дебюттук сезонунда 30 голдон ашык киргизген. Ла Лигадагы дебюттук сезонунда 31 гол киргизген Мбаппе &quot;Алтын бутсаны&quot; уткан.

2025/26 сезонунда Лука Модрич клубдан кеткенден кийин Мбаппе футболкасынын номерин 10го алмаштырган.

== Улуттук курама командадагы карьерасы ==
[[Файл:Kylian_Mbappé_World_Cup_Trophy.jpg|left|thumb|228x228px|Мбаппе Дүйнөлүк кубок менен]]
Ал биринчи жолу Франциянын 17 жашка чейинкилер курама командасына 2014-жылдын сентябрь айында Украинага каршы беттештерге чакырылган &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/france/reviews/kilian-mbappe-biografiya-i-karera-v-futbole-forvarda-sbornoy-francii-dostizheniya-i-lichnaya-zhizn-napadayuschego-1936720/|title=Килиан Мбаппе: биография и карьера в футболе, достижения и личная жизнь|lang=ru|date=2022-12-19}}&lt;/ref&gt; . Ошондой эле ал 2016-жылдагы Европа жаштар чемпионатынын 19 жашка чейинкилеринин курамында ойногон. Беш жолу гол киргизип, ал турнирде командалашы Жан-Кевин Огастинден кийинки экинчи эң көп гол киргизген оюнчу болуп, биринчи эл аралык титулун жеңип алган &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://factik.ru/kylian-mbappe/|title=30 фактов о Килиане Мбаппе|lang=ru}}&lt;/ref&gt; .

2014-жылдын сентябрь айында [[Украина|Украина курама командасына]] каршы ойногон [[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын]] 17 жашка чейинки курама командасына биринчи жолу чакырылган. 2016-жылдагы жаштар арасындагы [[Европа|Европа чемпионатында]] 19 жашка чейинки курама команданын оюнчусу катары катталган. Беш жолу гол киргизип, командалашы [[Жан-Кевин|Жан-Кевин Огюстенден]] кийинки экинчи бомбардир болуп, алгачкы эл аралык наамын жеңип алган.


[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын курамында]] 2017-жылдын 25-мартында [[УЕФА Чемпиондор лигасы|2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын тандоо турунда]] [[Люксембург]] менен болгон беттеште дебют жасаган. 18 жаш 95 күндүгүндө ал Марьян Висньескиден кийинки француз курама командасынын тарыхындагы эң жаш оюнчу болуп калды. 2017-жылдын 31-августунда бул тандоо турунун алкагында [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасы]] [[Нидерланд|Нидерландыны]] 4:0 эсебинде талкалады. 76-мүнөттө алмаштырылып чыгып, кошумча убакытта курама команда үчүн биринчи голду киргизди.

2018-жылдын 17-майында ал [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылкы Дүйнөлүк Кубокко]] Франциянын курама командасынын курамына киргизилген.  21-июнда ал Перуга каршы беттеште Дүйнөлүк Кубоктогу биринчи голун киргизген. Бул аны Дүйнөлүк Кубокто гол киргизген эң жаш француз оюнчусу кылган.  2018-жылдын 30-июнунда [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентинага]] каршы 1/8 финалда Мбаппенин жалгыз чуркоосу атаандашынын айып аянтчасында эреже бузуу менен үзгүлтүккө учурагандан кийин, пенальти белгиленип, аны Антуан Гризманн гол киргизип, ал 64 жана 68-мүнөттөрдө өзүн голго айланткан. Анын командасы акыры 4:3 эсебинде жеңишке жеткен.  Мбаппе беттештин эң мыкты оюнчусу деп табылган.  Финалдык беттеште Мбаппе [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватияга]] каршы голдордун бирин киргизип, [[Пеле|Пеледен]] кийинки Дүйнөлүк Кубоктун финалында гол киргизген 20 жашка чейинки биринчи оюнчу болгон  . Анын командасы 4:2 эсебинде жеңишке жетип, дүйнө чемпиону болгон. Турнирде төрт гол киргизген Мбаппе турнирдин эң мыкты жаш оюнчусу деп табылды  .

[[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылдын 17-майында 2018-жылдагы дүйнө чемпионаты]] үчүн [[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын курама командасына]] киргизилген. 21-июнда [[Перу|Перу курама командасына]] каршы болгон оюндо дүйнө чемпионаттарында биринчи голун киргизген. Бул аны дүйнө чемпионаттарында гол киргизген эң жаш француз оюнчусу кылды. 2018-жылдын 30-июнунда 1/8 финалда [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентина курама командасына]] каршы Мбаппенин жеке чабуулунан кийин, атаандаштын айып аймагында эреже бузуу менен токтотулуп, пенальти дайындалып, аны [[Антуан Гризманн]] ишке ашырган, ал эми 64- жана 68-мүнөттөрдө өзү гол киргизген. Натыйжада анын курама командасы 4:3 эсебинде жеңген. Мбаппе бул оюндун мыкты оюнчусу деп табылган. Финалдык беттеште Мбаппе [[Хорватия улуттук футбол курамасы|Хорватия курама командасынын]] дарбазасына бир гол киргизип, [[Пеле|Пеледен]] кийин финалда гол киргизген 20 жашка чейинки биринчи оюнчу болгон. Анын командасы 4:2 эсебинде жеңип, дүйнө чемпиону болгон. Турнирде 4 гол киргизген Мбаппе турнирдин мыкты жаш оюнчусу деп табылган.

[[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2021-жылдын 13-ноябрында 2022-жылдагы Дүйнө чемпиондугунун]] тандоо матчында [[Казакстан улуттук футбол курамасы|Казакстанга]] каршы (8:0) покер жасады, биринчи үч голун 33-мүнөткө чейин киргизген. Мбаппе өзүнүн карьерасында биринчи жолу курама команда үчүн бир оюнда экиден ашык гол киргизди. Бул 1958-жылдын июнь айынан бери [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] оюнчусунун биринчи покери болгон, ошондо Жюст Фонтен Дүйнө чемпионатына ФРГ курамасына каршы 4 гол киргизген. Казакстанга каршы оюннан кийин Франция турнирдин финалдык баскычына катышууну камсыз кылды.
[[Файл:2022_FIFA_World_Cup_France_4–1_Australia_-_(7)_(cropped).jpg|left|thumb|243x243px|Мбаппе 2022-жылкы Дүйнөлүк Чемпионатта Австралияга каршы оюнда]]
[[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022-жылы Катарда өткөн Дүйнөлүк  Кубокто]] алгачкы беттеште [[Австралия улуттук футбол курамасы|Австралиянын дарбазасына]] топ киргизген (4:1). Турнирдин экинчи оюнунда [[Дания|Дания курама командасынын дарбазасына]] эки топ киргизген (2:1). Бул беттештен кийин Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] бомбардирлеринин тизмесинде жетинчи орунга чыгып, [[Зинедин Зидан|Зинедин Зиданга]] теңелген (экөө тең 31 гол). 4-декабрда 1/8 финалдык беттеште поляк курама командасынын дарбазасына эки топ киргизип, Дүйнө чемпиондугундагы жалпы голдорун 11 беттеште 9га жеткирген. [[Англия улуттук футбол курамасы|Англияга]] каршы чейрек финалда Мбаппе толук оюн ойноп, гол киргизе алган эмес, бирок Франция 2:1 эсебинде жеңип, жарым финалга чыккан. [[Марокко улуттук футбол курамасы|Мароккого]] каршы жарым финалда (2:0) Мбаппе толук оюн ойноп, дагы бир жолу гол киргизе алган эмес.


[[УЕФА Чемпиондор лигасы|Дүйнө чемпионатынын финалында]] [[Аргентина улуттук футбол курамасы|Аргентина курама командасына]] каршы хет-трик жасап (дүйнө чемпионаттарынын финалдарында экинчи жолу), бирок пенальтилер сериясында француздар утулуп калышты (Мбаппе өзүнүн соккусун киргизди), натыйжада Мбаппе күмүш медалга ээ болду. Турнирдин жыйынтыгы боюнча, сегиз гол киргизген (анын экөө пенальтиден) Мбаппе турнирдин мыкты бомбардири катары &quot;Алтын бутса&quot; сыйлыгына татыды. Мбаппе 1970-жылдан бери дүйнө чемпионатында 7 голдон ашык киргизген экинчи футболчу болуп калды (2002-жылы да [[Криштиану Роналду|Роналдонун]] эсебинде 8 гол болгон). Жалпысынан Мбаппенин Дүйнө чемпионаттарында 14 матчта 12 голу болду, ал эң мыкты бомбардирлер тизмесинде алтынчы орунга чыкты, [[Пеле]] менен (ошондой эле 14 матчта 12 гол) теңелди.

2023-жылдын 24-мартында Евро-2024 тандоо оюндарынын алкагында [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерландияга]] каршы (4:0) [[Стад де Франс стадиону|&quot;Стад де Франс&quot; стадионунда]] [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] капитаны катары биринчи жолу чыкты, бул ролдо командадан кеткен дарбазачы [[Уго Льорис|Уго Льористи]] алмаштырды. Бул беттеште Мбаппе эки гол киргизип, [[Антуан Гризман|Антуан Гризманнга]] пас берди. Мбаппе курама команданын бомбардирлеринин тизмесинде 5-орунга чыкты — 67 беттеште 38 гол, [[Карим Бензема|Карим Бенземаны]] (37) артта калтырды.

2023-жылдын 13-октябрында ошол эле [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерландияга]] каршы беттеште (2:1), ал дубль жасап, командасынын [[Евро-2024|Евро-2024кө]] чыгышын камсыз кылды. Ошондой эле Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] тарыхында [[Мишель Платин|Мишель Платинини]] (41 гол) артка калтырып, төртүнчү мыкты бомбардир болду.

18-ноябрь 2023-жылы [[Гибралтар|Гибралтар курама командасынын]] дарбазасына хет-трик (14:0) жасап, ошону менен Мбаппе [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасынын]] тарыхындагы эң мыкты бомбардирлердин үчтүгүнө кирди.

[[Евро-2024|Евро-2024тун]] тайпалык баскычынын биринчи беттешинде, 2024-жылдын 17-июнунда Австрия курама командасына каршы ойдо [[Кевин Дансо]] менен кагылышуудан улам оюнчу мурду сынып, кийинки беттеште улуттук курама команданын оюнун өткөрүп жиберген.

== Оюн стили жана коомчулуктун кабыл алуусу ==
[[Файл:Kylian_Mbappe_2017.jpg|thumb|Мбаппенин динамизми Тьерри Анри жана Роналдунун динамизми менен салыштырылат]]
Лондондук [[Арсенал (футбол клубу, Лондон)|&quot;Арсеналдын&quot;]] мурдагы башкы машыктыруучусу [[Арсен Венгер]] 2017-жылы Мбаппени [[Тьерра Фриа|&quot;Тьерри Анриге окшош, чоң футбол таланты&quot;]] деп атаган. Мбаппенин таланты жана жаш кезиндеги дүйнө чемпионатындагы ишенимдүү оюндары аны массалык маалымат каражаттарында [[Пеле]] менен салыштырууга алып келүүдө. Мбаппе ар тараптуу чабуулчу, ошондуктан эки буту менен ойной билгендигинен улам, сол жана оң флангда вингер катары көп колдонулат. Ал сол флангдан борборго жылып, опордук буту менен топту тээп, чабуулчунун жөндөмүн көрсөтө алат бирок андан тышкары Мбаппеде өнөктөштөрүнө голдук мүмкүнчүлүктөрдү түзүү жөндөмү бар, ошондуктан ал көптөгөн голдорго жана пас берүүлөргө ээ. Бирок, [[Пари Сен-Жермен|&quot;Пари Сен-Жермен&quot;]] жана [[Франция улуттук футбол курамасы|Франция курама командасында]] ойногон учурда Мбаппе вингердин позициясына жыла баштаган, себеби [[Монако|&quot;Монакодо&quot;]] форварддын позициясында жок дегенде бир жогорку класстагы оюнчу болгон, ал эми &quot;Монакодо&quot; Мбаппе так эле борбордук чабуулда ойногон, өзүнүн сабырдуулугун жана чабуулдарды жыйынтыктоочу катары ойной билгендигин көрсөткөн. Ал дриблингди сапаттуу жана чеберчилик менен колдоно билгендиги, ошондой эле жардыруучу ылдамдыгы, шамдагайлыгы жана чыгармачыл мамилеси менен белгилүү, бул анын атаандашын бир-бирден кырдаалдарда жеңүү үчүн татаал финттерди, топту ар кандай жолдор менен тепкенди, же күтүлбөгөн темп же багытты өзгөрткөндүгүн көрсөтөт.

[[Франция улуттук футбол курамасы|Франциянын мурдагы курама командасынын]] оюнчусу [[Николя Анелька]] Мбаппе тууралуу оюн билдирди: «Ал мага [[УЕФА чемпиондор лигасы 2015/2016|1996-жылдагы Олимпиададагы]] [[Криштиану Роналду|Роналдону]] эске салат. Анын дүйнөлүк деңгээлдеги оюнчунун мүнөздөмөлөрү бар, жана ал аларды туура башкарышы керек. Эгер ал Роналдонун карьерасын ээрчисе, спорт тарыхына кирген легендалардын бири болот». 2018-жылы [[CIES Football Observatory]] аналитикалык компаниясынын версиясы боюнча, Мбаппе дүйнөдөгү эң кымбат оюнчу деп табылган, анын трансфердик наркы 216,5 миллион еврого бааланган.

Мбаппенин голун майрамдоо – колдорун кайчылаштырып, колтугуна кысып туруу, аны 2018-жылдагы дүйнө чемпионатынын финалында да көрсөткөн, анын иниси [[FIFA 09|Этандын FIFAда Килианды]] уткан учурундагы майрамынан шыктанган.

== Футболдон сырткары ==

=== Жарнама ===
Ал спорттук кийимдерди жана жабдууларды жеткирүүчү Nike менен жарнамалык келишим түзгөн. 2017-жылы Nike ага Nike Hypervenom 3 бут кийимдерин атайын чыгарган &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nike Just Gave AS Monaco Sensation Kylian Mbappé His First Pair of Personalised Boots|url=https://www.complex.com/sports/2017/05/nike-kylian-mbappe|publisher=Complex|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt; . 2018-жылы ал бразилиялык чабуулчу Роналду колдонгон R9 Mercurial бут кийимдеринен шыктанган Nike Mercurial Superfly VI бут кийимдерин чыгарган &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kylian Mbappé Just Leaked an Amazing New R9-Inspired Nike Mercurial Superfly VI|url=https://versus.uk.com/2018/04/kylian-mbappe-just-leaked-amazing-new-r9-inspired-nike-mercurial-superfly-vi/|publisher=Versus|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt; .

[[Спорт кийими|Nike спорт кийими]] жана жабдууларынын берүүчүсү менен жарнамалык келишими бар. 2017-жылы Nike ага ылайыкташтырылган Nike Hypervenom 3 бут кийимин чыгарды. 2018-жылы ал бразилиялык чабуулчу Роналдо колдонгон R9 Mercurial бут кийиминен шыктанган Nike Mercurial Superfly VI бут кийимин тартуулады.

=== Кайрымдуулук ===
2018-жылдын 22-февралында ал мурдагы футболчулар [[Либерия|Либериянын]] президенти Джордж Веа жана Дидье Дрогба менен биргеликте Франциянын президенти [[Эммануэль Макрон]] жана ФИФАнын президенти Джанни Инфантино менен Елисей сарайында жолугушуп, Африкада спортту өнүктүрүү долбооруна көңүл бурган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parismatch.com/Actu/Politique/Macron-recoit-Weah-a-l-Elysee-en-presence-de-Drogba-et-Mbappe-1465295|title=Macron reçoit Weah à l'Elysée en présence de Drogba et Mbappé}}&lt;/ref&gt; Мбаппе ата-энесинин африкалык тектүүлүгүнөн улам африкалык спортту өнүктүрүү ал үчүн маанилүү экенин билдирген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Emmanuel Macron hosts meeting with Weah, Drogba and Mbappé|url=https://en.as.com/en/2018/02/23/football/1519342446_437752.html|publisher=Diario AS}}&lt;/ref&gt;

2018-жылдын 22-февралында [[Африка|Африкадагы спортту өнүктүрүү долбооруна]] арналган жолугушууда Франциянын президенти [[Эммануэль Макрон]] жана [[ФИФАнын президенти]] [[Жанни Инфантино]] менен жолугушууда [[Либерия|Либериянын]] мурдагы президенти [[Жорж Веа]] жана [[Дидье Дрогба]] сыяктуу мурдагы футболчуларга кошулду. Мбаппе ата-энесинин африкалык тегинен улам африкалык спортту өнүктүрүү ага маанилүү экенин билдирди.

== Аткаруу статистикасы ==

=== Клубдун статистикасы ===
{{КлСтат|Чемпионат|Кубок{{efn|[[Кубок Франции по футболу|Кубок Франции]], [[Кубок Испании по футболу|Кубок Испании]]}}|[[Кубок французской лиги по футболу|Кубок лиги]]|Еврокубки|Прочие{{efn|Остальные официальные матчи}}}}
{{КлСтат/Клуб|[[Монако (футбольный клуб)|Монако]]|[[Чемпионат Франции по футболу|Лига 1]]|сезоны=3}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2015/2016|2015/16]]|11|1|1|0|1|0|1|0|-|-}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2016/2017|2016/17]]|29|15|3|2|3|3|9|6|-|-}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2017/2018|2017/18]]|1|0|0|0|0|0|0|0|1|0}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|41|16|4|2|4|3|10|6|1|0}}
{{КлСтат/Клуб|[[Пари Сен-Жермен]]|[[Чемпионат Франции по футболу|Лига 1]]|сезоны=7}}
{{КлСтат/Сезон|{{аренда}}[[Чемпионат Франции по футболу 2017/2018|2017/18]]|27|13|5|4|4|0|8|4|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2018/2019|2018/19]]|29|33|4|2|2|0|8|4|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2019/2020|2019/20]]|20|18|3|4|3|2|10|5|1|1}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2020/2021|2020/21]]|31|27|5|7|-|-|10|8|1|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2021/2022|2021/22]]|35|28|3|5|-|-|8|6|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2022/2023|2022/23]]|34|29|1|5|-|-|8|7|0|0}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Франции по футболу 2023/2024|2023/24]]|29|27|6|8|-|-|12|8|1|1}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|205|175|27|35|9|2|64|42|3|2}}
{{КлСтат/Клуб|[[Реал Мадрид (футбольный клуб)|Реал Мадрид]]|[[Чемпионат Испании по футболу|Ла Лига]]|сезоны=2}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Испании по футболу 2024/2025|2024/25]]|34|31|4|2|-|-|15|8|6|3}}
{{КлСтат/Сезон|[[Чемпионат Испании по футболу 2025/2026|2025/26]]|31|25|1|2|-|-|11|15|1|0}}
{{КлСтат/ИтогоЗаКлуб|Итого|65|56|5|4|-|-|26|23|7|3}}
{{КлСтат/Итого|311|247|36|41|13|5|100|71|11|5}}

=== Улуттук курама командадагы статистика ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Улуттук курама команда
! Жыл
! Оюндар
! Голдор
! Шаршемби күнү
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | '''[[Франция улуттук футбол курамасы|Франция]]'''
| 2017-жыл
| 10
| 1
| 0.1
|-
| 2018-жыл
| 18
| 9
| 0,5
|-
| 2019-жыл
| 6
| 3
| 0,5
|-
| 2020-жыл
| 5
| 3
| 0.6
|-
| 2021-жыл
| 14
| 8
| 0,57
|-
| 2022-жыл
| 13
| 12
| 0.92
|-
| 2023-жыл
| 9
| 10
| 1.10
|-
| 2024-жыл
| 11
| 2
| 0.18
|-
| 2025-жыл
| 8
| 7
| 0,88
|-
| 2026-жыл
| 12
| 11
| 0.92
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Жалпы сумма
! 106
! 66
! 0,62
|}

=== Улуттук курама команданын беттештеринин тизмеси ===
&lt;templatestyles src=&quot;Import-blanktable/styles.css&quot; /&gt;
[[Файл:Kylian_Mbappé_2018.jpg|thumb|Килиан Мбаппе [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018-жылкы Дүйнө чемпионатынын]] мыкты жаш оюнчусу наамына ээ болду]]

=== Команда ===
'''&quot;Монако&quot;'''

* Франциянын чемпиону : 2016/17 
* '''Жалпысынан: 1 кубок'''

'''Пари Сен-Жермен'''

* Франциянын чемпиону ( '''6''' ): 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24
* Франция Лигасынын Кубогунун ээси ( '''2''' ): 2017/18, 2019/20 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ligue1.com/coupeLigue/article/mbappe-stars-as-psg-beat-monaco-to-lift-cup.htm|title=MBAPPÉ STARS AS PSG BEAT MONACO TO LIFT CUP|publisher=Ligue 1}}&lt;/ref&gt;
* Франция Кубогунун ээси ( '''4''' ): 2017/18 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/news/paris-saint-germain-set-record-with-fourth-straight-coupe-de/1ubb1rik0lw6b1pwatka3l5nh6|title=Paris Saint-Germain set record with fourth straight Coupe De France crown}}&lt;/ref&gt;, 2019/20, 2020/21, 2023/24 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/content/paris-regale-face-a-lyon-pour-remporter-la-coupe-de-france-compte-rendu-olympique-lyonnais-paris-saint-germain-coupe-de-france-2023-2024|title=Paris régale face à Lyon pour remporter la Coupe de France !}}&lt;/ref&gt;
* Франциянын Суперкубогунун ээси ( '''3''' ): 2019, 2020, 2023
* '''Жалпысынан: 15 кубок'''

'''&quot;Реал Мадрид&quot;'''

* УЕФАнын Суперкубогунун жеңүүчүсү: 2024
* Континенттер аралык кубоктун жеңүүчүсү: 2024
* '''Жалпысынан: 2 кубок'''

'''Франциянын курама командасы (19 жашка чейинкилер)'''

* Европа чемпиону (U-19): 2016

'''Франциянын улуттук курама командасы'''

* [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнө чемпиону]] : [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2018]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965|title=France 4–2 Croatia|publisher=BBC Sport|date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;
* [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнөнүн вице-чемпиону]] : [[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022]]
* УЕФА Улуттар Лигасынын жеңүүчүсү: 2020/21
* УЕФА Улуттар Лигасынын коло медалынын ээси: 2024/25
* '''Жалпысынан: 2 кубок'''

=== Жеке ===

*

=== Сыйлыктар ===

* Ардактуу Легиондун рыцары: 2018 

== Эскертүүлөр ==

[[Категория:Арип боюнча футболчулар]]
[[Категория:Арип боюнча спортчулар]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>1pb8xwxt3qvm8ank6y61xo32cdaykby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>650252</id>
      <parentid>650228</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>650252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="46ny5c4vt9entstly9tsv23kg9e143g" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114886}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35659}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7217}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3170}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1140}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1133}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>46ny5c4vt9entstly9tsv23kg9e143g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>650251</id>
      <parentid>650227</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>650251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24269" sha1="c9rp39zi5hzqfnzxmmdxahmw1gdoyv9" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114886}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35659}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13891}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12819}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11072}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baydastann&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7217}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5978}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4960}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4500}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3170}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|QECUB]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1445}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1140}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1133}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:882}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:612}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:526}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:436}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 126 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 142 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>c9rp39zi5hzqfnzxmmdxahmw1gdoyv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орта Азия Инвестмент Холдинг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153097</id>
    <revision>
      <id>650265</id>
      <parentid>649586</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>650265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4732" sha1="hxgf9bjix5zk5xjj6ydh71cffnimgzp" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы|company_name= Орта Азия 
Инвестмент Холдинг
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{cite web}} https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/&lt;/ref&gt; Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;https://ortaasyainvest.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган. &lt;ref&gt;https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597&lt;/ref&gt; Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Карабулуң-1 ГЭСи жана Карабулуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи өткөрүлдү.&lt;ref&gt;https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/ &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://president.kg/ru/news/all/40558&lt;/ref&gt;
[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]

== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}
[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Улуттук долбор]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>hxgf9bjix5zk5xjj6ydh71cffnimgzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650266</id>
      <parentid>650265</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>650266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4655" sha1="fpiktsjh0iarb4ikshy8mcnseoj758i" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}
'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{cite web}} https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/&lt;/ref&gt; Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;https://ortaasyainvest.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган. &lt;ref&gt;https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597&lt;/ref&gt; Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Карабулуң-1 ГЭСи жана Карабулуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]
2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи өткөрүлдү.&lt;ref&gt;https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/ &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://president.kg/ru/news/all/40558&lt;/ref&gt;


== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}
[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Улуттук долбор]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>fpiktsjh0iarb4ikshy8mcnseoj758i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650268</id>
      <parentid>650266</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <origin>650268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4821" sha1="rmbpx8l5jix3c4m4jubisnmt8u8bcfg" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{cite web}} https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/&lt;/ref&gt; Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;{cite web}}
https://ortaasyainvest.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.worldbank.org/en/programs/casa-1000
 |title=CASA-1000 Project
 |website=World Bank
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган. &lt;ref&gt;https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597&lt;/ref&gt; Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Карабулуң-1 ГЭСи жана Карабулуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи өткөрүлдү.&lt;ref&gt;https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/ &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://president.kg/ru/news/all/40558&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]

== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Улуттук долбор]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>rmbpx8l5jix3c4m4jubisnmt8u8bcfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650269</id>
      <parentid>650268</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <comment>Оформление ссылок</comment>
      <origin>650269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7986" sha1="0u143t3bmbic81cj6enyu02l615l9k5" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/
 |title=«Орто Азия Инвестмент Холдинг» начал подготовку энергопроектов в Кыргызстане
 |website=Economist.kg
 |publisher=Economist.kg
 |language=ru
 |date=2026-02-11
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://ortaasyainvest.com/
 |title=Orta Asya Investment Holding
 |website=Orta Asya Investment Holding
 |publisher=Orta Asya Investment Holding
 |language=en
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221
 |title=Orta Asya'ya büyük enerji: İhlas Holding ile Kırgızistan Hükûmeti nihai imzaları attı
 |website=Türkiye Gazetesi
 |publisher=Türkiye Gazetesi
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597
 |title=İhlas Holding'den Kırgızistan'da dev yatırım
 |website=İhlas Haber Ajansı
 |publisher=İhlas Haber Ajansı (İHA)
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html
 |title=В Минэнерго состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Bishkek.media
 |publisher=Bishkek.media
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072
 |title=Türkiye's Orta Asya Investment Holding's hydropower project in Kyrgyzstan to support regional energy transformation
 |website=Anadolu Agency
 |publisher=Anadolu Agency
 |language=en
 |date=2025-07-26
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932
 |title=Реестр инвестиционных соглашений
 |website=Портал открытых данных Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство экономики и коммерции Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/
 |title=Строительство ГЭС в Кыргызстане: ЕАБР и Orta Asya Investment Holding объединяют усилия для развития гидроэнергетики
 |website=Евразийский банк развития
 |publisher=Евразийский банк развития
 |language=ru
 |date=2025-10-23
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Кара-Булуң-1 ГЭСи жана Кара-Булуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056
 |title=В Министерстве энергетики состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи өткөрүлдү.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/
 |title=Президент дал старт строительству каскада Казарманских ГЭС
 |website=ELTR
 |publisher=Национальная телерадиовещательная корпорация Кыргызской Республики (ЭЛТР)
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://president.kg/ru/news/all/40558
 |title=Президент Садыр Жапаров дал старт строительству Казарманского каскада ГЭС
 |website=Президент Кыргызской Республики
 |publisher=Администрация Президента Кыргызской Республики
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]

== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Улуттук долбор]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>0u143t3bmbic81cj6enyu02l615l9k5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650270</id>
      <parentid>650269</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <origin>650270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="qxy11808jeab9pal43thztqub7i2oyk" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/
 |title=«Орто Азия Инвестмент Холдинг» начал подготовку энергопроектов в Кыргызстане
 |website=Economist.kg
 |publisher=Economist.kg
 |language=ru
 |date=2026-02-11
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://ortaasyainvest.com/
 |title=Orta Asya Investment Holding
 |website=Orta Asya Investment Holding
 |publisher=Orta Asya Investment Holding
 |language=en
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221
 |title=Orta Asya'ya büyük enerji: İhlas Holding ile Kırgızistan Hükûmeti nihai imzaları attı
 |website=Türkiye Gazetesi
 |publisher=Türkiye Gazetesi
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597
 |title=İhlas Holding'den Kırgızistan'da dev yatırım
 |website=İhlas Haber Ajansı
 |publisher=İhlas Haber Ajansı (İHA)
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html
 |title=В Минэнерго состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Bishkek.media
 |publisher=Bishkek.media
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072
 |title=Türkiye's Orta Asya Investment Holding's hydropower project in Kyrgyzstan to support regional energy transformation
 |website=Anadolu Agency
 |publisher=Anadolu Agency
 |language=en
 |date=2025-07-26
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932
 |title=Реестр инвестиционных соглашений
 |website=Портал открытых данных Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство экономики и коммерции Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/
 |title=Строительство ГЭС в Кыргызстане: ЕАБР и Orta Asya Investment Holding объединяют усилия для развития гидроэнергетики
 |website=Евразийский банк развития
 |publisher=Евразийский банк развития
 |language=ru
 |date=2025-10-23
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Кара-Булуң-1 ГЭСи жана Кара-Булуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056
 |title=В Министерстве энергетики состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи өткөрүлдү.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/
 |title=Президент дал старт строительству каскада Казарманских ГЭС
 |website=ELTR
 |publisher=Национальная телерадиовещательная корпорация Кыргызской Республики (ЭЛТР)
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://president.kg/ru/news/all/40558
 |title=Президент Садыр Жапаров дал старт строительству Казарманского каскада ГЭС
 |website=Президент Кыргызской Республики
 |publisher=Администрация Президента Кыргызской Республики
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]

== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>qxy11808jeab9pal43thztqub7i2oyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650271</id>
      <parentid>650270</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <origin>650271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8122" sha1="38xkjgh63h3iyxtv4c3zsme8gl1aoyn" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/
 |title=«Орто Азия Инвестмент Холдинг» начал подготовку энергопроектов в Кыргызстане
 |website=Economist.kg
 |publisher=Economist.kg
 |language=ru
 |date=2026-02-11
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://ortaasyainvest.com/
 |title=Orta Asya Investment Holding
 |website=Orta Asya Investment Holding
 |publisher=Orta Asya Investment Holding
 |language=en
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221
 |title=Orta Asya'ya büyük enerji: İhlas Holding ile Kırgızistan Hükûmeti nihai imzaları attı
 |website=Türkiye Gazetesi
 |publisher=Türkiye Gazetesi
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597
 |title=İhlas Holding'den Kırgızistan'da dev yatırım
 |website=İhlas Haber Ajansı
 |publisher=İhlas Haber Ajansı (İHA)
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html
 |title=В Минэнерго состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Bishkek.media
 |publisher=Bishkek.media
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072
 |title=Türkiye's Orta Asya Investment Holding's hydropower project in Kyrgyzstan to support regional energy transformation
 |website=Anadolu Agency
 |publisher=Anadolu Agency
 |language=en
 |date=2025-07-26
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932
 |title=Реестр инвестиционных соглашений
 |website=Портал открытых данных Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство экономики и коммерции Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/
 |title=Строительство ГЭС в Кыргызстане: ЕАБР и Orta Asya Investment Holding объединяют усилия для развития гидроэнергетики
 |website=Евразийский банк развития
 |publisher=Евразийский банк развития
 |language=ru
 |date=2025-10-23
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Кара-Булуң-1 ГЭСи жана Кара-Булуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056
 |title=В Министерстве энергетики состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи [[Кыргыз Республикасынын президенти]] [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаровдун]] катышуусунда өткөрүлдү.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/
 |title=Президент дал старт строительству каскада Казарманских ГЭС
 |website=ELTR
 |publisher=Национальная телерадиовещательная корпорация Кыргызской Республики (ЭЛТР)
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://president.kg/ru/news/all/40558
 |title=Президент Садыр Жапаров дал старт строительству Казарманского каскада ГЭС
 |website=Президент Кыргызской Республики
 |publisher=Администрация Президента Кыргызской Республики
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]


== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>38xkjgh63h3iyxtv4c3zsme8gl1aoyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650272</id>
      <parentid>650271</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <origin>650272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8114" sha1="trqw578wkm09vlopunvxut9k8oeb6ec" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
 |company_name= Орта Азия Инвестмент Холдинг
 |энелик компания=Ихлас Холдинг|foundation=Февраль, 2024
 |industry=Энергетика
 |homepage=https://ortaasyainvest.com/
 |company_logo=[[File:Logo Orta Asya.png|thumb|Orta Asya Investment Holding]]
 |location=Кыргыз Республикасы}}

'''«Орта Азия Инвестмент Холдинг»''' ачык акционердик коому – '''[[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]]''' энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруучу инвестициялык компания.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://economist.kg/enierghietika/2026/02/11/orto-aziia-inviestmient-kholdingh-nachal-podghotovku-enierghoproiektov-v-kr/
 |title=«Орто Азия Инвестмент Холдинг» начал подготовку энергопроектов в Кыргызстане
 |website=Economist.kg
 |publisher=Economist.kg
 |language=ru
 |date=2026-02-11
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Компания [[:en:İhlas_Holding|Ihlas Holding]] тобунун курамына кирет.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://ortaasyainvest.com/
 |title=Orta Asya Investment Holding
 |website=Orta Asya Investment Holding
 |publisher=Orta Asya Investment Holding
 |language=en
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/orta-asyaya-buyuk-enerji-ihlas-holding-ile-kirgizistan-hukumeti-nihai-imzalari-atti-1137221
 |title=Orta Asya'ya büyük enerji: İhlas Holding ile Kırgızistan Hükûmeti nihai imzaları attı
 |website=Türkiye Gazetesi
 |publisher=Türkiye Gazetesi
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын август айында [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]] менен «Орта Азия Инвестмент Холдинг» ААКнын ортосунда [[Казарман]] ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо долбоорун ишке ашыруу боюнча Инвестициялык келишимге кол коюлган.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.iha.com.tr/haber-ihlas-holdingden-kirgizistanda-dev-yatirim-1196597
 |title=İhlas Holding'den Kırgızistan'da dev yatırım
 |website=İhlas Haber Ajansı
 |publisher=İhlas Haber Ajansı (İHA)
 |language=tr
 |date=2025-08-02
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;
Долбоорго тартылуучу инвестициялардын жалпы көлөмү 3 миллиард АКШ долларын түзөт.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://bishkek.media/v-minenergo-sostoialas-rabochaia-vstrecha-po-proekty-kazarmanskogo-kaskada.html
 |title=В Минэнерго состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Bishkek.media
 |publisher=Bishkek.media
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/turkiye-s-orta-asya-investment-holding-s-hydropower-project-in-kyrgyzstan-to-support-regional-energy-transformation/3659072
 |title=Türkiye's Orta Asya Investment Holding's hydropower project in Kyrgyzstan to support regional energy transformation
 |website=Anadolu Agency
 |publisher=Anadolu Agency
 |language=en
 |date=2025-07-26
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2025-жылдын декабрь айында долбоорго Улуттук инвестициялык долбоор макамы ыйгарылган. &lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://egov.kg/ru/ministry/economy/operations/2932
 |title=Реестр инвестиционных соглашений
 |website=Портал открытых данных Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство экономики и коммерции Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt; Hill International компаниясы долбоордун башкы стратегиялык консультанты болуп саналат.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eabr.org/press/releases/stroitelstvo-ges-v-kyrgyzstane-eabr-i-orta-asya-investment-holding-obedinyayut-usiliya-/
 |title=Строительство ГЭС в Кыргызстане: ЕАБР и Orta Asya Investment Holding объединяют усилия для развития гидроэнергетики
 |website=Евразийский банк развития
 |publisher=Евразийский банк развития
 |language=ru
 |date=2025-10-23
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

Долбоор [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясында]] үч гидроэлектр станцияны курууну көздөйт: Ала-Буга ГЭСи, Кара-Булуң-1 ГЭСи жана Кара-Булуң-2 ГЭСи. Каскаддын жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт түзүп, орточо жылдык өндүрүшү 3,75 млрд кВт⋅сааттан ашат. &lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://minenergo.gov.kg/ru/news/1056
 |title=В Министерстве энергетики состоялась рабочая встреча по проекту Казарманского каскада ГЭС
 |website=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |publisher=Министерство энергетики Кыргызской Республики
 |language=ru
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

2026-жылдын 25-июнунда [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районундагы]] [[Казарман]] айылында «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи [[Кыргыз Республикасынын президенти]] [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаровдун]] катышуусунда өткөрүлдү.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://eltr.kg/ru/prezident-dal-start-stroitelstvu-kaskada-kazarmanskih-ges/
 |title=Президент дал старт строительству каскада Казарманских ГЭС
 |website=ELTR
 |publisher=Национальная телерадиовещательная корпорация Кыргызской Республики (ЭЛТР)
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://president.kg/ru/news/all/40558
 |title=Президент Садыр Жапаров дал старт строительству Казарманского каскада ГЭС
 |website=Президент Кыргызской Республики
 |publisher=Администрация Президента Кыргызской Республики
 |language=ru
 |date=2026-06-25
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров.jpg|left|thumb|350x350px|Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров жана Ахмет Мүжахид Өрен. «Казарман ГЭСтер каскады» долбоорун расмий ишке ашыруунун башталышына карата мезгил кутусун салуу аземи.[https://president.kg/ru/news/all/40558]]]

== Колдонулган булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Энергетика]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Нарын дарыясы]]
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
&lt;references /&gt;
__INDEX____NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>trqw578wkm09vlopunvxut9k8oeb6ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашымбаев, Маулен Сагатханулы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153246</id>
    <revision>
      <id>650250</id>
      <parentid>650249</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <origin>650250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40774" sha1="5wic0idzhziqx44y16dsll641qo8plx" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[казак]]
|дини = [[ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[Файл:OrdenDostik.png|40px]]
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультант.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенте (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары, орус жана англис тилдерин да билет.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.[2]

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деди ал. [1] Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти. [


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн.[1] 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан.[2] Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган.[1] 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>5wic0idzhziqx44y16dsll641qo8plx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650253</id>
      <parentid>650250</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <origin>650253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40811" sha1="60xsjlg3rbosc3zco3gk8yr9ljawcgx" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[Казактар|казак]]
|дини = [[ислам дини|ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[Файл:OrdenDostik.png|40px]]
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультант.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенте (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары, орус жана англис тилдерин да билет.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.[2]

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деди ал. [1] Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти. [


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн.[1] 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан.[2] Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган.[1] 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>60xsjlg3rbosc3zco3gk8yr9ljawcgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650267</id>
      <parentid>650253</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <origin>650267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41136" sha1="9bn7v8lmiuidud19r8f1x8wc3ijtm3y" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[Казактар|казак]]
|дини = [[ислам дини|ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[File:OrdenBars 1kl rib.png]]     [[File:OrdenKurmet.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10RK.png]]   [[File:Medal20RK.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10Konstitution.png]]        [[File:Medal20Konstitution.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Medal25RK.png]]    [[File:Medal25RK.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Orden of Friendship.png]]      [[File:OrdenParasat.png]]&lt;br&gt; 

[[File:Orden Sodruzhestvo.jpg]] 
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультант.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенте (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары, орус жана англис тилдерин да билет.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.[2]

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деди ал. [1] Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти. [


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн.[1] 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан.[2] Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган.[1] 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>9bn7v8lmiuidud19r8f1x8wc3ijtm3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650296</id>
      <parentid>650267</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <origin>650296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41151" sha1="4i6u0j2w89jslym1k0mzxxfzuxh182s" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[Казактар|казак]]
|дини = [[ислам дини|ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[File:OrdenBars 1kl rib.png]]     [[File:OrdenKurmet.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10RK.png]]   [[File:Medal20RK.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10Konstitution.png]]        [[File:Medal20Konstitution.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Medal25RK.png]]    [[File:Medal25RK.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Orden of Friendship.png]]      [[File:OrdenParasat.png]]&lt;br&gt; 

[[File:Orden Sodruzhestvo.jpg]] 
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультанты.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенти (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары орус жана англис тилдеринде эркин сүйлөйт.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.[2]

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деди ал. [1] Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти. [


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн.[1] 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан.[2] Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган.[1] 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>4i6u0j2w89jslym1k0mzxxfzuxh182s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650297</id>
      <parentid>650296</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмүр баяны */</comment>
      <origin>650297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41152" sha1="2rhc5a3gbub2quvqpzawvqpdmxl0tn3" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[Казактар|казак]]
|дини = [[ислам дини|ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[File:OrdenBars 1kl rib.png]]     [[File:OrdenKurmet.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10RK.png]]   [[File:Medal20RK.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10Konstitution.png]]        [[File:Medal20Konstitution.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Medal25RK.png]]    [[File:Medal25RK.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Orden of Friendship.png]]      [[File:OrdenParasat.png]]&lt;br&gt; 

[[File:Orden Sodruzhestvo.jpg]] 
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультанты.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары.

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенти (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары орус жана англис тилдеринде эркин сүйлөйт.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.[2]

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деди ал. [1] Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти. [


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн.[1] 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан.[2] Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган.[1] 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>2rhc5a3gbub2quvqpzawvqpdmxl0tn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650298</id>
      <parentid>650297</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ханбийке Асанова</username>
        <id>38297</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мажилистин депутаты (2012–2018) */</comment>
      <origin>650298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41131" sha1="fz3lbo2wnclkjujdm97a92c5tcgruna" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          =Маулен Сагатхан уулу Ашымбаев
|сүрөтү = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| кызматы          =Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы 
| катары            = 
| желек             = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2          = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы =   4-май, 2020
| иш аяктоо убагы       = 01-июль, 2026 
|президент           = [[Касым-Жоомарт Токаев|Токаев Касым-Жомарт Кемелевич]]
| премьер            =  Бектенов Олжас Абаевич &lt;br&gt; 
| андан мурунку инсан   = Назарбаева Дарига Нурсултановна 
| андан кийинки инсан =
| кызматы_2         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_2            = 
| желек_2            = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| желек2_2         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_2 =   04-май, 2020
| иш аяктоо убагы_2       = 01-июль, 2026
| андан мурунку инсан_2  = Назарбаева Дарига Нурсултановна
| андан кийинки инсан_2 =  
| кызматы_3         = Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары
| катары_3            = 
| желек_3            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_3         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_3 =   18-декабрь, 2019
| иш аяктоо убагы_3       = 04-май, 2020
| андан мурунку инсан_3  = Калетаев Дархан Аманович
| андан кийинки инсан_3 = Абаев Даурен Аскербекович
| кызматы_4         =Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы
| катары_4            = 
| желек_4            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_4         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_4 =   30-июль
| иш аяктоо убагы_4       = 18-декабрь, 2019
| андан мурунку инсан_4  = Сулейменов Тимур Муратович
| андан кийинки инсан_ = Бозумбаев Канат Алдабергенович
| кызматы_5         =«Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары
| катары_5            = Flag of Nur Otan (2019).svg
| желек_5            = Flag of Kazakhstan.svg
| желек2_5         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_5 =   1 февраль, 2018
| иш аяктоо убагы_5       =  29 июнь, 2019
| андан мурунку инсан_5  = Кул-Мухаммед Мухтар Абрар уулу
| андан кийинки инсан_ = Байбек Бауыржан Кыдыргали уулу
| кызматы_6         =Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_6            = 
| желек_6            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_6         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_6 =   20 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_6       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_6  = Жолшибеков Амзебек Рысбекович
| андан кийинки инсан_6 = Ерман Мухтар Тилдабек уулу
| кызматы_7         =Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы
| катары_7            = 
| желек_7            = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| желек2_7         = Flag of Kazakhstan.svg
| иш баштоо убагы_7 =   18 январь, 2012
| иш аяктоо убагы_7       = 7 февраль, 2018
| андан мурунку инсан_7  = 
| андан кийинки инсан = 

|билими = Саясий илимдердин кандидаты (2021)
|кесиби = экономист, саясатчы
|партиясы =[[Аманат (партия)|Аманат]]  
|туулган жылы           =  28.01.1971
|туулган жери             = [[Алматы|Алматы шаары]], [[Казакстан|Казакстан Республикасы]],[[Кыргыз ССРи]], [[СССР]] 
 |каза болгон датасы       = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = Айгуль Бутеева
|балдары = Үч кызы жана бир уулу бар
1996-жылы туулган Айганым &lt;br&gt;
1999-жылы туулган Алтынай &lt;br&gt;
2004-жылы туулган Алима &lt;br&gt;
2022-жылы туулган Амирлан
|улуту = [[Казактар|казак]]
|дини = [[ислам дини|ислам]]
|атасы = Ашимбаев Сагат
|энеси = Бейсенова Шарбану 
|сайты = 
|сыйлыктары = [[File:OrdenBars 1kl rib.png]]     [[File:OrdenKurmet.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10RK.png]]   [[File:Medal20RK.png]]&lt;br&gt;


[[File:Medal10Konstitution.png]]        [[File:Medal20Konstitution.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Medal25RK.png]]    [[File:Medal25RK.png]]&lt;br&gt; 


[[File:Orden of Friendship.png]]      [[File:OrdenParasat.png]]&lt;br&gt; 

[[File:Orden Sodruzhestvo.jpg]] 
}}

'''Маулен Сагатхан уулу''' '''Ашымбаев''' (каз. Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев (1971-жылы 28-январда туулган, Алматы, Казак ССРи, СССР) - казакстандык мамлекеттик ишмер жана экономист. 2020-жылдан 2026-жылы Сенат жоюлганга чейин Казакстан Парламентинин Сенатынын төрагасы. 2019-жылдан 2020-жылга чейин Президенттик администрациянын жетекчисинин биринчи орун басары.

== Билим берүү ==
1988—1993 — Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университети, экономист, саясий экономия мугалими.

2001 — Саясий илимдердин кандидаты (диссертациянын темасы: «Казакстандагы саясий транзит жана глобалдык демократиялашуу процесстеринин контекстинде»).

2003 — Джонс Хопкинс университети (АКШ), Эл аралык изилдөөлөр боюнча жогорку мектеби (SAIS) [англ.], илимий стажировка.

2015—2016 — Тафтс университети, Флетчер атындагы укук жана дипломатия мектеби, эл аралык мамилелер боюнча магистр.

== Өмүр баяны ==
1993—1994 — жылдары университетти аяктагандан кийин Басма жана массалык маалымат министрлигинин системасында иштеген.

1994—1995-жж. — Казакстан Республикасынын Жогорку Советинин депутатынын жардамчысы.

1995-жылдын июнь—ноябрь айларында — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин аппаратында консультанты.

1995—1999-жж. — Казакстан Республикасынын Президенттик администрациясынын Анализ жана стратегиялык изилдөөлөр борборунун улук эксперти, сектор башчысы, биринчи орун басары.

1999—2000-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун жетекчиси.

2000—2002-жж. — Казакстан Республикасынын Коопсуздук Кеңешинин Аналитикалык борборунун башчысы — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2002—2005-жж. — Казакстан Республикасынын Президентине караштуу стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору.

2005— 2006— жылдары —  Казакстан Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары.

2006— 2011— жылдары —  Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын жетекчисинин орун басары.

2012-жылдын январь айынан 2016-жылдын январь айына чейин — Казакстан Республикасынын Парламентинин V чакырылышынын Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2016-жылдын 25-мартынан тартып — Казакстан Республикасынын VI чакырылыштагы Парламентинин Мажилисинин депутаты, Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин төрагасы.

2018-жылдын 1-февралынан тартып — «Нур Отан» партиясынын төрагасынын биринчи орун басары.

2019-жылдын 30-июлунан 2019-жылдын 18-декабрына чейин — Казакстан Республикасынын Президентинин жардамчысы.

2019-жылдын 18-декабрынан — Казакстан Республикасынын Президентинин Администрациясынын Башчысынын биринчи орун басары.

2020-жылдын 4-майынан тартып - Казакстан Республикасынын Парламентинин Сенатынын төрагасы.

Казакстан Бочча федерациясынын президенти (негизделгенден бери).

Казак тилинен сырткары орус жана англис тилдеринде эркин сүйлөйт.

== Президенттик администрациядагы ишмердүүлүк ==
2009-жылдын декабрь айында, Казакстан элдер ассамблеясы тарабынан иштелип чыккан «Улуттук биримдик» доктрина долбооруна байланыштуу, акын Мухтар Шаханов баштаган казак интеллектуалдарынын тобу бул документти кабыл алууга каршы нааразычылык билдирип, бийликке тогуз талап коюп, мөөнөтсүз ачкачылык жарыялашкан. Акциянын белгиленген күнүнүн алдында Шаханов күтүүсүз жерден ачкачылыктан баш тартты, муну доктринаны жалпы элдик талкуулоону токтотуу тууралуу президенттик администрациядан жооп келгендиги менен түшүндүрдү. Шахановдун айтымында, дал ушул Ашимбаев бийликтин интеллектуалдардын талаптарын аткаруу боюнча убадасын жеткирген.

Алматыдагы Республика аянтындагы митингде Шаханов коомчулукка президенттин администрациясынын башчысынын орун басары Маулен Ашимбаев бийлик тогуз талаптын баарын аткарууга даяр экендигин билдиргенин айтты.[1] Жакында өткөн «Азаттык» радиосунун тегерек столунда катышуучулар ар кандай баа беришти. Айрымдары болуп өткөн окуяны жарандык коомдун чыныгы жеңиши деп эсептесе, башкалары, атап айтканда, диссидент Каришал Асанов чиновниктин убадалары президенттин өзүнүн убадаларына барабар эмес деп ойлошкон.

== Мыйзам чыгаруу иши ==

=== Мажилистин депутаты (2012–2018) ===
2012-жылы Мажилистин шайлоосунда Борбордук шайлоо комиссиясынын 2012-жылдын 18-январындагы №8/163 токтому менен V чакырылыштын депутаты мандатын алган.

2014-жылдын күзүндө Мажилис Евразия экономикалык биримдиги жөнүндөгү келишимди бир добуштан ратификациялады. Добуш берүүгө чейин Ашимбаевдин документти 11-декабрга чейин кароо мүмкүнчүлүгү тууралуу билдирүүлөрү биримдиктин каршылаштарында процессти создойт деген үмүттү жараткан.[1] Ратификациядан кийин Ашимбаев президенттин позициясын кайталоо менен чектелген, ага ылайык келишим Казакстандын укуктары бузулган учурда биримдиктен чыгууга мүмкүндүк берген ченемдерди камтыйт. Бул чечим социалдык тармактарда катуу сынга алынып, колдонуучулар депутаттарды өлкөнүн кызыкчылыктарына чыккынчылык кылды деп айыпташкан.

2015-жылы Ашимбаев беш жылдан ашык иштелип чыккан «Маалыматка жетүү жөнүндө» мыйзам долбоорун илгерилетүүгө жигердүү катышкан. Анын айтымында, мыйзамдын кабыл алынышы коррупцияга каршы күрөштө маанилүү кадам болушу керек эле: «Коррупциянын негизги шарттарынын бири – бул маалыматтын жоктугу, маалыматтын жабык болушу».[1] Ашимбаев мыйзам кабыл алынгандан кийин мамлекеттик органдардын карамагындагы бардык маалыматтын 70%ына жакыны ачык маалымат болорун, ал эми ал учурда бул көрсөткүч 40%дан ашпаганын убадалаган. Эксперттер өз идеясын колдошкон, бирок айрым жоболордун, айрыкча «кызматтык маалымат» түшүнүгүнө байланыштуу так эместигин сындашкан.

2016-жылдын июнь айында Актоодо куралдуу кол салуулардан кийин антитеррордук мыйзамдарды иштеп чыгуу иши бир топ тездетилди. 2016-жылдын сентябрь айында Ашимбаев комитеттин жыйынын жетектеп жатып, каралып жаткан мыйзам долбоорун сынга алды. Анын пикиринде, документ күч колдонуу чараларына өтө эле көп басым жасап, көйгөйдүн идеологиялык жактарын камтыган эмес. &quot;Идеологияга идеология менен гана каршы турууга болот&quot;, - деген. Жыйынга катышкан укук коргоочулар жазаны күчөтүү социалдык жагын эске албаса, өзү коомдо нааразычылыкты жаратышы мүмкүн деп эскертишти.


2017-жылдын май айында Ашимбаев 2016-жылдан бери экстремизм беренелери боюнча кылмыш жоопкерчилигине 220 адам тартылганын билдирди. Анын комитетинин көчмө жыйыны Актобеде өттү, бул аймакты атайын кызматтар &quot;эң татаал диний кырдаалдагы аймак&quot; деп мүнөздөшкөн. 2017-жылдын ноябрь айында дин аалымдарынын форумунда Ашимбаев салафизм биздин жолубуз да, ата-бабаларыбыздын жолу да эмес деп түз айткан. Ошол эле учурда ал балдардын диний билим алуусун күчөтүү маселесин койгон. Маалыматтарга караганда, жылына миңге жакын бейформал окуу жайларында 30 миңге жакын бала дин боюнча билим алышкан.

2017-жылдын февралында Ашимбаев Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Павел Шперовдун Казакстанга карата аймактык дооматтары тууралуу билдирүүлөрүн ачык айыптап, аларды жол берилгис деп атаган. 2017-жылдын жайында Орусиянын Сирияга казак аскерлерин жөнөтүү өтүнүчү тууралуу маалыматтар пайда болгондо, Ашимбаев парламентке мындай суроо-талап түшкөн эмес деп билдирген, ал эми аскерлерди жөнөтүү БУУнун Коопсуздук Кеңешинин мандаты болгон учурда гана мүмкүн болоорун белгилеген.

=== Сенаттын төрагасы ===
2020-жылдын 4-майында эртең менен президент Токаевдин №318 жарлыгы менен Дарига Назарбаеванын ордуна Сенаттын депутаты болуп дайындалып, андан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын токтому менен катталып, ошол эле күнү жыйында бир добуштан төрага болуп шайланган. Ашимбаев Сенаттын акыркы төрагасы болгон, анткени 2026-жылдын 1-июлунда эки палаталуу парламенттик системаны жоюп, бир палаталуу Курултайга өтүүчү жаңы Конституцияны кабыл алуунун натыйжасында конституциялык реформанын алкагында Сенат жана Мажилис жоюлган.

2024-жылы Улуттук экономиканын мурдагы министри Куандык Бишимбаев тарабынан Салтанат Нукенованын өлтүрүлүшү боюнча резонанстуу иштен кийин, коомдук активисттер &quot;Сенаттын каттары&quot; акциясын баштап, Маулен Ашимбаевге аялдардын укуктарын коргоо мыйзам долбоорун кароону суранып кайрылууларды жөнөтүүнү чакырышты. Чакырыкка беш миңге жакын адам жооп берип, кампания башталгандан бир жума өткөндөн кийин депутаттар үй-бүлөлүк зомбулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген &quot;Салтанат мыйзамы&quot; деп аталган мыйзамды жактырышты.[1] Ошол эле учурда, буга чейин, 2023-жылдын ноябрь айында, Ашимбаев мамлекеттик башкаруу системасында үйүндө абьюз менен алектенген адамдар жок деп билдирип, бул укук коргоочулардын сынына кабылган.

2024-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өзү алып барган &quot;Талдау talks&quot; подкастын баштаган. Долбоор эксперттер жана чиновниктердин катышуусунда өлкөнүн экономикалык жана саясий көйгөйлөрүнө арналган.[1] Баяндамачылар Ашимбаевдин кесиптештерине ыңгайсыз суроолорду берип, экономикалык саясатты сындоосун казак мамлекеттик машинасы үчүн стандарттуу эмес формат катары белгилешкен. Чакырылган экономисттердин бири видеокамералар алдындагы жолугушууну коммуникацияны революциялоо деп атаган.

==== &quot;Деназарбаевдештирүү&quot; ====
2022-жылы май айында Маулен Ашимбаев Конституцияга экс-президент Нурсултан Назарбаевдин статусун бекемдөөгө каршы чыккан жарандардын үлүшүн 95–99% деп баалаган. 2022-жылы сентябрда Сенат анын жетекчилиги астында «Биринчи президент күнүн» мамлекеттик майрамдар тизмесинен чыгарган. Ашимбаев 25-октябрда Республика күнүн жаңы майрам катары бекитүүнү тарыхый жана өтө маанилүү чечим деп атады. 2023-жылы январь айында ал «Биринчи Президент — Елбасы жөнүндөгү» мыйзамдын жокко чыгарылышына байланыштуу «Ардактуу сенатор» наамы да регламенттен чыгарылганын жарыялады.

Муну менен Ашимбаев өткөндү тууралуу кескин сөздөрдөн алыс болууга аракет кылган. Мажилисте иштеп турганда Назарбаевдин мүлкүнүн кол тийгис тийбестигин кеңейткен түзөтүүлөргө добуш бергендиги тууралуу фактыны комментарийлеп жатып, Ашимбаев эч бир чечими үчүн уялууга негиз жоктугун айтты, кошумчалагандай, балким, бүгүнкү күндө биздин чындыкты чагылдырбаган мыйзамдар болгондур.

==== Социалдык-экономикалык маселелер ====
2023-жылдын ноябрь айында Ашимбаев өкмөттүн Улуттук фонддун каражаттарын пайдалануу боюнча парламент алдында отчет бербегендигин сынга алып, бюджеттик отчеттордо маалымат жок деп билдирген.[1] 2024-жылдын декабрь айында Ашимбаев теңгенин алсызданышы тууралуу комментарий берип, улуттук валютаны долларга байлоо туңгуюк мамиле деп атаган, бирок ошол эле учурда чет элдик валютанын экономика үчүн маанилүүлүгүн баса белгилеген.[2] 2025-жылдын февраль айында КНСти жогорулатуу талкуусунун контекстинде, ал алгач мамлекеттик чыгымдарды кайра карап чыгууну жана алардын натыйжасыз бөлүгүн кыскартууну талап кылып, Илон Маск жетектеген АКШ өкмөтүнүн натыйжалуулук департаментинин тажрыйбасына шилтеме кылган.[3]

2024-жылдын февралында Ашимбаев Казакстандын түштүгүнөн түндүгүнө калктын көчүрүү боюнча мамлекеттик программанын ийгиликсиздигин мойнуна алды, анткени жеңилдиктерге карабастан, түндүк аймактардын калкынын саны азайып жаткан. 

== Партиялык ишмердүүлүк ==

=== 2019-жылдагы президенттик шайлоо ===
Кыргыз тилине которулган текст: Касым-Жомарт Токаевдин талапкерлигин колдогон республикалык коомдук штабдын жетекчиси катары, &quot;Нур Отан&quot; партиясынын төрагасынын биринчи орун басары Ашимбаев, эфир күнү Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жыйынына катышкан талапкер Токаевдин ордуна теледебатка чыккан. [1] Дебаттар Казакстандын жаңы тарыхында экинчи гана жолу өткөн. Ашимбаев Токаевдин программасын үч негизги багытка: мураскерчилик, адилеттүүлүк жана өнүгүүгө негизденип тааныштырып, чыныгы мекенчил катары талапкерге добуш берүүгө чакырды. Ири партиялардын талапкерлеринин өздөрүнүн катышпагандыгы шайлоочуларды сыйлабоо катары бааланган.

Шайлоо өнөктүгү учурунда Ашимбаев курч коомдук кырдаалдарды жөнгө салуу менен да алектенген. 2019-жылдын 4-июнунда, сот чечимдерине макул болбогон 74 жаран Нур Отандын борбордук кеңсесинде чогулуп, Токаев менен жолугушууну талап кылышканда, алардын алдына Токаевдин ордуна Ашимбаев чыгып, атайын комиссия түзүүнү убада кылган.[1] Бирок кийинчерээк нааразы болгондор комиссия түзүлбөгөндүгүн билдиришкен. Бул маселе 2019-жылдын июль жана ноябрь айларында, ошондой эле 2020-жылы кайрадан көтөрүлгөн.

== Кош бийлик ==

=== Орусия-Украина согушу ===
2022-жылдын апрелинде Бучадан жайкын тургундардын сөөктөрү табылгандан кийин, Маулен Ашимбаев БУУнун колдоосу астында, эмоциясыз жана айыптоолорсуз кеңири иликтөө жүргүзүүгө чакырды.[1] 2023-жылдын майында ал Казакстан Орусияга каршы санкцияларга кошулбай турганын, бирок көп багыттуу саясатты карманып, аларды айланып өтүү үчүн өз аймагын жана компанияларын колдонууга жол бербей турганын кайталады.[2] 2024-жылдын майында Ашимбаев Украинанын президенти Зеленскийдин Борбор Азия өлкөлөрү «Кремлге ыктап жатат» деген билдирүүсүнө макул болгон жок жана Казакстандын позициясы так экенин баса белгиледи, анткени «кан төгүүнү токтотуу жана согушту токтотуу өтө маанилүү».

Ушул билдирүүлөрдүн фонунда, орус саясатчыларынын чабуулдарына реакцияда сабырдуулук мүнөздүү бойдон калды. 2024-жылдын май айында, Мамлекеттик Думанын төрагасынын орун басары Пётр Толстой Казакстанды орустарга каршы маанайда айыптап, Алматынын казак чеби жөнүндө айтканда, Ашимбаев Толстойдун сөздөрүн анын жеке пикири деп атап, кырдаалды курчутпоону сурап гана чектелген.

=== Кош бийлик ===
2024-жылдын июль айында Ашимбаев 2019–2022-жылдардагы мезгилди мүнөздөп, аны эки бийлик доору деп атады, анда эски элиталардын өкүлдөрү мурунку чечим кабыл алуу борборуна көз чаптырып турушкан, ал эми 2022-жылдын январь окуялары, анын айтымында, мурунку режимди калыбына келтирүүгө жана сактап калууга кызыкдар күчтөр тарабынан багытталган. Атып салуу буйругу жана 200дөн ашуун адамдын өлүмү тууралуу Ашимбаев түз айткан жок, бирок Токаев президент үчүн эң оор чечимди кабыл алууга аргасыз болгонун, антпесе өлкө бөлүнүп-жарылып, талкаланган абалда ойгонмок экенин белгиледи.

=== Сингулярдуулук ===
2026-жылдын башында Маулен Ашимбаев көз карандысыз гезитке бир катар макала жарыялап, анда &quot;сингулярдуулук&quot; деген терминди колдонуп, Казакстандын бир палаталуу парламентке өтүшү тарыхый зарылчылык экенин белгилеген. Комментаторлор бул жарыяларды конституциялык реформа талкуусундагы сыноо катары кабыл алышкан. Алардын баамында, Ашимбаев коомду жана элитаны өзгөрүүлөргө алдын ала даярдоого аракет кылган, ошол эле учурда эмне өзгөрөрү тууралуу так жооптордон качкан.

== Сын пикир ==

=== Ачарчылыктын баасы ===
2021-жылдын февраль айында Маулен Ашимбаев: &quot;Ачарчылыкты белгилүү бир улутка каршы кылмыш катары кароого болбойт, анткени ал көптөгөн СССР элдерин камтыган большевик бийлигинин саясатынын натыйжасы болгон&quot; деп билдирип, бул теманы саясий эмес, илимий позициядан кароого чакырган. [1] Тарыхчы Бейбит Койшыбаев бул билдирүү Орусиянын позициясын эске алуу менен жасалганын ачык айтты. Бир катар активисттер трагедияга саясий баа берүүнүн зарылдыгын талап кылып, макул болбой турганын билдиришти.

=== &quot;Хабарды&quot; коргоо ===
2024-жылдын мартында, мамлекеттик «Хабар» телеканалынын ток-шоусундагы жарандык зомбулуктун курмандыгын агрессивдүү күйөөсү менен элдешип кетүүгө көндүрүү боюнча чыккан чатакка комментарий берип жатып, Ашимбаев телеканалды жактап, мамлекеттик каналдардын ишине шек келтирүүгө негиз жок деп билдирген. Ошол эле учурда Ашимбаев Мажилистин бир катар депутаттары сунуштаган «үй-бүлө башчысы жөнүндө» атайын мыйзам кабыл алуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

=== Садыковдун иши ===
2024-жылдын июнь айында Киевде казакстандык оппозициялык активист Айдос Садыковго кол салуу болуп, кийин ал алган жарааттарынан каза болгондон кийин, Ашимбаев казак бийлигинин тиешеси бар деген версияларды четке кагып, аларды провокация жана инсинуация деп атап, Казакстан Украинага шектүү казакстандык жаранды бербей турганын билдирген.

== Эскертүүлөр ==
2020-жылы Ашимбаев Сенаттын спикери болуп шайлангандан кийин, мурдагы дипломат Казбек Бейсебаев аны Токаев үчүн ыңгайлуу адам деп атаган. Карнеги фондунун Вашингтондук аналитиги Пол Стронски бул дайындоону Токаев менен системанын бул кызматка жөндөмдүү технократты көрүүнү каалагандыгынын белгиси катары мүнөздөдү. Саясат таануучу Досум Сатпаев &quot;жаш агашкалардын&quot;, &quot;аксакалдардын&quot; манерасын туурап, лоялдуулукту мамлекеттик кызыкчылыктардан жогору койгондордун пайда болуу коркунучу жөнүндө эскерткен.

== Сыйлыктары ==

* 2001-жыл – Казакстан Республикасынын Ардак грамотасы;
* 2007 - «Курмет» ордени;
* 2015 - «Парасат» ордени;
* 2021 (2-декабрь) - 2-даражадагы «Барыс» ордени ;
* 2026 (17-март) - 1-даражадагы «Барыс» ордени; 
* 6 юбилейлик медаль;
* [[Достук Ордени (Орусия)|Достук ордени]] (2026-жылдын 18-майы, [[Орусия|Россия]] ) - ''орус-казак мамилелерин чыңдоого кошкон олуттуу салымы үчүн'' 
* «Шериктештик» ордени (2018-жылдын 29-ноябры, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''Парламенттер аралык Ассамблеянын жана анын органдарынын ишине активдүү катышкандыгы, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигине мүчө мамлекеттердин элдеринин ортосундагы достукту чыңдоого кошкон салымы үчүн'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/840.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 29 ноября 2018 года № 48 «О награждении орденом Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств „Содружество“»|accessdate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt; ;
* «КМШ ПАА. 25 жыл» медалы (2017-жылдын 27-марты, [[Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы|КМШнын Парламенттер аралык Ассамблеясы]] ) - ''парламентаризмди өнүктүрүү жана бекемдөөдөгү сиңирген эмгеги, Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин иштешинин укуктук базасын өнүктүрүүгө жана өркүндөтүүгө, эл аралык мамилелерди жана парламенттер аралык кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн''  .

== Партиялык ишмердүүлүк ==
100дөн ашык изилдөөлөрдүн, илимий эмгектердин, макалалардын, интервьюлардын жана ар кандай форумдардагы баяндамалардын автору.

* «Казакстандагы саясий транзит: процесстин мазмуну жана өзгөчөлүктөрү» (2001);
* «Заманбап терроризм: Борбордук Азиядан көз караш» (2002, авторлош);
* « [[Казакстан|Казакстандын]] азыркы этаптагы коопсуздугу» (2002);
* «Саясий өткөөл мезгил: глобалдык деңгээлден улуттук өлчөмгө» (2002);
* «11-сентябрга чейин жана андан кийин Борбордук Азия : Геосаясат жана коопсуздук» (2002, биргелешип жазган);
* «Казакстандын мунай жана газ ресурстары дүйнөлүк жана аймактык мамилелер системасында» (2002, авторлош);
* &quot;Каспий-Борбордук Азия аймагындагы күчтөрдүн аскердик-саясий балансы&quot; (2003, биргелешип жазылган)
* Ашимбаев М. С. Реформалардын логикасы. Келечектеги Казакстан тарыхынын жети бабы. — Астана: Фолиант, 2026. — 168 б. — 1000 нуска. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-601-11-0613-9&lt;/nowiki&gt;.

== Үй бүлө ==
Атасы - Сагат Ашимбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмер, жазуучу, адабий сынчы.

Апасы - Шарбану Бейсенова, журналист, жазуучу.

Жубайы - Бутеева Айгүл Аскарбековна.

Үч кызы жана бир уулу бар (1996-жылы туулган Айганым, 1999-жылы туулган Алтынай, 2004-жылы туулган Алима, 2022-жылы туулган Амирлан).

== Булак ==
Ашимбаев Д. Р. Казакстанда ким ким. Алматы, 2012.
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Категория:Достук орденинин (Орусия) кавалерлери]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>fz3lbo2wnclkjujdm97a92c5tcgruna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Manas677</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153294</id>
    <revision>
      <id>650256</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="53kvhd5m7xx3d10t4wrr2qzeozgug76" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:06, 23 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>53kvhd5m7xx3d10t4wrr2qzeozgug76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-40950-70</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153295</id>
    <revision>
      <id>650258</id>
      <timestamp>2026-07-23T15:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="5ygd6b5kx3jflu5aw4v5we1qn4h6at5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:06, 23 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5ygd6b5kx3jflu5aw4v5we1qn4h6at5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Arslan864</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153296</id>
    <revision>
      <id>650259</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="o0c0oosxvc31szuqli2s25yor120j6t" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:07, 23 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o0c0oosxvc31szuqli2s25yor120j6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Tylko Medycyna</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153297</id>
    <revision>
      <id>650260</id>
      <timestamp>2026-07-23T19:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="litep6vv9yum0tts6og7p1i597ajuza" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 19:07, 23 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>litep6vv9yum0tts6og7p1i597ajuza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-41121-24</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153298</id>
    <revision>
      <id>650262</id>
      <timestamp>2026-07-23T21:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="4tjm6jts44ckgoni1cs4e361mk7cz33" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:08, 23 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4tjm6jts44ckgoni1cs4e361mk7cz33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-36426-22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153299</id>
    <revision>
      <id>650264</id>
      <timestamp>2026-07-24T05:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="7pe8qyht3nr2amo0nvrh7rqgsmm9h1n" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:09, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7pe8qyht3nr2amo0nvrh7rqgsmm9h1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонид Плющ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153300</id>
    <revision>
      <id>650275</id>
      <timestamp>2026-07-24T06:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41289-79</username>
        <id>48396</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; {{ТуулганДатасы|26|04|1938}}) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү...&quot;</comment>
      <origin>650275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="66182vi3bigc7rcgotscu3ukejevc91" xml:space="preserve">'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; {{ТуулганДатасы|26|04|1938}}) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Совет бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.</text>
      <sha1>66182vi3bigc7rcgotscu3ukejevc91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650278</id>
      <parentid>650275</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T06:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41289-79</username>
        <id>48396</id>
      </contributor>
      <origin>650278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12920" sha1="ajt2e3jjm7flkyydxf9dc5jyurozw0s" xml:space="preserve">'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;{{УПУ|937/2006|8 листопада 2006|Про відзначення державними нагородами України засновників та активістів Української Громадської Групи сприяння виконанню Гельсінкських угод}}&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
[[Категория:Нарын облусунда туулгандар]]</text>
      <sha1>ajt2e3jjm7flkyydxf9dc5jyurozw0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650284</id>
      <parentid>650278</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41310-97</username>
        <id>48401</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыйлыктар */</comment>
      <origin>650284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12671" sha1="rsvhew52zk0m90hn6lq71484becy6gh" xml:space="preserve">'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
[[Категория:Нарын облусунда туулгандар]]</text>
      <sha1>rsvhew52zk0m90hn6lq71484becy6gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650285</id>
      <parentid>650284</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыйлыктар */</comment>
      <origin>650285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12674" sha1="iz5oh9djf0ncex6iq4928spgg2tuece" xml:space="preserve">'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006 zakon.rada.gov.ua]&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
[[Категория:Нарын облусунда туулгандар]]</text>
      <sha1>iz5oh9djf0ncex6iq4928spgg2tuece</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650286</id>
      <parentid>650285</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <origin>650286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13090" sha1="al6krlf07m74eix1xjliyxpb38eq28a" xml:space="preserve">{{Инсан|ысымы=Леонид Плющ|расмий ысымы={{lang-uk|Леонід Плющ}}|сүрөт=Léonide Pliouchtch.jpg|туулган күнү=[[26-апрель]] [[1939]]|каза болгон күнү=[[4-июнь]] [[2015]]|туулган жери=[[Нарын]], [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]], [[КСРБ]]|каза болгон жери=[[Бессеж]], [[Франция]]}}

'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006 zakon.rada.gov.ua]&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
[[Категория:Нарын облусунда туулгандар]]</text>
      <sha1>al6krlf07m74eix1xjliyxpb38eq28a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650299</id>
      <parentid>650286</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <origin>650299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13225" sha1="n9v932u6onu3pc3vtmz4bj7ts89ryi7" xml:space="preserve">{{Инсан|ысымы=Леонид Плющ|расмий ысымы={{lang-uk|Леонід Плющ}}|сүрөт=Léonide Pliouchtch.jpg|туулган күнү=[[26-апрель]] [[1939]]|каза болгон күнү=[[4-июнь]] [[2015]]|туулган жери=[[Нарын]], [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]], [[КСРБ]]|каза болгон жери=[[Бессеж]], [[Франция]]}}

'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006 zakon.rada.gov.ua]&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
[[Категория:Нарын облусунда туулгандар]]
&lt;references /&gt;
[[Категория:Кыргызстанда төрөлгөндөр]]
[[Категория:Адам укуктары]]</text>
      <sha1>n9v932u6onu3pc3vtmz4bj7ts89ryi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650300</id>
      <parentid>650299</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <origin>650300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13156" sha1="1tyax12z62f0lz3yzw0stzklwv8i5if" xml:space="preserve">{{Инсан|ысымы=Леонид Плющ|расмий ысымы={{lang-uk|Леонід Плющ}}|сүрөт=Léonide Pliouchtch.jpg|туулган күнү=[[26-апрель]] [[1939]]|каза болгон күнү=[[4-июнь]] [[2015]]|туулган жери=[[Нарын]], [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]], [[КСРБ]]|каза болгон жери=[[Бессеж]], [[Франция]]}}

'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006 zakon.rada.gov.ua]&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
&lt;references /&gt;
[[Категория:Адам укуктары]]
[[Категория:Нарын облусунда төрөлгөндөр]]</text>
      <sha1>1tyax12z62f0lz3yzw0stzklwv8i5if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650301</id>
      <parentid>650300</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгилер */</comment>
      <origin>650301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13156" sha1="mfvywqcli29d7j0v5yhmigpao185epp" xml:space="preserve">{{Инсан|ысымы=Леонид Плющ|расмий ысымы={{lang-uk|Леонід Плющ}}|сүрөт=Léonide Pliouchtch.jpg|туулган күнү=[[26-апрель]] [[1939]]|каза болгон күнү=[[4-июнь]] [[2015]]|туулган жери=[[Нарын]], [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]], [[КСРБ]]|каза болгон жери=[[Бессеж]], [[Франция]]}}

'''Леонид Иванович Плющ''' ({{Lang-uk|Леонід Іванович Плющ}}; {{Lang-fr|Léonide Pliouchtch}}; [[26-апрель]] [[1939-жыл|1939]] — [[4-июнь]] [[2015-жыл|2015]]) — украиналык математиги, публицист, адабиятчы, укук коргоочу; кеңештик диссидент социалисттерге таандык. Адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү, Украинанын Хельсинки тобунун тышкы өкүлчүлүгүнүн мүчөсү. [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|КСР]]дин [[Нарын]] шаарында туулган. Одесса (1959) жана Киев университеттерин (1962) бүтүргөн. [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина КСР]]дин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунун кызматкери. 1968-жылдан бери Кеңеш бийлиги тарабынан куугунтукталган. 1973–1976-жылдары ал советтик психиатриялык мекемелерде болгон. 1976-жылы эл аралык коомчулуктун кысымы астында бошотулуп, Францияга көчүп, Франциянын жарандыгын алган. Чет өлкөлөрдө ал негизинен адабият таануу менен алектенген.

== Өмүр баяны ==

=== Жаштык. Билим берүү ===
1939-жылы Нарын шаарында жумушчу үй-бүлөдө туулган. [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] башында Леониддин атасы фронтко кетип, кайтып келген эмес. Дарыгерлер Леонид Плющтун сөөк [[Кургак учук|кургак учугу]] менен ооруганын аныкташканда, үй-бүлөсү [[Одесса|Одессага]] көчүп кетишкен. Төрт жыл бою бала төшөктө жаткан.&lt;ref&gt;[https://www.istpravda.com.ua/dissidents/articles/618e61cae6f12/ Леонід Плющ: «Дисидентами ніхто не називав — не любили це слово» | Історична правда]&lt;/ref&gt;

1959-жылы Леонид мектепти күмүш медаль менен бүтүрүп, Одесса университетинин физика-математика факультетине кирген. Бир жыл бою айыл мугалими болуп иштеген. 1962-жылы Кейип улуттук университетинин механика-математика факультетин аяктаган. 1968-жылга чейин Украина КСРинин Илимдер академиясынын Кибернетика институтунда Антонов Ю. Г. жетектеген биология жана медицинадагы математикалык методдор лабораториясында математик инженер болуп иштеген.

=== Коомдук ишмерлик ===
Ал алтымышынчы жылдардагы Украинанын улуттук-демократиялык кыймылына активдүү катышкан. Леонид Плющ украин жана маскөөлүк укук коргоочулардын ортосундагы байланыштыруучу болгон. Дал ошол адам маскөөлүктөрдү украин өзбасмалары менен тааныштырып, өзбасма китептерин Маскөөдөн Кейипке жеткирип, ал жерден Украина боюнча тараткан.

1964-жылы, [[Никита Хрущёв|Н. Хрущёв]] кызматтан кеткенден кийин, Л. Плющ [[ОКП(б)|КБКП]] Борбордук Комитетине кат жазып, анда КСРБдеги демократиялаштыруу боюнча өз көз карашын билдирген. 1966-жылдан баштап ал самиздат үчүн Кеңеш мамлекетинин мүнөзү, анын идеологиясы жана КСРБдеги улуттук көйгөйлөр жөнүндө макалаларды жаза баштаган. Өз муунунун көптөгөн диссиденттери сыяктуу эле, ал бекем марксист болгон жана &quot;адамдык жүздүү социализмге&quot; ишенген.

=== Куугунтук ===
1968-жылдын июль айында Плющ жумуштан бошотулган. Ал маалымат чогултуп, аны &quot;Учурдагы окуялардын хроникасына&quot; тапшырып, &quot;Український вісник&quot; ({{Lang-ky|Украин кабарчы}}) тараткан. 1969-жылы ал КСРБде адам укуктарын коргоо боюнча демилгелүү топтун мүчөсү болгон.

1969-жылдын май айында Л. Плющ брошюра жасоочу болуп убактылуу жумушка алынган. Көп өтпөй ал БУУга кат жазгандыгы үчүн жумуштан бошотулган.

15.01.72-жылы бир нече жолу тинтүү жүргүзгөндөн кийин Леонид Плющ камакка алынып, Украина КСРинин Кылмыш-жаза кодексинин 62-беренеси - &quot;Кеңеш бийлигин алсыратуу максатында кеңештик каршы үгүт жана пропаганда&quot; боюнча айыпталган. 1973-жылдын январында сот Плюш кылмышты акыл-эси жайында жүргөндө жасаган деп тапкан. 05.07.73-жылы сот Плющту &quot;жай агымдуу шизофрения&quot; диагнозу менен Днепропетровск атайын психиатриялык ооруканасына мажбурлап дарылоого жөнөткөн, ал жерде ал 1976-жылдын январына чейин жаткан; Ал 7-8 ай галоперидол менен &quot;дарыланган&quot;. 03.06.74-жылы медициналык комиссия Л. Плющтун дарылануусун уланткан. Ошол эле жылдын жайында Ванкувердеги Эл аралык математиктер конгресси Л. Плющту тезинен бошотууга чакырган билдирүү жасаган. 1975-жылы белгилүү укук коргоочу Татьяна Ходорович материалдарды чогултуп, өзбасмасында &quot;Леонид Плющтун оорусунун тарыхы&quot; аттуу китепти басып чыгарган. 23-октябрда Парижде Плющту коргоо үчүн чоң митинг уюштурулган. Франциянын, Англиянын жана Италиянын Коммунисттик партияларынын лидерлери аны бошотууну талап кылышкан.

=== Жер оодаруу ===
1976-жылы январь айында Л. Плющ үй-бүлөсү менен КСРБден чыгып, ошондон бери Францияда жашап келет. Батыш психиатрлары аны акыл-эси жайында деп таанышкан.

1976-жылы Л. Плющ &quot;Тарых карнавалында&quot; аттуу автобиографиялык китеп жазган, ал дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө көптөгөн тилдерде кайра басылып чыккан.

1977-жылы Л. Плющ Украина Коммунисттик партиясынын Батыштагы чет элдик өкүлү болгон. Ал кеңештик кыйноо камераларында азап чеккен досторуна жардам берүүгө көп убактысын жана күчүн жумшаган. 70-жылдардын аягында ал &quot;жакшы&quot; социализмдин мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү иллюзияларын жоготуп, ишенимдүү антикоммунист болуп калган. Анын кызыкчылыктары акырындык менен саясаттан маданият таанууга жана адабият таанууга өткөн. Плющ Украинанын &quot;Слово&quot; жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Маданият таануу жаатындагы Шевченко илимий коомунун толук кандуу мүчөсү. &quot;Екзод Тараса Шевченка. Навколо „Москалевої криниці“&quot; ({{Lang-ky|&quot;Тарас Шевченконун чыгышы. &quot;Москаль кудугунун&quot; айланасында&quot;}}) монографиясынын автору. Бул &quot;Москаль кудугу&quot; поэмасынын эки басылышынын оригиналдуу психологиялык жана семиотикалык изилдөөсү.

СССРде демократиялык өзгөрүүлөрдүн башталышы менен Плюш өзүн дээрлик толугу менен адабиятка арнаган. Леонид Иванович Т. Шевченконун, М. Хвылёвыйдын, В. Барканын, Б.-И. Антоничтин, П. Тычинанын, В. Стустун, М. Руденконун, О. Довженконун, О. Галичтин чыгармачылыгы боюнча украин, француз жана орус басылмаларында жарыяланган аналитикалык макалалардын автору. &quot;Малороссиядан Украинага чейин&quot; (1991) даректүү жана аналитикалык видеотасмасынын жана украин маданиятынын абалы жана келечеги боюнча макалалардын автору. Ал коомдо чоң урмат-сыйга ээ болгон.

Ал 2015-жылдын 4-июнунда Францияда 76 жашында каза болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html|title=Помер правозахисник, дисидент Леонід Плющ|accessdate=4 червня 2015|archive-date=5 червня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605075831/http://www.radiosvoboda.org/content/news/27053198.html}}&lt;/ref&gt;. Ал Бессеж шаарында жерге берилген.

== Үй-бүлө ==
Анын жубайы Татьяна Ильевна Житникова күйөөсүнүн көз карашын бөлүшүп, аны менен бирге кеңештик система жөнүндөгү чындыкты чагылдырган самиздат адабияттарын тараткан. Леонид Плющту психиатриялык мекемеден бошотуу үчүн ал жогорку советтик бийликке кат жазып, Батыштын адам укуктары боюнча уюмдарына кайрылган. Уулдары Дмытро жана Олесь менен бирге үй-бүлө эмиграцияда жүргөн.

== Сыйлыктар ==

* 1-даражадагы &quot;Эрдик үчүн&quot; ордени (8-ноябрь 2008)&lt;ref&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/937/2006 zakon.rada.gov.ua]&lt;/ref&gt; - ''жарандык эрдиги, эркиндик жана демократия идеалдарын орнотуу үчүн күрөштөгү жан аябастыгы үчүн жана Хельсинки келишимдерин ишке ашырууну илгерилетүү боюнча Украинанын коомдук тобунун түзүлгөндүгүнүн 30 жылдыгына байланыштуу.''

== Белгилер ==
[[Категория:Туулгандар 1939-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 2015-жылы]]
&lt;references /&gt;
[[Категория:Адам укуктары]]
[[Категория:Нарын районунда төрөлгөндөр]]</text>
      <sha1>mfvywqcli29d7j0v5yhmigpao185epp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Аймердин</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153301</id>
    <revision>
      <id>650279</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="p4anqwdxreqi2yfhtsb3sf6u8bhyez5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:09, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p4anqwdxreqi2yfhtsb3sf6u8bhyez5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Alym Asangariev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153302</id>
    <revision>
      <id>650280</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Баянсулуу</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153303</id>
    <revision>
      <id>650281</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:CompMous</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153304</id>
    <revision>
      <id>650282</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-41289-79</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153305</id>
    <revision>
      <id>650283</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s2f2mwqw29iokojh4ja6m9mwsghyold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тирания</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153306</id>
    <revision>
      <id>650287</id>
      <timestamp>2026-07-24T07:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎Тирания-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий...&quot;</comment>
      <origin>650287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="nptn241joyii9pc7q27j70fjzch9wdb" xml:space="preserve">Тирания-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий режим.</text>
      <sha1>nptn241joyii9pc7q27j70fjzch9wdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650289</id>
      <parentid>650287</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>650289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="n215l9rdw1vwm8ae8rien7c2pob1oov" xml:space="preserve">Тирания-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий режим.
==КЕЛИП ЧЫГУУСУ==
Тарыхта тирания деген термин алгач Байыркы Грецияда пайдубалы түптөлүп, мыйзамсыз жол менен бийликке келген башкаруучуларды карата айтылган. Азыркы мезгилде &quot;тирания&quot; сөзү саясатта гана эмес, жашоонун башка тармактарында да (мисалы, үй-бүлөдөгү же жумуштагы зулумдук) чектен чыккан басымды жана адилетсиздикти сүрөттөө үчүн колдонулат.</text>
      <sha1>n215l9rdw1vwm8ae8rien7c2pob1oov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650290</id>
      <parentid>650289</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>/* Келип чыгуусу */</comment>
      <origin>650290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="jsm4nslbqirbzdqyzhoq808bqyuydu5" xml:space="preserve">Тирания-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий режим.
==Келип чыгуусу==
Тарыхта тирания деген термин алгач Байыркы Грецияда пайдубалы түптөлүп, мыйзамсыз жол менен бийликке келген башкаруучуларды карата айтылган. Азыркы мезгилде &quot;тирания&quot; сөзү саясатта гана эмес, жашоонун башка тармактарында да (мисалы, үй-бүлөдөгү же жумуштагы зулумдук) чектен чыккан басымды жана адилетсиздикти сүрөттөө үчүн колдонулат.</text>
      <sha1>jsm4nslbqirbzdqyzhoq808bqyuydu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650292</id>
      <parentid>650290</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>650292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="8nja0eli1q8hyhgzyjjgidjkyssgyke" xml:space="preserve">Тирания-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий режим.
==Адам укуктары==
Эркин сүйлөө, чогулуу, адилет сот ж.б. негизги адам укуктары толугу менен жок кылынат же катуу көзөмөлгө алынат.
==Бийликтин топтолушу жана мыйзамсыздык==
Мыйзам чыгаруучу аткаруучу жана сот бийлигинин баары бир гана адамга же чакан топко баш иет. Соттор көз карандысыздыгын жоготот, Мыйзамдар элдин кызыкчылыгы үчүн эмес, башкаруучунун бийлигин сактап калуу же чыңдоо үчүн кана өзгөртүлөт.
Чексиз көзөмөлдөр башкаруучунун чечимдерине эч ким каршы чыга албайт, анын аракетин чектей турган конституциялык же коомдук механизмдер иштебей калат.

==Келип чыгуусу==
Тарыхта тирания деген термин алгач Байыркы Грецияда пайдубалы түптөлүп, мыйзамсыз жол менен бийликке келген башкаруучуларды карата айтылган. Азыркы мезгилде &quot;тирания&quot; сөзү саясатта гана эмес, жашоонун башка тармактарында да (мисалы, үй-бүлөдөгү же жумуштагы зулумдук) чектен чыккан басымды жана адилетсиздикти сүрөттөө үчүн колдонулат.</text>
      <sha1>8nja0eli1q8hyhgzyjjgidjkyssgyke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650295</id>
      <parentid>650292</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T08:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alym Asangariev</username>
        <id>48399</id>
      </contributor>
      <origin>650295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="a0lxavd6njgbnrggwngubpxuo8rdiep" xml:space="preserve">Тиран-бул бийликти бир жеке адам [[тирания жүргүзүүчү]] [[тиран]] же тар чөйрөдөгү топ басып алып, мыйзамга, коомдук тартипке же жарандардын укуктарына баш ийбестен, зордук-зомбулук жана чексиз бийлик менен башкарган мамлекеттик башкаруу формасы же саясий режим.
==Адам укуктары==
Эркин сүйлөө, чогулуу, адилет сот ж.б. негизги адам укуктары толугу менен жок кылынат же катуу көзөмөлгө алынат.
==Бийликтин топтолушу жана мыйзамсыздык==
Мыйзам чыгаруучу аткаруучу жана сот бийлигинин баары бир гана адамга же чакан топко баш иет. Соттор көз карандысыздыгын жоготот, Мыйзамдар элдин кызыкчылыгы үчүн эмес, башкаруучунун бийлигин сактап калуу же чыңдоо үчүн кана өзгөртүлөт.
Чексиз көзөмөлдөр башкаруучунун чечимдерине эч ким каршы чыга албайт, анын аракетин чектей турган конституциялык же коомдук механизмдер иштебей калат.

==Келип чыгуусу==
Тарыхта тирания деген термин алгач Байыркы Грецияда пайдубалы түптөлүп, мыйзамсыз жол менен бийликке келген башкаруучуларды карата айтылган. Азыркы мезгилде &quot;тирания&quot; сөзү саясатта гана эмес, жашоонун башка тармактарында да (мисалы, үй-бүлөдөгү же жумуштагы зулумдук) чектен чыккан басымды жана адилетсиздикти сүрөттөө үчүн колдонулат.</text>
      <sha1>a0lxavd6njgbnrggwngubpxuo8rdiep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-41203-14</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153307</id>
    <revision>
      <id>650293</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="30rowag9ejy6zlr1ilnzul76rx4eej0" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>30rowag9ejy6zlr1ilnzul76rx4eej0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-41310-97</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153308</id>
    <revision>
      <id>650294</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="30rowag9ejy6zlr1ilnzul76rx4eej0" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:10, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>30rowag9ejy6zlr1ilnzul76rx4eej0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Украин тили</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153309</id>
    <revision>
      <id>650302</id>
      <timestamp>2026-07-24T10:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎[[Файл:Idioma ucraniano.png|right|frameless]] '''Украин тили''' ({{Lang-uk|украї́нська мо́ва}}) — [[Украиндер|украиндердин]] [[Улуттук тил|улуттук тили]]. [[Роман тилдери|Роман]], [[Герман тилдери|герман]], [[Кельт тилдери|кельт]], [[Грек тили|грек]], [[Албан тили|албан]], [[Армян тили|армян]] жан...&quot;</comment>
      <origin>650302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="j8pri0n3lq1ekxc3yhooo2m8owa81eq" xml:space="preserve">[[Файл:Idioma ucraniano.png|right|frameless]]
'''Украин тили''' ({{Lang-uk|украї́нська мо́ва}}) — [[Украиндер|украиндердин]] [[Улуттук тил|улуттук тили]]. [[Роман тилдери|Роман]], [[Герман тилдери|герман]], [[Кельт тилдери|кельт]], [[Грек тили|грек]], [[Албан тили|албан]], [[Армян тили|армян]] жана аларга жакын [[Балтика тилдери|балтикалык]] славян тилдери менен катар индоевропа тилдеринин үй-бүлөсүнө кирген [[Славян тилдери|славян тилдеринин]] чыгыш славян тобуна кирет.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Ukrainska_mova УКРАЇНСЬКА МОВА]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm]&lt;/ref&gt; [[Украина|Украинанын]] бирдиктүү мамлекеттик тили&lt;ref&gt;[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-i litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-i Конституція України - Розділ I]&lt;/ref&gt;.

Сүйлөшүүчүлөрдүн саны болжол менен 45 млн, алардын көпчүлүгү Украинада жашашат. Ошондой эле [[Беларусь|Беларуста]], [[Молдова|Молдовада]], [[Польша|Польшада]], [[Орусия|Орусияда]], [[Румыния|Румынияда]], [[Словакия|Словакияда]], [[Казакстан|Казакстанда]], [[Аргентина|Аргентинада]], [[Бразилия|Бразилияда]], [[Улуу Британия|Улуу Британияда]], [[Канада|Канадада]], [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]]да кеңири таралган. Украин тили дүйнө жүзүндө болжол менен 40 миллиондон 45 миллионго чейин адам тарабынан колдонулат; ал сүйлөгөндөрдүн саны боюнча экинчи же үчүнчү славян тили (орус жана, балким, поляк тилинен кийин) жана дүйнөдөгү эң көп колдонулган тилдердин үчүнчү ондугуна кирет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Белгилери ==

[[Категория:Тилдер]]</text>
      <sha1>j8pri0n3lq1ekxc3yhooo2m8owa81eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650303</id>
      <parentid>650302</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T10:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41203-14</username>
        <id>48402</id>
      </contributor>
      <origin>650303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="6h7wit3qkn4ewhmiz0em2fynodpddng" xml:space="preserve">{{Тил картасы|Аталышы=Украин тили|расмий аталышы=українська мова|өлкөлөр={{UKR}}|классификациясы=[[Инди-европа тилдери]]
:[[Славян тилдери|Слав тилдери]]
:: [[Чыгыш-слав тобу]]
::: '''Украин тили''|түрмөгү=[[Евразия тилдери]]|жазуу=[[кириллица]]|ISO1=uk|ISO2=ukr|ISO3=ukr|сүрөт=Idioma ucraniano.png}}

'''Украин тили''' ({{Lang-uk|украї́нська мо́ва}}) — [[Украиндер|украиндердин]] [[Улуттук тил|улуттук тили]]. [[Роман тилдери|Роман]], [[Герман тилдери|герман]], [[Кельт тилдери|кельт]], [[Грек тили|грек]], [[Албан тили|албан]], [[Армян тили|армян]] жана аларга жакын [[Балтика тилдери|балтикалык]] славян тилдери менен катар индоевропа тилдеринин үй-бүлөсүнө кирген [[Славян тилдери|славян тилдеринин]] чыгыш славян тобуна кирет.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Ukrainska_mova УКРАЇНСЬКА МОВА]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm]&lt;/ref&gt; [[Украина|Украинанын]] бирдиктүү мамлекеттик тили&lt;ref&gt;[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-i litopys.org.ua/ukrmova/um123.htm]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-i Конституція України - Розділ I]&lt;/ref&gt;.

Сүйлөшүүчүлөрдүн саны болжол менен 45 млн, алардын көпчүлүгү Украинада жашашат. Ошондой эле [[Беларусь|Беларуста]], [[Молдова|Молдовада]], [[Польша|Польшада]], [[Орусия|Орусияда]], [[Румыния|Румынияда]], [[Словакия|Словакияда]], [[Казакстан|Казакстанда]], [[Аргентина|Аргентинада]], [[Бразилия|Бразилияда]], [[Улуу Британия|Улуу Британияда]], [[Канада|Канадада]], [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]]да кеңири таралган. Украин тили дүйнө жүзүндө болжол менен 40 миллиондон 45 миллионго чейин адам тарабынан колдонулат; ал сүйлөгөндөрдүн саны боюнча экинчи же үчүнчү славян тили (орус жана, балким, поляк тилинен кийин) жана дүйнөдөгү эң көп колдонулган тилдердин үчүнчү ондугуна кирет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Белгилери ==

[[Категория:Тилдер]]</text>
      <sha1>6h7wit3qkn4ewhmiz0em2fynodpddng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Regina2025</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153310</id>
    <revision>
      <id>650304</id>
      <timestamp>2026-07-24T10:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="j7w0t2fkqfns3ak56ws1hic8vk05i09" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:11, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j7w0t2fkqfns3ak56ws1hic8vk05i09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Mai Thanh Bang</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153311</id>
    <revision>
      <id>650306</id>
      <timestamp>2026-07-24T11:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="co8fxgtllgcjhovu2a5j2oe7lxzbolw" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:11, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>co8fxgtllgcjhovu2a5j2oe7lxzbolw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:OJgfhijhgaeriojgiaedrkhjadofjhopuerhiouer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153312</id>
    <revision>
      <id>650307</id>
      <timestamp>2026-07-24T11:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="co8fxgtllgcjhovu2a5j2oe7lxzbolw" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:11, 24 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>co8fxgtllgcjhovu2a5j2oe7lxzbolw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>