Архитектура

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Архитектура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1939</id>
    <revision>
      <id>650537</id>
      <parentid>649057</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T07:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78679" sha1="1804q8u08d6esrxdjoya3eunye9um13" xml:space="preserve">[[Файл:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|thumb|upright=1.45|alt=|[[Флоренция кафедралы | Флоренция кафедралынын]] ([[Италия]]) үстүнө күмбөздү кошууда архитектор [[Филиппо Брунеллески]] 15-кылымдын башында имаратты жана шаарды гана өзгөртпөстөн, [[архитектор|архитектордун]] кызматын жана статусун дагы өзгөрткөн.&lt;ref&gt;Museo Galileo, Museum and Institute of History and Science, ''[http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html The Dome of Santa Maria del Fiore] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130401072804/http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |date=1 April 2013 }}'', (accessed 30 January 2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Giovanni Fanelli, ''Brunelleschi'', Becocci, Florence (1980), Chapter: ''The Dome,'' pp. 10–41.&lt;/ref&gt;]]
'''Архитектура''' – бул долбоорлоо жана куруу өнөрү жана техникасы, курулушка байланыштуу көндүмдөрдөн айырмаланат. Бул долбоорлоонун, ойлоонун, пландоонун, дизайн түзүүнүн жана имараттарды же башка курулмаларды куруунун процесси жана натыйжасы болуп саналат. Термин латынча architectura сөзүнөн келип чыккан; [[Грек тили|байыркы грек тилинен]] ἀρχιτέκτων (arkhitéktōn) – 'архитектор'; ἀρχι- (arkhi-) – 'башкы' жана τέκτων (téktōn) – 'жаратуучу' деген маанини билдирет.  Архитектуралык чыгармалар, имараттардын материалдык формасында, көп учурда маданий символдор жана көркөм чыгарма катары кабыл алынат. Тарыхый цивилизациялар көбүнчө алардын сакталып калган архитектуралык жетишкендиктери аркылуу таанылат.

Бул иш, байыркы доорлордон баштап, жети [[континент | континенттеги]] цивилизациялардын маданиятын чагылдыруунун бир жолу катары колдонулган. Ошондуктан архитектура көркөм өнөрдүн бир түрү катары эсептелет. Архитектура боюнча тексттер байыркы замандардан бери жазылып келет. Архитектуралык теориялар боюнча эң эски сакталган текст – рим архитектору Витрувийдин б.з. 1-кылымында жазган De architectura эмгеги. Анын айтымында, жакшы имарат бекемдикти, пайдалуулукту жана кооздукту (firmitas, utilitas, venustas) камтыйт. Кылымдар өткөндөн кийин Леон Баттиста Альберти өзүнүн идеяларын өркүндөтүп, кооздукту имараттардын пропорцияларынан табыла турган объективдүү сапат катары көргөн. XIX кылымда Луис Салливан &quot;форма функцияны ээрчийт&quot; деп жарыялаган. &quot;Функция&quot; классикалык &quot;пайдалуулуктун&quot; ордун басып, практикалык эле эмес, эстетикалык, психологиялык жана маданий аспектилерди да камтый баштаган. XX кылымдын аягында туруктуу архитектура идеясы киргизилген.

Архитектура башында айылдык, оозеки салтка негизделген архитектура катары башталган, бул проба жана ката аркылуу өнүгүп, ийгиликтүү кайталанууга жетишкен. Байыркы шаардык архитектура диний курулмаларга жана башкаруучулардын саясий бийлигин чагылдырган имараттарга көңүл буруп келген, ал эми грек жана рим архитектурасы жарандык касиеттерге көңүл бурууга багыт алган. [[Индия]] жана Кытай архитектурасы Азия боюнча түрдүү формаларга таасир эткен, айрыкча буддисттик архитектура ар түрдүү жергиликтүү стилдерди алган. Орто кылымдарда Романеск жана Готика стилиндеги соборлор жана аббатстволор бүткүл Европада пайда болуп, Ренессанс доорунда белгилүү архитектуралык формалар классикалык стилдерди жактаган архитекторлор тарабынан колдонулган. Кийинчерээк архитекторлор менен инженерлердин ролдору бөлүнгөн.

Заманбап архитектура Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин авангард кыймылы катары башталган, жаңы согуштан кийинки коомдук жана экономикалык тартипке ылайык жаңы стиль иштеп чыгууну көздөгөн. Ортоңку жана жумушчу катмарлардын муктаждыктарын канааттандырууга басым жасалып, заманбап техника, материалдар жана жөнөкөйлөштүрүлгөн геометриялык формаларга көңүл бурулган, бул бийик курулмалардын пайда болушуна жол ачкан. Көптөгөн архитекторлор модернизмди тарыхый эмес жана эстетикага каршы деп көрүп, постмодерн жана заманбап архитектура пайда болгон. Убакыттын өтүшү менен архитектуралык курулуш кемелердин дизайнынан интерьердик жасалгалоого чейин кеңейип кеткен.

== Аныктамалар ==

Архитектура төмөнкүлөрдү билдириши мүмкүн:

Жалпы термин катары имараттарды жана башка физикалык курулуштарды сүрөттөө.&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;''Кыскартылган Оксфорд Англис Тил Сөздүгү'' (1993), Оксфорд, {{ISBN|0198605757}}.&lt;/ref&gt;
Имараттарды жана (айрым) [[имарат эмес структураларды]] долбоорлоонун өнөрү жана илими.&lt;ref name=OED/&gt;
Имараттарды жана башка физикалык курулуштарды долбоорлоо стили жана курулуш методу.&lt;ref name=OED/&gt;
Бириктирүүчү же дал келүүчү форма же түзүлүш.&lt;ref&gt;Merriam–Webster's Dictionary of English Usage, {{ISBN|978-0-87779-132-4}}.&lt;/ref&gt;
Өнөр, илим, технология жана адамзат тууралуу билим.&lt;ref name=OED/&gt;
Архитектордун долбоорлоо ишмердүүлүгү, [[шаарды долбоорлоо]], [[ландшафттык архитектура]] сыяктуу макро-деңгээлден баштап курулуштун деталдары жана эмеректер сыяктуу микро-деңгээлге чейин.&lt;ref name=OED/&gt;
Архитектордун практикасы, мында архитектура имараттарды же курулган чөйрөлөрдү долбоорлоо жана курууга байланыштуу кесиптик кызмат көрсөтүүнү билдирет.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |title=Gov.ns.ca |publisher=Gov.ns.ca |access-date=2 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |archive-date=21 July 2011 |url-status=dead |df=dmy |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm }}&lt;/ref&gt;

== Теория ==
{{Негизги макала|Архитектуралык теория|Архитектуранын философиясы}}
[[Image:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|Иллюстрация - Ли Жуэнын (1065–1110) архитектура боюнча &quot;Yingzao Fashi&quot; аттуу текстиндеги чийме.]]
[[Файл:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| Париждеги Hôtel de Brionne'нин экинчи кабатынын (мансард) планы – 1734-жыл.]]

Архитектура философиясы – бул [[өнөр философиясы]]нын бир бөлүгү, ал архитектуранын эстетикалык баалуулугун, анын [[семантикасын]] жана [[маданият]]тын өнүгүшү менен байланышын изилдейт. [[Платон]]дон баштап [[Мишель Фуко]], [[Жиль Делёз]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Deleuze|first=Gilles|title=Pourparlers|location=Париж|publisher=Minuit|date=1990|page=219|quote=Бул эки чекиттин ортосундагы сызык эмес, бир нече сызыктардын кесилишиндеги чекит.}}&lt;/ref&gt; [[Роберт Вентури]] жана [[Людвиг Витгенштейн]]ге чейин көптөгөн философтор жана теоретиктер архитектуранын табияты жана анын курулуштан айырмасы барбы же жокпу деген маселеге кызыккан.

=== Тарыхый трактаттар ===
Архитектура темасында сакталган эң эрте жазылган эмгек – бул рим архитектору Витрувийдин биздин заманга чейинки 1-кылымда жазылган {{Lang|la|''De architectura''}} эмгеги.&lt;ref name=&quot;Vitruvius&quot;&gt;D. Rowland – T.N. Howe: Vitruvius. Ten Books on Architecture. Cambridge University Press, Cambridge 1999, {{ISBN|0-521-00292-3}}.&lt;/ref&gt; Витрувийдин айтымында, жакшы имарат үч принципке жооп бериши керек: {{lang|la|firmitas, utilitas, venustas}},&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|title=Vitruvius Ten Books on Architecture, with regard to landscape and garden design|work=gardenvisit.com|access-date=14 November 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|archive-date=12 October 2007|url-status=dead|accessdate=2024-10-15|archivedate=2007-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elements&quot;&gt;{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; булар англис тилине ''[[бекемдик, пайдалуулук жана кооздук]]'' деп которулган. Мунун замандын тилиндеги барабар эквиваленти төмөнкүчө:

Бекемдик – имарат чыдамдуу болуп, жакшы абалда болушу керек
Пайдалуулук – ал колдонууга ылайыктуу болушу керек
Кооздук – ал эстетикалык жагымдуу болушу керек Витрувийдин айтымында, архитектор бул үч сапатты мүмкүн болушунча толук камсыз кылууга умтулушу керек. Витрувийдин идеяларын өзүнүн ''[[De re aedificatoria]]'' трактатында кененирээк түшүндүргөн Леон Баттиста Альберти кооздукту көбүнчө пропорциялар менен байланыштырып, кооздук нерсенин ички касиети катары караган. 16-кылымга чейин &quot;стиль&quot; түшүнүгү өнүкпөй, кийинчерээк [[Джорджо Вазари]]нин жазууларында пайда болгон.&lt;ref&gt;[[Françoise Choay]], ''Alberti and Vitruvius'', editor, Joseph Rykwert, Profile 21, Architectural Design, Vol. 49, No. 5–6.&lt;/ref&gt;
16-кылымда италиялык маньерист архитектор, сүрөтчү жана теоретик [[Себастьяно Серлио]] ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' (''Архитектура жана Перспектива боюнча Толук Эмгектер'') деп аталган трактатты жазган. Бул эмгек бүткүл Европада чоң таасир эткен жана архитектуранын практикалык аспектилерин баса белгилеген биринчи китеп болгон.&lt;ref&gt;[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, accessed February 5, 2021.&lt;/ref&gt;

19-кылымдын башында [[Августус Велби Нортмор Пугин]] ''Contrasts'' (1836) эмгегин жазган, ал азыркы индустриалдык дүйнөнү нео-орто кылымдык дүйнө менен салыштырган. Пугиндин ишениминде, [[Готикалык архитектура]] – &quot;чын христиан архитектурасынын&quot; формасы болуп саналат.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=D'Anjou|first=Philippe|title=An Ethics of Freedom for Architectural Design Practice|jstor=41318789|volume=64|date=2011|journal=Journal of Architectural Education|pages=141–147|number=2|doi=10.1111/j.1531-314X.2010.01137.x|s2cid=110313708}}&lt;/ref&gt; 19-кылымдагы англис сынчысы [[Джон Рёскин]] ''[[Архитектуранын Жети Чырагы]]'' (1849) деген китебинде архитектурага эстетикалык маанини берген.

20-кылымда белгилүү архитектор [[Ле Корбюзье]] архитектура тууралуу мындай деп жазган: &quot;Сен ташты, жыгачты жана бетонду колдоносуң, анан алар менен үйлөрдү жана сарайларды куруп чыгасың: бул курулуш. Бирок, капыстан жүрөгүмө тийип, мени бактылуу кылып, 'бул архитектура!' деп айтамын&quot;.&lt;ref&gt;Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'', Dover Publications(1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==
{{Негизги макала|Архитектура тарыхы}}

=== Башталышы жана элдик архитектура ===
{{Негизги макала|Элдик архитектура}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Stærnes Søndre Loft, Rollag.jpg|Норвегия: жыгач жана жогорулатылган деңгээл.
File:Lesotho Slide Show (294).JPG|Лесото: рондевел таштары.
File:Yola hut -Tagoat Co. Wexford.JPG|Ирландия: Йола кепиреси
Muzeul Satului Bucuresti 02.jpg|Румынияда: Димитрие Густи улуттук айыл музейиндеги (Бухарест) дыйкандардын үйлөрү
&lt;/gallery&gt;

Курулуштун алгачкы өнүгүшү муктаждыктар менен (мисалы, баш калкалоо, коопсуздук жана сыйынуу) жана каражаттар (жеткиликтүү [[курулуш материалы]] жана тиешелүү чеберчилик) ортосундагы динамикага негизделген. Адамдардын маданияттары өнүккөн сайын, билим оозеки салттар жана тажрыйбалар аркылуу системалаштырыла баштаганда, курулуш [[кол өнөрчүлүк]]кө айланып, ал эми &quot;архитектура&quot; кол өнөрчүлүктүн өтө формалдуу жана кадыр-барктуу аспектилерин сүрөттөгөн терминге айланган. Архитектуралык ийгиликтер көп учурда сыноо жана жаңылышуулар аркылуу жетишилген деп эсептелет, убакыт өткөн сайын кайталоо көбөйүп, сыноолор азайган. [[Элдик архитектура]] дүйнөнүн көптөгөн бөлүктөрүндө бүгүнкү күнгө чейин өнүгүүнү улантып келет.

=== Палеолиттик архитектура ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|Түркиядагы Гёбекли Тепе, биздин замандын 10-милионунда негизделип, 8-милионунда талкаланган
Goseck Circle 1.jpg|Германиядагы Госек айлампасы, биздин замандын 4900-жылында негизделген
File:Cucuteni MNIR IMG 7622.JPG|Кучутени-Трипиллиан үйлөрүнүн миниатюрасы, керамикалык идиштер менен толтурулган
File:Orkney Skara Brae.jpg|Скара Брэдеги (Оркни, Шотландия) казууда табылган турак жайлар
&lt;/gallery&gt;
Алгачкы адам шаарлары негизинен [[айыл]]дык болуп келген. Икономиканын өнүгүшү [[Прото-шахар|прото-шахарларды]] же [[шаардык аймак]]тарды түзүүгө алып келди, алар айрым учурда [[Чатал-Хююк]] сыяктуу тез өсүп, өнүккөн. Модерн күн [[Түркия]] жана [[Мохенджо-Даро]] ([[Пакистан]]) шаарларына таандык.

Неолиттик археологиялык жайлар катары [[Гёбекли Тепе]] жана [[Чатал-Хюүк]] Түркияда, [[Иерихон]] Левантта, [[Мехаргх]] Пакистанда, [[Скарабре]] [[Оркней]]де жана [[Кукутини–Трипиллия маданияты]] жайлары [[Румыния]], [[Молдова]] жана [[Украина]]да орун алган.

=== Классикалык доор ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Ishtar gate in Pergamon museum in Berlin..jpg|Месопотамия архитектурасы: Пергамон музейинде орун алган Иштар дарбазасынын реконструкциясы  (Берлин, Германия).
Kheops-Pyramid.jpg|Египет архитектурасы: Гизадагы Улуу пирамида (Гиза, Египет), болжол менен – 2566 ю.з.ч., Хемиуну тарабынан курулган.
File:Parthenon (30276156187).jpg|Байыркы Грек архитектурасы: Афинанын Акрополисиндеги Парфенон, мрамор таштан жасалган, болжол менен – 406 б.з.ч.
France-002364 - Square House (15867600545).jpg|Байыркы Рим архитектурасы: Нимдеги (Франция) Maison Carrée, эң жакшы сакталган Рим күмбөздөрүнүн бири
009 Armenia Garni (1540603685).jpg|Армян архитектурасы: Гарни (Армения) Гарни күмбөзү
&lt;/gallery&gt;

Эски цивилизацияларда, мисалы, [[Египет]] жана [[Месопотамия]], архитектура жана [[шаар куруу]] жөндөмү Кудайга жана [[жагдайлар]]га тыгыз байланыштуу болду, көптөгөн эски маданияттар архитектурасында монументалдыкка кайрылып, бийликтин символикалык өкүлү катары жетекчилер же мамлекеттик башкаруу күчүнүн саясатын көрсөткөн.

[[Классикалык доор]]догу архитектура жана шаар куруу [[Эски Грек|Грек]] жана [[Эски Рим|Рим]] цивилизацияларында диний же эмпирикалык идеалдардан көптөгөн жарандык идеалдардан өнүккөн. Жаңы курулуш түрлөрү пайда болуп, архитектура стили [[Классикалык заказ|классикалык заказдар]] түрүндө өнүккөн. [[Эски Рим архитектурасы]] [[Эски Грек архитектурасы]]нын таасиринде, көптөгөн грек элементтерин курулуш практикаларына киргизген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture|title=Greek архитектурасына кириш|website=Khan Academy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014123040/http://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture|archive-date=2014-10-14|url-status=dead|access-date=2017-06-23}}&lt;/ref&gt;

Архитектура жөнүндө тексттер байыркы замандан бери жазылып келген — бул тексттер жалпы кеңештерди жана конкреттүү формалдык сунуштарды же канондорду берген. [[Витрувий]]дин 1-кылымдагы жазууларында канондордун кээ бир үлгүлөрү бар. Каноник архитектуранын эң маанилүү эрте үлгүлөрүнүн кээ бири диний.

=== Азия архитектурасы ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Beauty of khajuraho temple.jpg|Индия архитектурасы: Кандамария Махадева күмбөзү (Кхаджурахо, Мадхья-Прадеш, Индия)
File:11 Temple of Heaven.jpg|Кытай архитектурасы: Жакшылык жаратылыш үчүн залы, Асман храмындагы негизги имарат (Пекин, Кытай), 1703–1790-жылдар.
Himeji Castle The Keep Towers.jpg|Жапон архитектурасы: Химэдзи күмбөзү (Химэдзи, Хёго префектурасы, Жапония), 1609-жыл.
File:Roulos Group - 005 Bakong (8587796725).jpg|Кхмер архитектурасы: Бакон (Сиемреаптын жаны, Камбоджа), 881-жылы аякталган.
&lt;/gallery&gt;

Азия архитектурасы Европага салыштырганда башкача өнүккөн, [[Будда архитектурасы|Будда]], [[Хинду архитектурасы|Хинду]] жана [[Сикх архитектурасы|Сикх]] архитектуралык стилдери ар башка мүнөзгө ээ. [[Индия архитектурасы|Индия]] жана [[Кытай архитектурасы]] айланасындагы аймактарга чоң таасир тийгизсе, [[Жапон архитектурасы]] андай болгон жок. Кээ бир Азия архитектуралары чоң аймактык ар түрдүүлүктү көрсөттү, айрыкча [[Будда архитектурасы]]. Мындан тышкары, Азиядагы башка архитектуралык жетишкендиктердин бири [[Хинду храм архитектурасы]] болуп, бул 5-кылымдан баштап өнүккөн, теориялык жактан [[Шастра]]ларда белгиленген түшүнүктөр менен жөнгө салынат жана макрокосм жана микрокосмду билдирүүгө байланыштуу.

Көптөгөн Азия өлкөлөрүндө пантеисттик диндер архитектура формаларын түзүүгө себеп болду, бул формалар табигый ландшафтты жакшыртуу үчүн атайын иштелип чыккан. Ошондой эле, эң улуу үйлөр негизинен жыгачтан курулган салыштырмалуу жеңил структуралар болгон, акыркы убакка чейин. Тарыхый куралы бар курулуштар аз эле калган. [[Бурканчылык|Буддизм]] таш жана керамикалык дин структураларына өтүү менен байланышкан, бул, чоң тыюу салынган архитектура катары башталган, жана бул курулуштар көп учурда жакшы сакталган.

Азиядагы архитектура боюнча эрте жазууларга [[Кытай]]дан 7–5-кылымдардагы ''КАО ГОНГ ЖИ''; байыркы Индиядагы [[Шилпа Шастра]]лары; [[Шри-Ланкадагы Манжушри Васту Видья Шастрасы]] жана [[Непал]]дагы [[Аранико]] кирет.

=== Ислам архитектурасы ===
{{Негизги макала|Ислам архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Córdoba (5157827355).jpg|Маврит архитектурасы: Кордоба мечитинин чоң аркалары (Кордоба, Испания).
File:20180301124354 IMG 4179And6more Interior 3.jpg|Перс архитектурасы: Исфахандагы Жаме мечити (Иран).
File:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|Мугал архитектурасы: Тадж Махал (Агра, Индия).
Selimiye Mosque, Dome.jpg|Осмон архитектурасы: Эдирне (Түркия) шаарындагы Селимийе мечитинин негизги күмбөзүнүн ички көрүнүшү.
&lt;/gallery&gt;
Ислам архитектурасы 7-кылымда башталып, байыркы [[Орто Чыгыш]] жана [[Византия]] архитектура формаларын өзүнө киргизип, коомдун диний жана социалдык муктаждыктарын канааттандыруу үчүн өзгөчөлүктөрдү да өнүктүрдү. Мисалдар [[Орто Чыгыш]], [[Түркия]], [[Түндүк Африка]], [[Индий субконтиненти]] жана Испания, Албания, Балкан мамлекеттери сыяктуу Европанын бөлүктөрүндө, [[Осмон империясынын]] кеңейиши натыйжасында кездешет.

=== Европа орто кылым архитектурасы ===
{{Негизги макала|Орто кылым архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
+Mayr Ator Vagharshapat 01.jpg|Армян архитектурасы: Эчмиадзин кафедралынын ички көрүнүшү, дүйнөдөгү биринчи кафедрал, биздин заманбыздын 303-жылы негизделген.
Basilica di Santa Maria Maggiore abside a Roma.jpg|Византия архитектурасы: Санта Мария Маджоре (Рим) апсиди, 5-кылымда  кооздолгон.
Aix dom int vue cote.jpg|Каролинг архитектурасы: Аахен кафедрасынын ичиндеги көрүнүш (Аахен, Германия), 796–805-жылдары курулган.
Durham Cathedral Nave.jpg|Романеск архитектурасы: Дурем кафедрасынын ичиндеги көрүнүш (Дурем, Улуу Британия), 1093–1133-жылдар аралыгында курулган.
Sainte Chapelle Interior Stained Glass.jpg|Готика архитектурасы: Париждеги Сент-Шапельдин витраждары, 1248-жылы бүткөрүлгөн, негизинен 1194–1220-жылдар аралыгында курулган.
&lt;/gallery&gt;
[[Европа]]да [[Орто кылым]] мезгилинде, [[цех]]тер өнөрчүлөр тарабынан өз кызматтарын уюштуруу үчүн түзүлгөн, жазма келишимдер, өзгөчө диний имараттар менен байланыштуу, азыркыга чейин сакталган. Архитектордун ролу, адатта, башкы ташчынын же &quot;Magister lathomorum&quot; деп аталган кызмат менен байланышкан.

Негизги архитектуралык иш-аракеттер аббатстволорду жана [[собор]]дорду куруу болду. 900-жылдан баштап, дин кызматкерлеринин жана соодагерлердин кыймылы архитектуралык билимдерди Европанын ар тарабында таратууга себеп болду, натыйжада пан-европалык стильдер, Романеск жана Готика пайда болду.

Мындан тышкары, Орто кылым архитектурасынын мурасында континент боюнча көптөгөн [[кыштак]]тар маанилүү орунду ээлейт. Балкандан Испанияга жана Мальтадан Эстонияга чейин бул имараттар Европанын мурасынын маанилүү бөлүгүн көрсөтөт.

=== Ренессанс архитектурасы ===
{{Негизги макала|Ренессанс архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Florence Duomo (167859687).jpeg|Флоренция собору (Италия): 1294–1436-жылдары Арнольфо ди Камбио, Филиппо Брунеллески жана Эмилио Де Фабрис тарабынан курулган.
Tempietto del Bramante Vorderseite.jpg|Темпьетто (Рим): Донато Браманте тарабынан 1444–1514-жылдары курулган.
Le salon des Perspectives (Villa Farnesina, Rome) (34242676046).jpg|Перспектива залы (Рим): Бальдассаре Перуцци тарабынан 1505–1510-жылдары курулган.
07-Villa-Rotonda-Palladio.jpg|Вилла Ла Ротонда (Виченца, Италия), 1567-жылы Андреа Палладио тарабынан курулган.
Schloss Chenonceau.JPG|Шато де Шенонсо (Франция), 1576-жылы Филиберт де Л'Орм тарабынан курулган.
&lt;/gallery&gt;
[[Ренессанс]] мезгилинде, 1400-жылдардан баштап, Европада классикалык билимдердин кайра жанданышы болуп, [[Ренессанс гуманизми]]нун өнүгүшү менен коштолду. Бул мезгилде жеке адамдын коомдогу ролу орто кылымдагыдан көбүрөөк көңүл бурулган. Имараттар белгилүү архитекторлорго – Брунеллески, [[Леоне Баттиста Альберти]], [[Микеланджело]], [[Палладио]] – таандык болуп, жеке адамдын культунун башталышы болду. [[Өнөрчүнү]], архитекторду жана [[инженерди]] же алардын туунду кесиптерин бөлүү дагы жок болчу, жана термин көбүнчө регионалдык артыкчылык менен колдонулчу.

[[Классикалык архитектура|Классикалык стильдин]] архитектурадагы кайра жанданууу, илим жана инженериянын өсүшү менен коштолуп, имараттардын пропорциялары жана структурасына таасир этти. Бул этапта, художниктер көп учурда көп функциялуу жоболорду түзө алчу, анткени структуралык эсептөөлөрдүн деңгээли жалпы адис үчүн жеткиликтүү болчу.

=== Эрте заман жана өнөр жай доору ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Château de Maisons-Laffitte 001.jpg|Борокко архитектурасы: Шато де Мезон (Франция), 1630–1651-жылдары Франсуа Мансарт тарабынан курулган.
Petit appartement du roi - Pièce de la vaisselle d'or (3).jpg|Рококо архитектурасы: Декорациясы алтындан жасалган бөлмө (Версаль сарайы, Версаль, Франция).
West facade of Petit Trianon 002.JPG|Неоклассикалык архитектура: Петит Трианондун (Версаль) батыш фасады, 1764, Анж-Жак Габриелдин авторлугу.
All Saints Margaret Street Interior 2, London, UK - Diliff.jpg|Тарыхый архитектура (Готикалык кайра жандануу): Лондон шаарындагы Баркы Теңир (All Saints) соборунун ички көрүнүшү, 1850–1859, Уильям Баттерфилддин авторлугу.
The Museum of Ages.jpg|19-кылымдын Эклектикалык классикалык архитектурасы: Жеңиш проспектиндеги Улууттар музейи (Бухарест, Румыния), 19-кылымдын аягында, автору белгисиз.
Vedere a Halelor din Paris de pe Biserica Saint Eustache.jpg|19-кылымдын өнөр жай архитектурасы: Лез Алле (Париж), 1850-жылдары курулган - 1971-жылы талкаланды, автору Виктор Балтар.
Éden-Théâtre 1876 Paris - Chauveau 1999 after p96.jpg|Ориентализм архитектурасы: Эден-Театр (Париж), 1880-жылдардын башында курулган – 1895-жылы талкаланды, авторлору Уильям Клейн жана Альберт Дюкло.
56, Bulevardul Dacia, Bucharest (Romania).jpg|Улуттук стилдеги жандануу архитектурасы Кампеану Үй Бульвары, Дачия (Бухарест)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Woinaroski|first1=Cristina|title=Istorie urbană, Lotizarea și Parcul Ioanid din București în context european|date=2013|publisher=SIMETRIA|isbn=978-973-1872-30-8|page=|url=|language=ro}}&lt;/ref&gt;
Palacio CEC, Bucarest, Rumanía, 2016-05-29, DD 91-93 HDR.jpg|Бё Артс архитектурасы: CEC сарайы, Жеңиш проспекти (Бухарест), 1897-жылдын 8-июну – 1900-жыл, автору Пол Готтеро.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Marinache|first1=Oana|title=Paul Gottereau – Un Regal în Arhitectură|date=2017|publisher=Editura Istoria Artei|isbn=978-606-8839-09-7|page=184|url=|language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:La colonie dartistes jugendstil (Mathildenhöhe, Darmstadt) (7882268852).jpg|Эрнст Людвиг үйү Дармштадттагы сүрөтчүлөр колониясында, Дармштадт, Германия, 1900-жыл, архитектору Йозеф Мария Ольбрих.
&lt;/gallery&gt;

Илим тармактарындагы жаңы билимдердин жана жаңы материалдардын жана технологиянын көтөрүлүшү архитектура менен [[инженерия]]ны бөлүштүрүүгө алып келди. Архитектор эстетика жана гуманитардык аспекттерге көңүл бура баштады, көп учурда имараттардын дизайнында техникалык аспекттердин эсебинен. Мындан тышкары, бай кардарлар менен иштеген &quot;жаран архитекторлор&quot; пайда болду, алар көбүнчө визуалдык сапаттарга, адатта, тарыхый прототиптерден алынган, [[Готикалык калыбына келтирүү]] же [[Шотландия бароналдык]] стилдерине байланыштуу болгон.

19-кылымда, мисалы, [[Эколь дес Боз-Арс]]та, архитектуралык формалдык билим берүү аярлуу сүрөттөрдү чыгарууга, ал эми контекстке жана мүмкүнчүлүктөргө азыраак көңүл бөлүүгө көп басым жасады.

Ошол эле учурда, [[Өнөр жай революциясы]] массалык өндүрүш жана керектөөгө жол ачты. Эстетика орто класстын критерийине айланды, анткени өндүрүштүк машиналардын астында кымбат кол өнөрчүлүккө таандык болгон декорлуу буюмдар арзандап кетти.

Элдик архитектура улам көбүрөөк кооз болуп калды. Үй куруучулар имараттарында азыркы архитектуралык дизайнды колдонуп, үлгү китептеринен жана архитектуралык журналдардан табылган өзгөчөлүктөрдү бириктире алышты.

=== Модернизм ===
{{Негизги макала|Модернизм архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Alfeld Fagus 08JUL15.JPG|Эрте заман архитектурасы: Фагус фабрикасы (Алфельд, Германия), 1911-жыл, архитектору Уолтер Гропиус.
Einsteinturm 7443a.jpg|Экспрессионисттик архитектура: Эйнштейн мунарасы (Потсдам, Берлинге жакын, Германия), 1919–1922-жылдар, архитектору Эрих Менделсон.
Théâtre des Champs-Élysées, 21 April 2013.jpg|Архитектурадагы Арт Деко: Шанзельзе театры (Париж), 1910–1913-жылдар, архитектору Огюст Перре.
Overzicht voorgevel - Heerlen - 20349660 - RCE.jpg|Эл аралык стиль: Гласс палас (Хирлен, Нидерланд), 1934–1935-жылдар, архитектторлору Фритс Пёйтз жана Филип Жонсон.
&lt;/gallery&gt;
20-кылымдын башында, [[Калыбына келтирүү архитектурасы|калыбына келтирүү архитектурасына]] жана татаал кооздукка болгон нааразычылык жаңы ойлордун жаралышына түрткү берди, булар модернизм архитектурасынын башаттары болуп калды. Алардын ичинен [[Герман Вербунд]] 1907-жылы мыкты сапаттагы машина жасалган буюмдарды чыгаруу үчүн түзүлгөн. Өнөр жай дизайн кесиби дал ушул мезгилде өнүгө баштаган. Бул жолду улантып, [[Баухаус]] мектеби, 1919-жылы [[Веймар]]да (Германия) негизделген, архитектуранын тарыхый чегин кайра аныктап, имаратты жаратуу искусство, кол өнөрчүлүк жана технологиянын биримдиги катары караган.

[[Модернизм архитектурасы]] алгач ишке ашырыла баштаганда, бул [[авангардык]] кыймыл болчу, моралдык, философиялык жана эстетикалык негиздерге таянган. [[Биринчи дүйнөлүк согуш]]тан кийин, модернист архитекторлор жаңы социалдык жана экономикалык тартипке ылайыктуу, орто жана жумушчу таптын муктаждыктарын канааттандырууга багытталган жаңы стиль иштеп чыгууну көздөштү. Алар азайып бараткан аристократиялык тартипти тейлеген тарыхый стилдердин академиялык ыкмаларын четке кагышты. Модернист архитекторлор имараттарды таза формага чейин жөнөкөйлөтүп, тарыхый шилтемелерди жана кооздуктарды функционалдык деталдардын пайдасына алып салышты. Имараттардын функционалдык жана структуралык элементтери көрсөтүлүп, болот устундар жана бетон беттери кооздук формалардын артына жашырылбай турган.

[[Фрэнк Ллойд Райт]] сыяктуу архитекторлор [[органикалык архитектура]]ны өнүктүрүшүп, имараттардын формасы айлана-чөйрөсү жана максаты менен аныкталган, адам жашоосу менен табияттын ортосундагы гармонияны илгерилетүүгө умтулган. Анын мыкты мисалдары [[Роби үйү]] жана [[Фоллингуотер]].

[[Мис ван дер Роэ]], [[Филип Джонсон]] жана [[Марсель Бройер]] сыяктуу архитекторлор имарат материалдарынын сапаттарына жана заманбап курулуш техникасына негизделген кооздукту жаратып, салттуу тарыхый формаларды жөнөкөйлөтүлгөн геометриялык формаларга алмаштырышты. [[Фазлур Рахман Хан]] тарабынан түзүлгөн [[түтүк структурасы]] имараттарды дагы бийик курууда чоң техникалык жетишкендик болгон. Кылым ортосуна келгенде, модернизм [[Эл аралык стиль (архитектура)|Эл аралык стиль]] болуп өзгөрдү, бул стиль [[Минору Ямасаки]] тарабынан иштелип чыккан [[Дүйнөлүк Соода Борборунун]] эгиз мунаралары сыяктуу имараттарда чагылдырылган.

=== Постмодернизм ===
{{Негизги макала|Постмодернизм архитектурасы}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
PiazzaDItalia1990.jpg|Италия аянты (Нью-Орлеан, АКШ), 1978-жыл, архитектору Чарльз Мур.
The Walt Disney Company office.jpg|Team Disney имараты (Лос-Анджелес, АКШ), 1990-жыл, архитектору Майкл Грейвс.
Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Кембридж Судьялар бизнес мектебинин көп түстүү ички дизайны (Кембридж, Улуу Британия), 1995-жыл, архитектору Жон Аутрам.
Case danzanti.jpg|&quot;Бийлеген үй&quot; (The Dancing House) Прагада жайгашкан жана деконструктивизм архитектурасынын мыкты үлгүсү. (Прага, Чехия), 1996-жыл, архитекторлору Владо Милиунич жана Фрэнк Гери.
&lt;/gallery&gt;
Көптөгөн архитекторлор [[модернизм]]ди сынга алышып, тарыхый стилдердин декоративдик байлыгын жок деп эсептешкен. [[Экинчи дүйнөлүк согуш]]тан кийин биринчи модернист архитекторлор өлө баштаганда, архитектуранын экинчи мууну, анын ичинде [[Пол Рудольф (архитектор)|Пол Рудольф]], [[Марсель Бройер]] жана [[Ээро Сааринен]] [[брутализм]] менен модернизмдин эстетикасын кеңейтүүгө аракет кылышкан. Брутализмде бүтүрүлбөгөн бетондон жасалган экспрессивдүү фасаддар колдонулган. Бирок согуштан кийинки жаш архитекторлор модернизмди жана брутализмди өтө эле катуу, стандартташтырылган, бир түстүү жана ар кайсы доордогу жана маданияттардагы тарыхый имараттар сунуштаган адамдык тажрыйбанын байлыгын эске албайт деп сынга алышкан.

Модернизмдин жана брутализмдин муздак эстетикасына жооп катары [[метафорикалык архитектура]] мектеби пайда болгон, ал [[биоморфизм]] жана [[зооморф архитектурасы]] сыяктуу багыттарды камтыйт. Бул мектепте негизги дем берүүчү булак жана дизайндын негизи табият болуп эсептелет. Бул мектеп айрымдар тарабынан [[постмодернизм]]дин бир бөлүгү катары каралса, башкалар аны өз алдынча мектеп деп эсептешет жана бул [[экспрессионисттик архитектура]]нын кийинки өнүгүүсү катары каралат.&lt;ref name=metaphor&gt;
{{Cite book
| last = Fez-Barringten
| first = Barie
| title = Architecture: The Making of Metaphors
| publisher = Cambridge Scholars Publishing
| year = 2012
| location = Newcastle upon Tyne
| isbn = 978-1-4438-3517-6}}
&lt;/ref&gt;

1950-жылдардын аягында жана 1960-жылдарда [[архитектуралык феноменология]] модернизмге каршы маанилүү кыймыл катары пайда болгон. Архитекторлор [[Чарльз Мур (архитектор)|Чарльз Мур]] (АКШ), [[Кристиан Норберг-Шульц]] (Норвегия), [[Эрнесто Натан Роджерс]], [[Витторио Греготти]], [[Микеле Валори]], [[Бруно Зеви]] (Италия) өздөрүнүн чыгармачылыгында адамдык тажрыйбаны кеңейтүү максатында тарыхый имараттарга кызыгуу жаратышкан.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Otero-Pailos |first=Jorge |title=Architecture's Historical Turn: Phenomenology and the Rise of the Postmodern |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |location=Minneapolis |url=https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&amp;q=architecture's%20historical%20turn |isbn=978-0816666041 |access-date=30 July 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319184501/https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&amp;q=architecture%27s%20historical%20turn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Постмодернизм азыркы имараттарды курууда заманбап технологияларды жана арзан материалдарды колдонуп, эски архитектуранын эстетикасынан тартып элдик же аймактык стилдерге чейин айкалыштыра алган. [[Роберт Вентури]] постмодернизмди &quot;кооздолгон кампалар&quot; деп атап, функционалдык жактан иштелип чыккан ички дизайны менен сырты кооздолгон имараттар деп мүнөздөгөн.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Venturi |first=Robert |title=Complexity and Contradiction in Architecture |publisher=Museum of Modern Art |year=1966 |location=New York |url=https://archive.org/details/complexitycontra00vent |url-access=registration |quote=complexity and contradiction in architecture. }}&lt;/ref&gt;

=== Бүгүнкү архитектура ===
{{Негизги макала|Заманбап архитектура}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Dallas Meadows Museum 1.jpg|Даллас, Техас, АКШдагы Мидоус Музейи, 2001-жылы HBRA архитектуралык фирмасы тарабынан долбоорлонгон.
File:Beijing national stadium.jpg|Бейжин, Кытайдагы Улуттук стадион, 2003–2007-жылдар аралыгында Герцог де Меурон архитектуралык фирмасы тарабынан курулган.
Campus WU LC D1 TC DSC 1440w.jpg|Австриядагы Вена университетинин Китепканасы жана Окуу борбору, 2008-жылы Заха Хадид тарабынан курулган.
File:Isbjerget.jpg|Исбергет үйлөрү, Дания, 2013-жылы CEBRA, JDS Architects, Луис Пайяр жана SeARCH тарабынан иштелип чыккан
&lt;/gallery&gt;

1980-жылдардан баштап, имараттардын татаалдыгы өсүп, (структуралык системалар, кызматтар, энергия жана технологиялар) архитектура тармагы көп дисциплиналуу болуп калды жана ар бир долбоор түрү, технологиялык экспертиза же долбоорду ишке ашыруу ыкмалары боюнча адистештирүү зарылчылыгы пайда болду. Мындан тышкары, 'дизайн архитектору'&lt;ref group=&quot;Notes&quot;&gt;Дизайн архитектору долбоордун дизайны үчүн жооптуу адам.&lt;/ref&gt; менен 'долбоор архитектору'&lt;ref group=&quot;Notes&quot;&gt;Долбоор архитектору долбоордун стандарттарга жооп берүүсүн камсыз кылган жана жоопкерчилик маселелерин чечкен адам.&lt;/ref&gt; ортосунда айырмачылык көбөйдү. Чоң имараттардын долбоорлоого даярдануу процесси барган сайын татаалдашып,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imaginaries on Matter: Tools, Materials, Origins |url=https://aadr.info/product/imaginaries-on-matter-tools-materials-origins/ |access-date=2024-06-23 |website=aadr.info |language=en-US}}&lt;/ref&gt; мындай маселелерди алдын ала изилдөөнү талап кылат: бышыктык, туруктуулук, сапат, каражат жана жергиликтүү мыйзамдарга шайкештик. Бир чоң түзүмдү бир гана адамдын долбоорлоо мүмкүнчүлүгү жок, бул көптөгөн адамдардын эмгегинин натыйжасы болуп калды.

[[Заманбап архитектура|Модернизм]] жана [[Постмодернизм архитектурасы|постмодернизм]] айрым архитектуралык кесиптин өкүлдөрү тарабынан сынга алынган, алар ийгиликтүү архитектура жеке философиялык же эстетикалык изденүү болбошу керек деп эсептешет; архитектура адамдардын күнүмдүк муктаждыктарын эске алып, технологияны колдонуп жашоого ыңгайлуу чөйрөлөрдү түзүшү керек. Дизайн процесси жүрүм-турум, айлана-чөйрө жана социалдык илимдердин изилдөөлөрү менен байытылышы зарыл деп эсептешет.

Айлана-чөйрөдө [[туруктуулук]] маселеси негизги көйгөйгө айланып, архитектуралык кесипке чоң таасирин тийгизүүдө. Курулушту каржылоону колдогон көптөгөн иштеп чыгуучулар, имараттын дароо баасына басым жасаган чечимдердин ордуна, айлана-чөйрөгө туруктуу дизайнды колдонууга умтулууда. Мунун негизги мисалдарына [[пассивдүү күн энергиясы менен курулган имараттар]], [[жашыл чатырлар]], [[биодеградация|биодеградациялык]] материалдар жана түзүмдүн энергия керектөөсүнө көбүрөөк көңүл буруу кирет. Бул архитектуранын чоң өзгөрүүсү архитектуралык мектептердин айлана-чөйрөгө көбүрөөк басым жасоосуна түрткү болууда. Туруктуу дизайн принциптерин колдонууга умтулган имараттардын саны өсүүдө. Бул тажрыйбалар, айлана-чөйрө жана коом үчүн туруктуу заманбап техникаларды колдонууда аймактык архитектуранын негизги өзөгүн түзгөн принциптерден илхам алууда.&lt;ref&gt;{{cite web |author=OneWorld.net |url=http://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |title=В Индиядагы аймактык архитектура |publisher=El.doccentre.info |date=31 March 2004 |access-date=2 July 2011 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |url-status=live |accessdate=2024-10-15 |archivedate=2021-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html }}&lt;/ref&gt; АКШнын Green Building Council'инин [[Energy жана Environmental Design лидерлиги|LEED]] рейтинги бул тармактагы негизги күчтөрдүн бири болуп саналат.&lt;ref&gt;Башка [[Энергияны эффективдүү колдонуу|энергияны натыйжалуу колдонуу]] жана жашыл имарат рейтинг системаларына Energy Star, Green Globes жана CHPS ([[Жогорку аткаруучу мектептер үчүн кызматташтык]]) кирет.&lt;/ref&gt;{{Quantify|date=July 2016}}

Ошол эле учурда, [[Жаңы урбанизм]], [[Метафорикалык архитектура]], [[Комплементардык архитектура]] жана [[Жаңы классикалык архитектура]] кыймылдары туруктуу курулушка болгон мамилени жайылтууда жана [[акылдуу өсүү]], архитектуралык салт жана [[классикалык архитектура]]нын дизайндарын өнүктүрүүгө көмөктөшүүдө.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnu.org/charter|title=Жаңы Урбанизмдин Хартиясы|work=cnu.org|date=2015-04-20|access-date=23 March 2014|archive-date=29 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629164755/http://www.cnu.org/charter|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сулуу, гуманизм, өткөн менен келечек ортосундагы үзгүлтүксүздүк|url=http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|publisher=Traditional Architecture Group|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|archive-date=5 March 2018|url-status=dead|accessdate=2024-10-15|archivedate=2018-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html}}&lt;/ref&gt; Бул кыймылдар [[заманбап архитектура|глобалдык стандартташкан архитектурага]], ошондой эле жеке [[турак жай массивдери]]не жана [[шаар четиндеги жайылуу]]га каршы чыгууда.&lt;ref&gt;[http://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf Смарт-Өсүш маселеси: Жашоого ыңгайлуу коомдорду куруу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119170943/https://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf |date=19 November 2018 }}. Америкалык Архитекторлор Институту. 23 март 2014-ж. алынды.&lt;/ref&gt; Түз айнек дубалдар, заманбап шаардык жашоонун белгиси катары көптөгөн өлкөлөрдө, анын ичинде Нигерия сыяктуу өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да пайда болгон, көбүнчө чет өлкөлөрдө окуган архитекторлордун таасири менен орто кылымдан бери колдонулуп келе жаткан эл аралык стилдер да көрсөтүлгөн.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://litcaf.com/architecture/|title=Архитектура|date=2016-02-10|work=Litcaf|access-date=2017-06-04|language=en-US|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/|url-status=live|accessdate=2024-10-15|archivedate=2018-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/}}&lt;/ref&gt;

== Түрлөрү ==
[[Файл:Stourhead Pantheon.jpg|thumb|[[Стоурхед]] ([[Вилтшир]], Англия), [[Генри Хоар]] (1705–1785) тарабынан долбоорлонгон]]

=== Турак-жай архитектурасы ===
Турак-жай архитектурасы – бул колдонуучунун жашоо образына ылайыктап, ошол эле учурда [[курулуш кодекстерин]] жана [[зонирование]] мыйзамдарын сактаган функционалдык имараттарды долбоорлоо.

=== Коммерциялык архитектура ===
Коммерциялык архитектура – бул бизнес, мамлекеттик жана диний мекемелердин муктаждыктарын камсыз кылган коммерциялык имараттарды долбоорлоо.&lt;ref&gt;Скотт Зурн. (16-май, 2023). Коммерциялык архитектуранын түрлөрү жана ийгиликке жетүү жолдору. Level Engineering &amp; Inspection. https://www.levelengineering.com/architecture/commercial-architecture/.&lt;/ref&gt;

=== Өнөр жай архитектурасы ===
{{Негизги макала|Өнөр жай архитектурасы}}
Өнөр жай архитектурасы – бул атайын өнөр жай имараттарын долбоорлоо, ал эми негизги басым имараттын функциясын аткарып, ошол эле учурда мекемеде жумушчулар менен товарлардын коопсуз кыймылын камсыз кылууга багытталган.

=== Ландшафттык архитектура ===
{{Негизги макала|Ландшафттык архитектура}}
Ландшафттык архитектура – бул коомдук ачык мейкиндиктерди, белгилүү жерлерди жана курулуштарды долбоорлоп, экологиялык, социалдык жүрүм-турумга же эстетикалык натыйжаларга жетүү максатына багытталган дисциплина.&lt;ref&gt;[[Сэр Жеффри Желлико]], [[Сьюзан Желлико]], ''The Landscape of Man: Shaping the Environment from Prehistory to the Present Day.'' {{ISBN|978-0500274316}}.&lt;/ref&gt; Ландшафттык архитектура учурдагы социалдык, экологиялык жана топурактын шарттарын жана процесстерин системалуу түрдө изилдеп, каалаган натыйжага жетүү үчүн өзгөртүүлөрдү долбоорлоону камтыйт. Бул кесиптин көлөмүнө төмөнкүлөр кирет: [[ландшафттык дизайн]]; [[аймактык пландоо]]; [[бороон сууларын башкаруу]]; [[жаратылыш чөйрөсү|экологиялык чөйрөнү]] [[экологиялык калыбына келтирүү]]; [[парк]]тар жана эс алуу аймактарын пландоо; визуалдык ресурстарды башкаруу; [[жашыл инфраструктура]]ны пландоо жана камсыздоо; жеке [[менчик]] жана [[үй|жеке резиденциянын]] ландшафттык долбоорун түзүү. Ландшафттык архитектура тармагында иштеген адис [[ландшафттык архитектор]] деп аталат.

=== Интерьердик архитектура ===
{{Негизги макала|Интерьердик архитектура}}
[[Файл:Charles Rennie Mackintosh - Music Room 1901.jpg|thumb|left|Чарльз Ренни Маккинтош – Музыкалык бөлмө, 1901]]
Интерьердик архитектура — бул структуралык чек аралар менен түзүлгөн мейкиндикти жана ошол чек аралардын ичиндеги адамдын өз ара аракеттенүүсүн долбоорлоо. Бул баштапкы мейкиндиктин колдонуу планынын дизайны болушу мүмкүн, кийинчерээк анын максаты өзгөргөндүктөн кайра иштелип чыгат же имараттын кабыгын кайрадан пайдалануу үчүн кеңири өзгөртүлгөн дизайн болушу мүмкүн.&lt;ref name=&quot;intar.risd&quot;&gt;{{cite web|url=http://intar.risd.edu/|title=Interior Architecture|work=RISD Interior Architecture Graduate Department|access-date=28 February 2017|archive-date=30 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/|url-status=live|accessdate=2024-10-15|archivedate=2022-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/}}&lt;/ref&gt; Акыркысы көп учурда ресурстарды үнөмдөө максатында имараттарды кайрадан долбоорлоо аркылуу &quot;кайра иштетүү&quot; сыяктуу туруктуу архитектура практикаларынын бир бөлүгү болуп саналат. Интерьердик архитектура жалпы мейкиндик дизайны, форма жана анын иш-аракети менен байланышкан дизайн процесси катары белгилүү жана имараттардын ичиндеги мейкиндиктерди адамдын колдонушун эске алуу менен долбоорлоо болуп эсептелет.

=== Шаардык дизайн ===
{{Негизги макала|Шаардык дизайн}}
Шаардык дизайн — бул шаарлардын, шаарчалардын жана айылдардын физикалык өзгөчөлүктөрүн долбоорлоо жана түзүү процесси. Архитектурадан айырмаланып, ал өзүнчө имараттардын дизайнына басым жасайт, шаардык дизайн болсо имараттардын топторун, көчөлөрдү, коомдук жайларды, бүтүндөй райондорду жана шаардын бөлүктөрүн долбоорлоону камтыйт. Анын негизги максаты шаардык аймактарды функционалдуу, жагымдуу жана туруктуу кылуу.&lt;ref name=&quot;berkeley&quot;&gt;{{cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|author=Boeing|title=LEED-ND and Livability Revisited|journal=Berkeley Planning Journal|date=2014|volume=27|pages=31–55|doi=10.5070/BP327120808|access-date=2015-04-15|display-authors=etal|doi-access=free|archive-date=4 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704184041/https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шаардык дизайн — бул бир нече курулуш тармактарынын элементтерин колдонгон көп тармактуу тармак, анын ичинде [[ландшафттык архитектура]], [[шаар пландаштыруу]], архитектура, [[жарандык инженерия]] жана [[муниципалдык инженерия]] кирет.&lt;ref&gt;Van Assche, K., Beunen, R., Duineveld, M., &amp; de Jong, H. (2013). [http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short &quot;Co-evolutions of planning and design: Risks and benefits of design perspectives in planning systems&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628061608/http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short |date=28 June 2013 }}. ''Planning Theory'', 12(2), 177–198.&lt;/ref&gt; Жакынкы убакта шаардык дизайндын өз алдынча кичи багыттары пайда болду, мисалы: стратегиялык шаардык дизайн, [[ландшафттык урбанизм]], [[суу сезгич шаардык дизайн]] жана [[туруктуу урбанизм]].

=== Башка архитектура түрлөрү ===
==== Деңиз архитектурасы ====
{{Негизги макала|Деңиз архитектурасы}}

[[Файл:Lines plan en.svg|thumb|left|upright=0.9|Кеменин формасын көрсөткөн схемалык план]]
Деңиз архитектурасы, же деңиз инженериясы – бул [[инженердик]] тармак, ал деңиз кемелерин жана курулмаларын долбоорлоо, куруу, тейлөө жана эксплуатациялоо процессине байланышкан инженердик иштерди камтыйт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|title=Careers in Naval Architecture|last=RINA|website=www.rina.org.uk|access-date=26 February 2017|archive-date=20 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020170147/https://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Biran, Adrian; (2003). ''Ship hydrostatics and stability'', [[Butterworth-Heinemann]]. {{ISBN|0-7506-4988-7}}.&lt;/ref&gt; Деңиз архитектурасы деңиз транспортунун өмүрүнүн бардык баскычтарында негизги жана колдонмо изилдөөлөрдү, долбоорлоо, иштеп чыгуу, баалоо жана эсептөөлөрдү жүргүзүүнү камтыйт. Кеменин алдын ала долбоорун түзүү, деталдуу долбоорлоо, [[Кеме куруу|куруу]], сыноо, эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө, сууга түшүрүү жана [[Кургак док|кургак докто]] иштөө негизги иштер болуп саналат. Ошондой эле кемелерди кайра калыбына келтирүү, жаңылоо, оңдоо учурунда да долбоорлоо эсептөөлөрү жүргүзүлөт. Деңиз архитектурасы коопсуздук эрежелерин иштеп чыгуу жана авариялык контролдоо эрежелерин түзүү менен да байланыштуу.

==== Метафоралык &quot;архитектуралар&quot; ====
&quot;Архитектура&quot; термини көп учурда заманбап техникалар же абстракцияларды түзүүнүн ыкмалары үчүн метафора катары колдонулат. Бул төмөнкүлөрдү камтыйт:

[[Компьютер архитектурасы]] – бул [[компьютер системаларынын]] иштешин, уюштурулушун жана ишке ашырылышын сүрөттөгөн эрежелердин жана ыкмалардын жыйындысы. Мында [[программалык камсыздоо архитектурасы]], [[аппараттык камсыздоо архитектурасы]] жана [[тармактык архитектура]] сыяктуу өзгөчө аспектилер камтылган.
[[Бизнес архитектурасы]] – ишкананын стратегиялык максаттарын жана тактикалык талаптарын шайкеш келтирүү үчүн ишкана тууралуу жалпы түшүнүктү камсыз кылган &quot;ишкананын картасы&quot; катары аныкталат.&lt;ref name=&quot;OMG BAWG, Definition&quot;&gt;[[OMG Business Architecture Special Interest Group]] &quot;[http://www.omg.org/bawg/ What Is Business Architecture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713063349/http://www.omg.org/bawg/|date=13 July 2017}}&quot; at ''bawg.omg.org,'' 2008 ([https://web.archive.org/web/20080429224109/http://bawg.omg.org/ archive.org]). Accessed 2015-04-03; Cited in: [[William M. Ulrich]], [[Philip Newcomb]] ''Information Systems Transformation: Architecture-Driven Modernization Case Studies.'' (2010), p. 4.&lt;/ref&gt; [[Ишкана архитектурасы]] дагы колдонулат.
[[Когнитивдик архитектура]] – адам акылынын түзүлүшүнө байланышкан теориялар.
[[Системалык архитектура]] – бул ар кандай түрдөгү системалардын [[түзүлүшүн]], [[иш-аракеттерин]] жана [[көрүнүш моделин]] аныктаган [[концептуалдык модель]].&lt;ref&gt;Hannu Jaakkola and Bernhard Thalheim. (2011) &quot;Architecture-driven modelling methodologies.&quot; In: ''Proceedings of the 2011 conference on Information Modelling and Knowledge Bases XXII''. Anneli Heimbürger et al. (eds). IOS Press. p. 98.&lt;/ref&gt;

==== Сейсмикалык архитектура ====
{{Негизги макала|Зилзала инженериясы}}
'Сейсмикалык архитектура' же 'жер титирөөгө туруктуу архитектура' термини биринчи жолу 1985-жылы Роберт Райтхерман тарабынан киргизилген.&lt;ref&gt;{{citation|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquake Engineering and Earthquake Architecture. Part of the AIA Workshop for Architects and Related Building Professionals on Designing for Earthquakes in the Western Mountain States|year=1985}}&lt;/ref&gt; &quot;Жер титирөөгө туруктуу архитектура&quot; термини жер титирөөгө туруктуулукту архитектуралык конфигурацияга, формасына же стилине байлоо менен аныкталган архитектуралык экспрессия деңгээлин сүрөттөө үчүн колдонулат. Ошондой эле, сейсмикалык дизайн ишке ашкан имараттарды сүрөттөө үчүн колдонулат. Бул жер титирөөгө дуушар болгон аймактарда курулуш долбоорлорунда жаңы эстетикалык ыкма катары каралышы мүмкүн.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Llunji|first=Mentor|title=Seismic Architecture – The architecture of earthquake resistant structures|year=2016|publisher=Msproject|isbn=978-9940979409}}&lt;/ref&gt; Архитектуралык конфигурациянын сейсмикалык принциптери ар кандай формаларга жана деңгээлдерге ээ болушу мүмкүн. Метапоралык колдонуулардан баштап, түздөн-түз сейсмикалык технологиянын таасири көрүнгөнгө чейин ар кандай формаларда физикалык көрүнүштөрү ар башкача болушу мүмкүн.&lt;ref&gt;{{cite conference|last=Charleson|first=Andrew|title=Towards An Earthquake Architecture |conference= 12th World Conference on Earthquake Engineering|year=2000}}&lt;/ref&gt;

== Ошондой эле караңыз ==
{{Портал|Архитектура}}

[[Архитектуралык инженерия]]
[[Архитектуралык технология]]
[[Убактылуу архитектура]]
[[Архитектура макалаларынын көрсөткүчү]]
[[BIM программалык камсыздоонун тизмеси]]
[[Архитектуранын схемасы]]
[[Архитектура философиясы]]
[[Тескери архитектура]]
[[Архитектуранын хронологиясы]]
[[Зонирование]]
[[Курулуш кодекси]]
[[Жарандык инженерия|Жарандык инженерия]]

== Колдонулган материалдар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Sister project links}}
{{Wikivoyage|Architecture}}

[http://www.worldarchitecture.org World Architecture Community]
[http://www.architecture.com Architecture.com], [[Royal Institute of British Architects|Британдык Архитекторлор Институту]] тарабынан жарыяланган
[https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html Архитектуралык борборлор жана дүйнөдөгү музейлер], [[International Union of Architects|UIA]] тарабынан берилген шилтемелер тизмеси
[https://www.aia.org/ Америкалык Архитекторлор Институту]
[https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ Архитектуралык терминдердин сөздүгү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828183015/https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ |date=28 August 2021 }}
[http://content.lib.washington.edu/buildingsweb/index.html Шаарлар жана имараттар базасы] – Вашингтон университетинин китепканасынан алынган ар кандай убакыт жана дүйнөнүн ар кайсы жерлеринде тартылган имараттардын санариптик сүрөттөрүн камтыган коллекция
[http://www.bbc.co.uk/programmes/p00548k0 &quot;Архитектура жана Күч&quot;], BBC Radio 4 менен Эдриан Тинисвуд, Жилиан Дарли жана Гэвин Стамп менен талкуу (''In Our Time'', 31-октябрь, 2002)
{{Design}}
{{Aesthetics}}
{{Branches of the visual arts}}
{{Authority control}}

[[Категория:Архитектура]]
[[Категория:Архитектуралык дизайн]]</text>
      <sha1>1804q8u08d6esrxdjoya3eunye9um13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4344</id>
    <revision>
      <id>650524</id>
      <parentid>649399</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123737" sha1="obn8x6yhc4a2d3cc3hpyysru67iod1r" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Тынчтыкбек Чоротегин
 |Расмий ысымы             = Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович&lt;br&gt;(Тынчтыкбек Чоротегин)
 |Сүрөт                    = Tynchtykbek_Chorotegin_18.7.2007.jpg
 |Туурасы                  = 200px
 |Сүрөттүн аталышы         = Профессор Тынчтыкбек Чоротегин. 18.7.2007.
 |Туулган жылы             = [[1959-жыл]] 28-[[Жалган куран|жалган куран айы]]
 |Туулган жери             = [[Он-Арча]] айылы, [[Нарын областы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = {{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = Тарых, Чыгыш таануу, Түркология, Жазма булактар, [[Кыргыз таануу]]
 |Иштеген жери             = Кыргыз Тарых Коомунун президенти, көз карандысыз публицист ([[«Азаттык» үналгысы|Азаттык үналгысы]] жана [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]])
 |Илимий даражасы          = [[тарых илимдеринин доктору]] (1998)
 |Илимий наамы             = [[профессор]] (2002)
 |Альма-матер              = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети]]
 |Илимий жетекчиси         = [[Өзбекстан]] ИА профессору, тарых илимдеринин доктору [[Ахмедов Бөрү|Бөрү Ахмедов]]
 |Белгилүү окуучулары      = * тарыхчы жана жазуучу [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]]&lt;br/&gt;
* профессор, тарых илимдеринин доктору [[Каратаев, Олжобай|Олжобай Каратаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин доктору [[Кылычев, Акылбек Мукаевич|Акылбек Кылычев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Сырдыбаев, Туратбек|Туратбек Сырдыбаев]]&lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты [[Субакожоева, Чолпон Темирбековна|Чолпон Субакожоева]] &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Өмүрбек Жумадилович Алымкожоев &lt;br/&gt;
* тарых илимдеринин кандидаты Назгүл Качкынбаевна Рысмендеева &lt;br/&gt;
 |Белгилүү болгондугу      = 
 |Сыйлыктары               = *  {{Даңк медалы}}, 2011-жыл; &lt;br/&gt;
* ТүркСОЙдун Медиа тармагындагы [http://www.turksoy.org.tr/tr/haberler/turksoy_basin_odulleri_ve_mukan_tolebayev_yili_acilisi_gerceklestirildi-29-06-2013.html сыйлыгы], 2013-жыл. &lt;br/&gt;
* III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени (2016) &lt;br/&gt;
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}{{Сноскалары жок}}
'''Чороев Тынчтыкбек Кадырмамбетович''', ошондой эле '''Тынчтыкбек''' '''Чоротегин''' катары белгилүү&lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/46831 Мамлекеттик сыйлыктар, ардактуу наамдар менен сыйланган адамдардын ээлери Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарына ылайык көрсөтүлүшкөн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www-old.knu.kg/ru/images/stories/2018/11_2018/10/hist/kaf_reg/chorotegin_ru.pdf chorotegin_ru.pdf]&lt;/ref&gt; — [[тарыхчы]], [[журналист]], [[публицист]]. [[Илимдин доктору|Тарых илимдеринин доктору]] (1998), [[профессор]] (2002). [[Кыргыз Тарых Коому|Кыргыз Тарых Коомунун]] президенти (2012-жылдын 11-февралынан), Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин профессору (2002-жылдан).

== Өмүр баяны ==

'''Бала чагы'''

1959-жылы 28-мартта [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районундагы [[Эчки-Башы]] (Он-Арча) кыштагында туулган.  Атасы - Кадырмамбет Чороев (1922-1975), энеси - Алия Кыдыраалы кызы (1924-2001). 

1966-1974-жылдары Эчки-Башы айылындагы &quot;Коммунизм&quot; орто мектебинде таалим алып, 8-классты бүтүргөн.


Анын биринчи мугалими - [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылындагы]] белгилүү педагог Өмүр Абдыкадыров болгон. 

Жетинчи класстан тартып чыгармалар жаза баштаган. Алгачкы юмордук жана сатиралык чыгармаларын 8-класста окуп жүргөндөн тартып жарыялай баштаган.

1974-76-жылдары [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын шаары|Нарын шаарындагы]] Токтогул атындагы орто мектепте окуп, аны күмүш медалы менен аяктаган. (Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).

'''Студенттик курак'''

1976-жылы Бишкектеги [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] тарых факультетине тапшырган.

Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору [[Хасанов Анварбек|Анварбек Хасанов]], тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, [[Мамбеталиева, Какен|Какен Мамбеталиева]], [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], Сейне (Ксения) Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабеков]], [[Жакыпбеков, Жаныбек|Жаныбек Жакыпбеков]], Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, [[Жумали Адилбаев]], Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б. болгон. 

Студент чагында студенттик эмгек кошуундарына мүчө жана комиссар катары ар жылы жай мезгилинде катышкан. 

Университеттин &quot;Комсомолдук прожектор&quot; аталган орусча жана кыргызча сатиралык дубал гезитинин редактору болгон. Ар кыл чыгармачыл (адабий жана илимий) ийримдерге катышкан. 

4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.

5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.

1981-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.

Оболу 5-курстун башында тарых факультетинин Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасына лаборант кызматында иштей баштаган, айрым төмөнкү курстарга семинар да өткөн. &lt;br&gt;

Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган. Кафедраны анын ошол кездеги илимий жетекчиси М.Б.Жамгырчинов башкарчу.  

'''Жаш окутуучу. Стажер. Аспирант'''

1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул - анын [[Англис тили|англис тилин]] эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон. 

1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин [[Ташкен|Ташкенде]] Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү. 


1985-жылдын октябрынан 1988-жылдын декабрына чейин Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда үч жылдык күндүзгү [[аспирантура|аспирантурада]] окуган. 

Илимий жетекчиси - өзбекстандык чыгаан чыгыш таануучу, профессор (кийинчерээк академик) [[Ахмедов, Бөрү Ахмедович|Бөрү Ахмедов]] болгон. 

Аспирантура маалында [[Москва]] жана [[Ленинград]] шаарларына барып, ал жактардагы илимий китепканаларда иштеген. 

Ленинграддагы (азыркы [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургдагы]]) Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын &quot;Рустун келип чыгышы&quot; аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган. 

Аспирант кезинде Новосибирск, Бишкек (ал кездеги Фрунзе), Ташкен шаарларындагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. 

1986-жылдан тартып кыргыз тарыхы, Махмуд Кашгаринин мурасы, кыргыз тилинин көйгөйү ж.б. тууралуу макалаларды байма-бай кыргыз жана орус тилдеринде жарыялаган. 

Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, [[Арстанбек]], Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон. 

Ал [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан. 

Анын кыргыз тилин орус тилинен кем эмес колдонуу зарылдыгы тууралуу Москвадагы &quot;Правда&quot; гезитине 1988-жылы жолдогон макаласы цензуранын айынан жарык көргөн эмес. Бул макала кайра Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетине жиберилген. Бирок [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Михаил Горбачевдун]] &quot;кайра куруулар&quot; доорунун илеби менен &quot;улутчул аспирантка&quot; каршы катаал чара көрүлбөй калган. 

1988-жылдын 14-декабрында Ташкен шаарында [[Өзбекстан]] ИАсынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. 

== Кыргызстандагы коомдук, саясий жана журналисттик ишмердиги ==
1988-жылдын этегинде [[Бишкек (шаар)|Бишкекке]] кайтып, 1989-жылдын январында КУУнун Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасынын башчысынын милдетин аткарып калды&lt;ref&gt;http://who.ca-news.org/people:16312&lt;/ref&gt;.   

1989-жылдын апрел-май айларында Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатын уюштуруу камылгаларын жетектейт. &lt;br&gt;Бул уюм ошол жылы 3-июнда Уюштуруу жыйынында расмий негизделген, Анын отуруму кыргыз тилинде өтүп, орусчага синхрондуу которулуп турган. (Котормочулар - алдыңкы студенттер [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Арслан Капай уулу Койчиев]], Венера Койчиева жана Алмаз Кулматов болгон).

Жыйынга жазуучу-диссидент [[Сыдыкбеков Түгөлбай|Түгөлбай Сыдыкбеков]], кытайлык манасчы [[Жусуп Мамай]] келишип, батасын беришкен.

Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты|Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын]] төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду. Негизинен, уюмду күндөлүк башкаруу ишин ал өзү аткарып келди. 

1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган. 

Ошол жылдын жай айларында айрым үй куруучу жаштардын бейөкмөт уюмдарынын жобосун түзүүгө кол кабыш кылган. 
 
1990-жылдын февраль айында Бишкектеги жаштардын уруксатсыз нааразылык жыйынында чыгып сүйлөгөн. 

Ошол жылы феврал-март айларында оппозициячыл жаштардын коммунисттик бийлик менен саясий талкууларын уюштуруу тобунун жетекчилерине болгон. 

[[Image:Azamat Altay and Tyntchtykbek Tchoroev_Prague_June 2003.jpg|260px|right|thumb|&quot;Азаттык үналгысынын&quot; туңгуч кызматкери жана мурдагы директору [[Азамат Алтай]] (1920-2006) &quot;Азаттыктын&quot; Прагадагы башкеңсесинде Тынчтыкбек Чоротегин (оңдо) менен. Прага шаары, Чехия. 2003-жылдын 6-июну.]]

1990-жылы май айындагы [[Кыргызстан Демократиялык Кыймылы]]нын (КДК) уюштуруучуларынын бири, анын уставынын долбоорун даярдаган. 1990-жылы октябрда жумурияттагы коммунисттик жетекчиликке каршы саясий ачкачылыкка катышкан. 

1991-жылдын апрелинен 1998-жылдын мартына чейин «Азаттык үналгысынын» Бишкектеги кабарчысы, алгачкы бюро башчысы.  

Окутуучулук жана илимпоздук иш-аракетин да уланта берген. 

1992-94-жылдары КУУнун Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы кафедрасын башкарган. 

1994-1997-жылдары КУУнун күндүзгү докторантурасында окуган. Аны ийгиликтүү аяктап, 1998-жылы 10-апрелде Кыргыз Улуттук Илимдер академиясынын [[тарых институту|тарых институтунда]] доктордук диссертациясын жактаган&lt;ref&gt;Чороев (Чоротегин) Т.К.  Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-турк» эмгеги (1072— 1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары. — Адистик: 07.00.02 — Кыргызстан тарыхы: —  Тарых ил. доктору...  диссертация. —   Бишкек, 1998. — Кырг. Респ. УИА; Тарых институту. — 400 бет. — кол жазма. — (Автореферат - 48 бет). &lt;/ref&gt;. 

1998-жылдын апрелинен 2000-жылдын июлунун акырына чейин Лондондо [[Би-Би-Синин Кыргыз кызматы|Би-Би-Синин Кыргыз кызматынын]] продюсери болуп иштеген. 

[[Файл:Rémy Dor and Tyntchtykbek Tchoroev, the Sorbonne, Paris. 07.10.2003.jpg|thumb|left|Профессор Т.Чоротегин француз чыгыш таануучусу, профессор Реми Дор менен. Сорбонна унивыерситети, Париж шаары, Франция. 2003-жылдын 7-октябры.]]

2000-жылдын 25-июлунан 2011-жылдын 16-августуна чейин ал ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын - «Азаттык үналгысынын» Прагадагы башкеңсесинде иштеп келди. 

[[Файл:Usen-Asanov at Azattyk exhibition in Bishkek. 17 May 2007.jpg|thumbnail|right|Академик [[Асанов, Үсөн|Үсөн Асанов]], Кыргыз улуттук энциклопедиясынын Башкы редакциясынын жетекчиси, [[«Азаттык» үналгысы|&quot;Азаттык&quot; үналгысынын]] чыгармачыл жамаатынын китеп көргөзмөсүнүн ачылыш салтанатында сүйлөөдө. Кыргыз улуттук китепканасы, Бишкек шаары. 17.5.2007.]]

Бул убакыттын ичинде - 2003-жылдын 1-январынан тартып 2010-жылдын 30-сентябрына чейин Т.Чоротегин ЭЕ/АҮ Кыргыз кызматынын директору болду. &lt;br&gt;
Ал 1995-жылы жайында, 1997-жылы ноябрда жана 2003-жылы июнда айтылуу Азамат Алтай менен жолуккан. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;  
Еийинчерээк ал маркум Азамат Алтайды эскерген жыйнакка редактор жана макала автору катары да салым кошкон. &lt;ref&gt;: &lt;nowiki&gt;https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

1998-жылдан 2006-жылга чейин ал жыл сайын [[Кыргыз Улуттук Университети|КУУда]] адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди. 

Ушул тапта — ардагер, эркин изилдөөчү жана публицист.  

2012-жылдын февралынан — [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети|Кыргыз улуттук университетинин]] Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору (2019-жылы да бул ишти улантты). 

&quot;[[Кыргыз Тарых Коому]]&quot; эл аралык коомдук бирикмесинин президенти (2012-жылдын 11-февралында шайланды).  

[[Файл:Kaken Mambetalieva-75 Bishkek 19.05.2012.JPG|thumb|left|Этнограф К.Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган илимий жыйында. КУУ, Бишкек. 19.5.2012.]]

2012-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши Т. Чоротегинди КТРКнын Байкоочу Кеңешине мүчө кылып шайлады. 

2012-жылдын сентябрынан тартып Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Тарых факультетинин Чөлкөм таануу кафедрасынын профессору болуп эмгектенет. 

Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду. Андан соң бул кызматка кесиптеши жана үзөңгүлөшү [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]] келди.

Ал YouTube интернет барагындагы өз баракчасына бир катар оригиналдуу даректүү тасмаларын жарыялаган&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UCcvXo8-_r59P2rYOX-15KzA  Т.Чоротегиндин баракчасы. &lt;/ref&gt;.   &lt;br&gt;

=== Үй-бүлөсү ===
[[Файл:Nurgul Dyikanalieva and Tyntchtykbek Tchoroev in Sanji, China. 03.08.2009..JPG|thumb|right|Т.Чоротегин жубайы Нургүл Дыйканалиева менен Санжи (Шенцзи) шаарында.  ШУАР, Кытай. 2009-жылдын 3-августу.]]

Алгачкы жубайы – маркум [[Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна|Нургүл Дыйканалиева]] (13.02.1957-17.09.2012) эле. 

Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] Нарын районуна караштуу [[Эчки-Башы, айыл (Нарын району)|Эчки-Башы айылында]] мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] расмий никелик каттоодон өтүшкөн. Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан. 

Ал андан соң 2013-жылдын 9-ноябрында [[Ботобекова, Айшат Токтоназаровна|Айшат Ботобекова]] менен баш кошту. Айшаттын кесиби - тилчи. Ал - филология илимдеринин кандидаты, кыргыздын ымдоо-жаңсоо аркылуу маалымат берүү системасын алгачкы болуп иликтеген адис. 

Бир уулу (Алмаз), төрт кызы (Бегимай, Каныкей, Канышай, Айдина) бар. Уулу Алмаз Улуу Британиянын борборундагы Лондон Экономика Мектебинин магистрдигин эл аралык мамилелер адисти боюнча аяктаган. Кызы Бегимай Австриянын Виенер Нойштадт шаарындагы университеттин магистрдигин каржы адисти боюнча аяктаган. Каныкей - студент. Канышай менен Айдина орто мектепте окуйт.

Жалпы 8 бир тууганы бар: ата-энесинин тун уулу –  [[Жумамүдүн Кадырмамбетов|Жумамүдүн Кадырмамбет]] (15.02.1946 -- 31.08.2024), эжеси Гуля Кадырмамбетова (24.10.1951), үчүнчү - агасы [[Кубанычбек Чороев]] (10.11.1954 -- 06.12.2019), төртүнчүсү -  Тынчтыкбек (28.03.1959) өзү, бешинчиси - иниси [[Чороев, Бакытбек Кадырмамбетович|Бакытбек Чороев]] (04.02.1962), алтынчысы - карындашы Гүлмира Чороева (04.02.1964), жетинчиси - карындашы Нуржан Чороева (16.12.1968), сегизинчиси - кенже иниси Нурлан Чороев (10.05.1971). &lt;br&gt;

== Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы  ==
[[Файл:Ali Emiri beyiti T.Chorotegin 22.i.2012.jpg|thumb|left|Т.Чоротегин Стамбул шаарында маркум [[Али Эмири|Али Эмиринин]] бейитинин жанында. Түркия, 22.1.2012.]]

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. &lt;br&gt;[[Кыргызстан]], [[Казакстан]], Өзбекстан, [[Орусия]], Түркия, [[АКШ]], Британия, Франция, Германия, Чехия жана Франциядагы ар кыл илимий жыйындарга катышкан. Түштүк Сибирде (Эне-Сай, Алтайды), Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б. жерлерде саякатта болгон. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган. 

Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл&lt;ref&gt;Макнейл У. Г.  Батыштын башаты. I китеп.: Адамзат отмушуно кылчаюу / У. Г.  Макнейл; Котор. Т. Чоротегин, А. Койчиев, Т. Абдиев. - Бишкек: &quot;Кыргызстан-Сорос&quot; фонду, 2002. - 388 с.  1000 экз.&lt;/ref&gt;) кыргыз тилине которуп жарыялаган. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган. 

Т.Чоротегин 1989-жылдан бери жүздөгөн эл аралык жана жергиликтүү илимий жыйындарды, талкууларды, тегерек үстөл жана башка форматтардагы илимий шеринелерди уюштуруп келет. Алардын бири - АлтайМУ (Орусия), КУУ, КР УИАсы ж.б. шериктер 2018-жылдан тартып ырааттуу уюштуруп келе жаткан &quot;Кең АлтаЙ&quot; илимий долбоорунун илимий жыйындары жана симпозиумдары болуп саналышат. &lt;br&gt;

Ал уюштурууга жандуу катышкан илимий жыйындардын бири - тарыхчы Муратбек Кожобековдун 60 жылдыгына арналган 2018-жылы 23-ноябрда өткөн жыйын болду&lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/29616261.html&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;
Ал 2014-2025-жылдары  кыргызстандык, казакстандык, өзбекстандык, кытайлык, түркиялык,  орусиялык, германиялык, мажарстандык ж.б. илимпоздор менен биргелешип, жалпы алтай таануу, түрк тарыхы, кыргыз таануу, манас таануу жана кыргыз тарыхы жаатындагы бир катар эл аралык илимий жыйындарды уюштурууга жана баяндамасын окуп катышкан. &lt;br&gt;

2022-2024-жылдары баш кеңсеси Улан-Батор шаарында жайгашкан жана ЮНЕСКОнун колдоосу астында иштеп жаткан &quot;Көчмөндөр цивилизациясын изилдөө боюнча эл аралык институттун&quot; Академиялык кеңешинин мүчөсү болуп келет. &lt;br&gt;

Ал 2020-жылдан бери Өзбекстандын Анжыян мамлекеттик университетиндеги тарых илимдери боюнча диссертациялык кеңештин мүчөсү.&lt;br&gt;
Казакстандагы 7 томдук &quot;Казакстан тарыхы&quot; аттуу жаңы академиялык басылманын орто кылымдарга арналган томуна макала автору катары катышууда. &lt;br&gt;
&quot;Жалпы түрк тарыхы&quot; боюнча эл аралык окуу китебин даярдоодогу редакциялык отурумдарга Кыргызстандын өкүлү катары 1993-1995-жылдары жана 2014-2023-жылдары ырааттуу катышты. &lt;br&gt;
Ал Азербайжандын &quot;Баку шаарында чыгып жаткан &quot;Махмуд Кашгарлы&quot; илимий журналынын редакциялык кеңешине мүчө. &lt;br&gt; 

== Сыйлыктары жана наамдары ==

Кыргыз Республикасынын III даражадагы &quot;Манас&quot; ордени менен сыйланган  (31-декабрь, 2016)&lt;ref&gt;https://nagrada.srs.kg/site/person/46035&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf |accessdate=2017-01-25 |archivedate=2020-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007070945/http://president.kg/files/docs/Files/ukaz_o_nagrajdenii_2016_kyirg_.pdf }}&lt;/ref&gt;.  &lt;br&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Даңк медалы|&quot;Даңк&quot; медалы]] менен сыйланган (Кыргызстан, 30-август, 2011). &lt;ref&gt;https://www.azattyk.org/a/24312609.html&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;

Кыргызстан Жаштар Уюмунун илим тармагындагы сыйлыгынын лауреаты (Кыргызстан, 1992). &lt;br&gt;

Өзбекстандын Ташкен облусунун илим тармагындагы жаштар сыйлыгынын ээси (Өзбекстан, 1989). &lt;br&gt;

Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык академиянын анык мүчөсү (Кыргызстан, 1994), &lt;br&gt;

Кыргызстан Тарыхчылар Коомунун сыйлыгынын ээси (Кыргызстан, 1995). &lt;br&gt;

“Кыргыз Республикасынын Билим берүүсүнүн мыктысы (отличниги)” төш белгиси менен сыйланган (Кыргызстан, 2003). &lt;br&gt;

Мамлекеттик тил боюнча комиссиянын сыйлыгына татыган (Кыргызстан, 2012). &lt;br&gt;

ТүркСОЙ уюмунун медиа тармагындагы эл аралык сыйлыгына татыган (Түркия, 2013). &lt;br&gt;

И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019). &lt;br&gt;
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун ардактуу доктору (2024).  &lt;br&gt;

== Айрым китептери жана китепчелери ==
* Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбет уулу. Махмуд Кашгари Барсканинин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги   түрк элдеринин тарыхы боюнча көөнөргүс булак: Илимий басылыш / Редколлегия:  К. С. Молдокасымов (төрага), ж.б.; илимий редакторлор профессор Т. Өмүрбеков, доцент К. С. Молдокасымов. – Бишкек: “Турар”  басмасы,  2017. -  376 б., сүрөт, карта. [https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples]https://www.academia.edu/44962231/Divanu_Lugati_t_T%C3%BCrk_the_work_by_Mahmud_Kashgari_Baskani_an_Inexhaustible_Source_on_the_History_of_the_Turkic_Peoples  –  “Мурас” фонду.   [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси.  - ISBN 978-9967-15-701-9.   https://new.bizdin.kg/media/books/Chorotegin_Tynchtykbek_Kashgari_Barsqani_Diwan_940_Turar_basmasy.pdf 

* Чороев Т.К. Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы». — Фpунзе: Кыpгызстан, 1990. — 92 б. 

* Чоротегин Т.К. Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии домонгольского времени: По мусульманским источникам IX-XIII вв.  Бишкек: Фонд &quot;Сорос-Кыргызстан&quot;, 1995. - 208 с. (Научный редактор Б.А.Ахмедов). - URL: https://www.academia.edu/123620167/Migration_Processes_in_Central_Asia_From_the_Middle_of_the_Eighth_to_Early_Tenth_Century_and_Their_Consequences &lt;br&gt; 

* Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта.   -  (ISBN 5-655-01222-7). &lt;ref&gt;https://base.patent.kg/avtor_search.php?action=search_list&amp;id_avtor=669&lt;/ref&gt; 

* Чоротегин Т.К., [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Молдокасымов К.С.]] Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

* [[Урстанбеков, Бейше|Урстанбеков Б.У.]], Чороев Т.К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

* Тургуналы Т., Асаналиев К., Керимбаев М., Чоротегин Т. Кыргыз Жумуриятынын Конституциясынын долбоору: Альтернативдик долбоор. Проект Конституции Республики Кыргызстан: Альтернативный проект. – Бишкек, 1992. – (Авторы: Т.Тургуналы, К.Асаналиев, М.Керимбаев, Т.Чоротегин. На кыргызском и русском языках).

* Ала-Тоонун Батыштагы бүркүтү: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдык мааракесине) / Редактору Кубат Чекиров; рецензенти Арслан Капай уулу Койчиев; сүрөтчүсү Асан Турсункулов. -  Бишкек: &quot;Гүлчынар&quot; басмасы, 2010. - 60 бет, сүрөттөр. - (&quot;Азаттык&quot; үналгысы).    ISBN 978-9967-409-87-3. -  https://new.bizdin.kg/kniga/ala-toonun-batyshtagy-burkutu-azamat-altaydyn-90-zhyldyk-maarakesine &lt;br&gt;  

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.

* Өмүрбектегин Т.Н., Чоротегин Т.К.  Түндүк Кыргызстандын Орусияга каратылышы. - Бишкек: &quot;Учкун&quot; концерни, 1992. - 24 бет. - (Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамааты. &quot;Кыргыз таануучунун китеп текчесине&quot;).  

* Перелистывая книги ученого, изобретателя, педагога, энциклопедиста: К 80-летию академика У.А.Асанова / Составители И.А.Ашымов, Т.К.Чоротегин, А.З.Жуманазарова, Г.У.Асанова. - Бишкек, 2013. - 376 стр., илл. -  ISBN 978-9967-14-114-8.

* [[Халлы, Худайберди]]; Чоротегин, Тынчтыкбек. Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 204, XII б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-02-932-3. &lt;br&gt;

== Айрым окуу китептери жана окуу куралдары ==
'''1. Кыргыз тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К. Таластагы Атлах салгылашуусу: Кыскача булак таануучулук жана хрестоматиялык баян / Жооптуу ред. М.М.Жусупова. – Б.: Maxprint, 2022. – 136 бет, сүрөт, карта. – Талас мамлекеттик университети. – Ж.Баласагын атындагы КУУ. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. ISBN 978-9967-07-147-6 &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. IX к. башына чейин): Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби: Кайра иштелип, толукталып 2-басылышы. — Бишкек: «Билим-компьютер», 2008. — 176 б. — ISBN 978-9967-426-43-6 &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыз Тарыхы: IX - XVIII кк.: Жалпы билим берүүчү орто мектептердин 7 - класстар үчүн окуу китеби / Жооптуу ред. проф. Т.Кененсариев, М.Иманкулов. – Оңдолуп, толукталган 3-басылыш.   Бишкек: Кыргыз Билим берүү академиясынын “Окуу китеби” басма борбору, 2017. – 192 б., сүрөт, карта.    Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. – Окуу басылма. – ISBN 978-9967-31-644-7. – “Имак Офсет” ЖЧК басмаканасында басылды. – Көлөмү 12,0 басма табак. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (Эзелки замандан тартып б.з. VII к. башына чейин): Башталгыч курс: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1997. — 156 б. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы — XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 128 б. &lt;br&gt;

* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]], Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (XIX к. башы — 1917-ж.): III бөлүк: Орто мектептин 8-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 196 б. &lt;br&gt;

* Өмүрбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. Кыргыздардын жана Кыргызстандын жаңы доордогу тарыхы: (XVII - XX кк. башы): Орто мектептердин окуучулары үчүн кошумча сынак окуу куралы / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, А.Асанканов. — Бишкек: «Кыргызстан» басмасы, 1995. — 187 б. - ISBN 5-655-01032-1.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т., Осмонов Ө., Өмүрбеков Т., Нурунбетов Б.  Байыркы дүйнө тарыхы: Орто мектептин 6-классы үчүн окуу китеби. - Бишкек: &quot;Шам&quot; басмасы, 2005. - 256 б., карталар. -  ISBN 9967-10-228-4.  &lt;br&gt;

* Жалпы билим берүүчү орто мектептердин гуманитардык багыттагы 5-11-класстары үчүн программалар: Тарых / Авторлор: А.И.Идинов (жетекчиси), Т.Н.Өмүрбеков, К.С.Молдокасымов, М.Иманкулов, Л.Марченко, Т.К.Чоротегин.  - Бишкек: Технология, 1997. - 116 бет.  &lt;br&gt;

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] тарыхы: 1989-1990-окуу жылынын VIII (VII), ХI (Х) класстар үчүн Кыргыз ССРинин тарыхынын курсун тематикалык пландаштыруу // Мугалимдер газетасы. - 1989. - 1-сентябрь. &lt;br&gt; 

'''2. Орус тилиндеги окуу куралдары''' 

* Омурбеков Т. Н., Чоротегин Т. К.  История Кыргызстана (XIX в.). 8 класс: Учебник для общеобразоват. орг. с рус. яз. обучения / Отв.ред. к.и.н. К. С. Молдокасымов. — 2-е изд., исправ., доп. — Б.: Arcus, 2020. — 176 с., ил., карты. – ISBN 978-9967-31-203-6. &lt;br&gt;

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (История кыргызов и Кыргызстана с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Учебник для 6 кл. средних школ. - Переработ. 2-е изд. - Бишкек: Билим-компьютер, 2012. – 176 стр., илл., карты. – ISBN 978-9967-452-65-7. 

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н., Марченко Л.Ю. История кыргызов и Кыргызстана (с древнейших времен до нач. IX в. н.э.): Нач. курс: Учебник для 6 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова, Ж.Алымкулова. Спец.ред. М.Иманкулов. – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 152 стр., илл., карты. – ISBN 9967-415-41-X.  

*  Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. История Кыргызстана (IX-XVIII вв.): Учебник для 7 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: Ж.Джудемишова. Спец.ред. О.Осмонов.  – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 184 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

*  Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К. История Кыргызстана (XIX в. – 1917 г.): Учебник для 8 кл. средних школ. Перевод с кыргызского: М.А.Нуртумова. Спец.ред. О.Осмонов.   – Бишкек: Бийиктик, 2005. – 192 стр., илл., карты. – ISBN 5-85580-007-5.  

* Чоротегин Т.К., Омурбеков Т.Н. Учебники по истории кыргызов и Кыргызстана для 6-8 классов средних школ (Бишкек, 1996 – 2020). (в нескольких изданиях; в соавторстве с профессором Т.Н.Омурбековым). 

* Чоротегин Т.К. Краткий курс по изучению арабской графики современных кыргызов КНР: (Учебное пособие для студентов-историков) / Отв. ред. проф. Т.Н.Омурбеков. - Бишкек: Кыргыз. нац. университет, 2002. - 22 с. - ISBN 9967-403-49-7. 

* Чукубаев А.А., Чороев Т.К., Кожобаев А.К. Тематическое планирование по истории Киргизской ССР для VIII (VII) –ХI (Х) классов средней школы на 1989-1990 учебный год. // Учитель Киргизстана. - 1989. – 8-сентября.  

'''3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары''' 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қадимги Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII бошларигача): Бошлангич курс: Ўрта мактабларнинг 6-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Иномжон Бахритдинов, Тоҳиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 1998 (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 120 бет (сахифа). 

* Чоротегин Т.К., Ўмурбеков Т.Н.   Қиргизистон тарихи: (Қадимги даврдан эрамизнинг VII асри боши – XVIII аср охири): Иккинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 7-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тохиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). - 168 б.  – Иккинчи нашридан таржима. Дарсликни узбек тилига Д. Ҳамедова таржима қилди. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, С.Х.Холтураев. – Бишкек, 2004. – 184 б. – ISBN 9967-411-47-3.     

* Омурбеков Т.Н., Чоротегин Т.К.  Қиргизистон тарихи: (XVIII аср охири – 1917 йил): Учинчи қисм: Ўрта мактабларнинг 8-синфи учун дарслик: (Ўзбекча таржима: Тахиржон Хайруллаев). - Жалолобод, 2000. (Қиргиз Республикаси Таълим ва фан вазирлиги томонидан тасдиқланган). – 244 бет.  -  Қайта ишланиб, тулдирилган иккинчи нашридан таржима / Ўзбек тилига Равшанбек Акбаров таржима қилган. Муҳаррирлар: М.Т.Мамасаидов, О.Х.Худайбердиев. – Ўш-Бишкек, 2004. – 176 б. – ISBN 9967-411-46-5.

== Айрым илимий жана илимий-жамаагаттык макалалары  ==
'''Кирилл арибинде (ар кыл тилдерде)''' 


* Чоротегин (Чороев) Т. К., Алымкожоев О. Дж.  Юлий Геккер: Жизнь мыслителя и педагога, оборванная в годы сталинских чисток. // Universum Humanitarium. – № 1 (2021).  – Новосибирск.  – С. 116–132. – ISSN 2499-9997 (Print)  –     doi.org/10.25205/2499-9997-2021-1-116-132  –    URL:   https://univhum.elpub.ru/jour/article/view/33 
* Чоротегин Т.К. Профессор Ю Тайшань об этнографических сведениях о древних кыргызах, отраженных в труде «Мy тяныцзы чуань» // “Mahmud Kaşğarlı” Beynəlxalq elmi jurnalı. Bakı, 2023. Cilt 1, No. 2. S. 76–86.  - URL: https://www.kashgarli.az/images/kashgarli_PDF_1/Tin%C3%A7tikbek%20%C3%87oroteqin%20.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Несколько слов о кыргызском войноведе Нарынбеке Алымкулове (1958–2022) // Известия НАН Кыргызской Республики. – 2025. – № 8. – С. 75–85. – URL: https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/article/view/1073/1097 &lt;br&gt;
  
* Чоротегин Т.К. Атлах салгылашуусунун тарыхый орду: дин жаатындагы айрым ашыкча баа берүүлөргө сын көз караш // Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin, Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. –– Б. 117–129. ISBN: 978-605-2334-12-6. URL: https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Александр Бернштам и не отпразднованный 1100-летний юбилей эпоса «Манас» //  Вестник КНУ им.Ж.Баласагына: Гуманитарные науки. - Специальный выпуск: Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию КНУ им.Ж.Баласагына «ПРЕПОДАВАНИЕ МАНАСОВЕДЕНИЯ В ВУЗАХ КР: ПРОБЛЕМЫ, ПОИСК И РЕШЕНИЕ». Кыргызско-Китайский Институт (7 декабря 2012 г.). Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары. Кыргыз-Кытай Институту (7-декабрь, 2012-ж.) --  Бишкек: КНУ, 2012. – 465 с.  - Мында:   С. 76--80.    -   Булак: http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707031917/http://lib.knu.kg/files/2012/vestinik_specKKI.pdf |date=2022-07-07 }}&lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Бээжиндеги бараандуу манас таануучу // [[Жуматурду уулу, Адыл|Жуматурду, Адыл]]. Оозеки адабияттын теориясы жана манасчылык өнөр (Кытай кыргыздарынын материалдарынын негизинде). Түзүүчү – [[Субакожоева Чолпон Темирбековна|Ч.Субакожоева]]; жооптуу редакторлор: проф. [[Толобек Абдырахманов|Т.А.Абдырахманов]], проф. Т.К.Чоротегин. –– Бишкек, 2020. –– 414 б. – ISBN 978-9967-04-890-4. – Б. 24–34. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Неустанный археолог, историк-кыргызовед и его предки: Штрихи к биографии Ю.С.Худякова и его предков (К 70-летию профессора Юлия Сергеевича Худякова) // [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.  - ISBN  978-9967-15-702-6.  - С. 3-30. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.
* Чоротегин Т.К. Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. – Бишкек: “Турар” басмасы, 2017. – Б. 179–197. – ISBN 978-9967-15-689-0.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. &quot;Манас&quot; дастаны жана Борбордук Азиядагы көөнө жазма маданият // Тил, адабият жана искусство маселелери: Илимий журнал. - № 1. Атайын чыгарылыш. &quot;Манастан&quot; Чыңгыз Айтматовго карай: Проблемалар жана көз караштар&quot;: Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары: (Бишкек, 15-январь, 2016). - Бишкек, 2016. - Б. 3-8. - Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмү. Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту. - ISBN 1694-6316.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – С. 287-304. - ISBN 978-9967-12-525-5. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları / Tүзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар. – Б.: 2015. – 272 б. - ISBN 978-9967-27-844-8. – Кыргыз-Түрк «Манас» университети. - Б.  241-246.
* Чороев Тынчтыкбек. К изучению исторических традиций в местной историографии: (На примере трудов [[Осмонаалы Сыдыков|Осмоналы Сыдык уулу]]) // Исторические чтения: Тезисы докл. и сообщений науч. конф., посвящ. 75-летию член-корр. АН Кирг.ССР проф. Анварбека Хасанова. –– Фрунзе: КирГУ, 1989. –– С.41-43.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. – 272 + XII б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN -  978-9967-12-394-6. – Б. 7-10. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К.  Тарыхчы Муратбек Кожобеков тууралуу азыноолак сөз // Кожобеков, М. Ч. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - Б. 182-185.  - ISBN 978-9967-02-942-2. &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т.К. Тагдырлаш коңшубуз – Кытай (Сапар жыйынтыгы)  // Шанхай КызматташтыкУюмунун өнүгүү тарыхынын маселелерин комплекстүү изилдөө: ЖОЖ студенттери үчүн кошумча окуу куралы. – Бишкек: “MaxPrint” басмаканасы, 2014. - 124 б. , сүрөт. - ISBN 978-9967-02-990-2. – Б. 100-119. &lt;br&gt;
* Махмуд Кашгаpи жана анын «Түpкий тилдеp сөз жыйнагы» // Ала-Тоо. — 1988. — № 4. — Б. 112—125. (Ушул эле макала: Кыpгыздаp / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек, 1991. — Т.2. — Б. 428—459). &lt;br&gt;
* Чоротегин (Чороев) Т.К. Вклад ученых немецкого происхождения в кыргызоведение // Известия вузов Кыргызстана. –– Бишкек: Общественное объединение &quot;Общественная академия ученых Кыргызской Республики&quot;, 2016. –– № 11-1. –– С. 124-127. –– ISSN: 1694-7681. –– URL:  https://elibrary.ru/item.asp?id=27184842  &lt;br&gt; 
* Чоротегин Т. К.  Профессор [[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караевдин]] байсалдуу жолу  // Ала-Тоо. - Кыргыз жазуучуларынын ай сайын чыга турган адабий журналы. - Бишкек: Турар, 2015. - № 12. - Б. 98-105. - ISSN 1694-6383.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Об истоках кыргызской государственности // Эхо событий. — 1995. — 27 января — 2 февраля. — С. 2.  &lt;br&gt;

* Тенгиp-Тоо (Пpитяньшанье) как pегион этногенезиса кыpгызского наpода // Кыpгызы: Этногенетич. и этнокульт. пpоцессы в дpевности и сpедневековье в Центpальной Азии: Матеpиалы Междунаp. науч. конф., посящ. 1000-летию эпоса «Манас». 22—24 сент. 1994 г.,  г.Бишкек. — Бишкек: Кыpгызстан, 1996. — С. 204—209. &lt;br&gt;
* Чороев Т.К.  Зарыктырган эмгек // Сыдыков О. “Мухтасар тарих Кыргызиа”, “Тарих кыргыз Шадманиа” / Жооптуу ред. М.Ч.Кожобеков. – Бишкек: Турар, 2014. – 320 б. - ISBN – 978-9967-15-344-8. – Б. 170-177. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Мемлүктөр доорундагы Алдыңкы Азия менен Түндүк Африкадагы  түрк таануу жөнүндө // Билим жана тарбия. - Кыргыз-Кувейт университетинин илимий-педагогикалык журналы. – Бишкек. - 2003. - № 1. – Б. 50-52. – ISBN 9967-21-497-9. &lt;br&gt;
* О роли арабографических источников в изучении этнической истории тюркских народов Центральной Азии  IX — начала XIII вв. // Из истории и археологии древнего Тянь-Шаня / Отв. ред. К.И.Ташбаева, Д.Ф.Винник. — Бишкек: Илим, 1995. — 210—217. &lt;br&gt;

* «Диван лугат ат-туpк» Махмуда Кашгаpи как источник по истоpии тюpкоязычных наpодов Сpедней и Центpальной Азии //  Оpиенталистика в Киpгизии / Отв. ред. М.Я.Сушанло. — Фpунзе: Илим, 1987. — С. 12—26. &lt;br&gt;

* Кыргызы в Сибири и просторах Азии // Древние памятники Северной Азии и их охранные раскопки: Сб. науч. трудов. — Новосибирск, 1988. — С. 143-146. (АН СССР; Сибирское отделение; Ин-т истории, филологии и философии). &lt;br&gt;

* Начало настраивало на открытие или как надо изучать письменную культуру // Комсомолец Киргизии. — 1988. — 14 октября. — С. 5. &lt;br&gt;

* Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги (1072—1077-жж.) Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты. — Бишкек: Кыргыз Респ. УИАсынын Тарых институту, 1998. — 48 б.  &lt;br&gt;

* Улуу казна уpпактаpга: Махмуд Кашгаpинин муpасы жөнүндө сөз // Кыpгызстан маданияты. — 1986. — 27-маpт. — Б. 10—11.  &lt;br&gt;

* Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери). 27-28-август 1995-ж. – Бишкек: Кыргызстан, 1995. - Б.37.   &lt;br&gt;

* Чоротегин Т. Фу-йу кыргыздары // Заман Кыргызстан. - 1997. - 8-август.  &lt;br&gt;

* Жазма маданият жана дастан // Кыргыз руху – “Манас”: Адабий изилдөөлөр. табылгалар, эскерүүлөр / Түзгөндөр К.Эдилбаев, Э.Кылычев – Бишкек, 1995. (“Ала Тоо” журналы; Мамл. “Мурас” ишкер долбоору). – 246-249-беттер.   &lt;br&gt;

* О месте Оша в тюркском мире // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 41-49.   &lt;br&gt;

* Образование и наука: Часть первая // Ош 3000 / Составитель и редактор Азиз Салиев. - Бишкек: Илим, 2000. – С. 131-138.   &lt;br&gt;

* Зарыктырган эмгек: (Осмоналы Сыдык уулунун эмгеги жөнүндө) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 61—67.  &lt;br&gt;

*  Махмуд Кашгари жана анын “Түркий тилдер сөз жыйнагы” // Ала-Тоо. - 1988. – № 4. - Б. 112-125.  &lt;br&gt;

*  Көтөрүлүш улуттукпу, элдикпи? // Кыргызстан маданияты. – 1991. – 2-май.  &lt;br&gt;

* Кытайлык кыргыз тарыхчысынын чыгармачылыгы: (Анвар Байтурдун «Кыргыз тарыхы лексийаларына» жандырмак) // Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт / Түзгөн Кеңеш Жусупов. — Бишкек: Кыргызстан, 1991. — 1-китеп. — Б. 294—305. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К. Кыскача түшүндүрмө сөздүк // ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. – Б. 146–148. &lt;br&gt;
*  Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У.  Основные этапы распространения ислама в Киргизстане в VII-ХIV вв. // Вопросы истории материальной и духовной культуры Киргизстана: Сб. науч. ст. / Отв.ред. А.А. Асанканов. - Фрунзе: КирГУ, 1987. – С. 28-44.  &lt;br&gt;

* Чоротегин Т.К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) //  Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. – Бишкек: Бийиктик, 2011. – ISBN 978-9967-13-792-9. – С. 157-195. &lt;br&gt; 

* Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К.  Киргизская Советская Социалистическая Республика // Ежегодник БСЭ. 1990. – Москва: Сов. Энцикл., 1990. - Вып 34. - С. 124-128. &lt;br&gt;

* Об изучении наследия Юсуфа Баласагуни и Махмуда Кашгари (ХI век) // Сб. статей и методич. рекомендаций по истории Киргизской ССР для учителей общеобразовательных школ и проф.-техн. училищ. - Фрунзе. - 1990. - Ч.1. - С. 1-7.  &lt;br&gt;

* О некотоpых споpных названиях Баласагуна X—XII вв. // Ономастика Узбекистана: Матеpиалы научно-теоpетич. конфеpенции, посвященной 70-летию Великой Октябpьской социалистической pеволюции (Гулистан, 27—29 мая 1987 г.). — Ташкент: Ўкитувчи, 1987. — С. 43—44.  &lt;br&gt;

* Проблема далеко не частная: О реформе алфавита и об открытии востфака в КГУ // Советская Киргизия. - 1988. - 8-сентября.  &lt;br&gt;

* О роли ассоциации молодых историков в пропаганде исторических знаний среди студентов // Роль учебного науч.-производст. комплекса (УНКП) “Педвуз - школа” в подготовке будущего учителя: (Тез. докл. Респ.науч.-метод. конф., 19-20 апр. 1990 г.) – Фрунзе: КЖПИ, 1990. – Часть1. - С.28-30.  &lt;br&gt;

* Фрунзеби? Бишкекпи? Жаш тарыхчылар аныкташат // Ленинчил жаш. – 1990. – 30-июнь.  &lt;br&gt; 

* Шаакерим жана анын мурасы // Кыргызстан маданияты. – 1990. – 20-декабрь. &lt;br&gt; 

* Топонимические данные Махмуда Кашгари (XI в.) и миграция тюрков раннего средневековья // Проблемы истории и культуры народов Средней Азии и стран Зарубежного Востока. – Ташкент: Фан, 1991. - С.107-144.  &lt;br&gt; 

* “Та’рих” Мубарак-шаха Мерверруди как источник по истории тюркских народов Средней и Центральной Азии // Гуманитарные науки в Сибири. – Серия филол. – Новосибирск, 1994. - №4. - С. 75-77.  &lt;br&gt;

*  Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. - № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;  

* Этнические ситуации в тюркских регионах Центральной Азии середины IX — начала XIII вв. по арабоязычным и персоязычным источникам IX—XIII вв. — Спец. 07.00.03. — Всеобщая история. — Автореф. дисс. ... канд. ист. наук. — Ташкент, 1988. — 19 с. (Институт востоковедения АН Узбекистана).  &lt;br&gt;

* Этноним «кыpгыз» по данным Махмуда Кашгаpи // Вопpосы этнической истоpии киpгизского наpода / Отв. ред. О.К.Караев, И.Б.Молдобаев. — Фрунзе: Илим, 1989. — С. 113-121.  &lt;br&gt;
* Чоротегин Т. Элеттен Евразияга жол: Түркиядагы туңгуч кыргыз профессору [[Гүлзура Жумакунова|Гүлзура Жумакун кызы]] // Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova / Editörler Abdrasul İsakov, Güldana Murzakulova Editör Yardımcıları Aysel Baytok, Nazgül Kadyrova. Ankara, Bengü, 2018. – 1.Baskı. – 274 s. – ISBN 978-605-9148-82-5. – Bengü Yayınları: 186. Kırgız Edebiyatı: 19. – Б. 59–70. &lt;br&gt;
* Чоротегин Т.К., Садырова З.Т. Караханидский поэт и мыслитель Жусуп Баласагын и его эпоха //  Turkic Studies Journal. 2025. № 1. – С. 108–129. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-1-108-12  -- URL:    https://tsj.enu.kz/index.php/new/article/view/587/235 &lt;br&gt;

'''Латын арибинде (ар кыл тилдерде)''' &lt;br&gt;

*  Historiography of Post-Soviet Kyrgyzstan, in: International Journal for Middle East Studies, 2002, Vol. 34, p. 351-374 (USA); (2002 Cambridge Un-ty Press 0020-7438/02 )  &lt;br&gt;

*  The Kyrgyz Republic, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay Published by Yeni Tu&quot;rkiye Research &amp; Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, ISBN 975-6782-55-2. (this chapter is in the 6th vol.).    http://www.unesco.org/culture/asia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512051520/http://www.unesco.org/culture/asia/ |date=2017-05-12 }} &lt;br&gt;

*  ‘The Kyrgyz’; in: The History of Civilisations of Central Asia, Vol. 5, Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century /Editors: Ch. Adle and Irfan Habib. Co-editor: Karl M. Baipakov. – UNESCO Publishing. Multiple History Series. Paris. 2003. - Chapter 4, p. 109 – 125. (ISBN 92-3-103876-1)  URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001302/130205e.pdf    &lt;br&gt;
* Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. - Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). // Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015.  - Print ISSN: 2330-6602. Online ISSN: 2330-6610. – Pp. 78-82.    URL: https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202094704/https://static1.squarespace.com/static/540e7144e4b0d68e9de1c47c/t/56aec1bac2ea51bdbdb5059b/1454293435349/JCIAD+WINTER+2015+BR020101.pdf |date=2017-02-02 }} &lt;br&gt;

* Kirgizistan’da Milli Bagimsizlik Icin Mucadele Tarihinden: (1916-1991) // Turk Yurdu, Eylul, No 85, Ankara, 1994. - S. 30-32. &lt;br&gt;

*  Mahmud Kaşgarinin «Divanının» orto kılımadarda cana cañı doordo maalım boluşu tuuraluu //  Dil Dergisi. — Ankara. — 1995. — No 27. — S. 33-37. — (TÖMER). &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut //  İpekyolu. —  İstanbul. — 1995. — Eylül. — Sayı 21. — S. 62-64. &lt;br&gt;

* Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ı ve Manas Destanında Dogu Turklerinin Savaşları // Bozkırdan Bagımsızlıga Manas / Hazırlayan Prof. E. Gursoy-Naskalı. — Ankara: Turk Dil Kurumu, 1995. — S. 160-164. &lt;br&gt;

* Neue Curricula und Lehrbücher zur Geschichte Kyrgyzstans // Berliner Osteuropa Info: Informationsdienst des Osteuropa-Instituts der Freien Universität Berlin. — Berlin, 1997. — Nr. 9 / Juli. — S. 23. &lt;br&gt; 
* Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.  &lt;br&gt;
* Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48. &lt;br&gt;
* Chorotegin (Tchoroev), Tyntchtykbek. Migration Processes in Central Asia From the Middle of the Eighth to Early Tenth Century and Their Consequences // Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926–2019) / Edited by: Alva Robinson, Kağan Arık, Elmira Köchümkulova and Jonathan North Washington. – Berlin: De Gruyter, 2023. – pp. 45–62. – Volume 33 in the series Studien zur Sprache, Geschichte und Kultur der Turkvölker. – https://doi.org/10.1515/9783110720228. – eBook Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110720228. Hardcover Published: October 24, 2023. ISBN: 9783110719925. &lt;br&gt;

== Котормочулук иш-аракети ==
* Кеннеди Жон Фицжералд. Каармандык өрнөктөрү / Англис тилинен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин. — Б.: Аркус, 2020. — 288 бет. –– (&quot;Өмүрү өрнөк инсандар&quot; түрмөгү). –– ISBN 978-9967-9213-4-4. &lt;br&gt;
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян. / Англ. котор. Т. Чоротегин; «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду. – Б.: Аркус бас., 2016. – 240 б., сүрөт. – («Өмүрү өрнөк инсандар» түрмөгү).    ISBN 978–9967–27–953–7. (M. K. Gandhi. An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth. – Translation from English into Kyrgyz by T. Chorotegin.) – Китептик (вертикалдык) вариант. 
* Ганди, Мохандас Карамчанд. Өз өмүр таржымакалым же Чындыкка умтулуу жаатындагы тажрыйбаларым тууралуу баян / Англисчеден которгон Тынчтыкбек Чоротегин; котормонун ред. Т.Абдиев; адабий ред. Ж.Жапиев. – Бишкек: Аркус басмасы, 2016. – 168 бет, сүрөт. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду.   ISBN 978–9967–27–953-7.  (2000 нуска). – Альбомдук (горизонталдык) вариант. 
* Маомао. Менин атам Дэн Сяопин “маданий ыңкылап” жылдарында / Которгондор Абибилла Пазылов, Тынчтыкбек Чоротегин, Эсенбай Нурушев. – Бишкек, 2015 – 592 б., сүрөт. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” ЭКФ. – “Өмүрү өрнөк инсандар” түрмөгү. -  ISBN  - 978-9967-27-745-8. – (Маомао. Мой отец Дэн Сяопин в годы &quot;культурной революции&quot;). - Мындагы 182-391-беттердеги текстти Т.Чоротегин орус тилинен кыргызчага которду.&lt;br&gt;
* Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. - 268 бет. – (Hayek F.A.  The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) -  ISBN 9967-11-025-2.  &lt;br&gt;

* Лү Хоубин. Идеологиялык өнүгүү. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 6-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 160 б. – ISBN 978-9967-9275-8-2. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 6. Ideological Development, by Liu Houbin; Translated by Dan Xianmei. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Чен Юй, Пу Пиң. Дипломатия жана эл аралык мамилелер. Кытайдагы мамлекеттик башкаруу: 10-том / Англис тилинен которгон Т. Чоротегин. –– Бишкек: Aркус, 2020. –– 216 б. – ISBN 978-9967-9275-7-5. – China Renmin University Press. (Original: The Governance of China: Volume 10. Diplomacy and Foreign Relations, by Chen Yue and Pu Ping; Translated by Niu Yunping. 2018 Cengage Learning Asia Ltd.) &lt;br&gt;
 
* Кашгари Махмуд ибн Хусейин. Түркий тилдер сөз жыйнагы / Араб тилинен кыргызчалаган Т.Чороев (Чоротегин) // Байыркы орток түрк адабияты: Байыркы доор жана орто кылымдар мезгили: Хрестоматия / Түзгөн Ж.Шериев. – Бишкек: Шам, 1996. – 85-101-беттер.   &lt;br&gt;

* Макнейл Уильям Г. Батыштын башаты. Адамзат өтмүшүнө кылчаюу. 3 китептен турган басылма.  / Которгондор Т.Чоротегин, [[[[Койчиев, Арслан Капай уулу|А.Койчиев]]]], Т.Абдиев. – Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 2002. – 1-китеп. – 388 бет.  – ISBN 9967-11-133-X. – 2-китеп. – 388 бет. -    ISBN 9967-11-134-8. (William H. McNeill. The Rise of the West: A History of the Human Community: With a retrospective essay.) &lt;br&gt;

* Бутанаев В.Я. “Кыргыз” дареги Саян-Алтай элдеринде (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987. – № 1. – 1 январь. &lt;br&gt;

* Худяков Ю.С. Енисей кыргыздары жана илим (Котормо) // Кыргызстан маданияты. – 1987.- 16 - июль. &lt;br&gt;

* Жусуп Мамай. Семетей: (Үзүндү) / (Араб графикасынан оодарма) // Нарын правдасы. - 1988. – 13-январь. &lt;br&gt;

*  Жамал Карши. Мулкахат ас-сурах (Алгы сөз жана кыргызча котормо) // Кыргызстан маданияты. - 1989. - 4-май.  &lt;br&gt; 

*  Айрым Чыгыш (мусулман) даректеринен үзүндүлөр // Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе, 1990. - Б. 275-283. &lt;br&gt;

== Т.Чоротегин редакциялаган эмгектер  ==
* Talas Savaşı ve Tarihi Önemi / Editörler Fahri Solak, Mairam Baigonusheva, Tynchtykbek Chorotegin , Moimol Cusupova. – İstanbul, 2022. – 406 s. – Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yayınları No: 34. – https://www.tdbb.org.tr/tdbb/wp-content/uploads/2022/05/TALAS-SAVASI-k.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* [[Акунов, Аалыбек]]. Кыргызстан эгемендик доорунда (1991–2021) / Жооптуу ред. проф. Т.К.Чоротегин. – 2-бас, тол. ж-а оңд. – Бишкек, “Калем” басмасы, 2021. – 1040 бет, жадыбал., сүрөт., карталар. – ISBN 978-9967-9308-7-2. &lt;br&gt;
* ал-Мактум, Мохаммед ибн Рашид. Ой учкундары / Англис тилинен которгон Касым Машакбай уулу Рахманкулов; жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Аркус, 2021. – 152 б. – ISBN 978-9967-485-17-4. – “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду. &lt;br&gt;
* [[Төлөбек Абдырахманов|Абдырахманов, Төлөбек]]; Абдалиева, Гүлзада. Эркиндик, теңдик, эгемендүүлүк күрөштөрү жана Үркүндөр: Биринчи китеп / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: ЖИ “Сарыбаев Т.Т.” басмаканасы, 2016. – 364 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-04-759-4. – И.Арабаев атындагы КМУ).&lt;br&gt;
* Жаркын элеси өчпөйт: Тарыхчы жана педагог [[Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу|Таавалды Мурзабековдун]](1948––1991) 70 жылдыгына: (Макалалар топтому) / Жооптуу редакторТ.К.Чоротегин. –– Бишкек: “Турар” басмасы, 2019. –– 300+xvi  б., сүрөт. –– КР Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду.  –– “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. –– Жусуп Баласагын атындагы КУУ. –– И.Арабаев атындагы КМУ. –– КРУИАсынын Тарых, археология жана этнология институту. – “Тарых жана мурас”түрмөгү.    --    ISBN  978-9967-15-959-4. &lt;br&gt;
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү.  [Rus: Посвящение (Арноо): Научный сборник, посвященный 70-летнему юбилею видного кыргызоведа, профессора Юлия Сергеевича Худякова / Редколлегия: [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К.С.Молдокасымов]] (председатель), и др.; отв. ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Изд-во «Турар», 2017. – 188 с., илл. – Общ. Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – МОО «Кыргыз Тарых Коому».  – Серия “История и наследие”.]   [En: The Dedication (Arnoo): A Festshrift devoted to the 70th anniversary of Professor Yuliy Khudiakov, the prominent expert on the Kyrgyz study / Editorial Board: Kyias Moldokasymov, (Chairman), etc.; Edited by Prof. Tynchtykbek Chorotegin. – Bishkek: The Turar Printing House, 2017. - 188 p., ill. – The &quot;Muras&quot; Public Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The Kyrgyz History Society international public accosiation. - The History and Heritage Series. – ISBN 978-9967-15-703-3.]   &lt;br&gt;
* Рысмендеева Н.К. Кыргыз элинин чүкө оюндары (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Б.: МакПринт, 2016. – 176 б.

* Үркүн — 100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.Жуматаева, Б.Сарыгулова, З.Бактыбаев. — Бишкек: Турар, 2017. — 408 б.+48 б. сүрөт. — ISBN 978-9967-15-689-0. — [[«Азаттык» үналгысы]]. &lt;br&gt;
* [[Худяков, Юлий Сергеевич]]. Военное дело кыргызов Центральной Азии (IХ – XVIII вв.) / Под. ред. проф. Т.К.Чоротегина. – Бишкек: “Турар”, 2017.. – 280 стр., илл., карты. – Фонд “Мурас”. – Серия “История и наследие”.   ISBN  978-9967-15-702-6. &lt;br&gt;
* Жекшеев, Жыпар. Атуулдук ар-намыс ойгонгондо: Макалалар, эскерүүлөр / Түзгөн Венера Сагындык кызы; жооптуу ред. проф. Т.Чоротегин. - Бишкек: Турар, 2021. - 588 б., 0,25 б.т. тиркеме, түстүү сүрөт. -- &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. --  ISBN 978-9967-35-031-1. &lt;br&gt;
* 1916-2016: Улуттук боштондук көтөрүлүштүн жана Улуу Үркүндүн өчпөс тарыхы: Борбордук Азиядагы жана Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары: 2016-жылдын 21-октябры. Бишкек шаары / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 416 + iv бет, сүрөт, карта. ––  “Тарых жана маданият жылын” даярдоо жана өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. - КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - КР УИАсы. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – Кыргыз Респ. Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-967-12-616-9. &lt;br&gt;

* Улуттук боштондук көтөрүлүшкө жана Улуу Үркүнгө 100 жыл: Кыргызстандагы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдык мааракесине арналган илимий-методологиялык жалпылама / Редколлегия: Т.К.Чоротегин (төрага), Т.А.Абдырахманов, ж.б.; жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, К.Молдокасымов, М.Иманкулов. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 144 бет, сүрөт, карта. –– КР Билим берүү жана илим министрлиги. – КР Билим берүү академиясы. - “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN 978-9967-04-748-5. &lt;br&gt;
* Доор жаңырткан элдик ыңкылаптар: 2005-жылдын 24мартында жана 2010-жылдын 7-апрелинде Кыргызстанда жүзөгө ашкан элдик ыңкылаптардын мааракелерине арналган жыйнак / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), З. Ж. Эргешов, ж.б. – Экинчи, толукталган басылыш. - Бишкек: КРПжӨ ИБнын алдындагы “Типография” мамл. ишк., 2015. – 302 + XVI б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү].  - ISBN     978-9967-12-475-2. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай жана кыргыз элинин манасчылык салты: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын (1918-2014) элесине арналган Үчүнчү эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жалал-Абат мамлекеттик университети. 22-24.05.2016. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2016. – 396+iv б., сүрөт. – “Тарых жана маданият жылын” өткөрүү боюнча Мамлекеттик дирекция. – Жалал-Абат мамлекеттик университети. – Жалал-Абат Экономика жана ишкердик университети. - “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү.   ISBN 978-9967-12-567-4. &lt;br&gt;
* Жусуп Мамай (1918-2014): Дастанда калган өмүр: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасы тууралуу илимий баяндамалардын ж-а макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), А. Эркебаев, ж.б.; “Мурас” фонду. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 232+iv б., сүрөт. - – [“Тарых жана мурас” түрмөгү.]. - ISBN – 978-9967-12-486-8. &lt;br&gt;
* [[Жусуп Мамай]]: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын  чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана  макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин  (төрага), А. Эркебаев, ж.б. – Б.: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 514 б., сүрөт. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас”  түрмөгү.]. - ISBN  978-9967-12-394-6.  &lt;br&gt; 
* Жусуп Мамай жана түрк калктарынын эпостору: Кыргыз Республикасынын Баатыры, манасчы Жусуп Мамайдын чыгармачыл мурасына арналган IV эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын. Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети. Бишкек шаары, 14.04.2017. Баяндамалар жана макалалар жыйнагы / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. — Бишкек: MaxPrint басмасы, 2017. — 470+ii  б., сүрөт. — Жусуп Баласагын атындагы КУУ. — “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. — Шинжаң “Манас” изилдөө борбору. — “Мурас” фонду. — “Тарых жана мурас” түрмөгү.  — ISBN 978-9967-32-227-1. &lt;br&gt; 

* Искак Асан уулу Полот хан: Азаттык жана мамлекеттүүлүк: 2015-жылдын 17-апрелинде Баткен мамлекеттик университетинин Кызыл-Кыя гуманитардык-педагогикалык институтунда өтө турган жумурияттык илимий-тажрыйбалык жыйындын баяндамалары жана башка макалалар / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), Э. Сариева, ж. б.; илимий редакторлор профессор [[Кененсариев, Ташманбет|Т. Кененсариев]] жана доцент [[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|К. С. Молдокасымов]]. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. – 296 + ii б., сүрөт. -  “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - ISBN  -  978-9967-12-477-6.  &lt;br&gt;

* Кыргыздын туңгуч чыгыш таануучусу, профессор Өмүркул Караевге (1930-2002) 85 жыл: (Макалалар топтому) / Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+iv  б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN – 978-9967-12-514-8. &lt;br&gt;
* Эсеналиева,  Гүлжамал Өмүракуновна.  Өмүркул Караев – кыргыз элинин жана түрктөрдүн тарыхынын чыгаан изилдөөчүсү: (Профессор Өмүркул Караевдин (1930-2002) 85 жылдыгына карата) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Оңдолуп, кошумчаланган монография. -  Бишкек: MaxPrint басмасы, 2015. – 186+ii б., сүрөт.  – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. - “Мурас” фонду. - “Тарых жана мурас” түрмөгү. - ISBN   978-9967-12-515-5. &lt;br&gt;

* &quot;Кыргызстан&quot; Демократиялык Кыймылы: Эгемендик менен демократия үчүн күрөштүн башаты: Кыргызстандагы демократиялык кыймылдын карлыгачы - КДКнын 25 жылдыгына арналган макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), академик А. Эркебаев, ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 166 б., сүрөт. – “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-487-5. &lt;br&gt;
* Кыргызстан жана Борбордук Азия - баарлашуунун мейкиндиги: Этностор аралык мамилелерди бекемдөөнүн өтмүшү, учуру жана келечеги:  Кыргыз Республикасынын УИАсынын мүчө кабарчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор Абылабек Асанкановдун 60 жылдыгына арналган Кыргызстандын этнологдору менен антропологдорунун II Конгрессинин (Бишкек шаары, 2015-жылдын 4-апрели) баяндамалары жана илимий макалалар жыйнагы / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), С.К.Алымкулова, ж.б.; жооптуу редактор А.Р.Бикбулатова, илимий редактор Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмасы, 2015. - 488 б., сүрөт. - “Мурас” фонду. - [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN – 978-9967-12-474-5.&lt;br&gt;
 
* Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б.; Жооптуу редактор:  Т. К. Чоротегин. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. - ISBN - 978-9967-12-424-0.   
*  Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.  &lt;br&gt;
*  [[Худяков, Юлий Сергеевич|Худяков Ю.С.]] Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.  &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Каратаев Олжобай]]. Кыргыздардын этномаданий байланыштарынын тарыхынан. – Бишкек: “Бийиктик” басмасы, 2003. – 262 бет. – ISBN 9967-21-512-7.  &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Национально-территориальное размежевание в Ферганской долине (1924-1927 гг.) / Отв.ред. Т.К.Чороев (Чоротегин). – Бишкек: Учкун, 2001. – 120 с.   &lt;br&gt;
*  [[Койчиев, Арслан Капай уулу|Койчиев Арслан]]. Осмонаалы Сыдык уулу жана анын “Тарыхтары” / Ред.: А.Мокеев, Т.К.Чоpоев. — Бишкек, 1992. — 46 б. &lt;br&gt;
* [[Кылычев, Акылбек Мукаевич]]. XIV-XV кылымдардагы Теңир-Тоо жана ага чектеш аймактардын тарыхы (Шараф ад-Дин Али Йездинин “Зафар-наме” асарынын маалыматтары боюнча) / Илимий редакторлору профессор Т.К.Чороев (Чоротегин), профессор Д.Ю.Юсупова, доцент Э.М.Кылычев. – Бишкек: “Либертос”, 2004. – 216 бет. -   ISBN 9967-22-190-9. &lt;br&gt;
* [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Кожобеков, Муратбек Чалакеевич]]. Кыргыз каганатынын тарыхы / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Жусуп Баласагын атындагы КУУнун «Университет» басмаканасы, 2013. - 188 б., карта, сүрөттөр. - “Тарых жана мурас” түрмөгү [Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратына караштуу Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарын иликтөө боюнча “Мурас” кору; “Кыргыз Тарых Коому” ЭКБ.] - ISBN 978-9967-02-942-2.
*  Кыргызстандын эң байыркы мезгилдерден XIX кылымдын соңуна чейинки тарыхы: Ү.Чотонов ж.б. авторлор коллективи; Которгон С.Олжобаев, Ө.Караев; Илимий ред. Ө.Караев, Т.Чоротегин. – Бишкек, 1998. – 344 б.   &lt;br&gt;
*  Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов  / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. – ISBN 9967-11-083-X. &lt;ref&gt;Кожоналиев С.К. Обычное право кыргызов / Научный редактор Т.К.Чоротегин. (Вступит. статья Т.К.Чоротегина). – Бишкек, 2000. – 332 с. –   URL:   &lt;nowiki&gt;https://st-1.akipress.org/st_bilimlib/9/4c64c489b02923d5f21699d5c5fe20a8a0949b46.pdf&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; &lt;br&gt; 
* Азамат Алтай (1920-2006): Азаттык менен демократиянын жарчысы: ([[Азамат Алтай|Азамат Алтайдын]] 90 жылдыгына арналган жыйнак) / Башкы редактору, кириш сөзүнүн автору Т.К.Чоротегин. Эскерүүлөрдүн редакторлору: В.Сагындык кызы Жуматаева, С.Жумагулов, К.Чекиров, Т.Чоротегин. Рецензент А.Капай уулу Койчиев. – Бишкек: Интерполиграф, 2010. – 320 бет, сүрөттөр. -    ISBN 978-9967-26-039-9. &lt;br&gt;
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович]]. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. - Бишкек, 2013. -   290 б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-27-070-1. - (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) &lt;br&gt;
* [[Өмүрбеков, Токторбек|Өмүрбеков Т.Н.]] Эл башылар, эрендер жана эл тарыхы: (Тарыхий очерктер). - Бишкек: Макспринт, 2014. - 228 бет. - &quot;Тарых жана мурас&quot; түрмөгү. - ISBN 978-9967-12-386-1. Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. &lt;br&gt;
*  [[Ботояров, Камбаралы|Ботояров Камбаралы]].[http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/koonorgus_muras_botoyarov.pdf  Көөнөргүс мурас / Жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Айбек, 1996. ISBN 5-8355-0893-Х]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   &lt;br&gt;
*  Менин сүрөттүү сөздүгүм: Англисче-кыргызча / Түзгөн Шейла Пембертон; Кыргызчалаган Таалай Абдиев; Редактору Т.К.Чоротегин. – Бишкек: “Кыргызстан – Сорос” фонду, 1997. – 72 б., сүрөт.  &lt;br&gt;
* Рысмендеева, Назгүл. Кыргыз элинин чүкө оюндары: (Этнографиялык иликтөө) / Илимий ред. Т.К.Чоротегин. Бишкек: Кыргыз жер, 2016. – 176 б., сүрөт. – &quot;Мурас&quot; фонду. – &quot;Кыргыз Тарых Коому&quot; ЭКБсы. – ISBN 978-9967-12-532-2.

*  Менин биринчи англисче-кыргызча сөздүгүм  / Түзгөн Эвелин Гоулдсмит; Кыргызчалаган М.Асаналиев; Редактору Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. – 164 б.; сүрөт.   &lt;br&gt;
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|Муратбек Кожобековдун]] 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii  б., сүрөт.  – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү.   – ISBN 978-9967-12-767-8.  (Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 60летнему юбилею ученого Муратбека Кожобекова, исследующего историю Кыргызского каганата на Енисее: (КГУ, Бишкек, 23 ноября 2018 г.) / Науч. ред. Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: Изд-во MaxPrint, 2018. – 378+iiс., илл. – Кыргыз. гос. ун-т им. И.Арабаева. – Международное общественное объединение «КыргызТарых Коому». – Фонд “Мурас” при Аппарате Президента Кыргызской Республики. – Серия “История и наследие”.    The Proceedings of the international scientific conference devoted to the 60th anniversary of Dr. Muratbek Kojobekov, the scholar who studies the history of the Kyrgyz Khaganate in the Yenissei basin: (KSU, Bishkek, 23 November 2018) / Edited by T. Chorotegin, O.K.Karatayev. – Bishkek: MaxPrint Printing House, 2018. – 378+ii p., ill. – The Kyrgyz State University named after I.Arabayev. – The Kyrgyz History Society International Public Association. – The Muras Foundation under the Office of the President of the Kyrgyz Republic. – The History and Heritage Series. )      &lt;br&gt;
* Акунов, Аалыбек, Темирбекова Асель. Кыргызстан в эпоху независимости (1991–2022): Книга I: Формирование новой политической системы: синдром авторитаризма./ Отв. ред. проф. Т.К.Чоротегин, – Бишкек: ИД “Калем”, 2023. – 534 стр, табл., фотографии, карты. – ISBN 978–9967–9–9. &lt;br&gt;

== Ал жана анын жашаган доору тууралуу адабият ==
* Тарыхчы жана публицист Тынчтыкбек Чоротегиндин (Чороевдин) 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз таануу маселелери: Байыркы доордон азыркы мезгилге чейин” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КУУ, Бишкек, 04.10.2019) / Илимий редактор К.С.Молдокасымов. – Бишкек: Турар басмасы, 2019. – 552+iv б., сүрөт. –– Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу “Мурас” фонду. –– Кыргыз Республикасынын УИАсынын Б.Жамгырчинов атындагы Тарых, археология жана этнография институту. –– Ж. Баласагын атындагы КУУ. – И. Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. -  ISBN 978-9967-15-949-5.  &lt;br&gt;

* Айтматов академиясынын академиктери / Жыйнакты түзгөн Дилдебек Андашев; Жооптуу редактору Четин Жумагулов. Китепти каржылаган Темирбек Асанбеков. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 2011. – 104 бет, сүрөттөр. – (Мында: 96-бетте). – ISBN 978-9967-14-087-5.  &lt;br&gt;

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К.  Кыргызская наука в лицах. - Бишкек: Главная редакция Кыргызской энциклопедии, 2002. = Стр. 499. (Asanov U.A., Jumanazarova A.Z., Chorotegin T. Kyrgyzskaya nauka v litsakh (The Kyrgyz Science In Faces). - Bishkek, Main Editorial Board of the Kyrgyz Encyclopedy, 2002. P. 499.) - ISBN 5-89750-142-4.

* Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. – 464 б.: сүрөт. – ISBN 5-89750-150-5. – (Мында: 421-бетте). 

* Gundula Salk. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860–1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - S. 2-3. - ISBN 978-3-447-06161-2 &lt;br&gt;
*  [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|Karatayev, Olcobay]]; Yılmaz, Mehmet Serhat; Yakuboğlu, Cevdet.  “Dîvânu Lugâti't-Türk” Adlı Eserin Tamamlanmasının 940. Yıldönümü: Şarkiyatçı, Tarihçi, Antropolog Prof. Dr. Tınçtıkbek K. Çorotegin’in Araştırmaları (940th Anniversary of the Completion of “Dîvânu Lugâti'tTürk”: Researches of Orientalist, Historian,  Anthropologist Prof. Dr.  Tınçtıkbek K. Çorotegin) // Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi. - Kastamonu Üniversitesi, 2017. - Volume 1 (2). pp. 89 - 99. - ISSN 2564-6583.  &lt;br&gt;
* Садыкова, Шарифа.  Сыдыков Осмоналы: (Туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата). - Бишкек, 2008. - 84 бет. (Мында:  12-13-бетте).  - ISBN 978-9967-24-873-1.  &lt;br&gt;

* Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – (Мында: Б. 135.)  – ISBN 978-9967-25-256-1.  &lt;br&gt;
* Kirgistan. Historia – społeczeństwo – polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. – Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. – 896 s., faks., mapy, rys., tab.   Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. - Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. – ISBN 8371515316 9788371515316. - [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. - Варшава, 2004. - 896 б.]  &lt;br&gt;

== Сүрөт баян ==
&lt;gallery&gt;
Midil Jamgyrchinov at the Muras Foundation, Bishkek, Kyrgyzstan. 01 Dec 2014.JPG|thumb|Т.Чоротегиндин КМУдагы дипломдук ишинин жетекчиси - Мидил Бегималиевич Жамгырчинов, тарых илимдеринин кандидаты, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доценти. Бештин айынын 1и, 2014-жыл.
Nurgul Dyikanalieva Prague 2006.jpg|thumbnail|center|Нургүл Дыйканалиева Прага шаарында. Чехия. 2006-жыл.
Nurgul Dyikanalieva and Almaz Tchoroev at LSE. 17.12.2009.JPG|thumbnail|Нургүл Дыйканалиева менен Алмаз Чороев Лондон Экономика Мектебинде. Улуу Британия. 2009-жылдын 17-декабры.
Nurgul Dyikanalieva in Vienna, Austria. 09.11.2008..JPG|thumbnail|left|Нургүл Дыйканалиева Вена шаарында. Австрия. 2008-жылдын 9-ноябры.
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.youtube.com/watch?v=Dz-o3uGtIoM Дил маек   
* [http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_public_tv/24552456.html КТРК Байкоочу кеңешинин жаңы курамы шайланды]
* http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015803/http://ktrk.kg/kyr/index.php?do=static&amp;page=spisok |date=2012-09-09 }}   
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1654363 Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович] 
* http://www.akipress.org/people/news:362/ 
* http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027104529/http://www.presskg.com/agym/09/1120_19.htm |date=2015-10-27 }}
* http://www.for.kg/news-182549-ru.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152338/http://www.for.kg/news-182549-ru.html |date=2014-12-17 }}
* http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2012/08/120831_choroev.shtml 
* http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722141917/http://www.presskg.com/tuusu/09/0428_11.htm |date=2016-07-22 }}
* https://archive.is/20121229014528/newskg.narod.ru/kut/06/0811_8.htm
* http://www.kyrgyzstan.org.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226050138/http://www.kyrgyzstan.org.tr/ |date=2009-12-26 }}
* https://nagrada.srs.kg/site/person/46035 

[[Категория:Кыргыз Тарых Коому]]
[[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1959-жыл]]
[[Категория:&quot;Азаттык&quot; үналгысы]]
[[Категория:Кыргыз журналисттери]]
[[Категория:КДК]]
[[Категория:КТРК]]
[[Категория:ПИАК]]
[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Түркология]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Булак таануучулар]]
[[Категория:Кыргыз таануучулар]]
[[Категория:Нарын облусу]]
[[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]]
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Топонимисттер]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:ТҮРКСОЙ]]</text>
      <sha1>obn8x6yhc4a2d3cc3hpyysru67iod1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каныкей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15770</id>
    <revision>
      <id>650535</id>
      <parentid>615750</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T07:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абдырашит Сатылганов</username>
        <id>8269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Абдырашит Сатылганов &quot;[[Каныкей образы]]&quot; барагын &quot;[[Каныкей]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>615750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="h3qxp9q0bpz6ggq6xn0sfk2vwoo3j6o" xml:space="preserve">'''Каныкей'''-Манастын аялы. Ал [[Манас баатыр|Манас баатырга]] дайыма жардам берген, акыл айткан,мыкты кеңешчиси. Көп учурда Манаска [[акыл]] айтып,аны кыйынчылыктардан, ажалдан сактап калат. Айлакерлик,[[чечкиндүүлук]], акылмандык,чыдамкайлык-Каныкейдин негизги касиеттери. Каныкейдин образында баатырдык [[касиет]]тер да жок эмес. Каныкейдин эрдиги &quot;Букарды төрт жолу курчоодон куткарды&quot; деген сүрөттөөдөн көрүнөт.
Каныкейдин оз аты- &quot;Санирабига&quot;.
Атасы - Темиркан
Энеси-Акмамак.
Иниси -Ысмайыл.
Каныкейдин  кичине кезинен бери он ийининде кичинекей бала алдын-ала айтып турган.

== Колдонулган адабият ==
* Манас энциклопедиясы

{{Интервикисиз}}
[[Категория:Манас эпосунун каармандары]]
[[Категория:Фольклор]]</text>
      <sha1>h3qxp9q0bpz6ggq6xn0sfk2vwoo3j6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диссертация</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19891</id>
    <revision>
      <id>650549</id>
      <parentid>557294</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T10:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22639" sha1="culu8jfx48d2qprygft3dnqcr05iseq" xml:space="preserve">'''Диссертация''' -  ([[Латын тили|лат]]. dissertatio – талдоо, [[изилдөө]]) – [[Окумуштуу|окумуштуулук]] даражаны изденип алуу үчүн даярдалган жана изденүүчү тарабынан көпчүлүк алдында ачык корголгон илимий эмгек. 
Биздин республикада диссертациянын үч түрү кездешет&lt;ref&gt;[https://royalwriter.co.uk/blog/dissertation-topics Натыйжаларды алуу үчүн жогорку деңгээлдеги тезис темалары]&lt;/ref&gt;:

* Магистрдик диссертация; 
* Кандидаттык диссертация; 
* Докторлук диссертация.

Магистрдик диссертациялар университеттерде мамлекеттик аттестациялык комиссиялардын жыйынында корголот. Диссертациялардын темалары, эреже катары, илимий мекемелердин, жогорку окуу жайларынын негизги илимий изилдөө иштеринин багыттары менен байланыштырылышы керек, алардын окумуштуу (илимий-техникалык) советтери тарабынан ар бир изденүүчү үчүн жана бир эле убакта илимий консультантын (докторлук диссертация) же илимий жетекчисин (кандидаттык диссертация) дайындоо менен бекитилет.&lt;ref&gt;[https://pishem24.ru/blog/dissertation/defense Дипломдук иш: сунуштар, сөздөрү, мисалдар]&lt;/ref&gt;

Илимдин докторунун окумуштуулук даражасын алууга жазылган диссертация илимий квалификациялуу, илимдин тийиштүү тармагынын адистиги боюнча изденүүчү тарабынан өз алдынча даярдалган, илимий изилдөөнүн негизинде аткарылган эмгек болуп эсептелет жана төмөнкү талаптардын бирине жооп бериши керек:
* Илимий жактан негизделген багыттардын өнүгүшүндө маанилүү социалдык-экономикалык, маданий, саясый жана чарбалык мааниси бар илимий проблемаларды чечүүнү камтыган жаңы натыйжаларга ээ болуу;
* Ири прикладдык проблеманын чечилишин камсыз кылууда пайдалана турган теориялык жоболорду, эксперименталдык натыйжаларды, алардын жыйындысын, конкреттүү илимий багытты өнүктүрүүдө ири натыйжаларды алуу;
* Маанилүү прикладдык проблеманын чечилишин камсыз кылууда пайдалана турган белгилүү бир тармактар илимий жактан негизделген техникалык, [[Экономика|экономикалык]] же технологиялык чечилиштерди илимий-техникалык прогресске ири салым киргизе турган иштеп чыгууларды ишке ашыруу.
Докторлук диссертация коргоого бир же эки адистик боюнча коюлушу мүмкүн. Изденүүчү тарабынан кандидаттык диссертациясын коргоого алып чыккандагы илимий жыйынтыктарды жана жоболорду докторлук диссертацияны коргогондо да алып чыгууга болбойт. Илимдин кандидатынын окумуштуулук даражасын изденүүгө даярдалган диссертация изденүүчү тарабынан өз алдынча даярдалган илимдин тийиштүү тармагынын адистиги боюнча же, эреже катары, илимдин докторунун жетекчилиги астында аткарылган квалификациялуу илимий эмгек болуп эсептелет жана төмөнкү талаптардын бирине жооп бериши керек:
Конкреттүү билимдин тармагы үчүн олуттуу мааниси бар конкреттүү илимий маселени чечкен натыйжаларды алуу;

Маанилүү прикладдык милдетти чечүүнү камсыз кылуучу техникалык, экономикалык же технологияларды иштеп чыгууларды камтыган натыйжаларды алуу.
Кандидаттык диссертация, эреже катары, бир адистик боюнча коргоого коюлушу мүмкүн.  

When embarking on the journey of writing a dissertation, many students find themselves grappling with the complexities of structuring their research, formulating their arguments, and adhering to academic standards. This is where '''academic writing services''' can be invaluable. These services not only provide expert guidance on crafting a compelling dissertation but also offer insights into effective research methodologies, data analysis, and citation practices. By collaborating with professional writers who specialize in academic work, students can enhance the quality of their dissertations, ensuring they meet rigorous academic expectations. You can tak assistance from myassignmenthelp.expert for all your help related to dissertations , assignments , essays etc. 

= Диссертацияны кантип жазуу керек? =
Диссертация жазуу процесси, адатта, төмөнкү кадамдарды камтыйт:&lt;ref&gt;https://www.kalemtezhazirlama.com/turkiyede-tez-yazan-yerler/&lt;/ref&gt;

# '''Диссертациянын темасын тандоо:''' Алгач, диссертация жазуу үчүн ылайыктуу тема тандалат. Тема студенттин кызыгуусуна жана изилдөө тармагына ылайыктуу болушу керек.
# '''Диссертациянын темасын изилдөө:''' Диссертациянын темасы тандалгандан кийин тиешелүү адабияттар изилденип, диссертациянын темасы боюнча маалымат чогултулат. Бул этапта диссертациянын темасы боюнча алдын ала изилдөөлөрдүн натыйжалары каралып, диссертациянын темасы боюнча жетиштүү маалымат алынат.
# '''Диссертацияны жазуу планын түзүү:''' Диссертацияны жазуу үчүн жазуу планы түзүлөт. Бул план дипломдук ишти жазуу учурунда аткарыла турган кадамдарды көрсөтөт жана диссертацияны жазууну уюштурат.
# '''Диссертацияны жазуу:''' Диссертация жазуу планына ылайык жүргүзүлөт. Биринчи, диссертациянын кыскача мазмуну жазылат. Андан соң киришүү, негизги бөлүм, изилдөөдөн алынган натыйжа анан корутунду бөлүмү жазылат. Диссертацияны жазууда колдонулган булактар ​​туура көрсөтүлүп, дипломдук ишти жазуу эрежелерине ылайык жазылат.
# '''Диссертациянын дизайны:''' Диссертацияны жазуу аяктагандан кийин дипломдук иштин дизайны түзүлөт. Бул этапта диссертация жазуу эрежелерине ылайык барактын жайгашуусу, аталыштары, подтексттерди жана визуалдык элементтерди колдонуунун негизинде иштелип чыгат.
# '''Диссертацияны тапшыруу:''' Диссертация жазуу жана долбоорлоо аяктагандан кийин, диссертация тапшырылат. Диссертациялар көбүнчө диссертация жазуудагы кеңешчиси же профессорлор тарабынан каралат жана бааланат.
# '''Диссертацияны коргоо:''' Диссертациянын кеңешчиси же профессордун жактыруусунан кийин диссертация корголот.

Бул макала сиздин оюңуздагы &quot;Диссертация деген эмне жана аны кантип жазуу керек&quot; деген суроого толук жооп берүү максатында жазылган. Макала жазуунун дагы бир максаты, биринчи жолу дипломдук ишти жазууга муктаж болгон студенттер, өзгөчө бакалавриат мезгилинде «дипломдук ишти кантип жазуу керек» деп издесе да так жана толук макала таба алышпайт. Алар үчүн багыт да болсун.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.hipotezakademi.com/tez-nasil-yazilir/ |accessdate=2024-12-18 |archivedate=2024-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241219233815/https://www.hipotezakademi.com/tez-nasil-yazilir/ }}&lt;/ref&gt;

== Диссертация жазууда теманы кантип тандоо керек? ==
Диссертация жазуу үчүн эң маанилүү болгон биринчи кадам - ​​бул тема тандоо. Элдик ишенимге каршы, теманы туура тандоо бүткүл диссертация жазуу процессине түздөн-түз таасирин тийгизет. Теманы кантип тандоо керек? Диссертация жазуу процессинин биринчи этабы - теманы аныктоо. Теманы аныктоо эң маанилүү этаптардын бири, анткени ал диссертацияны жазуу процессинин башка этаптары үчүн өтө чоң мааниге ээ. Ошондуктан тема тандоодо кылдаттык менен мамиле кылуу кийинки этаптарда пайда болушу мүмкүн болгон көйгөйлөрдүн алдын алат.

Артыкчылык бериле турган диссертациянын темасы алгач көйгөйлүү болушу зарыл жана бул изилдөөнүн максаты илимге кандайдыр бир салым кошууну көздөшү шарт. Анткени илим океан деп кабыл алынса, илимпоздун бүт өмүрүндө илимге кошкон салымы бир тамчыдан ашпайт. Демек, айланып-айланып окшош нерселерди изилдей бербестен, ар бир изилдөөдө мурда айтылбаган тема каралышы керек. Бирок, белгилей кетүүчү нерсе, эч бир изилдөө темасы толугу менен оригиналдуу боло албайт, бул жерде аныкталган изилдөө темасы боюнча мурунку изилдөөлөрдө козголбогон маселени козгойт же бир маселени жаңылай алат же илимдин динамикасына таянуу менен мурда алдыга коюлган бир деталды ортого коёт.

=== Предметтин чектөөсү ===
Теманы аныктагандан кийин кийинки маанилүү маселе – теманы чектөө зарылчылыгы. Тема зарыл болгондон кенен болсо, диссертациянын жазылуу процессин кыйындатат, ал эми зарылдан тар болсо, диссертациянын адабият жагынан маанилүү эмес болушуна себеп болушу мүмкүн. Диссертациянын темасынын кеңдиги дипломдук ишти жазган адамдын убактысына жана тандалган темага жараша өзгөрүшү мүмкүн. Бул учурда, тандалган теманы чектөөгө кам көрүү керек.

=== Гипотезаларды аныктоо ===
Жазыла турган диссертацияда гипотеза кантип түзүлүшү керек? Илимий критерийлерге ылайык коргой турган темага карата аргументиңизди жакшылап түзүшүңүз керек. Сиздин консультант көңүл бура турган маселелердин бири - гипотеза сүйлөмү. Бул сиз коргоп, талап кыла турган маселе болгондуктан, жакшылап даярданышыңыз керек.

=== План түзүү ===
Диссертацияга байланыштуу техникалык маселелер диссертациянын илимий сапаты үчүн өтө маанилүү болбосо да, туура ыкмаларды колдонуу убакытты так колдонууга жана мазмунду жакшыраак чыгарууга мүмкүндүк берет. Бул жагынан алганда, диссертация жазууга байланыштуу техникалык маалымат да абдан маанилүү.

Дипломдук иш канча бөлүмдөн турушу шарт;

* Баш сөзү
* Киришүү
* Негизги бөлүм (болсо ыкмалар жана натыйжа)
* Корутунду

Бөлүмдөрүн камтыйт. Диссертация жазууда көп кетирилген каталардын бири; мукаба, декларация, кириш сөз ж.б. сыяктуу бөлүмдөрүнүн эң аягына калтырылгандыгында. Бул ката мазмунуңузга таасир этпесе да, мотивацияңызга терс таасирин тийгизет. Себеби, сиз өзүңүздүн шаблонуңузга ылайык алдыңкы беттерди түзбөсөңүз, дипломдук ишиңизди жазууну улантуу үчүн Word файлыңызды ачканыңызда ишиңиз толук эмес экенин сезесиз. Ошондуктан, теманы аныктап, булактарды окугандан кийин, биринчи кезекте, шаблонго ылайык алдыңкы беттериңизди түзүү маанилүү.

Бул учурда, шаблон маселесине токтоло турган болсок, бул макала сизди бир калыпка багыттаган макалаларга караганда, туура шаблонду кантип даярдоо керектиги жөнүндө. 

Диссертацияны кантип жазуу керек деп издегенде жолуккан макалаларда айтылбаган маселелердин бири – туура калыптын маанилүүлүгү. Эмне жазып жатканыңызды билүү үчүн туура шаблон абдан маанилүү. Үлгүнү (Шаблонду) акыркы ирет тууралоо - бул ката, ал тургай, сиз диссертация аяктаган күнгө чейин канча барак жазганыңыз жөнүндө да адаштырасыз. Биринчиден, республикабыздагы бардык университеттерде жана институттарда жарактуу болгон жалпы диссертация жазуу шаблону жок. Ошондуктан, сизди адаштырбоо үчүн шаблондук мисал келтиргенден көрө, шаблонду даярдоонун логикасын түшүндүрүү пайдалуураак болот деген ойдо.

Сиз өзүңүздүн диссертацияңыздын шаблону сиз менен байланышы бар университет жана институт тарабынан даярдалган диссертация жазуу эрежелерине ылайык түзүшүңүз керек. Эсиңизде болсун, техникалык шарттарда биринчи кадам - ​​бул өзүңүз үчүн Word файлын ачуу жана бул файлга институтуңуз жарыялаган эрежелерди колдонуу. Колдонула турган эрежелер эмнени билдирет;

* Четки боштуктар;  
* Аталыш деңгээли;
* Текст жазуу;
* Колдонулган булактар;

Булар сиздин диссертацияңыздын форматы үчүн маанилүү маалымат.

==== Изилдөө ыкмасын түзүү ====
Изилдөөнүн долбоорун түзгөндөн кийин, сиз маалыматтарды кантип иштетээриңизди көрсөткөн ыкманы түзүшүңүз керек. Бул дагы маанилүү, анткени сиз өзүңүздүн изилдөөңүздүн ыкмасын метод бөлүмүндө бересиз. Бул бөлүмдө колдонмо бөлүгүндө кандай ыкмалар колдонулаары түшүндүрүлөт. Бул бөлүмдө жалпысынан;

* Изилдөө ыкмасы
* Популяция жана үлгү
* Маалыматтарды чогултуу ыкмасы
* Маалыматтарды чогултуу куралдары

Ушул сыяктуу суроолорго жооп бериш керек.

==== Убактылуу план түзүү ====
Эгерде сиз диссертацияңызды профессионалдуу түрдө бүтүргүңүз келсе, сизде план болушу керек жана бул планга негизинен карманышыңыз керек. Илимий изилдөө макаласында сөзсүз түрдө кандайдыр бир өзгөрүүлөр болот, бирок сиз түзө турган убактылуу планга ылайык, кайсы этаптарды кайсы дата аралыгын камтый турганыңызды башынан эле аныктоо керек.

===== Убактылуу библиографияны түзүү =====
Сиздин ишиңиздин чыныгы библиографиясы сиздин диссертацияңыз толугу менен аяктаган күнгө чейин белгилүү болбойт. Бирок темаңызга жараша белгилүү булактарды колдоно турганыңыз талашсыз чындык. Ушул себептен сиздин темаңызга окшош жана темаңыздагы өзгөрмөлөргө байланыштуу макалалардын, китептердин жана тезистердин убактылуу библиографиясын түзүү пайдалуу болмок.

===== Булак окуу =====
Диссертацияңызды жазуудан мурун, жогоруда аталган убактылуу маалымдама тизмеңиздеги булактарды окуу сизге олуттуу пайда алып келет. Анткени бул теманы канчалык көп окусаңыз, ошончолук темага аралашып, жазуу баскычында эч кыйынчылыксыз ылдамдыкка ээ болосуз.

====== Жазуу фазасы ======
Жогоруда айтылган ар бир этаптан өткөндөн кийин, сиз диссертацияңызды жаза баштасаңыз болот. Башында бул кадамдарды бир-бирден аткаруу сизге кыйын сезилиши мүмкүн, бирок узак мөөнөттүү диссертацияңызды жазууну жеңилдеткенде, сиз башыңыздан өткөргөн кыйынчылыктардын мааниси айкындалат. «Каталардын башталышы менен байланышы бар» экенин унутпаш керек, ушул себептен дипломдук ишиңизди жазуунун алгачкы этаптарын басып өткөн жолуңуз диссертацияңызды коргогон күнүңүзгө түздөн-түз таасир этет.

== Колдонулган адабияттар ==
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
[[Категория: Педагогика]]
[[Категория:Билим берүү]]

[[fi:Tieteellisten yliopistotutkintojen opinnäytetyöt#Väitöskirja]]
&lt;references /&gt;[https://www.hipotezakademi.com/tez-nasil-yazilir/ 3. Диссертация кантип жазылат ? (түрк тилиндеги маалымат)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219233815/https://www.hipotezakademi.com/tez-nasil-yazilir/ |date=2024-12-19 }}</text>
      <sha1>culu8jfx48d2qprygft3dnqcr05iseq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамдын репродуктивдик тутуму</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20737</id>
    <revision>
      <id>650532</id>
      <parentid>647136</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T07:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22304" sha1="s93agjnwcyd8o44y1cdwfo91jh3ak78" xml:space="preserve">[[Файл:Male and female genitalia compare.jpg|thumb|400px|Эркектин жана аялдын сырткы жыныс органдары&lt;br&gt;(жүндөрү (түктөрү) кырылып салынган]]

'''Адамдын репродуктивдик тутуму'''  — көбөйүү кызматын аткаруучу [[Аял|аялдын]] жана [[Эркек|эркектин]] органдары&lt;ref&gt;[http://vmede.org/sait/?id=Fiziologija_orlov_2009&amp;menu=Fiziologija_orlov_2009&amp;page=21&amp;ysclid=lrjag6vpar18768267 Репродуктивная система] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240118142113/http://vmede.org/sait/?id=Fiziologija_orlov_2009&amp;menu=Fiziologija_orlov_2009&amp;page=21&amp;ysclid=lrjag6vpar18768267 |date=2024-01-18 }} (''[[Орус тили|орусча]]'')&lt;/ref&gt;.

== Жалпы маалымат ==
Адамдын жыныс органдары ички жана сырткы болуп бөлүнөт&lt;ref&gt;[https://anatomy.pages.dev/posts/reproductive/ Reproductive System](''[[Англис тили|англисче]]'')&lt;/ref&gt;. Ички жыныс органынын эң башкы кызматы активдүү жыныс гормондорун бөлүп чыгаруу; ал гормондор түздөн-түз канга өтүп, организмдеги эң маанилүү процесстерди башкарып, эркек же аялга таандык болгон жыныстык экинчи белгилердин (үндүн жооноюшу, эмчек бездеринин өсүшү жана башка) өсүшүн жөнгө салат.

== Эркектин репродуктивдүү системасынын милдеттери ==
{{Негизги макала|Эркектин репродуктивдик тутуму}}
[[Файл:Male anatomy number.svg|thumb|300px|''Эркектин жыныс органдары:''&lt;br&gt;1 — [[табарсык]];&lt;br&gt;2 — [[чурай сөөк]];&lt;br&gt;3 — [[жыныс мүчө]];&lt;br&gt;4 — [[уюктуу денечелер]];&lt;br&gt;5 — [[жыныс мүчөнүн башы]];&lt;br&gt;6 — [[каса]];&lt;br&gt;7 — [[сийдик чыгуучу түтүк|сийдик чыгуучу түтүктүн]] сырткы тешиги;&lt;br&gt;8 — [[жоон ичеги|жоон ичегинин бир бөлүгү]];&lt;br&gt;9 — [[түз ичеги]];&lt;br&gt;10 — [[урук исиркеги]];&lt;br&gt;11 — [[урук чубуртуучу түтүкчөлөр]];&lt;br&gt;12 — [[простата бези]];&lt;br&gt;13 — [[купер бези]];&lt;br&gt;14 — [[арткы тешик]]/[[анус]];&lt;br&gt;15 — [[урук-без танабы]];&lt;br&gt;16 — [[эн кыпчыкейи]];&lt;br&gt;17 — [[урук бези|урук (эн) бези]];&lt;br&gt;18 — [[куулук]]&lt;br&gt;
]]
Эркектин жыныс органына эн бези, анын кошумчалары, урук агуучу жолдор, урук ыйлаакчасы, простата бези, жыныс мүчөсү, заара чыгаруучу жол кирет.

Эн бези — эркектик жуп жыныс бези. Тирүү жыныс клеткалары — сперматозоидди жана эркектик жыныс гормонун бөлүп чыгарат. Бул гормон түздөн түз канга кошулуп, [[организм]]дин бир катар функциясына таасир тийгизет. Түйүлдүк учурунда эн бези ич көңдөйүндө жогорку 2-бел омурткасынын тушунда пайда болот. Төрөлөрдө туруктуу орду — калтага түшөт. Эн бези агыш түстүү тыгыз кабыкча менен капталат. Бул кабыкча эн безинин арт жагында калыңданат да, тарам-тарам фиброздуу тосмо пайда болуп, эн безинин затын бир нече бөлүкчөгө бөлөт. Эн безинин заты же паренхимасы урук каналчаларынан (түз жана ийри) турат. Ар бир бөлүкчөдө 3-4төн ийри каналчалар болот. Сперма ийри каналчаларда бөлүнүп чыгат, ал эми калган каналчалар сперманы алып чыгуучу жол болуп эсептелет. Бардык каналчалар эн безинин кошумчаларынын жалгыз түтүгүнө келип биригет, андан урук чыгаруучу жол уланат. Урук жолу урук чылбырына биригип, чурай каналы аркылуу өтөт. Урук жолу урук ыйлаакчасынын түтүгү менен кошулуп урукту таштоочу түтүктү түзөт. Урук ыйлаакчасы урук жолунун капталында, табарсыктын түбү менен көтөн чучуктун ортосунда жайгашып, секрет бөлүп чыгарат, ал секрет эн безинин секрети менен кошулуп, жыныс клеткаларынын (сперматозоиддин) кыймылына таасир тийгизет. Урук таштоочу түтүк простата бези аркылуу өтөт.

Простата бези эркектин заара чыгаруучу каналын курчап турат. Анын бездүү бөлүгү секрет иштеп чыгарат. Секрет спермага кошулуп, анын активдүүлүгүн сактоого жардам берет. Простатанын булчуң бөлүгү заара чыгаруучу жолдогу сперма же зааранын агуу ырааттуулугун жөнгө салат, натыйжада заара менен сперма аралашпайт.

Жыныс мүчөсү жана калта эркектин сырткы жыныс органдары болуп эсептелет. Эркектин жыныс мүчөсү жыныстык катнашуу учурунда урукту бөлүү жана табарсыктан заараны чыгаруу кызматын аткарат. Жыныс мүчөсүнүн баш жагында заара чыгаруучу жолдун сырткы тешикчеси жайгашкан. 

== Аялдын репродуктивдүү системасынын милдеттери ==
{{Негизги макала|Аялдын репродуктивдик тутуму}}
[[Файл:Scheme_female_reproductive_system-number-full-cropped.svg|thumb|300x300px| 1. '''Вульва''' : 2.&amp;nbsp;Чоң жыныс эриндери ; 3.&amp;nbsp;Кичинекей жыныс эриндери ; 4.&amp;nbsp;Кириши ; 5.&amp;nbsp;'''Клитор''' : (6. Башы жана 7.&amp;nbsp;Дене)си. 8.&amp;nbsp;Клитордун луковицасы&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 9. '''Кын''' : 10.&amp;nbsp;кыздык перде ; 11.&amp;nbsp;Көңдөй 12.&amp;nbsp;Кереге; 13.&amp;nbsp;Төбөсү (каптал)&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 14. '''[[Жатын]]''' : '''Бөлүктөр''' : 15.&amp;nbsp;жатын моюнчасы ; 16.&amp;nbsp;Дене жана 17.&amp;nbsp;Түбү. 18.&amp;nbsp;Тешиктер: тышкы жана ички; 19.&amp;nbsp;жатын моюнчасынын каналы ; 20.&amp;nbsp;жатын көңдөйү ; '''Катмарлар''' : 21.&amp;nbsp;эндометрия ; 22.&amp;nbsp;Миометрия жана 23.&amp;nbsp;Периметрия&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 24. '''Фаллопиялык түтүк''' : 25.&amp;nbsp;Моюнча; 26.&amp;nbsp;ампула ; 27.&amp;nbsp;Куйгуч ; 28.&amp;nbsp;Фимбрия (29 &amp;nbsp;Fimbria ovarica)&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 30. '''Жумурткалык'''&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 31. '''Висцералдык жамбаш [[Ич чели|ичи]]''' : 32.&amp;nbsp;Жазы байламта (33 менен.&amp;nbsp;Mesosalpinx ; 34.&amp;nbsp;Мезовариум жана 35.&amp;nbsp;мезометрий )&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''Байламдар''' : 36.&amp;nbsp;тегерек ; 37.&amp;nbsp;жумурткалык ; 38.&amp;nbsp;Жумуртка безинин суспензиясы&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''Кан тамырлар''' : 39.&amp;nbsp;жумурткалык артерия жана вена ; 40.&amp;nbsp;Жатындын артериясы жана веналары ; 41.&amp;nbsp;Кындын артериясы жана веналары&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''Башка''' : 42.&amp;nbsp;[[Сийдик түтүкчөлөрү|уретер]] ; 43.&amp;nbsp;жамбаш түбү ( Levator ani ); 44.&amp;nbsp;сан баш ; 45.&amp;nbsp;жамбаш сөөгү ; 46.&amp;nbsp;Ички муун тамырлары (алдынкы бутактары); 47.&amp;nbsp;Сырткы мышык тамырлар ; 48.&amp;nbsp;Ич көңдөйү]]
Аялдын жыныс органдарына энелик без, жатын, жатын түтүкчөсү, жатын кыны, чаткаяк, чоң жана кичине жыныс эриндери кирет.

Энелик без — жатындын эки жагында жайгашкан ургаачылык жуп жыныс бези. Өзүнүн байламтасы менен жатынга кыймылдуу бекип турат. Энелик безде ургаачылык жыныс клетка — энелик клетка өөрчүйт. Мындан башка жыныс органдарынын нормалдуу иштешине жана экинчилик жыныс белгилерине (үндүн өзгөрүшү, эмчектин чыгышы жана башка) таасир этүүчү гормонду канга бөлүп чыгарат. Энелик бездин иши аялдын жашына жана бүтүндөй организмдин функциялык абалына жараша болот. Энелик без өзгөчө эпителий менен капталган. Безди жара кескенде грааф ыйлаакчасы (фолликула) көрүнөт, анда жыныс клеткалары жатат. Фолликула өөрчүү стадиясына жараша ар кандай көлөмдө болот. Өөрчүп жетилген фолликула жарылып (овуляция), жыныс клеткалары ич көңдөйүнө түшөт, андан жатын түтүгүнө келип жатынга жеткирилет. Ал жатында уруктангандан кийин, түйүлдүк 9 айга чейин жетилип чоңоёт.

Жатын түтүкчөлөрү энелик бези сыяктуу эле жатындын эки жагында жайгашкан. Жатын түтүкчөлөрү ич челинин бүктөмүнөн орун алып, жатындын жазы байламтасынын жогорку четин түзүп турат. Оң түтүкчө демейде солго караганда узунураак. Эгерде уруктанган энелик клетка жатын түтүгүндө токтоп калса (мисалы, сезгенгенде), жатындан сырткары бойго бүтөт. Жатын түтүгү түйүлдүктүн чоңоюшуна ылайыкталган эмес, ошондуктан ал жарылып кетиши мүмкүн.

[[Жатын]] — түгөйсүз, булчуңдуу көңдөй орган. Жатын кыны — түтүк сымал булчуңдуу, узундугу 7—9 см болгон көңдөй орган. Анын капталы үч катмардан турат. 

Аялдын сырткы жыныс органдарына (вульвага) териси жүн менен капталган чоң жана кичине жыныс эрини кирет.

== Жыныс органдарынын оорулары жана жабыркашы ==
Эркектерде, ошондой эле аялдарда жыныс органдарынын өөрчүү кемтиги, туура эмес жайгашышы, сезгенүү жана шишик оорулары кезигет. Өөрчүү кемтиги аз жолугат, ага органдын көлөмүнүн чоң же кичине болушу же өсүп жетилбей калышы кирет.

Жыныс органдарынын кемтигине кош бойлуулуктун алгачкы мезгилинде эненин жугуштуу жана вирус оорулары менен оорушу уулануусу, нурга чалдыгуу жана башка себеп болот. Ошондуктан анын алдын алуу үчүн кош бойлуу аял жугуштуу оорудан сактануусу зарыл; грипп эпидемиясынын убагында эл көп чогулган жерлерге барууга болбойт; алгачкы 3 айында (өтө зарыл болбосо) рентген изилдөөдөн өтүүгө, дарыны врачтын көрсөтмөсү жок баш аламан ичүүгө да болбойт; эмгек жана эс алуу күн тартибин туура сактоо керек. 

Кээ бир учурда бир эле кишиде ургаачылык жана эркектик белгилер болушу мүмкүн. Бул гермафродитизм (кыз теке) деп аталат. Жыныс органдарынын өтө оор кемтиктеринде балалуу боло албайт, жеңил түрүндө жыныстык катнашуу, заара ушатуу бузулат, сезгенүү жана башка ооруларга жакын болот. 

Эркектин жыныс органдарынын сезгенүү оорулары инфекциялуу же мите оорулары болуп, вирус, бактерия, козу карындар, гельминттер, жөнөкөйлөр козгойт. Жыныс мүчөсүнүн сезгенүүсүнөн баланит, баланопостит көп кезигет. Жыныс органдарынын сезгенүүсүн киши организминдеги ичеги таякчасы, протей, энтерококк жана башка козгойт. Жалпы организм начарлаганда инфекция заара-жыныс жолунун лимфа тамырлары менен тарап, уретраны [[Уретрит|(уретрит]]),  простата безин ([[простатит]]), урук ыйлаакчасын ([[везикулит]]), урук түтүгүн, эн безин жана кошумчаларын жабыркатат. Жыныстык жол менен жугуучу трихомоноз көп жолугат.

Бир катар инфекциялуу оорулар — эпидемиялык паротит, бруцеллёз, келте, туляремия, туберкулёз, грипп, вирустуу гепатит көп учурда эн безинин (к. Орхит) же анын кошумчаларынын сезгенүүсү (к. Эпидидимит) менен коштолот. Венера оорулары өзгөчө топту түзөт (к. Сүзөк, Котон жара).

Эркектин Ж. о-нын шишигинен зыянсыз шишик — простата безинин аденомасы көп кезигет. Простата безинин рак оорусу салыштырмалуу аз жолугат. Заара чыгаруучу каналдын (уретранын) зыянсыз шишигинен кандилома (вирустуу папиллома) көбүрөөк, полип жана аденома сейрек учурайт.
Эн безинин коркунучтуу шишиги көп кезигип, жаштар жабыркайт. Бул учурда шишик жыныс гормондорун иштеп чыгарып, балдардын жыныстык жактан эрте жетилишине алып келет. Ж. о-нын ооруларынын ичинен эн безинин буралып калышы тезинен врачка кайрылууну талап кылат. Мында кан айлануу бузулат, калта ооруйт жана шишийт, жүрөгү айланат, кусат, эстен танат. Эркектин Ж. о-нын ооруларын алдын алууда өздүк гигиенаны жана жыныстык турмуш гигиенасын сактоо, сырткы Ж. о-н күндө жууп туруу керек.

Аялдардын Ж. о-нын кемтигине анатом. түзүлүшүнүн бузулушу (жатын кыны, жатындын жоктугу же экиден болуп калышы жана башка), толук жетилбей калышы — инфантилизм кирет. Айрым кемтиктерде, мисалы, жатындын, жатын кынынын экиден болуп калышында анын функциясы бузулбайт (этек кир убагында эле келет, аялдардын боюна болуп, төрөй алышат). Бирок кээ бир учурда боюнан түшүп калышы же төрөтү кыйын болушу мүмкүн. Ошондуктан кош бойлуу аялдар дайыма врачтын көзөмөлүндө болуулары тийиш. Жатын кыны жок болгондо этек кир келбейт. Аны хирургиялык жол менен дарылайт.

Ж. о-нын туура эмес жайгашуусуна, айрыкча жатындын алдын жана артын көздөй кайрылып калуусуна жатындын жана кичине жамбаш чарасынын булчуңдарынын тонусунун начарлашы, ошондой эле ички жыныс органдарынын сезгенүү оорулары түрткү болот. Мындай жабыркоолорду алдын алууда Ж. о-нын сезгенүү ооруларын туура дарылоо, өз убагы менен заара кылуу, гимнастика жасоонун мааниси чоң.
Оору козгоочу микроорганизмдер жыныс жолуна түшкөндө сезгенүү оорулары болот. Тигил же бул Ж. о-нын сезгенишине жараша төмөнкүчө айырмаланат: жатын кошумчаларынын сезгенүүсү — аднексит, жатындын сезгениши метроэндометрий, жатын моюнчасыныкы — цервицит, ошондой эле жатын моюнчасынын эрозиясы, жатын кынынын сезгенүүсү — колыгит, сырткы жыныс органынын сезгенүүсү — вульвовагинит жана башка Оору пайда кылуучу микроорганизмдер жыныс жолуна өздүк гигиенаны жана жыныстык турмуш гигиенасын сактабаганда, кокустан болгон жыныстык катнашууда жугат, бул байланыш андан башка трихомоноз, сүзөк жана котон жара менен ооруп калуу коркунучун туудурат. Аялдардын Ж. о-нын зыяндуу жана зыянсыз шишиктери, көбүнчө жатын жана энелик безде болот. Зыянсыз шишиктерден жатын миомасы (фибромиома) жана энелик бездин кистасы көп кезигет. Бул учурда этек кир цикли бузулат, шишик чоңоюп кеткенде жакын жаткан органдарды кысып, бат-бат заара кылууга, ичтин катышына алып келет. Анча чоң эмес миомада аялдардын боюна бүтөт, бирок боюнан түшүп калышы, айына жетсе кыйналып төрөшү, төрөгөндөн кийин кан кетиши мүмкүн.

Энелик бездин кистасы эч билинбей жүрө берип, гинекологиялык изилдөөдө гана байкалат. Кээ бир учурда кистанын буралып калышы мүмкүн. Мында ичтин төмөн жагы катуу ооруйт, жүрөгү айланат, кээде денеси ысыйт. Мындай оорулууну тезинен ооруканага жаткырып, хирургиялык дарылоо жүргүзүлөт.
Зыяндуу шишик (жатындын жана энелик бездин рагы) көбүнчө климактерий же ага жакындап калган мезгилде болот. Шишик оорусун өз убагында эрте таап, дарылануу үчүн жылына 2 жолу врач-гинекологго кайрылып, текшерилип туруш керек (к. Медициналык кароо).
== Колдонулган адабияттар ==
* Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
== Булактар ==
&lt;references /&gt;
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.zygotebody.com/ 3D анатомия онлайн визуализатору / Адамдын анатомиясы]
{{Адамдын денеси}}
[[Категория:Ден соолук]]
[[Категория:Дарыгерлик]]
[[Категория:Медицина]]
[[Категория:Жыныстык билим берүү]]
[[Категория:Физиология]]</text>
      <sha1>s93agjnwcyd8o44y1cdwfo91jh3ak78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бектурганова Күлбүбү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28912</id>
    <revision>
      <id>650503</id>
      <parentid>561852</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T13:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Бектурганова.jpg|Бектурганова.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Бектурганова.jpg|]].</comment>
      <origin>650503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="1xfrw4g3d1b4iynixsqsmpfpsx4g5tw" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Бектурганова, Күлбүбү}}
{{Жазуучу|Ысымы=Күлбүбү Бектурганова|Туулган датасы= 8- [[Сентябрь|сентябрь]], [[1939]]-жылы|Туулган жери= [[Фрунзе шаары]], [[Кыргызстан]]|Жарандыгы=[[Файл:Flag of USSR.svg|{{{1|22px}}}|border|CCCР желеги]]&lt;noinclude&gt; [[СССР]]→[[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|{{{1|22px}}}|border|Кыргызстан желеги]]&lt;noinclude&gt; [[Кыргызстан]]|Ишмердүүлүгү=Журналист, жазуучу, политолог|Чыгармачылык жылдары=1962 - азыркы убакытка чейин|Чыгармаларынын тилдери=[[Кыргыз тили|кыргыз тили]], [[Орус тили|орус тили]], [[Англис тили|англис тили]]|Сыйлыктары=[[Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер|Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери]]|Сүрөт=}}
'''Күлбүбү Бектурганова'''  ([[1939]]-жылы 8-[[Сентябрь|сентябрда]], [[Бишкек|Фрунзе шаарында]]  төрөлгөн) - белгилүү жазуучу жана журналист, [[Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер|Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери.]] 

== Өмүр баяны ==
Күлбүбү Бектурганова 1939-жылы 8-сентябрда, Фрунзе шаарында (азыркы Бишкек) төрөлгөн. 1956-жылы Фрунзедеги №11 орто мектепти аяктап, 1961-жылы Москвадагы Ленин ордендүү Д.И.Менделеев атындагы химиялык-технология институтунун курулуш материалы боюнча инженер-технолог адистигин аяктаган. 2009-жылы тарых илимдерине кандидаттык диссертациясын коргогон. 1999-жылдан баштап Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун мүчөсү. 2007-жылдан баштап Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү. 

== Эмгек жолу ==
Алгачкы эмгек жолун “Фрунзегорстрой” ишканасында ири үйлөрдү куруу боюнча инженер-технолог болуп иштөөдөн баштаган.  

1962-жылы Курулуш министрлигинин алдындагы “Строитель” гезитинде штаттан тышкаркы кабарчы болуп иштеп, гезитке анын очерктери публицистикалык чыгармалары жарыяланып турган. 

1966-жылы Фрунзедеги политехникалык институтунун өндүрүштүк курулуш кафедрасында улук окутуучусу болуп ишетеген. Ошол эле жылы Кыргызстан Компартиясынын Фрунзе шаардык комитетинде курулуш жана шаардык чарба бөлүмүндө инструктору болгон.  

1966–1968-жж. Алматыдагы партиялык жогорку окуу жайында угуучусу болгон.  

1970–1973-жж. Фрунзе шаарындагы Биринчи май райондук комитетинде өнөр жай, транспорт бөлүмүнүн башчысы болгон. 

1973–1985-жж. Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинде партиялык уюштуруу бөлүмүндө инспектор, бөлүм башчынын орун басары болуп тандалган. 

1985-жылы Талас облустук Аткаруу комитетинин төрагасынын биринчи орун басары болгон.  

1989-жылы Талас шаардык Аткаруу комитетинин башчысы болуп эмгектенген.  

1991–1995-жж. облустук “Китеп” бирикмесинин директору болуп иштеген. 

1985–1989-жж. Советтик аялдар комитетинин, Кыргыз ССРинин аялдар комитетинин мүчөсү болгон.

Кыргыз ССРинин Ардак грамотасы, Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин, СССР Советтик аялдар комитетинин төрт медалы менен сыйланган.

== Сыйлыктары ==
2007-жылы Кыргызстандын аялдары жөнүндө китебинин сериялары үчүн Кыргыз Республикасынын Президентинин алкышын алган жана “Выбор Бета Кыргызстан – 2007” грамотасы менен сыланган. Бир нече дипломдор менен сыйланып, “Китеп искусствосу” конкурсунун жеңүүчүсү болгон. 

== Жарык көргөн китептери ==
=== Кыргыз тилинде ===
Кыргызстандын асыл кыздары. /которгон М. Төлөмүшев./ – Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. – 416 б.

=== Орус тилинде ===
Дочери земли киргизской. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 84 с.

Дочери земли кыргызской. – Б.: Start LTD, 2003. – 180 с.

Дочери земли кыргызской. – Б.: Кыргызстан, 2003. – 320 с.

Роль и место женшины и истории Кыргызстана (XIX начало XXI) – Б.: Центр государственного языка энциклопедии, 2006. – 192 с.

Дочери земли кыргызской. 2. – Б.: Бийиктик, 2007. – 336 с.

=== Кыргыз, орус, англис тилдеринде ===
Женщины в экономике Кыргызстана (авторлор: К. Бектурганова, Е.Лузанова.ОФ “Датка Айым Акылман”). – Б.: Учкун, – 95 б.

=== Кыргыз, орус тилдеринде ===
Кыргызстандын аялдары элетти өнүктүрүүдө. Женщины Кыргызстана в развитии села. (авторлор: К. Бектурганова, А.Пазылов ОФ “Датка Айым, Акылман”). – Б.: Учкун, 2006. – 85 с.
== Колдонулган адабияттар ==
* [[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011. –  456 б. ISBN   978-9967-26-379-6
[[Категория: Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]
 [[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>1xfrw4g3d1b4iynixsqsmpfpsx4g5tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бургулоочу балка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51797</id>
    <revision>
      <id>650542</id>
      <parentid>576695</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="kgvbgdkxa7qhte2a5ek0kq5nvtk62bm" xml:space="preserve">'''Бургулоочу балка''', перфоратор – тоо кен иштеринде, геологиялык чалгындоодо, ар кандай курулуштарды курууда, жарылгыч дүрмөттөрүн жайгаштыруу үчүн көзөнөктөрдү (шпурларды) оюуда же тоо тектерди, бетонду, асфальтты талкалап томкорууда колдонулган ургулап-бургулоочу курал. Көзөгүчү ургулап айланган поршендин жардамы менен кыймылга келет. Ургулоонун жыштыгына жараша минутасына 1000 жолу соккону (урганы) жыштыгы төмөн, 1600–2000 болсо нормалдуу, 2500ден көбү жогору жыштыктагы Бургулоочу балка болуп бөлүнөт. Салмагы 10–30 кг, диаметрлери 46 ммге чейинки көзөнөктөрдү бургулоочу түрү кол менен бургулоочу балка салмагы 50–70 кг, 85 мм чейинки диаметрдеги 25 м тереңдикке чейинки көзөнөктөрдү бургулоочу балка бургулоочу манипулятор же колонка, салмагы 3050 кг, тик өйдө багытталган көзөнөктөрдү 15 мге чейинки тереңдикте бургулоочу түрү телескоптуу бургулоочу балка (же перфоратор же телескоптуу курулма) деп айырмаланат. Чоң жыштыкта ургулап бургулоочу балка бургу арабасына (каретага) орнотулуп, аралыктан башкарылат. 

Бургулоо бургулоо жана тазалоо / майдалоо функцияларын аткарат. Пончикти дроссель жана балка менен айкалыштырса болот.&lt;ref&gt;[https://tech-choice.net/perforator/ Перфораторлордун түрлөрү жана алардын өзгөчөлүктөрү.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== Кошумча маалыматтар ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Терминдер жана түшүнүктөр]]
== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4</text>
      <sha1>kgvbgdkxa7qhte2a5ek0kq5nvtk62bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Холокост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84379</id>
    <revision>
      <id>650557</id>
      <parentid>643330</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Холокост жөнүндөгү тасмалар|Холокост жөнүндөгү тасмалар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>650557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25007" sha1="k471f6l1lee6prij3tuwpww70f416y8" xml:space="preserve">{{Окуя|аталышы=Холокост|сүрөт=Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942 (cropped).jpg|сүрөттүн аталышы=Айнзацгруппанын мүчөсү Ивангороддун жанындагы кичинекей баласын колуна кармаган жөөт аялды атууда|Башталыш датасы=[[1941]]|Мезгили=[[Экинчи дүйнөлүк согуш]]}}
'''Холокост''' ({{lang-en|holocaust}}, грек тилинен - «жалпы өрттөө») - тар мааниде -  экинчи дүйнөлүк согуш учурунда [[Германия|Германияда]], алардын союздаштарынын жана алар тарабынан оккупацияланган территорияларда жашаган жөөттөрдү куугунтуктоо жана массалык түрдө жок кылуу&lt;ref&gt;Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis. [https://www.jstor.org/stable/10.7312/niew11200 The Columbia Guide to the Holocaust]  — Columbia University Press, 2000.&lt;/ref&gt;. 

6 миллиондон ашык жөөт улутундагы адамдардыр Холокостун курмандыгы болушкан&lt;ref&gt;Gigliotti, Simone. Holocaust // [[iarchive:antisemitismhist0002unse|Antisemitism: a historical encyclopedia of prejudice and persecution/ Richard S. Levy, editor]]. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2005. — Vol. 1 (A–K). — P. 316—319. — 828 p. — (Contemporary world issues). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-85109-439-4&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

1933-1945-жылдар аралыгында [[Нацисттик Германия]] жана коллаборационисттер тарабынан европалык жөөттөрдү системалуу куугунтуктоо жана жок кылуу. Кең мааниде фашисттик Германиянын мезгилинде улутчулдар тарабынан ар кандай [[Этнос|этностук]] жана социалдык топтордун (советтик согуш туткундары, поляктар, жөөттөр, цыгандар&lt;ref&gt;[https://newtimes.ru/articles/detail/93742/?ysclid=mf0twzfohd257754186 The New Times. «Цыганский вопрос можно считать решенным»]&lt;/ref&gt;, гомосексуал эркектер&lt;ref&gt;[https://encyclopedia.ushmm.org/content/ru/article/gay-men-under-the-nazi-regime Энциклопедия Холокоста. Гомосексуальные мужчины при нацистском режиме]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vesty.co.il/main/article/h12tnjdrc Вести. Израиль по-русски. Розовая метка: трагедия евреев-геев в нацистской Германии]&lt;/ref&gt;, масондор, катуу оорулуулар жана майыптар) өкүлдөрүн куугунтуктоо жана массалык жок кылуу&lt;ref&gt;[[openlibrary:books/OL8969946M/Antisemitism|Antisemitism. A Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution]]&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Холокост  — бул сөз грек тилинен алынган. ὅλος (''holos'') — «бүтүн», «толук» жана καυστός (''kaustos'') — «күйгөн», «отко өрттөлгөн». Баштапкы мааниси — «толук өрттөлүүчү курмандык», башкача айтканда, пирлерге арналып толугу менен өрттөлгөн курмандык чалуу (жаныбарларды же адамдарды).

Европа тилдеринде бул сөз орто кылымдан тартып диний мааниде колдонулса, XX кылымда ал башка мааниге өтүп, Экинчи дүйнөлүк согуш маалында нацисттик Германия тарабынан жөөттөрдү жана башка элдерди массалык кыргынга учуратууну белгилөөчү термин болуп калган.

Кыргызча тексттерде «Холокост» термини, адатта, Экинчи дүйнөлүк согуш учурундагы нацисттик Германия жүргүзгөн геноцидди түшүндүрүү үчүн колдонулат. Бул түшүнүккө негизинен жөөттөрдүн массалык түрдө жок кылынышы (6 миллионго жакын адам) кирет. Ошондой эле Ром (цыган), славян калктарынын бир бөлүгү, саясий туткундар, майыптар, гомосексуалдар жана башка «талапка жооп бербеген» топтор да холокостун курмандыгы болушкан.

Кыргыз тилинде «Холокост» сөзү адатта өзгөрүүсүз жазылат. Кээ бир илимий же диний адабияттарда ивритче «Шоа» («балээ, кырсык, алаамат») аталышы да сейрек колдонулат.

== Себептери ==
XIX кылымдын аягынан тартып немис жана австриялык пангерманисттердин арасында расалык антисемитизм идеялары өнүгө баштаган. Анын алкагында жөөттөр айрым биологиялык жактан «кемчиликтүү» белгилердин туруктуу алып жүрүүчүлөрү катары көрсөтүлүп, ошондуктан ар бир жөөт улуттундагы адам, немис мамлекети үчүн коркунуч катары кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://eleven.co.il/jewish-history/holocaust/?ysclid=mfmim972jp388222366 World ORT. Катастрофа европейского еврейства]&lt;/ref&gt;. Немис улутчул-социалисттери Адольф Гитлердин жетекчилиги алдында расалык антисемитизмди өз идеологиясынын негизинин бири кылышкан. Жөөттөрдөн «кантип кутулуу керек» деген суроо Гитлерди жаш кезинен бери коштоп келген. Гитлердин ачык жарыяланган максаттарынын бири — «бардык жөөттөрдү толу менен жок кылуу» болгон&lt;ref&gt;[https://jewish.ru/ru/stories/chronicles/4201/ Jewish. Молодой Гитлер решил «еврейский вопрос»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eleven.co.il/jewish-history/holocaust/12932/ World ORT. Национал-социализм]&lt;/ref&gt;. Бийликке келген соң, ал бул ойлорун ишке ашыра баштаган.

1939-жылдын 30-январында Гитлер рейхстагдагы сөзүндө, эгер жөөттөрдүн айынан согуш башталса, анда ал «Европадагы жөөт улутунун жок болушуна» алып келет деп айткан&lt;ref&gt;[https://www.gbv.de/dms/bs/toc/636260739.pdf Herausgegeben von Wolfgang Benz. Handbuch des Antisemitismus. Judenfeindschaft in Geschichte und Gegenwart]&lt;/ref&gt;.

Холокосттогу антисемитизмдин ролу бүгүнкү күндө да илимпоздор арасында талаштуу маселе бойдон калууда&lt;ref&gt;[https://www.blackwellpublishing.com/content/BPL_Images/Content_Store/Sample_Chapter/1405113995/Gigliotti_sample%20chapter_Holocaust.pdf Preconditions: Nazism and the Turn from Anti-Judaism to Antisemitism]&lt;/ref&gt;.[[Файл:Stab-in-the-back postcard.jpg|thumb|280px|1919-жылдагы австриялык почтасынын открыткасында жөөт немис аскерин арка тарабынан бычак менен сайып жаткан түрдө көрсөтүлгөн.]]
[[Файл:Jude und Arier 1920.jpg|thumb|280px|Жөөттү жана «арий аялды» стереотиптик сүрөттөө. Германия, 1920-жыл.]]

== Германиядагы еврейлердин 1933-1939-жылдардагы абалы ==
[[Файл:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|thumb|280px|1935-жылы түзүлгөн диаграмма, анда Нюрнбергдик расалык мыйзамдар түшүндүрүлүп, кимдер «арийлерге», кимдер жөөттөргө же мишлингдерге таандык экендиги көрсөтүлгөн.]]
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-86686-0008, Baden-Baden, Festnahme von Juden.jpg|thumb|280px|1938-жылы ноябрда Баден-Бадендеги жөөттөрдүн камакка алынышы. 1938-жылдын 9-10-ноябрындагы антисемиттик талап-тоноолор кийин болжол менен 30 миң жөөт камакка алынып, концентрациялык лагерлерге депортацияланган.]]
Еврейлерге каршы куугунтуктоонун башталышына Германия боюнча жөөттөрдүн ишканаларына бойкот жарыялоо жана мамлекеттик мекемелерде же айрым кесиптерде иштеген жөөттөргө каршы расалык мыйзамдардын кабыл алынышы себеп болгон. 1935-жылы 15-сентябрда Германиядагы жөөттөрдүн тең укуктуулугуна чекит коюп, жөөттөрдү улут катары эмес, расалык түшүнүк катары аныктаган «Нюрнберг мыйзамдары» кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://www.1000dokumente.de/Dokumente/Die_N%C3%BCrnberger_Gesetze 100(0) Schlüsseldokumente. Die Nürnberger Gesetze]&lt;/ref&gt;.

1938-жылы 9-ноябрдан 10-ноябрга караган түнү Германияда жөөттөргө каршы массалык талап-тоноолор болуп, көчөлөрдү талкаланган айнек сыныктарынан улам бул окуя тарыхта «Хрусталь түнү» деген ат менен белгилүү. Бул талап-тоноолорду баштоого шылтоо катары Парижде 1938-жылдын 7-ноябрында 17 жаштагы польшалык еврей Гершель Гриншпан тарабынан герман элчилигинин кеңешчиси Эрнст фом Раттын атылышы аталган&lt;ref&gt;[https://newtimes.ru/articles/detail/172344?ysclid=mewu8j644h371597836 Новое время. Генеральная репетиция Катастрофы]&lt;/ref&gt;.

Жөөттөргө карата ачык дискриминациялык саясат жүргүзүлгөнүнө карабастан, Германиянын нацисттик багыттагы партиясы бийликке келгенден кийин, геноцид дароо эле башталган эмес. Алгач нацисттердин негизги максаты жөөттөрдү өлкөдөн чыгарып жиберүү болгон, бирок көпчүлүк учурларда алардын башка жакка көчүп кетиши мүмкүн болгон эмес. Кийин Израилдин биринчи президенти болгон Хаим Вейцмандын белгилүү сөзү боюнча, ошол мезгилде дүйнө жөөттөр үчүн экиге бөлүнгөн: «жашоого мүмкүн болбогон жерлер» жана «кирүүгө мүмкүн болбогон жерлер». Батыш өлкөлөрүнүн көпчүлүгүнүн жөөт качкындарын кабыл алуудан баш тартуусу ошол мезгилдеги протекционизмди, ксенофобияны жана ачык антисемитизмди чагылдырган. АКШ президенти Франклин Рузвельттун демилгеси менен 1938-жылы июлда Франциянын Эвиан шаарында уюштурулган эл аралык качкындар боюнча конференция күтүлгөндөй натыйжа берген эмес. Конференцияга катышкан 32 өлкөнүн ичинен бир гана [[Доминикана Республикасы]] Германия менен Австриядан чыккан жөөт качкындарын кабыл алууга даяр экендигин билдирген. Ошондой эле Улуу Британия өз көзөмөлүндөгү Палестина аймагына жөөттөрдүн көчүп келишин катуу чектеген.

1933-1939-жылдары Германия менен Австриядан 330 миң жөөт качып чыгууга аргасыз болушкан. Алардын ичинен болжол менен 110 миң жөөт качкындары коңшу өлкөлөргө көчүп барышкан, бирок согуш учурунда ал жактан да куугунтукка кабылышкан.

1939-жылдын башында Гитлер төрт жылдык планды аткаруу боюнча ыйгарым укуктуу кызматкер болгон Герман Герингге Германиядагы жөөттөрдү көчүрүп чыгаруу боюнча чараларды даярдоону тапшырган. Экинчи дүйнөлүк согуштун башталышы менен Польшанын батышы Германияга кошулгандан кийин, Германиядагы жөөттөрдүн расмий санын көбөйгөн жана алар үчүн мыйзамдуу түрдө башка өлкөлөргө көчүп кетүү мүмкүнчүлүгү да татаалдаштырылган.

1940-1941-жылдардын башында нацисттер жөөт маселесин чечүүнүн бир нече вариантын карашкан: Рейхтеги жөөттөрдү СССРге кабыл алууну Кремлге сунуш кылышкан, бардык жөөттөрдү Мадагаскар аралына көчүрүү планын түзүшкөн, ошондой эле «Ниско-Люблин планы» деп аталган долбоорду иштеп чыгышкан. Бул план боюнча жөөт резервациясы түзүлүп, ал Германия курамына кирбеген, бирок оккупацияланган Польшанын бөлүгүндө (генерал-губернаторлук) жайгашмак&lt;ref&gt;[https://kehilalinks.jewishgen.org/lublin/Nisko_Plan.html Jewish Gen. Nisko Plan]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg|1942
Ss officer fritz klein bergen belsen concentration camp 1945.jpg|1945
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Курмандыктары ==
Яд ва-Шем мемориалдык комплексинин алдындагы Холокост тарыхын изилдөө боюнча эл аралык институттун критерийлерине ылайык, Холокосттун курмандыктары болуп төмөнкүлөр эсептелет:

* Экинчи дүйнөлүк согуш учурундагы нацисттердин жана алардын тарапташтарынын колунан оккупацияланган аймактарда курман болгон жөөттөр (депортация учурундагы жок кылуу акцияларында, геттолорго жана лагерлерге айдалганда, геттодо же лагерлерде жашырынып жүргөндө, ошондой эле геттодо, лагерлерде жана партизандык кыймылда куралдуу каршылык көрсөтүү маалында курман болгондор), мындан тышкары эвакуация учурунда (аткылоолордо, бомбалоолордо ж.б.) каза болгондор.

* Жөөт эмес адамдар, өз ыктыяры менен жөөт улутундагы күйөөлөрү же аялдарынын менен бирге жогорудагы жагдайларда алар менен кошо курман болгондор&lt;ref&gt;[https://www.yadvashem.org/ru/remembrance/names-recovery-project/about.html Яд Вашем. О проекте поиска имен]&lt;/ref&gt;.
* Фронтто кызмат кылып курман болгон жөөт жоокерлери, негизинен, кадимки жоокердик жоготуулар категориясына кирет. Бирок алардын ичинен туткунга түшүп, нацисттик лагерлерде дал жөөт болгону үчүн өлтүрүлгөн он миңдеген адамдар Холокосттун курмандыктарына кирет.
* Мындан тышкары, Венгриядан, Словакиядан, Румыниядан жана Болгариядан күч менен чакырылып, «эмгек батальондоруна» айдалган жөөттөр, ошондой эле 1945-жылдын октябрынын аягына чейин жапа чегип каза болгон жөөттөр да Холокосттун курмандыктарына кирет&lt;ref&gt;[https://www.yadvashem.org/ru/archive/hall-of-names/database/faq.html Яд Вашем. Распространенные вопросы - Центральная База данных имен жертв Холокоста]&lt;/ref&gt;.

=== Статистика ===
{| class=&quot;standard&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Европа өлкөлөрүндөгү жөөттөрдү жок кылынышы. «СС аракетте» маалымдамасынын маалыматы боюнча&lt;ref&gt;[https://stockmagia.ru/wp-content/uploads/2022/10/ss-v-dejstvii-dokumenty-o-prestupleniyah-ss-1958-2000.pdf?ysclid=mfmjr344s5174949631 СС В ДЕЙСТВИИ. Документы о преступлениях СС]&lt;/ref&gt;.
|-
! Өлкө !! 1939-жылдын сентябрындагы жөөт улутунудагы калктын саны !! Нацистер колунан курман болгондордун саны!! Нацистер колунан курман болгондордун пайызы
|-
| [[Польша]]|| 3 300 000|| 2 800 000|| 85,00
|-
| [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] (оккупацияланган аймактар)|| 2 100 000|| 1 500 000|| 71,40
|-
| [[Румыния]]|| 850 000|| 425 000|| 50,00
|-
| [[Венгрия]]|| 404 000|| 200 000|| 49,50
|-
| [[Чехословакия]]|| 315 000|| 260 000|| 82,54
|-
| [[Франция]]
| 300 000
| 90 000
| 30,00
|-
| [[Германия]]
| 210 000
| 170 000
| 80,95
|-
| [[Литва]]
| 150 000
| 135 000
| 90,00
|-
|[[Нидерланды]]
| 150 000
| 90 000
| 60,00
|-
| [[Латвия]]
| 95 000
| 85 000
| 89,47
|-
| [[Бельгия]]
| 90 000
| 40 000
| 44,44
|-
| [[Греция]]
| 75 000
| 60 000
| 80,00
|-
| [[Югославия]]
| 75 000
| 55 000
| 73,33
|-
| [[Австрия]]
| 60 000
| 40 000
| 66,67
|-
| [[Италия]]
| 57 000
| 15 000
| 26,32
|-
| [[Болгария]]
| 50 000
| 7000
| 14,00
|-
| Башка өлкөлөр ([[Дания]], [[Люксембург]], [[Норвегия]]…)
| 20 000
| 6000
| 30,00
|-
| Жалпы саны жана пайызы
| 8 301 000
| 5 978 000
| 72,00
|}

{| class=&quot;standard&quot;
! colspan=&quot;5&quot; |Тарыхчылардын баалоосундагы өлкөлөр боюнча курмандыктардын саны&lt;ref&gt;{{Cite web |title=М. М. Альтман. Отрицание Холокоста: История и современные тенденции |url=https://jhist.org/shoa/revisio08_4.htm |accessdate=2025-09-16 |archivedate=2023-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128184830/http://jhist.org/shoa/revisio08_4.htm }}&lt;/ref&gt;
|-
! Өлкө
! Райтлингер
! Хильберг
! Гутман жана Розетт
! Бенц
|-
| [[Польша]]
| 2 350 000 — 2 600 000
| 3 000 000
| 2 900 000 — 3 000 000
| 2 700 000
|-
| [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]]
| 700 000—750 000
| 900 000
| 1 211 000 — 1 316 500
| 2 100 000
|-
|[[Венгрия]]
| 180 000—200 000
| ~ 180 000
| 550 000—569 000
| 550 000
|-
| [[Румыния]]
| 200 000—220 000
| 270 000
| 271 000—287 000
| 211 214
|-
| [[Германия]]
| 160 000—180 000
| ~ 120 000
| 134 500—141 000
| 160 000
|-
| [[Чехословакия]]
| 233 000—243 000
| 260 000
| 146 150—149 150
| 143 000
|-
| [[Нидерланды]]
| 104 000
| ~ 100 000
| 100 000
| 102 000
|-
| [[Франция]]
| 60 000 — 65 000
| 75 000
| 77 320
| 76 134
|-
| [[Австрия]]
| 60 000
| ~ 50 000
| 50 000
| 65 459
|-
| [[Югославия]]
| 58 000
| 60 000
| 56 200 — 63 300
| 60 000 — 65 000
|-
| [[Греция]]
| 57 200
| 60 000
| 60 000 — 67 000
| 59 185
|-
| [[Бельгия]]
| 25 000 — 28 000
| 24 000
| 28 900
| 28 518
|-
| [[Италия]]
| 8500 — 9500
| 10 000
| 7680
| 6513
|-
| [[Люксембург]]
| 3000
| ~ 1000
| 1950
| 1200
|-
| [[Норвегия]]
| ~ 1000
| 762
| 762
| 758
|-
| [[Дания]]
| ~ 100
| 60
| 60
| 116
|-
! Жалпы:
! 4 578 800
! 5 109 822
! 5 859 622
! 6 269 097
|}

== Азыркы учурдагы Германиянын Холокост окуяларын кабыл алуусу ==
[[Файл:Denkmal_für_die_ermordeten_Juden_Europas_.jpg|thumb|267x267px|Берлиндеги Холокост курмандыктарынын элесине арналып орнотулган мемориал.]]
Немистер арасында Холокостту кабылдоодо ар кайсы жаш курак топторунун баалоолорунда айырмачылыктар бар. Эң улуу муун же «тарыхтын тирүү күбөлөрү» болуп эсептелгендер — өздөрүн немис деп тааныганы менен, нацисттерден «обочолонушат» жана аларды саясий каракчылар тобу катары кабылдашат. Экинчи муун болсо ата-энелеринин көз карашына сынчыл мамиле кылып, Холокостту тарыхый контекстке жайгаштырууга, нацизмди немистерде терс сезимдерди жараткан кубулуш катары талдоого аракет кылат.

«Алар — кылмышкерлер, биз — башкачабыз» деген моралдык баалуулуктардан улам кээ бир немистердин арасында өзүн нацизмден жабыркагандар менен теңештирүү жаралат. Ошол эле учурда «улуттук тарыхый салт жалпы (адамзаттык) нормалар менен алмаштырылат». Үчүнчү муунда кылмышкерлерге карата жаңы «генеалогиялык» кабылдоо калыптанат: «булар биздин аталар, ооба, алар бизден башкача болушкан, бирок ошол эле учурда алар — немистер, демек  — «биз»»&lt;ref&gt;[https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share/folder/t4i3bktcnj/direct/77944920.pdf Репина Л.П. Культурная память и проблемы историописания] &lt;/ref&gt;.

== Дагы окуңуз ==
* [[Түн (чыгарма)]]

==Колдонулган адабияттар==
* Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.ushmm.org/ru Холокостун энциклопедиясы]

[[Категория:Адам укуктары]]
[[Категория:Экинчи дүйнөлүк согуш]]
[[Категория:Холокост жөнүндөгү тасмалар]]</text>
      <sha1>k471f6l1lee6prij3tuwpww70f416y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650558</id>
      <parentid>650557</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>650558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24971" sha1="md5vz6mjutujjxtnxrwcnkmtwad5a87" xml:space="preserve">{{Окуя|аталышы=Холокост|сүрөт=Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942 (cropped).jpg|сүрөттүн аталышы=Айнзацгруппанын мүчөсү Ивангороддун жанындагы кичинекей баласын колуна кармаган жөөт аялды атууда|Башталыш датасы=[[1941]]|Мезгили=[[Экинчи дүйнөлүк согуш]]}}
'''Холокост''' ({{lang-en|holocaust}}, грек тилинен - «жалпы өрттөө») - тар мааниде -  экинчи дүйнөлүк согуш учурунда [[Германия|Германияда]], алардын союздаштарынын жана алар тарабынан оккупацияланган территорияларда жашаган жөөттөрдү куугунтуктоо жана массалык түрдө жок кылуу&lt;ref&gt;Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis. [https://www.jstor.org/stable/10.7312/niew11200 The Columbia Guide to the Holocaust]  — Columbia University Press, 2000.&lt;/ref&gt;. 

6 миллиондон ашык жөөт улутундагы адамдардыр Холокостун курмандыгы болушкан&lt;ref&gt;Gigliotti, Simone. Holocaust // [[iarchive:antisemitismhist0002unse|Antisemitism: a historical encyclopedia of prejudice and persecution/ Richard S. Levy, editor]]. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2005. — Vol. 1 (A–K). — P. 316—319. — 828 p. — (Contemporary world issues). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-85109-439-4&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

1933-1945-жылдар аралыгында [[Нацисттик Германия]] жана коллаборационисттер тарабынан европалык жөөттөрдү системалуу куугунтуктоо жана жок кылуу. Кең мааниде фашисттик Германиянын мезгилинде улутчулдар тарабынан ар кандай [[Этнос|этностук]] жана социалдык топтордун (советтик согуш туткундары, поляктар, жөөттөр, цыгандар&lt;ref&gt;[https://newtimes.ru/articles/detail/93742/?ysclid=mf0twzfohd257754186 The New Times. «Цыганский вопрос можно считать решенным»]&lt;/ref&gt;, гомосексуал эркектер&lt;ref&gt;[https://encyclopedia.ushmm.org/content/ru/article/gay-men-under-the-nazi-regime Энциклопедия Холокоста. Гомосексуальные мужчины при нацистском режиме]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vesty.co.il/main/article/h12tnjdrc Вести. Израиль по-русски. Розовая метка: трагедия евреев-геев в нацистской Германии]&lt;/ref&gt;, масондор, катуу оорулуулар жана майыптар) өкүлдөрүн куугунтуктоо жана массалык жок кылуу&lt;ref&gt;[[openlibrary:books/OL8969946M/Antisemitism|Antisemitism. A Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution]]&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
Холокост  — бул сөз грек тилинен алынган. ὅλος (''holos'') — «бүтүн», «толук» жана καυστός (''kaustos'') — «күйгөн», «отко өрттөлгөн». Баштапкы мааниси — «толук өрттөлүүчү курмандык», башкача айтканда, пирлерге арналып толугу менен өрттөлгөн курмандык чалуу (жаныбарларды же адамдарды).

Европа тилдеринде бул сөз орто кылымдан тартып диний мааниде колдонулса, XX кылымда ал башка мааниге өтүп, Экинчи дүйнөлүк согуш маалында нацисттик Германия тарабынан жөөттөрдү жана башка элдерди массалык кыргынга учуратууну белгилөөчү термин болуп калган.

Кыргызча тексттерде «Холокост» термини, адатта, Экинчи дүйнөлүк согуш учурундагы нацисттик Германия жүргүзгөн геноцидди түшүндүрүү үчүн колдонулат. Бул түшүнүккө негизинен жөөттөрдүн массалык түрдө жок кылынышы (6 миллионго жакын адам) кирет. Ошондой эле Ром (цыган), славян калктарынын бир бөлүгү, саясий туткундар, майыптар, гомосексуалдар жана башка «талапка жооп бербеген» топтор да холокостун курмандыгы болушкан.

Кыргыз тилинде «Холокост» сөзү адатта өзгөрүүсүз жазылат. Кээ бир илимий же диний адабияттарда ивритче «Шоа» («балээ, кырсык, алаамат») аталышы да сейрек колдонулат.

== Себептери ==
XIX кылымдын аягынан тартып немис жана австриялык пангерманисттердин арасында расалык антисемитизм идеялары өнүгө баштаган. Анын алкагында жөөттөр айрым биологиялык жактан «кемчиликтүү» белгилердин туруктуу алып жүрүүчүлөрү катары көрсөтүлүп, ошондуктан ар бир жөөт улуттундагы адам, немис мамлекети үчүн коркунуч катары кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://eleven.co.il/jewish-history/holocaust/?ysclid=mfmim972jp388222366 World ORT. Катастрофа европейского еврейства]&lt;/ref&gt;. Немис улутчул-социалисттери Адольф Гитлердин жетекчилиги алдында расалык антисемитизмди өз идеологиясынын негизинин бири кылышкан. Жөөттөрдөн «кантип кутулуу керек» деген суроо Гитлерди жаш кезинен бери коштоп келген. Гитлердин ачык жарыяланган максаттарынын бири — «бардык жөөттөрдү толу менен жок кылуу» болгон&lt;ref&gt;[https://jewish.ru/ru/stories/chronicles/4201/ Jewish. Молодой Гитлер решил «еврейский вопрос»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eleven.co.il/jewish-history/holocaust/12932/ World ORT. Национал-социализм]&lt;/ref&gt;. Бийликке келген соң, ал бул ойлорун ишке ашыра баштаган.

1939-жылдын 30-январында Гитлер рейхстагдагы сөзүндө, эгер жөөттөрдүн айынан согуш башталса, анда ал «Европадагы жөөт улутунун жок болушуна» алып келет деп айткан&lt;ref&gt;[https://www.gbv.de/dms/bs/toc/636260739.pdf Herausgegeben von Wolfgang Benz. Handbuch des Antisemitismus. Judenfeindschaft in Geschichte und Gegenwart]&lt;/ref&gt;.

Холокосттогу антисемитизмдин ролу бүгүнкү күндө да илимпоздор арасында талаштуу маселе бойдон калууда&lt;ref&gt;[https://www.blackwellpublishing.com/content/BPL_Images/Content_Store/Sample_Chapter/1405113995/Gigliotti_sample%20chapter_Holocaust.pdf Preconditions: Nazism and the Turn from Anti-Judaism to Antisemitism]&lt;/ref&gt;.[[Файл:Stab-in-the-back postcard.jpg|thumb|280px|1919-жылдагы австриялык почтасынын открыткасында жөөт немис аскерин арка тарабынан бычак менен сайып жаткан түрдө көрсөтүлгөн.]]
[[Файл:Jude und Arier 1920.jpg|thumb|280px|Жөөттү жана «арий аялды» стереотиптик сүрөттөө. Германия, 1920-жыл.]]

== Германиядагы еврейлердин 1933-1939-жылдардагы абалы ==
[[Файл:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|thumb|280px|1935-жылы түзүлгөн диаграмма, анда Нюрнбергдик расалык мыйзамдар түшүндүрүлүп, кимдер «арийлерге», кимдер жөөттөргө же мишлингдерге таандык экендиги көрсөтүлгөн.]]
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-86686-0008, Baden-Baden, Festnahme von Juden.jpg|thumb|280px|1938-жылы ноябрда Баден-Бадендеги жөөттөрдүн камакка алынышы. 1938-жылдын 9-10-ноябрындагы антисемиттик талап-тоноолор кийин болжол менен 30 миң жөөт камакка алынып, концентрациялык лагерлерге депортацияланган.]]
Еврейлерге каршы куугунтуктоонун башталышына Германия боюнча жөөттөрдүн ишканаларына бойкот жарыялоо жана мамлекеттик мекемелерде же айрым кесиптерде иштеген жөөттөргө каршы расалык мыйзамдардын кабыл алынышы себеп болгон. 1935-жылы 15-сентябрда Германиядагы жөөттөрдүн тең укуктуулугуна чекит коюп, жөөттөрдү улут катары эмес, расалык түшүнүк катары аныктаган «Нюрнберг мыйзамдары» кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://www.1000dokumente.de/Dokumente/Die_N%C3%BCrnberger_Gesetze 100(0) Schlüsseldokumente. Die Nürnberger Gesetze]&lt;/ref&gt;.

1938-жылы 9-ноябрдан 10-ноябрга караган түнү Германияда жөөттөргө каршы массалык талап-тоноолор болуп, көчөлөрдү талкаланган айнек сыныктарынан улам бул окуя тарыхта «Хрусталь түнү» деген ат менен белгилүү. Бул талап-тоноолорду баштоого шылтоо катары Парижде 1938-жылдын 7-ноябрында 17 жаштагы польшалык еврей Гершель Гриншпан тарабынан герман элчилигинин кеңешчиси Эрнст фом Раттын атылышы аталган&lt;ref&gt;[https://newtimes.ru/articles/detail/172344?ysclid=mewu8j644h371597836 Новое время. Генеральная репетиция Катастрофы]&lt;/ref&gt;.

Жөөттөргө карата ачык дискриминациялык саясат жүргүзүлгөнүнө карабастан, Германиянын нацисттик багыттагы партиясы бийликке келгенден кийин, геноцид дароо эле башталган эмес. Алгач нацисттердин негизги максаты жөөттөрдү өлкөдөн чыгарып жиберүү болгон, бирок көпчүлүк учурларда алардын башка жакка көчүп кетиши мүмкүн болгон эмес. Кийин Израилдин биринчи президенти болгон Хаим Вейцмандын белгилүү сөзү боюнча, ошол мезгилде дүйнө жөөттөр үчүн экиге бөлүнгөн: «жашоого мүмкүн болбогон жерлер» жана «кирүүгө мүмкүн болбогон жерлер». Батыш өлкөлөрүнүн көпчүлүгүнүн жөөт качкындарын кабыл алуудан баш тартуусу ошол мезгилдеги протекционизмди, ксенофобияны жана ачык антисемитизмди чагылдырган. АКШ президенти Франклин Рузвельттун демилгеси менен 1938-жылы июлда Франциянын Эвиан шаарында уюштурулган эл аралык качкындар боюнча конференция күтүлгөндөй натыйжа берген эмес. Конференцияга катышкан 32 өлкөнүн ичинен бир гана [[Доминикана Республикасы]] Германия менен Австриядан чыккан жөөт качкындарын кабыл алууга даяр экендигин билдирген. Ошондой эле Улуу Британия өз көзөмөлүндөгү Палестина аймагына жөөттөрдүн көчүп келишин катуу чектеген.

1933-1939-жылдары Германия менен Австриядан 330 миң жөөт качып чыгууга аргасыз болушкан. Алардын ичинен болжол менен 110 миң жөөт качкындары коңшу өлкөлөргө көчүп барышкан, бирок согуш учурунда ал жактан да куугунтукка кабылышкан.

1939-жылдын башында Гитлер төрт жылдык планды аткаруу боюнча ыйгарым укуктуу кызматкер болгон Герман Герингге Германиядагы жөөттөрдү көчүрүп чыгаруу боюнча чараларды даярдоону тапшырган. Экинчи дүйнөлүк согуштун башталышы менен Польшанын батышы Германияга кошулгандан кийин, Германиядагы жөөттөрдүн расмий санын көбөйгөн жана алар үчүн мыйзамдуу түрдө башка өлкөлөргө көчүп кетүү мүмкүнчүлүгү да татаалдаштырылган.

1940-1941-жылдардын башында нацисттер жөөт маселесин чечүүнүн бир нече вариантын карашкан: Рейхтеги жөөттөрдү СССРге кабыл алууну Кремлге сунуш кылышкан, бардык жөөттөрдү Мадагаскар аралына көчүрүү планын түзүшкөн, ошондой эле «Ниско-Люблин планы» деп аталган долбоорду иштеп чыгышкан. Бул план боюнча жөөт резервациясы түзүлүп, ал Германия курамына кирбеген, бирок оккупацияланган Польшанын бөлүгүндө (генерал-губернаторлук) жайгашмак&lt;ref&gt;[https://kehilalinks.jewishgen.org/lublin/Nisko_Plan.html Jewish Gen. Nisko Plan]&lt;/ref&gt;.
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg|1942
Ss officer fritz klein bergen belsen concentration camp 1945.jpg|1945
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Курмандыктары ==
Яд ва-Шем мемориалдык комплексинин алдындагы Холокост тарыхын изилдөө боюнча эл аралык институттун критерийлерине ылайык, Холокосттун курмандыктары болуп төмөнкүлөр эсептелет:

* Экинчи дүйнөлүк согуш учурундагы нацисттердин жана алардын тарапташтарынын колунан оккупацияланган аймактарда курман болгон жөөттөр (депортация учурундагы жок кылуу акцияларында, геттолорго жана лагерлерге айдалганда, геттодо же лагерлерде жашырынып жүргөндө, ошондой эле геттодо, лагерлерде жана партизандык кыймылда куралдуу каршылык көрсөтүү маалында курман болгондор), мындан тышкары эвакуация учурунда (аткылоолордо, бомбалоолордо ж.б.) каза болгондор.

* Жөөт эмес адамдар, өз ыктыяры менен жөөт улутундагы күйөөлөрү же аялдарынын менен бирге жогорудагы жагдайларда алар менен кошо курман болгондор&lt;ref&gt;[https://www.yadvashem.org/ru/remembrance/names-recovery-project/about.html Яд Вашем. О проекте поиска имен]&lt;/ref&gt;.
* Фронтто кызмат кылып курман болгон жөөт жоокерлери, негизинен, кадимки жоокердик жоготуулар категориясына кирет. Бирок алардын ичинен туткунга түшүп, нацисттик лагерлерде дал жөөт болгону үчүн өлтүрүлгөн он миңдеген адамдар Холокосттун курмандыктарына кирет.
* Мындан тышкары, Венгриядан, Словакиядан, Румыниядан жана Болгариядан күч менен чакырылып, «эмгек батальондоруна» айдалган жөөттөр, ошондой эле 1945-жылдын октябрынын аягына чейин жапа чегип каза болгон жөөттөр да Холокосттун курмандыктарына кирет&lt;ref&gt;[https://www.yadvashem.org/ru/archive/hall-of-names/database/faq.html Яд Вашем. Распространенные вопросы - Центральная База данных имен жертв Холокоста]&lt;/ref&gt;.

=== Статистика ===
{| class=&quot;standard&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Европа өлкөлөрүндөгү жөөттөрдү жок кылынышы. «СС аракетте» маалымдамасынын маалыматы боюнча&lt;ref&gt;[https://stockmagia.ru/wp-content/uploads/2022/10/ss-v-dejstvii-dokumenty-o-prestupleniyah-ss-1958-2000.pdf?ysclid=mfmjr344s5174949631 СС В ДЕЙСТВИИ. Документы о преступлениях СС]&lt;/ref&gt;.
|-
! Өлкө !! 1939-жылдын сентябрындагы жөөт улутунудагы калктын саны !! Нацистер колунан курман болгондордун саны!! Нацистер колунан курман болгондордун пайызы
|-
| [[Польша]]|| 3 300 000|| 2 800 000|| 85,00
|-
| [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] (оккупацияланган аймактар)|| 2 100 000|| 1 500 000|| 71,40
|-
| [[Румыния]]|| 850 000|| 425 000|| 50,00
|-
| [[Венгрия]]|| 404 000|| 200 000|| 49,50
|-
| [[Чехословакия]]|| 315 000|| 260 000|| 82,54
|-
| [[Франция]]
| 300 000
| 90 000
| 30,00
|-
| [[Германия]]
| 210 000
| 170 000
| 80,95
|-
| [[Литва]]
| 150 000
| 135 000
| 90,00
|-
|[[Нидерланды]]
| 150 000
| 90 000
| 60,00
|-
| [[Латвия]]
| 95 000
| 85 000
| 89,47
|-
| [[Бельгия]]
| 90 000
| 40 000
| 44,44
|-
| [[Греция]]
| 75 000
| 60 000
| 80,00
|-
| [[Югославия]]
| 75 000
| 55 000
| 73,33
|-
| [[Австрия]]
| 60 000
| 40 000
| 66,67
|-
| [[Италия]]
| 57 000
| 15 000
| 26,32
|-
| [[Болгария]]
| 50 000
| 7000
| 14,00
|-
| Башка өлкөлөр ([[Дания]], [[Люксембург]], [[Норвегия]]…)
| 20 000
| 6000
| 30,00
|-
| Жалпы саны жана пайызы
| 8 301 000
| 5 978 000
| 72,00
|}

{| class=&quot;standard&quot;
! colspan=&quot;5&quot; |Тарыхчылардын баалоосундагы өлкөлөр боюнча курмандыктардын саны&lt;ref&gt;{{Cite web |title=М. М. Альтман. Отрицание Холокоста: История и современные тенденции |url=https://jhist.org/shoa/revisio08_4.htm |accessdate=2025-09-16 |archivedate=2023-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128184830/http://jhist.org/shoa/revisio08_4.htm }}&lt;/ref&gt;
|-
! Өлкө
! Райтлингер
! Хильберг
! Гутман жана Розетт
! Бенц
|-
| [[Польша]]
| 2 350 000 — 2 600 000
| 3 000 000
| 2 900 000 — 3 000 000
| 2 700 000
|-
| [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]]
| 700 000—750 000
| 900 000
| 1 211 000 — 1 316 500
| 2 100 000
|-
|[[Венгрия]]
| 180 000—200 000
| ~ 180 000
| 550 000—569 000
| 550 000
|-
| [[Румыния]]
| 200 000—220 000
| 270 000
| 271 000—287 000
| 211 214
|-
| [[Германия]]
| 160 000—180 000
| ~ 120 000
| 134 500—141 000
| 160 000
|-
| [[Чехословакия]]
| 233 000—243 000
| 260 000
| 146 150—149 150
| 143 000
|-
| [[Нидерланды]]
| 104 000
| ~ 100 000
| 100 000
| 102 000
|-
| [[Франция]]
| 60 000 — 65 000
| 75 000
| 77 320
| 76 134
|-
| [[Австрия]]
| 60 000
| ~ 50 000
| 50 000
| 65 459
|-
| [[Югославия]]
| 58 000
| 60 000
| 56 200 — 63 300
| 60 000 — 65 000
|-
| [[Греция]]
| 57 200
| 60 000
| 60 000 — 67 000
| 59 185
|-
| [[Бельгия]]
| 25 000 — 28 000
| 24 000
| 28 900
| 28 518
|-
| [[Италия]]
| 8500 — 9500
| 10 000
| 7680
| 6513
|-
| [[Люксембург]]
| 3000
| ~ 1000
| 1950
| 1200
|-
| [[Норвегия]]
| ~ 1000
| 762
| 762
| 758
|-
| [[Дания]]
| ~ 100
| 60
| 60
| 116
|-
! Жалпы:
! 4 578 800
! 5 109 822
! 5 859 622
! 6 269 097
|}

== Азыркы учурдагы Германиянын Холокост окуяларын кабыл алуусу ==
[[Файл:Denkmal_für_die_ermordeten_Juden_Europas_.jpg|thumb|267x267px|Берлиндеги Холокост курмандыктарынын элесине арналып орнотулган мемориал.]]
Немистер арасында Холокостту кабылдоодо ар кайсы жаш курак топторунун баалоолорунда айырмачылыктар бар. Эң улуу муун же «тарыхтын тирүү күбөлөрү» болуп эсептелгендер — өздөрүн немис деп тааныганы менен, нацисттерден «обочолонушат» жана аларды саясий каракчылар тобу катары кабылдашат. Экинчи муун болсо ата-энелеринин көз карашына сынчыл мамиле кылып, Холокостту тарыхый контекстке жайгаштырууга, нацизмди немистерде терс сезимдерди жараткан кубулуш катары талдоого аракет кылат.

«Алар — кылмышкерлер, биз — башкачабыз» деген моралдык баалуулуктардан улам кээ бир немистердин арасында өзүн нацизмден жабыркагандар менен теңештирүү жаралат. Ошол эле учурда «улуттук тарыхый салт жалпы (адамзаттык) нормалар менен алмаштырылат». Үчүнчү муунда кылмышкерлерге карата жаңы «генеалогиялык» кабылдоо калыптанат: «булар биздин аталар, ооба, алар бизден башкача болушкан, бирок ошол эле учурда алар — немистер, демек  — «биз»»&lt;ref&gt;[https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share/folder/t4i3bktcnj/direct/77944920.pdf Репина Л.П. Культурная память и проблемы историописания] &lt;/ref&gt;.

== Дагы окуңуз ==
* [[Түн (чыгарма)]]

==Колдонулган адабияттар==
* Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.ushmm.org/ru Холокостун энциклопедиясы]

[[Категория:Адам укуктары]]
[[Категория:Экинчи дүйнөлүк согуш]]
[[Категория:Холокост]]</text>
      <sha1>md5vz6mjutujjxtnxrwcnkmtwad5a87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nginx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111055</id>
    <revision>
      <id>650519</id>
      <parentid>572524</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T20:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fippe</username>
        <id>9510</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>logo</comment>
      <origin>650519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="4uztl9q4f6nvk2wlfz9g3nski1o7mck" xml:space="preserve">[[Файл:nginx logo 2024.svg|thumb]]
'''nginx''' (engine x — [[Англис тили|англ]]. Engine X; кыргызча '''энжин-экс''' же '''энжин-икс''' деп айтылат) — [[Unix сымал операциондук системдер]] менен иштеген веб-сервер жана почта прокси-сервери ([[FreeBSD]], OpenBSD, [[Linux]], Solaris, Mac OS X, AIX жана HP-UX'те сыналган). 0.7.52 версиясынан тарта Microsoft [[Windows]]'ко ылайыкталган бинардык тажрыйбалык чогултма чыккан.

== Тарыхы ==
Игорь Сысоев жумуштарды 2002-жылы баштаган. 2004-жылдын күз айында биринчи жолу жалпыга жеткиликтүү релиз чыккан. 2011-жылдын июль айынан бери nginx үстүндөгү иштер Nginx компаниясынын алкагында жүрүп жатат.

== Архитектурасы ==
nginx'те жумуш жараяндарын көптөгөн байланыштар select, epoll (Linux) жана kqueue (FreeBSD) операциондук системинин чакырыктары менен мультиплекстеп, бир учурда тейлейт. Жумуш жараяндары окуяларды иштетүү циклин дескриптордон аткарышат (крңз. Окуяга багытталган программалоо). Кардардан алынган маалыматтар аяккы автоматтын жардамы менен талданат. Талданган сурам ирети менен керектүү тууралоолору кылынган модулдар чынжыры менен иштетилет. Кардарга жооп маалыматтарды эсинде сактаган же файлдын үзүмүнө ишара кылган буферде түзүлөт. Буферлер маалыматтар кардарга өткөрүлчү тартипти аныктаган чынжырлар болуп биригет. Эгер операциондук систем writev жана sendfile сыяктуу эффективдүү киргизүү-чыгаруу операциясын колдосо, nginx аларды мүмкүн болушунача кабыл алат. 

== Популярдуулугу ==
Netcraft'тын 2017-жылдын март айындагы маалыматына ылайык, nginx тейлеген сайттардын саны 350 миллиондон ашып, дүйнөдөгү эң таанымал үчүнчү веб-сервер болгон. nginx'тин активдүү сайттардын арасындагы үлүшү 19,67%ды түзөт. Ал бул көрсөткүчү менен Apache веб-серверинен кийинки - экинчи орунда турат.

W3Techs маалыматтарына караганда, nginx'ти көбүнчө эң жүктүү сайттар колдонушат; дүйнөдөгү эң көп баш багылган 100 000 сайттын жарымынан көбүндө колдонулуп, колдонулуш жыштыгы менен биринчи орунда турат; 

Орусиянын REG.RU регистраторунун маалыматтарына ылайык, nginx .ru, .рф жана .su домен чөлкөмүндөрүнүн эң популярдуу веб-сервери болуп саналат жана ар бир сегменттин жарымынан көбүн тейлейт.

== Шилтемелер ==
[[Категория:Интернет]]
[[Категория:2004-жыл]]
[[Категория:Веб-серверлер]]</text>
      <sha1>4uztl9q4f6nvk2wlfz9g3nski1o7mck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боровкова Людмила Акимовна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119401</id>
    <revision>
      <id>650541</id>
      <parentid>643158</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11267" sha1="5l0t7as8828adqzezazc2xsccmc7v9u" xml:space="preserve">'''Людмила Акимовна Боровкова''' (19.12.1930 – 05.2.2011) — орусиялык чыгыш таануучу, [[тарыхчы]], булак таануучу, [[профессор]]. Тарых илимдеринин доктору. Ал [[тарыхый география]], этностук тарых, синология, Кытай тарыхы, түрк элдеринин тарыхый географиясы, чөлкөм таануу боюнча таанымал адис.  

== Кыскача өмүр таржымакалы  ==
Людмила Акимовна Боровкова 1930-жылы 19-декабрда [[СССР|СССРдин]] [[Орусия|Орусия Федерациясындагы]] Смоленск облусуна караштуу Громово кыштагында туулган.  

Ал 1953-жылы М.В.Ломоносов атындагы ММУнун (МГУ) тарых факультетин аяктаган.  

Ал 1963-жылы “”Кызыл кошуундардын” көтөрүлүшү жана Юань сулалесинин (династиясынын) кулашы (1351–1367-жж.)” деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон. &lt;ref&gt;Боровкова, Людмила Акимовна. Автореферат дис. на соискание учен. степени кандидата ист. наук / Акад. наук СССР. Ин-т народов Азии. - Москва : [б. и.], 1963. - 19 с. &lt;/ref&gt; 

1994-жылы докторлук диссертациясын коргогон. &lt;ref&gt;Боровкова Л. А. Проблема местонахождения царства Гаочан: (По китайским историям). М.: Наука. 1992. 180 стр. &lt;/ref&gt; 

Өмүрүнүн көпчүлүк жылдарын СССР ИАсынын Кытай таануу институтунда (1957–1961), андан соң СССР ИАсынын (жана Орусиянын ИАсынын) Чыгыш таануу институтунда (1961–2010) илимий кызматкер катары иштеп өткөрдү. 

Ал 2011-жылы 5-февралда [[Москва]] шаарында кайтыш болгон 

== Илимий багыттары==

Людмила Акимовна Боровкова [[Евразия|Евразиянын]] (асыресе Ички жана Борбордук Азиянын)  тарыхый географиясы, түрк элдеринин тарыхый географиясы, этностук тарых, синология, байыркы жана орто кылымдардагы Кытай тарыхы, байыркы кыргыз тарыхы, чөлкөм таануу, булак таануу боюнча таанымал адис эле.  

== Кыргыз таануу маселелери  ==
Л.А.Боровкованын изилдөөлөрүнүн аркасында байыркы кыргыздар байырлаган жер – Чыгыш [[Теңир-Тоо]] кыркалары экендиги тастыкталган. 

Анын концепциясын [[Худяков, Юлий Сергеевич|Ю.С.Худяков]], Т.К.Чоротегин, [[Кожобеков, Муратбек Чалаке уулу|М.Ч.Кожобеков]] сыяктуу кыргыз таануучулар ырааттуу колдоп келишет. &lt;ref&gt;Чоротегин Т.К. Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары (3-5-май 2013, Бурса) / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р [[Жумакунова, Гүлзура|Гүлзура Жумакунова]]. – Бурса: Улудаг университети басмаканасы, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – ISBN 978-975-6149-84-3. – XXIV+466 бет. – Улудаг университети жарыялары. – Мында: Б. 173–189.&lt;/ref&gt; 

== Л.А.Боровкованын эмгектеринин кыскача тизмеси==

* Боровкова, Людмила Акимовна. Проблема местоположения царства Гаочан (по китайским историям). — Москва: Рос. АН . Ин-т востоковедения., 1992. — 183 с.
* Боровкова, Людмила Акимовна. Кушанское царство : (по древ. кит. источникам). — Москва: Рос. акад. наук, Ин-т востоковедения., 2005. — 313, 1 с. — ISBN 5-89282-265-6.
* Боровкова, Людмила Акимовна. Народы Средней Азии III-VI веков (по древним китайским и западным источникам). — Москва: Рос. акад. наук, Ин-т востоковедения., 2008. — 359, 8 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-89282-304-3. (в пер.)
* Боровкова, Людмила Акимовна. Царства &quot;Западного края&quot; во II - I веках до н. э.: Восточный Туркестан и Средняя Азия по сведениям из &quot;Ши цзи&quot; и &quot;Хань шу&quot;. — Москва: ИВ РАН-КРАФТ+, 2001. — 355, 12 с. — ISBN 5-89282-153-6.
* Боровкова, Людмила Акимовна. Запад Центральной Азии во II пол. до н.э. - VII в. н.э. — Москва: Наука. ВЛ, 1989. — 181 с. — ISBN 5-02-016459-3. (обл.)
* Боровкова, Людмила Акимовна. Автореферат дис. на соискание учен. степени кандидата ист. наук / Акад. наук СССР. Ин-т народов Азии. - Москва : [б. и.], 1963. - 19 с. 
* Боровкова Л. А. Проблема местонахождения царства Гаочан: (По китайским историям). М.: Наука. 1992. 180 с. 

== Ал тууралуу адабият  ==
* Арноо. Arnoo. ارنوو :Көрүнүктүү кыргыз таануучу, профессор Юлий Сергеевич Худяковдун 70 жылдыгына арналган илимий жыйнак / Редколлегия: К.С.Молдокасымов (төрага); жооптуу ред. Т.К.Чоротегин. – Бишкек: «Турар» басмасы, 2017. – 188 бет, сүрөт. – «Мурас» фонду. – «Кыргыз Тарых Коому» ЭКБсы. – «Тарых жана мурас» түрмөгү.  
* Каратаев, Олжобай Кубатбекович. Кыргыздардын теги, таралуу ареалы, этностук-маданий алакалары / Жооптуу редакторлор Тынчтыкбек Чоротегин, Памирбек Казыбаев. - Бишкек, 2013. - 290 б., сүрөттөр. - ISBN 978-9967-27-070-1. - (Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университетинин басылмалары. № 174. Окуу китептер тизмеси. № 47.) 
* Худяков Ю. С. Кыргызы на просторах Азии / Отв. ред. Т.К.Чоротегин. — 2-е изд. — Бишкек, 1995.  – 232 с., илл., карты.  — С. 48-58. 
* Чоротегин Т. К. Очерки истории кыргызов и Кыргызстана: (С древнейших времен до конца XVIII века) // Кыргызы: 14-ти томник. 11-й том. Источники, история, этнография, культура, фольклор / Составители: Кенеш Жусупов, Каныбек Иманалиев; редакторы Темир Асанов, Рыскул Жолдошов. — Бишкек: Бийиктик, 2011. — ISBN 978-9967-13-792-9. — С. 157—195.
* Энесай Кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз Муратбек Кожобековдун 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары (КМУ, Бишкек, 23.11.2018) / Илимий редакторлор Т.К.Чоротегин, О.К.Каратаев. – Бишкек: MaxPrint басмасы, 2018. – 378+ii б., сүрөт. – И.Арабаев атындагы КМУ. – “Кыргыз Тарых Коому” эл аралык коомдук бирикмеси. – “Мурас” фонду. – “Тарых жана мурас” түрмөгү. – ISBN 978-9967-12-767-8. 

== Интернеттеги шилтемелер ==
* http://kronk.spb.ru/library/borovkova-la-1989.htm
* http://politics.ntu.edu.tw/RAEC/comm2/ra3.pdf 
* http://istorja.ru/forums/topic/2726-borovkova-l-a-kushanskoe-tsarstvo-po-drevnim-kitayskim-istochnikam/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805183107/http://istorja.ru/forums/topic/2726-borovkova-l-a-kushanskoe-tsarstvo-po-drevnim-kitayskim-istochnikam/ |date=2020-08-05 }} 
* http://search.rsl.ru/ru/record/01000686697 
* http://webirbis.spsl.nsc.ru/irbis64r_01/cgi/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&amp;I21DBN=CAT_PRINT&amp;P21DBN=CAT&amp;S21STN=1&amp;S21REF=&amp;S21FMT=fullw_print&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=&amp;S21P01=0&amp;S21P02=1&amp;S21P03=A=&amp;S21STR=Боровкова%2C%20Людмила%20Акимовна{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* http://search.rsl.ru/ru/record/01005982522 
* http://china.edax.org/?p=1009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723185226/http://china.edax.org/?p=1009 |date=2019-07-23 }} 
* [http://www.jstor.org/pss/3879832 Кыргызстандын тарыхнаамасы (англисче)]
* [http://www.kyrgyz.ru/?page=65 Чороев Т. К. (Чоротегин). Тенир-Тоо (Притяньшанье) как регион этногенезиса кыргызского народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221203604/http://www.kyrgyz.ru/?page=65 |date=2014-12-21 }} 
* http://politics.ntu.edu.tw/RAEC/comm2/ra3.pdf

[[Категория:Тарыхчылар]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Чыгыш таануу]]
[[Категория:Кытай]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Түркологдор]]
[[Категория:1930-жыл]]
[[Категория:2011-жыл]]
[[Категория:Евразия]]
[[Категория:Ички Азия]]
[[Категория:Чыгыш таануучулар]]
[[Категория:Орусия]]
[[Категория:XXI кылым]]
[[Категория:Булак таануу]]</text>
      <sha1>5l0t7as8828adqzezazc2xsccmc7v9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ая (ырчы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120196</id>
    <revision>
      <id>650505</id>
      <parentid>505716</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T13:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Svetlananazarenko.jpg|Svetlananazarenko.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Svetlananazarenko.jpg|]].</comment>
      <origin>650505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13247" sha1="e4aehur9si7az80675l2ti9e7w4xct9" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Ысымы               = Ая
 |Нукура ысымы        = 
 |Сүрөт               =
 |Туурасы             =
 |Сүрөттүн баяндамасы = 
 |Фон                 = solo_singer
 |Төрөлгөндөгү ысымы  = Светлана Анатольевна Назаренко
 |Толук ысымы         = 
 |Туулган датасы      = 17.10.1970
 |Туулган жери        = {{ТЖ|Фрунзе|Бишкекте}}, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]] 
 |Өлгөн датасы        = 
 |Өлгөн жери          = 
 |Активдүү жылдары    = [[1992]] — азыркы учурда 
 |Өлкө                = {{Өлкө желеги|Орусия}} &lt;br /&gt;{{Өлкө желеги|Кыргызстан}} 
 |Кесиптери           = {{Ырчы|Орусиянын|Кыргызстандын|XXI-кылымдын}}
 |Ырчылык үнү         =  [[меццо-сопрано]]
 |Аспаптары           = 
 |Жанрлары            =  [[Рок-музыка|рок]], [[эстрада]], [[поп-рок]]
 |Лакап аттары        = Ая, Айя
 |Жамааты             =  [[Город 312]]
 |Лейблы          =Sony DA/DC,&lt;br&gt; Real Records, R-Concert
 |Кызматташтык        = 
 |Сыйлыктары    =
}}
'''Светлана Назаренко''' (1970-жылы 17-октябрда [[Бишкек|Фрунзе]] шаарында туулган ) – орус жана кыргыз ырчысы, [http://www.gorod312.ru/ &quot;Город 312&quot;]тобунун вокалисти. Айя сахналык аты менен белгилүү. Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти (2007). [[Поп-музыка|Поп,]] альтернатив рок, хаус стилдеринде иштейт. Кесиптештери менен ал хиттерди гана жаратпастан, тасмаларга музыка жазат. Ал аткарган тректер «Күндүзгү күзөт” &quot;Питер FM&quot;, &quot;Кереметти күтүүдө&quot;, &quot;Тагдыр тамашасы. Уландысы&quot; тасмаларында угууга болот. 

== '''Балалык жана'''  '''жаштык''' ==
Болочок ырчы Ая (чын аты Светлана Анатольевна Назаренко) 1970-жылы Кыргызстандын Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында туулган. Светлананын ата-энесинин кесиби музыкага жана искусствого байланыштуу эмес, бирок үй-бүлөдөгүлөрдүн баары ырдаганды жакшы көрүшчү. 7 жашында Светлана Назаренко Чоң балдар хорунун солисти болгон. 12 жашында ал элдик чыгармачылыктын республикалык фестивалына катышууга чакыруу алат. Ал жактан аны кыргыздын эң мыкты вокал мугалимдеринин бири Рафаил Сарлыков байкап калат. Ал Светлананы өзүнүн атактуу «Аракет» ансамблине чакырат, ансамблдин репертуарынын негизин немис, испан, латын америкалык ырлар болгон, ошондой эле СССРдин ар түрдүү элдеринин чыгармалары түзгөн. Ансамбль көп гастролдоп, анын атагы өстү. «Аракет» Москвада өткөн 2-Бүткүл союздук саясий ыр фестивалынын лауреаты болот.

Кыргызстанда ансамбль элдик наамга ээ болгон. Бирок, Светлана «Аракеттен» кетип, жеке чыгармачылыкка киришет.

== '''Карьерасынын башталышы''' ==
Ая - мындай сахналык ысымды Светлана өзү тандап алган - мурдагы [[Кеңештер Бирлиги|СССР]]дин аймагында өткөрүлгөн ар кандай фестивалдарга жана сынактарга активдүү катышкан. “Бухара” фестивалында 2-орунга ээ болгон. Ал эми «Тянь-Шань» жана «Ялта» конкурстарында Айя жеңүүчү болот. Көп өтпөй ырчы Ялта-Москва-Транзит фестивалынын финалисти. Айя өзүнүн ийгилигин бекемдөө үчүн жеке альбомдорду жаздырат, аларды «Кайырлы түн» жана «Сынган радио» деп атайт. Алардан кийин «Кыялдын музыкасы» жана «Клубниканын даамы менен чай» CD-альбомдору жаралат. Светлана 2001-жылы Искусство институтунун эстрадалык вокал факультетин артыкчылык диплому менен аяктагандан кийин Москваны багындыруу үчүн аттанат. Бирок жалгыз эмес, пикирлеш адамдардын тобу менен.

== '''&quot;Город 312&quot; тобу''' ==
Дим жана Леон (бир туугандар Дмитрий жана Леонид Притулий) City 312 тобун түзүшөт (312 - Бишкектин телефон коду). Айя топтун солисти болуп калат. 2007-жылы Кыргызстанда Светлана Назаренкого Эмгек сиңирген

артист наамы ыйгарылган. Бир-эки жылдан кийин &quot;Город 312&quot; тобу Москвада белгилүү болду. Алгач Ая жана музыканттар «Радуга талантов» фестивалынын лауреаты болушат. Андан соң алар “Аймактан тышкары&amp;amp;quot; жана башка хиттери менен борбор калаанын эң мыкты концерттик жайларында өнөрлөрүн тартуулашат. Топтун биринчи альбому 2005-жылы чыккан “213 жол” болгон. Анын трек тизмесинде кийинчерээк музыканттарга бүткүл россиялык атак-даңк алып келген ырлар кирген. 2006-жылдан бери &quot;Real Records&quot; компаниясынын директору Андрей Борисович Лукинов музыкалык топтун туруктуу продюсери болуп калат.

2015-жылы &quot;Так ошондой&quot; шоусунун 3-сезонуна тартылган. Ырчы сахнада Мэрайя Кэри, Ёлка, Шер, Валентина Толкунова жана башкалардын образдарын ийгиликтүү чагылдырып, финалда алдыңкы үчтүккө кирди.

2016-жылы к &quot;Город 312&quot; тобу 15 жылдык мааракесин жеке концерти менен белгиледи. Кеченин коноктору Рэпер Баста, Uma2rman тобу, Гоша Куценко, Владимир Пресняков жана башкалар болушту.

2018-жылы Светлана Назаренко &quot;Дарак ыры&quot; мюзиклинин саундтрегинкыргыз тилинде ырдап чыкты

2019-жылы &quot;Город 312&quot; Мамлекеттик Кремль сарайында өткөн МУЗ ТВ каналынын концертинин катышуучусу болгон.

2021-жылы “Город 312” 20 жылдыгында Светлана Назаренко видео кайрылуусунда ушул жылдар бою топтун ишине кызыккандардын баарына ыраазычылык билдирген.

== '''Жеке жашоосу''' ==
Ырчынын жеке жашоосу бейтааныш адамдардан жашырылган. Светлана сүйүктүү жолдошу бар экенин, бирок анын атын айтып, мамилесин ачыкка чыгаргысы келбейт дейт. Светлана Назаренконун кызы бар. Ал апасынын

жолун жолдобой, [https://mgimo.ru/ МГИМОдо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220213055538/https://mgimo.ru/ |date=2022-02-13 }} окуган.

== '''COVID-19 пандемиясында кыргызстандыктарга жардамы''' ==
2020-жылдын апрель айында Кыргызстандын белгилүү инсандары өлкөнүн медицина кызматкерлерине жардам көрсөтүүнү чечишти. Бул тууралуу [[:ru:Азия_MIX|Азия MIX]] КВН командасынын капитаны [[Кененсаров Эльдияр|Элдияр Кененсаров]] Instagram баракчасына билдирди. Видеодо ошондой эле UFC чемпиону [[Валентина Шевченко|Валентина Шевченко,]] орусиялык ЦСКА футбол клубунун оюнчусу [[Илзат Ахметов|Ильзат Ахметов]], «Город 312» тобунун солисти Светлана Назаренко жана Asia MIX командасынын башка мүчөлөрү тартылган. Алар Кыргызстандагы медицина кызматкерлерине эң керектүү буюм түрүндө жардам бере тургандыктарын билдиришти. Бул максаттар үчүн миллион сом чогултулуп, медициналык жабдуулар: 8750 бир жолу колдонулуучу бет кап, 675 комбинезон, 221 жуп көз айнек, 63 коргоочу экран жана 25 респиратор сатылып алынган

== '''Соло карьерасы''' ==
2021-жылдын башында Айя өзүнүн соло карьерасын баштаганын жарыялаган. Анын дебюттук чыгармасы &quot;Убакыт&quot; ыры болгон.

'''Дискография'''

«Город 312»

1992 – «Спокойная ночь»

1994 – «Сломанное радио»

1996 – «Музыка снов»

1999 – «Света-чай с ароматом клубники»

2005 – «213 дорог»

2006 – «Вне зоны доступа»

2007 – «Обернись»

2010 – «Новая музыка»

2013 – «Не теряй меня, Москва»

2015 – «Без вариантов»

Сольный проект

2021 — «Время»

== '''Сыйлыктар''' ==
Светлана Назаренко Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти (2007). 2016 жылы «Город 312» тобунун солисти Светлана Назаренко [[Бишкек]] шаарынын ардактуу атуулу наамын алган.

== '''Шилтемелер''' ==
Ая. Светлана Назаренко//https://24smi.org/celebrity/1070-aia.html

“Город 312” топтун расмий сайты http://www.gorod312.ru/

«Город 312» тобунун солисти Светлана Назаренко Бишкек шаарынын ардактуу атуулу наамын алды https://www.meria.kg/ru/post/12862{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

&quot;Дарак ыры&quot; мюзиклинин саундтрегине тартылган клип —Назаренко кыргызча ырдайт https://ru.sputnik.kg/20180224/saundtrek-svetlana-nazarenko-film-1037886646.html

Туулган күнүң менен, Светлана! Ырчы Назаренко тууралуу 12 факты// https://ru.sputnik.kg/20171017/12-faktov-o-svetlane-nazarenko-1035846175.html

“Город 312” - 20 жашта. Айя баарын бул окуя менен куттуктады (видео)  https://kaktus.media/doc/447673_gorody_312_20_let._aia_pozdravila_vseh_s_etim_sobytiem_video.html

Шевченко, Назаренко, Ахметов жана Азия MIX Кыргызстандык дарыгерлерге жардам көрсөтүштү https://kaktus.media/doc/410322_shevchenko_nazarenko_ahmetov_i_aziia_mix_vydelili_pomosh_kyrgyzstanskim_medikam.html

Светлана Назаренко (Ая) Социалдык тармактарда:

[https://www.facebook.com/aya312.ru Facebook]

[https://www.instagram.com/aya312.ru/ Instagram]


[[Категория:Ырчылар]]
[[Категория:Эмгек сиңирген артисттер]]
[[Категория:Музыканттар]]
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>e4aehur9si7az80675l2ti9e7w4xct9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуржан Шайлдабекова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121967</id>
    <revision>
      <id>650506</id>
      <parentid>648713</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T13:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Shaildabekova.jpg|Shaildabekova.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Shaildabekova.jpg|]].</comment>
      <origin>650506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17010" sha1="76492xqtvlyjsg7bmwzpg0156y1il45" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы          = Шайлдабекова Нуржан Кармабековна
|сүрөтү =
| кызматы          = Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча Борбордук комиссиясынын төрайымы
| катары            = 
| желек             = Flag of the President of Kyrgyzstan.svg
| желек2          = Flag of Kyrgyzstan.svg
| иш баштоо убагы =   28 июнь 2016-жыл
| иш аяктоо убагы       = 
| андан мурунку инсан   = [[Туйгунаалы Абдраимов]] 
|билими = Ж. Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети
|кесиби = юрист, дипломат
|партиясы = 
|туулган датасы           =  12 сентябрь 1968 жыл
|туулган жери             =  Люксембург айылы, [[Ысык-Ата району]], [[Чүй облусу]], [[Кыргыз ССР]]
 |каза болгон жылы         = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = 
|балдары = 
|улуту = кыргыз
|дини = 
|атасы =
|энеси =
}}

'''Шайлдабекова Нуржан Кармабековна''' (12-сентябрь, [[1968]], Люксембург айылы, [[Ысык-Ата району|Ысык-Ата]] району, [[Чүй облусу]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]]) — кыргызстандык мамлекеттик жана саясий ишмер, Кыргыз Республикасынын [https://shailoo.gov.kg/ru/CIKBShK/Sostav_CIKBShKnyn_kuramy/shajldabekova-n/ Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча Борбордук комиссиясынын төрайымы], КР Президентинин Аппаратынын жетекчисинин орун басары (11.2015 – 06.2016 ж.), [[Германия|Германиядагы]] Кыргызстан элчилигинин 1-чи катчысы (08.2005 - 05.2006). Мамлекеттик кызматтын III класстагы мамлекеттик кеңешчиси, [[Курманжан датка ордени|“Курманжан Датка]]” орденинин ээси. 

==Өмүр баяны==
1968-жылдын 12-сентябрында Чүй облусунун [Ысык-Ата районундагы] Люксембург айылында туулган.

=== Билими: ===
* 1990-жылы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых факультетин бүтүргөн.

* 1994-жылдын октябрынан тартып 1995-жылдын декабрына чейин Дортмунд атындагы Европалык Изилдөө жана Эл аралык мамилелер институтунда стажировка өткөн.

* 2004-жылы КУУнун юридикалык факультетин аяктаган. Ошол эле жылы Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин Дипломатиялык академиясын бүтүргөн.

===Эмгек жолу:===

* 1990-1991-ж.ж. - Окутуучу-стажер, Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых кафедрасында лаборант.

* 1992-1994-ж.ж. - Улуттук илимдер академиясынын саясат жана экономика институтунун аспиранты.

* 1994-1995-ж.ж. - Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин Эл аралык жана парламенттер аралык мамилелер боюнча  комитетинин 1-категориядагы адиси.

* 1996-ж.-Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин  Тышкы экономикалык жана  эл аралык маселелер боюнча комитеттин эксперти.

* 01.1997-09.2004-ж.ж. - Эксперттик топтун башчысы, Жогорку Кенештин Эл аралык жана парламенттер аралык байланыштар боюнча комитетинин бөлүм башчысы.

* 10.2004-05.2005-ж.ж. - «ЦМС» ЖАКынын укуктук жана өнүктүрүү маселелери боюнча вице-президенти.

* 05.2005-06.2005-ж.ж. - Өзгөчө кырдаалдар министринин кеӊешчиси.

* 08.2005-05.2006-ж.ж. - Германия Федеративдик Республикасындагы Кыргыз Республикасынын Элчилигинин биринчи катчысы.

* 04.2006-05.2007-ж.ж. - Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасынын Эл аралык байланыштар жана экстрадиция бөлүмүнүн башчысы.

* 05.2007-11.2009-ж.ж. – Юридикалык компаниянын директору.

* 11.2009-12.2010-ж.ж. - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын эксперти (мыйзам долбоорлоо ишине мониторинг, парламент менен өз ара аракеттенүү).

* 12.2010 - 01.2012-ж.ж. - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын мыйзам долбоорлоо ишин координациялоо тобунун жетекчиси.

* 02.2012 - 07.2015-ж.ж. - Кыргыз Республикасынын Президентинин укуктук камсыздоо бөлүмүнүн башчысынын орун басары.

* 5.11.2015 - 06.23.16-ж.ж.- Кыргыз Республикасынын Президенттинин Аппаратынын жетекчисинин орун басары.

Мамлекеттик кызматтын  3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси. Юстиция министрлигинин 1-класстагы кеӊешчиси. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызматынын отличниги. Кыргыз Республикасынын юстициясынын отличниги. 

2021-жылдын июль айында комиссиянын жаңы курамы түзүлгөндүктөн, Нуржан Шайлдабекова кайрадан Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы болуп шайланган.

== Сыйлыктары ==
* &quot;Курманжан Датка&quot; ордени (2017 ж.)

==Эскертүүлөр==
{{Эскертүүлөр}} 

==Булагы==
'''''Расмий сайттар'''''
* http://www.president.kg/ru/news/6991_ot_imeni_prezidenta_almazbeka_atambaeva_seme_6-millionnogo_kyirgyizstantsa_vruchen_sertifikat_na_poluchenie_kvartiryi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828020639/https://www.president.kg/ru/news/6991_ot_imeni_prezidenta_almazbeka_atambaeva_seme_6-millionnogo_kyirgyizstantsa_vruchen_sertifikat_na_poluchenie_kvartiryi/ |date=2023-08-28 }}]]
* http://www.gov.kg/?p=84969
* http://www.president.kg/ru/news/7935_prezident_almazbek_atambaev_vnes_kandidaturyi_dlya_izbraniya_chlenami_tsentralnoy_komissii_po_vyiboram_i_provedeniyu_referendumov_kr/]]http://www.president.kg/ru/news/8140_prezident_almazbek_atambaev_prinyal_predsedatelya_tsentralnoy_komissii_po_vyiboram_i_provedeniyu_referendumov_nurjan_shayldabekovu/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]]
* http://www.president.kg/ru/news/8866_prezident_almazbek_atambaev_vstretilsya_s_premer-ministrom_sooronbaem_jeenbekovyim_i_predsedatelem_tsik_nurjan_shayldabekovoy/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828020634/https://www.president.kg/ru/news/8866_prezident_almazbek_atambaev_vstretilsya_s_premer-ministrom_sooronbaem_jeenbekovyim_i_predsedatelem_tsik_nurjan_shayldabekovoy/ |date=2023-08-28 }}]]
* http://www.president.kg/ru/news/9516_prezident_almazbek_atambaev_prinyal_predsedatelya_tsentralnoy_komissii_po_vyiboram_i_provedeniyu_referendumov_nurjan_shayldabekovu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828020632/https://www.president.kg/ru/news/9516_prezident_almazbek_atambaev_prinyal_predsedatelya_tsentralnoy_komissii_po_vyiboram_i_provedeniyu_referendumov_nurjan_shayldabekovu/ |date=2023-08-28 }}]]
* http://iacis.ru/pressroom/news/partnery/14_ya_evropeyskaya_konferentsii_organov_administrirovaniya_vyborov_prodolzhaet_svoyu_rabotu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825200652/http://iacis.ru/pressroom/news/partnery/14_ya_evropeyskaya_konferentsii_organov_administrirovaniya_vyborov_prodolzhaet_svoyu_rabotu/ |date=2019-08-25 }}
'''''Жергиликтүү жалпыга маалымдоо каражаттары'''''
* http://www.vb.kg/doc/342391_predsedatelem_cik_izbrana_nyrjan_shayldabekova.html
* https://rus.azattyk.org/a/28535995.html
* http://old.kabar.kg/rus/REFERENDUM/full/115105 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205054254/http://old.kabar.kg/rus/REFERENDUM/full/115105 |date=2020-02-05 }}
* https://rus.azattyk.org/a/28518553.html
* http://www.vb.kg/doc/361646_shayldabekova:_prezidentskie_vybory_proydyt_chestno_i_zakonno.html
* http://www.ktrk.kg/index.php/post/9271/kg{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://platforma.kg/old/index.php/vybory/11341-glava-tsik-kr-n-shajldabekova-moya-zadacha-v-dalnejshem-sovershenstvovat-izbiratelnuyu-sistemu{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://rus.azattyk.org/a/28494834.html
* https://rus.azattyk.org/a/28532986.html
* https://24.kg/obschestvo/41471_nurjan_shayldabekova_u_tsentrizbirkoma_net_vliyaniya_na_rezultatyi_golosovaniya_/
* https://rus.azattyk.org/a/28169406.html
* https://24.kg/vlast/41629_nurjan_shayldabekova_sozdana_rabochaya_gruppa_dlya_analiza_proshedshih_vyiborov/
* https://ru.sputnik.kg/politics/20161212/1030753631/mnogo-nedejstvitelnyh-byulletenej-dlya-nas-neozhidannost.html
* http://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan-39886526
* http://kg.akipress.org/news:1341088?from=kgnews&amp;place=nowread
* https://rus.azattyk.org/a/28495022.html
* https://kg.akipress.org/news:1387624
* http://kg.akipress.org/news:1349123
* https://rus.azattyq.org/a/28481774.html
* http://zanoza.kg/doc/356663_vybory_prezidenta._shayldabekova_nastaivaet_na_date_vyborov_18_noiabria.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710132305/http://zanoza.kg/doc/356663_vybory_prezidenta._shayldabekova_nastaivaet_na_date_vyborov_18_noiabria.html |date=2017-07-10 }}
* https://kg.akipress.org/news:1384872
* http://knews.kg/2016/12/praktike-pokazala-imenno-vypuskniki-sovmestnyh-programm-fonda-hannsa-zajdelya-i-agupkr-poluchayut-kart-blansh/
* https://kg.akipress.org/news:1383927
* http://zanoza.kg/doc/346126_cik_mojet_sniat_partii_s_predvybornoy_gonki_za_prejdevremennyu_agitaciu.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://catoday.org/centrasia/30576-glava-cik-kr-n-shayldabekova-referendum-po-vneseniyu-izmeneniy-v-konstituciyu-podderzhali-7959-procenta-izbirateley{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://zanoza.kg/doc/356094_glava_cik_:_server_cik_s_rezyltatami_elektronnyh_yrn_mojet_byt_vzloman.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727021743/http://zanoza.kg/doc/356094_glava_cik_:_server_cik_s_rezyltatami_elektronnyh_yrn_mojet_byt_vzloman.html |date=2017-07-27 }}
* http://www.nazarnews.kg/news/1540 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218183920/http://www.nazarnews.kg/news/1540 |date=2017-02-18 }}
* http://zanoza.kg/doc/345693_irina_karamyshkina_polychila_mandat_depytata_jogorky_kenesha.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118060707/http://zanoza.kg/doc/345693_irina_karamyshkina_polychila_mandat_depytata_jogorky_kenesha.html |date=2016-11-18 }}
* http://demilge.kg/ru/pervyj-obshhegrazhdanskij-forum-pochemu-narod-ustal-i-sobiraetsya-spat-dalshe/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612213829/http://demilge.kg/ru/pervyj-obshhegrazhdanskij-forum-pochemu-narod-ustal-i-sobiraetsya-spat-dalshe/ |date=2017-06-12 }}
* http://zanoza.kg/doc/351195_onygyy_progress_podaet_v_syd_na_cik.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122160252/http://zanoza.kg/doc/351195_onygyy_progress_podaet_v_syd_na_cik.html |date=2017-01-22 }}
* http://platforma.kg/?p=4686{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://kyrtag.kg/news-of-the-day/predlozhenie-o-rospuske-19-mestnykh-keneshey-vnosit-tsentrizbirkom-kyrgyzstana/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://zanoza.kg/doc/357071_glava_cik_rasskazala_pochemy_vybornaia_sistema_kr_kryche_chem_vo_francii.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717004553/http://zanoza.kg/doc/357071_glava_cik_rasskazala_pochemy_vybornaia_sistema_kr_kryche_chem_vo_francii.html |date=2017-07-17 }}
* http://zanoza.kg/doc/357081_glava_cik:_na_server_centrizbirkoma_sovershalis_hakerskie_ataki_ih_otbili.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717010732/http://zanoza.kg/doc/357081_glava_cik:_na_server_centrizbirkoma_sovershalis_hakerskie_ataki_ih_otbili.html |date=2017-07-17 }}
* http://www.gezitter.org/politic/60304_shayldabekova_idet_skryityiy_podkup_izbirateley/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308121259/https://www.gezitter.org/politic/60304_shayldabekova_idet_skryityiy_podkup_izbirateley/ |date=2021-03-08 }}
* http://news.ivest.kz/120812527-glava-cik-n-shayldabekova-otkazalas-kommentirovat-prichiny-pereezda-komissii-v-drugoe-zdanie{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.vb.kg/doc/352068_shayldabekova:_neobhodimo_yvelichit_finansirovanie_cik_dlia_ylychsheniia_yik.html
* http://www.gezitter.org/society/55619_shayldabekova_skazala_sidite_smirno/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308130159/https://www.gezitter.org/society/55619_shayldabekova_skazala_sidite_smirno/ |date=2021-03-08 }}
* https://rus.azattyk.org/a/28488590.html
* http://www.vb.kg/doc/361655_cik_mojet_ogranichit_kolichestvo_podpisey_dlia_registracii_kandidatov.html
* https://24.kg/vybory/54942_tsik_prosit_deputatov_vozderjatsya_otpopyitok_vliyat_naresheniya_komissii/
* http://www.vb.kg/doc/361649_shayldabekova:_kandidaty_v_prezidenty_doljny_sobludat_vse_ysloviia_gonki.html
* http://kg.akipress.org/news:1389346?from=portal&amp;place=last
* http://www.vb.kg/doc/361657_prezidentskie_vybory_oboydytsia_kyrgyzstany_v_671_mln_somov.html
* https://24.kg/obschestvo/54936_tsik_kyirgyizstana_podpisnyie_listyi_trebovanie_zakona/
* https://24.kg/obschestvo/54927_tsik_kyirgyizstana_garantiruet_chestnost_vyiborov_prezidenta/
* http://bagyt.kg/nurzhan-shaildabekova-prezidenttik-shailoodo-falsifikaciya-zhana-burmaloolorgo-ech-kachan-zhol-berilbeit/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126030550/https://bagyt.kg/nurzhan-shaildabekova-prezidenttik-shailoodo-falsifikaciya-zhana-burmaloolorgo-ech-kachan-zhol-berilbeit/ |date=2021-01-26 }}
* https://kaktus.media/doc/450260_nyrjan_shayldabekova_poprosila_prosheniia_za_oshibky_v_tablice_na_sayte_cik.html

'''''Чет өлкөлүк жалпыга маалымдоо каражаттары''''''
* http://interfax.az/view/703550 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225134747/http://interfax.az/view/703550 |date=2021-02-25 }}
* https://centre1.com/kyrgyzstan/kyrgyzstan-gotov-k-voskresnomu-referendumu-i-vyboram/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160240/https://centre1.com/kyrgyzstan/kyrgyzstan-gotov-k-voskresnomu-referendumu-i-vyboram/ |date=2021-02-27 }}
* http://akipress.com/news:586413/
* https://i-news.kz/news/2017/05/31/8516088-vybory_pokazali_novyi_rasklad_politiches.html{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://regnum.ru/news/polit/2273667.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228014218/https://regnum.ru/news/polit/2273667.html |date=2021-02-28 }}
* https://www.unian.net/world/1672956-pochti-80-grajdan-kyirgyizstana-na-referendume-podderjali-vnesenie-izmeneniy-v-konstitutsiyu.html

[[Категория:1968-жыл]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Саясат]]
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>76492xqtvlyjsg7bmwzpg0156y1il45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кайыргүл Урумканова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126354</id>
    <revision>
      <id>650507</id>
      <parentid>545773</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T13:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Kairgulurumkanova.jpg|Kairgulurumkanova.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: [[:c:COM:NETCOPYRIGHT|Copyright violation]], no indication of a [[:c:COM:L|free license]] on the source site ([[:c:COM:CSD</comment>
      <origin>650507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9415" sha1="gatox3y48g0pcl883u2m2mx6yyaepsh" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Кайыргүл Урумканова}}{{Персона|ысымы=Кайыргүл Урумканова|сүрөт=|ишмердүүлүк тармагы=Журналист|Туулган датасы=19-октябрь, 1977-жылы (44 жаш)|туулган жери=Каракол шаары, Ысык-Көл облусу, Кыргызстан|жарандыгы=[[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|{{{1|22px}}}|border|Кыргызстан желеги]]&lt;noinclude&gt; [[Кыргызстан]]|сайт=www.govori.tv}}'''Урумканова Кайыргүл Орозбаевна''' ([[1977]]-жылы 19-октябрда [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Каракол]] шаарында төрөлгөн) - журналист, “[https://govori.tv/ Govori.TV]” аттуу Кыргызстан дагы биринчи интернет телевидениенин негиздөөчүсү&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://internews.kg/glavnye-novosti/govori-tv-pervoe-internet-televidenie-v-kyrgyzstane/ |accessdate=2022-02-02 |archivedate=2022-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203014219/https://internews.kg/glavnye-novosti/govori-tv-pervoe-internet-televidenie-v-kyrgyzstane/ }}&lt;/ref&gt;, [[Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы|Кыргызстан Улуттук телерадиоберүү корпорациясынын]] (УТРК) экс-башкы директору[https://kyrtag.kg/kg/ , Кыргыз телеграф агенттигинин (КырТАГ)] экс-башкы директору&lt;ref&gt;https://centrasia.org/person2.php?st=1257526966&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==
Кайыргүл Урумканова 1977-жылы 19-октябрда [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Каракол]] шаарында туулган. 1999-жылы [[Каракол]] шаарындагы [[Касым Тыныстанов|К.Тыныстанов]] атындагы [[Ысык-Көл мамлекеттик университети|Ысык-Көл мамлекеттик университетинин]] чет элдик факультетин “англис тили мугалими” адистиги боюнча аяктаган. 3-курста жергиликтүү “Экологиялык жаштар телевидениесине” (ЭЖТВ) кастингден өтүп, 1998-жылдан бери берүүлөрдүн биринде алып баруучу болуп иштей баштаган. Ошентип Кайыргүл Урумканованын журналисттик жолу башталган. Андан соң университетти аяктагандан кийин дагы эки жыл ЭЖТВ телеканалында жаңылыктар кызматынын редактору жана диктору болуп иштеген.

2000-жылы [[Бишкек|Бишкекке]] көчүп келип, “Пирамида” телеканалынын кабарчысы болуп, ал жерде 2005-жылга чейин иштеген. “Пирамидада” иштеген жылдары Кайыргүл Урумканова редакторлук менен катар парламенттик кабарчы болууга да жетишкен.

2005-жылдагы “Жоогазын ыңкылабынан” кийин Кайыргүл Урумканова НТС телеканалында атайын кабарчы болуп иштей баштаган. Ал ошондой эле “Рецидив” программасын алып барган. Алндан соң “Бешинчи канал” компаниясында иштеп, “Биздин эл” аттуу өзүнүн автордук программасын жараткан.

2009-жылдын февраль айынан ноябрь айына чейин [[Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы|КР Улуттук телерадиоберүү корпорациясынын]] (УТРК), азыркы [[Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы|КТРКнын]] башкы директорунун орун басары болуп иштеген. Ал эми 2009-жылдын ноябрь айынан тарта УТРКнын башкы директору болуп дайындалган. Бирок 2010-жылдагы [[Апрель революциясы|апрель ыңкылабынан]] кийин ал кызматтан алынган.

2010-жылдын аягында Кыргыз телеграф агенттигине (КырТАГ) башкы редактор болуп иштөөгө чакырылып, көп өтпөй башкы директор болуп дайындалган. Аталган агенттикте 5 жыл иштеген.

2016-жылдын апрелинде [[Өмүрбек Текебаев|Өмүрбек Текебаевге]] таандык оппозициялык “Сентябрь” телеканалы ачылган. Каналга жетекчи катары Кайыргүл Урумканова чакырылган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.democracyendowment.eu/en/our-work/firstpersonstories/1209:ru-kaiyrgul-urumkanova.html |accessdate=2022-02-02 |archivedate=2022-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202102456/https://www.democracyendowment.eu/en/our-work/firstpersonstories/1209:ru-kaiyrgul-urumkanova.html }}&lt;/ref&gt;. Урумканованын жетекчилиги астында канал көрүүчүлөрдүн кеңири аудиториясын топтой алган. Бирок 2018-жылдын 22-августунда Биринчи Май райондук соту оппозициялык маанайдагы “Сентябрь” телеканалынын берүүлөрүнө “экстремисттик мүнөздөгү материалдарды таркаткан” деген негизде тыюу салган. Телеканал “Жалбырак ТВ” болуп өзгөрүп, интернеттен чыга баштаган&lt;ref&gt;https://rus.azattyk.org/a/28700369.html&lt;/ref&gt;. Каналдын жабылышы узакка созулган соттук териштирүүлөр менен коштолгон.

2018-жылы Урумканова өзүнүн “Govori.TV” деп аталган эксклюзивдүү медиа долбоорун ачкан, ал ушул күнгө чейин каналдын башкы директору болуп иштеп келатат.

== Govori.TV ==
Govori.TV – көз карандысыз интернет-басылма, анын базасында Кыргызстанда биринчи интернет-телевидение ачылган. Баштапкы каражатты Европанын демократияны колдоо фонду бөлүп берген. “Govori.TV” 3 жылдык ишмердүүлүгүнүн натыйжасында бир нече платформаларга, анын ичинде YouTube каналына чыгып, миңдеген көрүүчүлөрдү топтой алган мультимедиялык маалымат агенттигине айланды. www.govori.tv сайтынын базасында обого чыккан телеканал эксклюзивдүү ток-шоуларды, иликтөөлөрдү, талкууларды, маектерди жана репортаждарды көрсөтөт. Басылманын сайтынан ошондой эле аналитикалык материалдарды, лонгриддерди, инфографикаларды жана акыркы жаңылыктарды табууга болот&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

== Сыйлыктар ==
Кайыргүл Урумканова менен Нурланбек уулу Нурбек [[Орто Азия|Борбор Азия]] өлкөлөрүндөгү MediaCAMP Award аттуу журналистика боюнча биринчи конкурстун жеңүүчүлөрү болушкан. “Бийлик жана коом” номинациясында биринчи орун “Мыйзамдагы ууру Азиз Батукаевди куткаруу операциясы. Бул кантип ишке ашкан?” деп аталган журналисттик иликтөөсү үчүн ыйгарылган.&lt;ref&gt;[//https://internews.kg/glavnye-novosti/mediacamp-fest-2019-itogi-i-pobediteli/ //https://internews.kg/glavnye-novosti/mediacamp-fest-2019-itogi-i-pobediteli/]&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
__FORCETOC__

&lt;references /&gt;
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]
[[Категория:Журналистика]]
[[Категория:Тележурналисттер]]
[[Категория:Массалык маалымат каражаттары]]
__INDEX__
[[Категория:Кыргызстандын журналисттери]]</text>
      <sha1>gatox3y48g0pcl883u2m2mx6yyaepsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляева Динара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126437</id>
    <revision>
      <id>650504</id>
      <parentid>545785</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T13:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Dinara-alyaeva.jpg|Dinara-alyaeva.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Dinara-alyaeva.jpg|]].</comment>
      <origin>650504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16148" sha1="qc9pf59i36q6j1gda3rklutzb0jim0u" xml:space="preserve">{{Персона|ысымы=Динара Аляева|ишмердүүлүк тармагы=Коомдук ишмер|Туулган датасы=1977 жыл|туулган жери=Теплоключенка айылы, Ысык-Көл облусу, Кыргыз Республикасы|сайт=https://pomogatlegko.kg/|жарандыгы=[[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|{{{1|22px}}}|border|Кыргызстан желеги]]&lt;noinclude&gt; [[Кыргызстан]]|сүрөт=}}

'''Аляева Динара Умарджановна''' ([[1977]]-жылы төрөлгөн, [[Ысык-Көл облусу]], [[Теплоключенка айыл аймагы|Теплоключенка]] айылы) – [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] Биринчи балдар хосписинин негиздөөчүсү жана “Жардам берүү оңой” коомдук фондунун негиздөөчүсү.

== Өмүр баяны ==
Динара Аляева  [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Теплоключенка айыл аймагы|Теплоключенка]] айылында төрөлгөн. Аляева көп балалуу үй-бүлөдө чоңойгон, ал сегизинчи бала болгон. Атасы айдоочу, апасы ашпозчу болуп иштечү&lt;ref&gt;Динара Аляева. Между жизнью и жизнью. http://bishkekchanka.kg/article/dinara-alaeva-mezdu-ziznu-i-ziznu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217160351/http://bishkekchanka.kg/article/dinara-alaeva-mezdu-ziznu-i-ziznu |date=2020-02-17 }}&lt;/ref&gt;.

== Билими ==
2000-жылы [[Каракол]] шаарындагы [[Касым Тыныстанов|К.Тыныстанов]] атындагы [[Ысык-Көл мамлекеттик университети|Ысык-Көл мамлекеттик университетинин]] Тарых жана саясий илимдер факультетин “Социалдык-экономикалык дисциплиналар” адистиги боюнча аяктаган.

2020-жылы [[Бирмингем]] университетинин ([[Улуу Британия]]) “Health Care Policy and Management” (Саламаттык сактоо жаатындагы саясат жана башкаруу) программасына магистратурасын аяктаган. 2020-жылы Индиана университетинде ([[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]]) “Fundraising School” – Каражат чогултуу боюнча мектепте тренингден өткөн.

== Карьерасы ==
Динара Аляева окуусун аяктагандан кийин билим алган университетинде 2001-жылга чейин саясат таануу жана адам укуктары боюнча окутуучу болуп иштеген. 2006-2007-жылдары “Cenergy” эл аралык компаниясында сатуулар боюнча менеджер болуп иштеген. Бул учурда ал [[Лондон|Лондондо]] жашаган. Бир нече жылдан кийин ал мекенине кайтып келген. 2011-жылдан 2012-жылга чейин Аляева “KARVEN Group” компаниясында маркетинг боюнча директор болуп иштеген.

2013-жылдын октябрынан 2015-жылдын май айына чейин “Ишеним” кредиттик бюросунда өнүктүрүү бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 2014-жылдын февраль айынан азыркы учурга чейин “Жардам берүү оңой” коомдук фондунун аткаруучу директору жана 2015-жылдын октябрынан азыркы учурга чейин “Биринчи балдар хосписи” коомдук кайрымдуулук фондунун негиздөөчүсү жана президенти&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Динара Аляева. https://apake.kg/ru/about/6/&lt;/ref&gt;.

== Өлкөнүн өнүгүүсүнө кошкон салымы. ==
Динара Аляева студент кезинде эле [[Каракол]] шаарындагы “Лидер” жаштар уюмунун ыктыярчысы болгон. Ал жерде Динара мүмкүнчүлүгү чектелген балдар жана кароосуз калган балдар менен иштеген. Дал ошол жерден ал эл аралык ыктыярчылар менен иштөө тажрыйбасына ээ болгон, ошондой эле ар кандай тренингдерге жана семинарларга катышууга мүмкүнчүлүк алган.

Аляева көп жыл [[Лондон|Лондондо]] иштеп, тил курстарына да катышып, ошол жерден эле [[Ак-Суу]] балдар үйүнө жаңы жылдык белектерди чогултуу акциясын уюштурган. Маектеринин биринде мындай деп айткан: “Кесиптештерим бул идеяны колдоп кетишти. Ошентип, бир ай бою кеңсебиз “Аяз атанын кеңсесине” айланып калган. Бул унутулгус учур болду”.

Бир нече жылдан кийин ал ушундай эле кайрымдуулук акциясын өткөргөн. Бирок бул жолу кесиптештери менен эмес, Париж-Бээжин-2010 раллисинин катышуучулары менен өткөргөн. Иш-чаранын соңунда уюштуруучулар Кыргызстандагы балдардын көйгөйлөрү тууралуу кенен маалымат алышып, жаңы жылдык белектерге, кышкы кийим-кечеге 3000 [[фунт]] беришкен&lt;ref&gt;Динара Аляева: «Те дети, которых уже не спасти, все равно нуждаются в помощи» https://womo.ua/dinara-alyaeva/&lt;/ref&gt;.

Кыргызстанга кайтып келгенде Динара рак менен ооруп, [[Түштүк Корея|Түштүк Кореяда]] дарыланып жаткан Адиль аттуу баланын апасы Ботогөздүн окуясын окуп калат. Динара достору менен биргеликте кайрымдуулук концертин уюштурууну чечип, анын соңунда 1000 долларга жакын акча чогултуп, Түштүк Кореядагы Адилдин апасына жөнөтүшкөн. Муну менен эле токтоп калбастан, Динара рак менен ооруган балдарга жардам берген немис фондуна кайрылууну чечет. Бул фонд да Адилге жардам берген. Ушундай окуялардын чынжыры аны Бишкектеги Улуттук онкология борборунун балдар бөлүмүнө жетелеп келет. Бул бөлүмдө ыктыярчы катары иштеп жүрүп, 2014-жылы Динара “Жардам берүү оңой” коомдук фондун ачууну чечкен.

2014-жылы «Жардам берүү оңой» фондун негиздеп, 2022-жылга чейин фонддун аткаруучу директору кызматын аркалаган. Балдар онкологиясындагы көйгөйлөрдү коргогон үч жылдын ичинде ал айкын натыйжаларга жетишти: балдар онкологиясында жетекчинин кызматын кыянаттык менен пайдалануу боюнча жогорку резонанстуу иликтөө жүргүзүлүп, дарыгерлердин штаты 10 эсеге көбөйтүлдү. Балдар онкологиясы боюнча чет элдик эксперттер менен кызматташуу түзүлгөн; Дары-дармектерди сатып алууга бюджеттен каржылоо көбөйдү. Динара Аляева рак оорусу менен ооруган балдарга процедураларды наркоздоо маселесин көтөрдү. Балдар үчүн тамчылатылган морфин катталган. Рак оорусу менен ооруган балдардын ата-энелери биринчи жолу балдарынын наркоз алуу укугу жөнүндө, ар бир процедура ата-энеси менен макулдашылышы жана макулдугу алынышы керектигин билишти. &lt;ref&gt;Аляева: на лекарства для онкобольных детей нужно 30 миллионов сомов в год - 22.06.2018, Sputnik Кыргызстан&lt;/ref&gt;

Анын активдүү позициясынын жана ишинин аркасында, Кыргызстандагы балдар онкологиясы биринчи жолу дүйнө жүзү боюнча эл аралык клиникалар менен активдүү кызматташа баштады: Шарите клиникасы, Германия, Дмитрий Рогачев атындагы Балдар гематологиясы, онкология жана иммунология улуттук медициналык изилдөө борбору, Россия Федерациясы, Сент-Иуда балдар ооруканасы, АКШ. 2016-жылы Кыргызстанда онкологиялык оорулуулар үчүн аспарагеназа дарысынын кымбаттыгы тууралуу журналисттер үчүн пресс-конференция уюштуруп, Кыргызстанда бир ампуласы 24 000 сом, Казакстанда 4000 сомдон сатылып жатканын билдирди. Монополияга Каршы Комитет тарабынан эки жуманын ичинде дарыканалардагы дары-дармектердин баасы 5 эсеге төмөндөтүлдү.

Рак оорулуулары дарылогоо линейный ускоритель сатып алуу боюнча улуттук кампания баштап жүргүздү, анын натыйжасында өлкөдөгү рак оорулуулар үчүн 10 миллион АКШ доллар баада зарыл жабдуулар алынды. 

Аляева демилгеси менен Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлиги менен Россия Федерациясынын «Үйрөт жана бил» долбоорунун ортосунда кызматташтык жөнүндө меморандумга кол коюлду. Ошентип, Бишкек жана Ош шаарларында балдар онкология бөлүмдөрүндө Оорукана мектептери ачылды.

Динара Аляева Биринчи балдар хосписин 2015-жылдын октябрь айында ачкан. Хоспис кайрымдуу адамдар берген каражаттын эсебинен иштеп жаткан. Бул хоспис оорулуу балдардын өмүрүнүн аягында жардам кам көрүп, алардын ата-энелерине ар тараптуу жардам көрсөтүп турган&lt;ref&gt;В Кыргызстане появится хоспис для тяжелобольных и умирающих людей&lt;nowiki/&gt;https://kloop.kg/blog/2016/10/06/v-kyrgyzstane-poyavitsya-hospis-dlya-tyazhelobolnyh-i-umirayushhih-lyudej/ От Эльдос Казыбеков -06 октября 2016&lt;/ref&gt;.

Биринчи балдар хосписи Динаранын командасы ижарага алган чакан имаратта жайгашкан эле. Рижская көчөсүндөгү ал үйдө төрт эле бөлмө бар болчу: балдарга орун жетпей, имараттын өзү төшөктө жаткан бейтаптарды кароого ылайыктуу эмес эле. Динара Аляева муниципалитетке кайрылып, балдар хосписин уюштурууга жай бөлүп берүүнү өтүнгөн.

2016-жылдын ноябрь айында [[Бишкек]] шаарынын мэриясы “Биринчи балдар хосписи” кайрымдуулук фондуна жай бөлүп берген&lt;ref&gt;В Бишкеке открылся Первый Детский хоспис https://www.meria.kg/ru/post/14716 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220216171200/https://www.meria.kg/ru/post/14716 |date=2022-02-16 }}&lt;/ref&gt;.

2016-жылы “Спутник-Кыргызстандын” рейтинги боюнча Динара Аляева өлкөдөгү эң таасирдүү 20 коомдук ишмердин тизмесине кирген&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

2018-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Ачык өкмөт өнөктөштүгүнүн мүчөсү. 2019-жылы Улуу Британия өкмөтүнөн престиждүү Чивнинг стипендиясын алды. Ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Грамотасы, Кыргыз Республикасынын Акыйкатчылыгынын ордени менен сыйланган.

== Интернеттеги булактар ==
Кыргызстанда катуу оорулуу жана өлүм алдында жаткан адамдар үчүн хоспис ачылат // https://kloop.kg/blog/2016/10/06/v-kyrgyzstane-poyavitsya-hospis-dlya-tyazhelobolnyh-i-umirayushhih-lyudej/ Эльдос Казыбеков – 2016-жылдын 6-октябры

Көп түкүрсө, көл болот: Активист акча чогултуп, Кыргызстанга ракты дарылоочу аппарат сатып алууну сунуш кылууда // https://ru.sputnik.kg/20160510/1025100719.html 10.05.2016 (жаңыртылды: 14:27 14.12.2021)

Линиялык тездеткичти сатып алуу. Кыргызстандыктар чогулткан акча эмнеге жумшалат?// https://ru.sputnik.kg/20180712/linejnyj-uskoritel-dengi-kyrgyzstan-1040151282.html 12.07.2018 (жаңыртылды: 19:44 15.12.2021) 

Жээнбеков 40 жарандык активист менен жолугушат. Сүрөттөр жана тизме // https://ru.sputnik.kg/20180719/kyrgyzstan-zhehehnbekov-grazhdanskij-sektor-1040248421.html 19.07.2018 (жаңыртылды: 19:44 15.12.2021)

Саламаттык сактоо министрлиги онкологиялык оорулууларды дарылоо үчүн линиялык тездеткичтерди ишке киргизди. Аппараттар 2020-жылдын күз айларынан бери иштебей турган // https://kloop.kg/blog/2021/07/07/minzdrav-zapustil-linejnye-uskoriteli-dlya-lecheniya-onkobolnyh-apparaty-prostaivali-s-oseni-2020-goda/ Ислам Розиев – 2021-жылдын 7-июлу

Минобразования Кыргызстана создаст образовательную среду для тяжелобольных детей - Новости Кыргызстана

== Шилтемелер ==

&lt;references /&gt;
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]</text>
      <sha1>qc9pf59i36q6j1gda3rklutzb0jim0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гендердик теңсиздик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127837</id>
    <revision>
      <id>650543</id>
      <parentid>645100</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T10:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44540" sha1="2y4ymbmxmh1rzvrcnzv77myrxourx5q" xml:space="preserve">[[Файл:Gender Inequality Index.png|350px||thumb|Өлкөлөр боюнча гендердик теңсиздиктин индекси (жашыл — теңсиздик төмөн, кызыл — бийик)]]

'''Гендердик теңсиздик''' — Бул эркектер менен аялдарга бирдей мамиле кылынбаган социалдык түзүлүштүн мүнөздөмөсү. Гендердик теңсиздик коомдо өкүм сүргөн биологиялык, психологиялык же маданий нормалардагы айырмачылыктардан улам пайда болушу мүмкүн. Бул айырмачылыктардын айрымдары эмприкалык негизде болсо, башкалары социалдык конструкция катары каралат.

Аялдар жана эркектердин билим берүү, жашоо узактыгы, жеке сапаттар, кызыкчылыктар жана саясий көз караштар сыяктуу көптөгөн тармактарда ар башка тажрыйбаларга ээ болгонун көрсөтөт. Гендердик теңсиздик ар кайсы маданияттарда ар түрдүү болуп, ошондой эле гендердик бинардык системадан тышкары адамдарга да таасирин тийгизет

== Жыныстык ар түрдүүлүк ==

=== Биологиялык ===
Биологиялык жана анатомиялык факторлордун негизинде жыныстар арасында репродиктивдик ролдордогу табигый айырмачылыктар бар. Биологиялык айырмачылыктар хромосомалык жана гормоналдык айырмачылыктарды өз ичине камтыйт. Орточо эсеп менен эркектердин бою узунураак болот жана жыныстардын салыштырмалуу физикалык күчүндө (орто эсеп менен) дагы табигый айырмачылыктар бар. Бирок бул ар бир эркек ар бир аялдан күчтүрөөк болгондугун билдирбейт.&lt;ref&gt;Maughan RJ, Watson JS, Weir J (1983). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1197179/ &quot;Strength and cross-sectional area of human skeletal muscle&quot;]. The Journal of Physiology. 338 (1): 37–49. https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1113/jphysiol.1983.sp014658{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt; Орто эсеп менен алганда аялдар эркектерге караганда узагыраак жашашат, бирок мунун канчалык деңгээлде биологиялык факторго байланыштуу экени белгисиз. Эркектерде өпкөнүн көлөмү чоңураак жана айлануучу кан клеткалары, кандын уюу факторлору көбүрөөк айланат.  Ал эми аяларда лейкоциттер көбүрөөк айланат жана антителолор тезирээк пайда болот.  Мындай айырмачылыктар сексуалдык специализацияга мүмкүндүк берүүчү адаптация деп болжолдонууда.

=== Психологиялык ===
[[Файл:Toysgorgirls.jpg|thumb|Эркек жана кыз балдарга тандалган оюнчуктар гендердик стереотиптерди калыптандырат.]]
Жалпы [[интеллект]] боюнча эркектер менен аялдардын ортосунда  кичинекей айырмачылыктар бар. Мисалы, орточо эсеп менен эркектер аялдарга караганда тобокелчиликке көбүрөөк барышат жана агрессивдүүрөөк болушат. Бул пренаталдык мезгилде жана балким, учурдагы андрогенден таасирленген өзгөчөлүк. Бул айырмачылыктар физикалык айырмачылыктар менен айкалышып, эмгектин жыныстык бөлүнүшүнө түрткү болгону айтылат.&lt;ref&gt;Puts, David A. (2010). [https://www.academia.edu/6514213/Beauty_and_the_beast_mechanisms_of_sexual_selection_in_humans &quot;Beauty and the beast: Mechanisms of sexual selection in humans&quot;]. Evolution and Human Behavior. 31 (3): 157–175. doi:10.1016/j.evolhumbehav.2010.02.005 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5698637/&lt;/ref&gt;

Эркек менен аял төрөлгөндөн баштап ар түрдүү  социалдашышат жана өмүр бою ар кандай шарттарга туш болушат. Коомдун таасиринен улам гендер жашоонун көптөгөн негизги мүнөздөмөлөрүнө таасир этет. Кыз жана эркек балдар гендердик ролдун стереотиптеринин таасиринен улам өздөрү тандаганга мүмкүнчүлүгү болгонго чейин  ар кайсы жолдорго түшүшөт. Мисалы, көк түс адатта эркек балдар менен байланыштуу жана аларга көбүнчө робот же унаалар сыяктуу салттуу эркектин ролдору менен байланышкан оюнчуктар берилет. Ал эми кыздар кызгылт түс менен байланышкан жана аларга куурчак, идиш аяк сыяктуу салттуу аял ролдору менен байланышкан оюнчуктар тартууланат. Баланын жашоосундагы ата-энелердин жана башка чоң кишилердин таасири анын бул ролдорго ылайыкташуусуна түрткү берет. Бул дагы жеке калыптанууга, карьерага жана мамилелерге таасирин тийгизбей койбойт.

== Билим берүүдөгү гендердик теңсиздик ==
Жагдайга жараша билим берүүдөгү гендердик теңсиздик ар кандай формада болушу мүмкүн. Дүйнө боюнча эркектерге караганда аялдардын билим алуудагы абалы начарыраак, бирок кээ бир региондордо эркек балдардын абалы начарыраак. Аялдар билим алуу, окуу жайды бүтүрүү жана аны жашоосунда ийгиликтүү колдонуу укугун ишке ашырууда көптөгөн тоскоолдуктарга дуушар болушат. [[ЮНЕСКО]]нун маалыматы боюнча, дүйнө жүзүндө  билим берүүдөгү гендердик теңсиздик негизинен жакырчылык, географиялык обочолонуу, азчылык статусу, майыптык, эрте никеге туруу,  кош бойлуулук жана гендердик зомбулук  менен аныкталат.&lt;ref&gt;Образование и гендерное равенство https://ru.unesco.org/themes/obrazovanie-i-gendernoe-ravenstvo Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt; Бүгүнкү күндө - 16 миллион кыз эч качан класска бут баспайт - жана негизги сабаттуулук көндүмдөрү жок 750 миллион чоң кишилердин үчтөн экисин аялдар түзөт.&lt;ref&gt;Education and gender equality https://en.unesco.org/themes/women-s-and-girls-education Кирүү күнү:бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Эрте никеге туруу менен мектептен баш тартуунун ортосунда  байланыш бар, 18 жашка чейин турмушка чыккан кыздарда теңтуштарына салыштырмалуу толук билим алуу мүмкүнчүлугү азыраак.Кыргызстанда кыздардын 12,2%ы бойго жете электе турмушка чыгат. Айыл жеринде 18 жашка чейинки никеге туруу шаарга караганда бир жарым эсе көп болот.&lt;ref&gt;[https://awli.kg/gendernye-issledovaniya-ru/politicheskoe-uchastie/vtoroj-otchet-o-progresse-v-dostizhenii-czelej-razvitiya-tysyacheletiya-v-kyrgyzskoj-respublike/ Кыргызская Республика: второй отчет о прогрессе в достижении целей развития тысячелетия. Второе издание (дополненное и переработанное). Б., 2010.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204050441/https://awli.kg/gendernye-issledovaniya-ru/politicheskoe-uchastie/vtoroj-otchet-o-progresse-v-dostizhenii-czelej-razvitiya-tysyacheletiya-v-kyrgyzskoj-respublike/ |date=2022-12-04 }} – С. 25 29 Кыргызская Республика: второй отчет о прогрессе в достижении целей&lt;/ref&gt; Эксперттер ошондой эле кыздардын мектепти таштап кетүүсүнүн себептеринин бири түштүктөгү айыл чарбасынын салттуу тармактарында (тамеки өстүрүү жана кайра иштетүү) аялдардын эмгегинин жогору «баалуулугу» экенин белгилешет. Мал чарбачылыгына багыт алган түндүк райондордо эркектин эмгегинин көбүрөөк салымы талап кылынат.&lt;ref&gt;ред. Кочорбаева З.И. Гендерное и инклюзвное образование в Кыргызстане, 2016 (орус.) https://monitoring.edu.kg/wp-content/uploads/2016/11/gender_last.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Мугалимдердин окуучуларга болгон  кабылдоосу алардын сабактан алган баасына жана келечекте тандай турган кесибине да таасир этиши мүмкүн. Изилдөөлөр боюнча, мугалимдер математикалык тесттери бирдей болгон окуучулардын математикалык жөндөмдүүлүгүн баалаганда көп учурда эркек окуучулардын жөндөмдүүрөк болгонун ырасташкан.&lt;ref&gt;J. R. Cimpian, S. T. Lubienski, J. D. Timmer, M. B. Makowski, E. K. Miller, ''[https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/2332858416673617?utm_source=SAGE_social&amp;hootPostID=11254939445eec2e4e5a1c38a2966550 Have Gender Gaps in Math Closed? Achievement, Teacher Perceptions, and Learning Behaviors Across Two ECLS-K Cohorts].'' October-December 2016, Vol. 2, No. 4, pp. 1–19 DOI: 10.1177/2332858416673617&lt;/ref&gt; Мындай бир жактуулуктун натыйжасында кыздардын математикадан көңүлү чөгүп, жакшы көрсөткүчтөргө ээ боло турган чөйрөлөргөө умтула башташат.
[[Файл:Expectations_of_an_ICT_career,_by_gender_(PISA_2015).svg|thumb|Жынысы боюнча маалымат жана коммуникация технология сферасында карьера күтүүлөрү (PISA 2015)]]
Ошол эле убакта 60тан ашык өлкөдө билим берүү тармагындагы гендер боюнча OECD отчетунда кыздар бирдей жөндөмдүүлүктөгү балдарга салыштырмалуу жогорку балл алаарын көрсөттү.&lt;ref&gt;OECD (2015), The ABC of Gender Equality in Education: Aptitude, Behaviour, Confidence, PISA, OECD Publishing. (англ.) http://dx.doi.org/10.1787/9789264229945-en &lt;/ref&gt; Окумуштуулар кыздар класста өзүн жакшы алып жүрүшөт жана бул мугалимдердин аларды кабылдоосуна таасир этет деп эсептешет. 

Ата-энелер уулдарынан кыздарына караганда STEM карьерасында иштешин күтүшөт, алар ошол эле жөндөмүн көрсөтүшөт. [[Чили|Чилидеги]], [[Мажарстан|Венгриядагы]] жана [[Португалия|Португалиядагы]] ата-энелердин 50% га жакыны уулдарынын STEM тармагында иштешин күтүшөт, бирок 20%дан азы кыздарынан да ушундай күтүшөт. Кореяда айырма болгону 7 пайызды түзөт.&lt;ref&gt;OECD. Early gender gaps drive career choices and employment opportunities (англ.) https://www.oecd.org/newsroom/early-gender-gaps-drive-career-choices-and-employment-opportunities.htm&lt;/ref&gt;

2016-жылы [[Улуу Британия|Улуу Британиянын]] Улуттук статистика бюросунун сурамжылоосу көрсөткөндөй, саламаттыкты сактоо тармагында ролдордун 56%ы аялдарга таандык, ал эми окутууда 68%. Депутаттардын 30%, ал эми каржы жана инвестиция тандоочуларынын 32%ын аялдар ээлейт. Табигый жана коомдук илимдин тармагында кызматкерлердин 43%ын  жана экология тармагында 42%ын аялдар түзөт.&lt;ref&gt;Walker, M.D. (2017) Gender equality in the Wildlife Trusts; Ecos: A review of conservation. 38(6). (англ.) https://www.academia.edu/35875487/Gender_equality_in_the_Wildlife_Trusts&lt;/ref&gt;

== Салматтыкты сактоодогу гендердик  теңсиздик ==
Дүйнөлүк Саламаттыкты сактоо уюмунун билдирүусүнө ылайык, Саламаттыкты сактоо уюмунун системасындагы гендердик теңсиздик негизги көйгөй бойдон калууда. Ооруканаларда, поликлиникаларда жана  фельдшердик-акушердик пункттарда иштегендердин 70%ын аялдар түзөт. Бирок, ошол эле учурда алар  бул жаатта жетекчилик кызматтын 25%ын гана ээлейт. Жетекчилик кызматтардагы мындай гендердик дисбаланс стереотиптерден, дискриминациядан жана теңсиздиктен келип чыккан деп эсептелет. Көбүнчө, “эркек” жана “аял” ролдорунун маданий энбелгилери  аялдардын лидерлик деңгээлине көтөрүлүүсүнө тоскоол болот.&lt;ref&gt;[https://www.who.int/ru/news-room/feature-stories/detail/10-key-issues-in-ensuring-gender-equity-in-the-global-health-workforce 10 основных проблем в области обеспечения гендерного равенства в кадровых ресурсах здравоохранения], 2019. (орус.)&lt;/ref&gt;

Аял медицина кызматкерлери да гендердик эмгек акыдагы ажырымга туш болушат, бул башка секторлорго караганда дүйнөлүк саламаттыкты сактоо секторунда орточо 25%дан  жогору. Медициналык аял кызматкерлер төмөн позицияны ээлейт жана аз акы төлөнүүчү жумуштарды аткарышат. 

Аял медицина кызматкерлери  көбүнчө бейкалыс мамилеге, дискриминацияга, ошондой эле сексуалдык асылууга дуушар болушат. Бул алардын карьерасына таасирин тийгизип, көп стресске жана моралдык жактан төмөн болушуна алып келиши мүмкүн. Көптөгөн өлкөлөрдө жумушта гендердик теңчилик үчүн негиз болгон мыйзамдар жана социалдык коргоо системалары жок, анын үстүнө эркек медицина кызматкерлери аялдарга караганда өз укуктарын коргогон кесиптик бирикмелерде көбүрөөк уюшулат.

== Дүйнөлүк диндердеги  гендердик теңсиздик ==
Диндеги [[Гендер|гендердик]] айырмачылыктарды ички жана тышкы деп бөлүүгө болот.  Ички диний маселелер тигил же бул диндин көз карашы тарабынан изилденип, ошондой эле эркектер менен аялдардын башкаруудагы, билим берүүдөгү, сыйынуудагы ролдору жана укуктары жөнүндө диний ишенимдерди, практикаларды камтышы мүмкүн. Ал эми тышкы диний маселелерди жалпысынан тигил же бул динди бөтөн адамдын көз карашы менен аныктаса болот.    

[[Христиан]] доктринасына ылайык, аял күйөөсүнө баш ийиши керек:&lt;blockquote&gt;Аялдар, күйөөлөрүңөргө Кудайга баш ийгендей баш ийгиле, анткени Иса Чиркөонүн башчысы … болгондой эле, күйөө аялдын башчысы.

— [https://azbyka.ru/biblia/?Eph.5:22 Еф. 5:22–25]&lt;/blockquote&gt;[[Ислам|Исламдын]] ыйык китеби болгон Куранда аял менен эркектин тең рухий жактан тең экендигин көрсөтөт. Куранда мындай дейт:&lt;blockquote&gt;«Эркек болобу, аял болобу, жакшылык кылгандар жана ыйман келтиргендер бейишке киришет жана эч качан зулумдук кылынышпайт.

– [https://quran-online.ru/4:124 Куран: 4:124]&lt;/blockquote&gt;Бирок ошол эле убакытта, исламдык Консерваторлор [[Куран|Куранда]]: «Эркектердин аялдардын үстүнөн бийлиги бар, анткени [[Аллах]] бирин экинчисинен жогору койгонбу? жана байлыктарын сактап калуу үчүн сарпташканы үчүн» айтылат деп, аялдардын укуктары үчүн күрөштө зыяндуу натыйжаларга алып келиши мүмкүн болгон аргументтер жана чечимдер менен чыгышат.

Постиндустриалдык коомдордо диний нормалардын жана баалуулуктардын  алсыздап баратканы байкалат. Бирок ошол эле учурда аялдарга болгон мамиле алардын кайсы диний жамааттарга жана конфессияларга киргенине жараша өзгөрүп турат. 
[[Файл:Dina_Ali_(cropped).jpg|thumb|{{iw|Дина Али Ласлумдун|Дина Али Ласлумдун|en|Dina Ali Lasloom}} акыркы белгилүү сүрөтү (солдо), 2017-жылдын 10-апрелинде, Саудиянын камкордук мыйзамдарынан качууга аракет кылган 24 жаштагы саудиялык аял.]]
[[Дин|Диндердин]] баарында консервативдик жана фундаменталисттик кз караштар бар, бирок заманбап дүйнөдө алардын таасири мыйзам менен чектелген. Кээ бир [[мусулман]] өлкөлөрүндө гана аялдарга белгилүү бир укуктарды колдонууга мыйзамдуу түрдө чектөө коюлган.&lt;ref&gt;[https://tcf.org/content/report/second-class-citizenship/ &quot;Second-Class Citizenship&quot;]. &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; The Century Foundation. April 4, 2017. Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt; [[Сауд Арабиясы|Сауди Арабияда]] 2017-жылы гана аялдарга камкорчусунун макулдугусуз билим берүү жана саламаттыкты сактоо сыяктуу мамлекеттик кызматтарды алууга жана унаа айдоого уруксат берилген. 2021-жылдын июнь айында Сауд Арабиясы аялдарга камкорчу эркектин уруксатысыз жалгыз жашоого уруксат бере баштаган.&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-women-live-alone-male-guardian-b1864267.html Saudi women allowed to live alone without permission from male guardian]. C. Skopeliti, 2021 &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt; Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

[[Гендер|Гендердин]] динге тийгизген таасирин дүйнө жүзү боюнча изилдөөлөр аялдардын эркектерге караганда динге көбүрөөк ишенээрин, бирок христиандар үчүн гендердик ажырым мусулмандарга караганда көбүрөөк экенин көрсөттү. Динге берилгендиктин негизги көрсөткүчтөрү боюнча, мусулман эркектер менен аялдардын диндүүлүк деңгээли христиан эркектерине жана аялдарына караганда көбүрөөк окшош. Мисалы, мусулмандардын намаз адаттары боюнча маалымат чогултулган 40 өлкөдө мусулман аялдар күн сайын мусулман эркектерге караганда орточо 2 пайыздык гана айырма менен көбүрөөк намаз окуй турганын билдиришкен.&lt;ref&gt;Pew Research Center. [https://www.pewresearch.org/religion/2016/03/22/the-gender-gap-in-religion-around-the-world/ The Gender Gap in Religion Around the World], 2016. (англ.) Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

[[Тарых|Тарыхтагы]] эң таасирдүү диний лидерлер – алардын ичинде Ыбрайым, Муса, [[Ыйса]], [[Мухаммед|Мухаммад]], Сиддхарта Гаутама ([[Будда]]) – эркектер. Көптөгөн диндер эркектерге гана дин кызматчы болууга уруксат беришет. Кээ бир конфессиялар бул чектөөнү акыркы жылжарда алып жатышат, мисалы [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарындагы]] көптөгөн ири диний конфессиялар аялдарга чиркөөлөргө жана синагогаларга пасторлук кылууга уруксат беришти жана 2012-жылы америкалык жыйналыштардын 11% аялдар жетектеген.&lt;ref&gt;Pew Research Center. [https://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/09/09/the-divide-over-ordaining-women/ The divide over ordaining women] 2014. (англ.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Исламдагы төрт мазхабдын аалымдары аялдар лидер боло албайт деген консенсуска келишкен. Кээ бир аалымдар аялдар деле лидердик позицияларды ээлей алат дегени менен, саясатта андай болушу мүмкүн эмес дешкен.&lt;ref&gt;Rohman, Arif. (2013). Women and Leadership in Islam: A Case Study in Indonesia. Int J Soc Sci, 16(1), 46-51, (англ.) https://ssrn.com/abstract=2304613, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2304613 &lt;/ref&gt;

== Жумуштагы гендердик теңсиздик ==
Иш жеринде гендердик теңсиздик ар кандай формарда болуп келатат -  алган маяна же кирешедеги адилетсиздик, карьералык өсүү мүмкүнчүлүгүндөгү диспропорциялар жана иш жериндеги сексуалдык ыдык көрсөтүү.

Кирешедеги гендердик ажырымдын негизги себеби аялдардын көбү аз маяна алган жумуштарда, ал эми эркектердин жогорку маяналуу жумушта иштегени болуп эсепелет.&lt;ref&gt;Global Gender Gap Report 2021. &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;https://www.weforum.org/reports/global-gender-gap-report-2021/infographics-ad8db6203f&lt;/ref&gt; Мисалы, билим берүү жана саламаттыкты сактоо тармагында аялдар басымдуулук кылган кесиптик топтор, ал эми архитектура жана инженерияда эркектер басымдуулук кылган кесип тобу. Билим берүү кесиптери инженердик кесиптерге караганда бир топ төмөн орточо айлык акыга ээ, бул эркектер менен аялдардын орточо эмгек акысындагы чоң айырмачылыктарды түшүндүрөт.&lt;ref&gt;State of the Gender Pay Gap Report, 2022. &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; https://www.payscale.com/research-and-insights/gender-pay-gap/#section14 Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Аялдар адатта эркектер үстөмдүк кылган профессионалдык жана башкаруучулук кызматтарда көбүрөөк маяна төлөнүүчү жумуштарда өздөрүнүн катышуусун көбөйтсө да, жалпысынан аялдар жумушчу күчүнүн үлүшүнө салыштырмалуу азыраак маяна төлөнүүчү кесиптерде ашыкча көрсөтүлүшүн улантууда. Бул эмгек акыдагы гендердик айырмачылыктарга салым кошуп келатат.&lt;ref&gt;Pew Research Center. Gender pay gap in U.S. held steady in 2020. (англ.) https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/05/25/gender-pay-gap-facts/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220506101425/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/05/25/gender-pay-gap-facts/ |date=2022-05-06 }} Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Кесиптик сегрегацияга гендердик стереотиптер таасир этиши мүмкүн. Мисал катары, аялдар көбүнчө камкор же математикадан начар деп кабылданышат. Мындай кабылдоолор кыздарды ишенимсиздикке алып келет дагы кыздар математика боюнча азыраак упай ала башташат, бул акыр аягында алардын STEM мансапка умтулуусунан тоскоол болушу мүмкүн. Ошо сыяктуу эле, кыздар үй-бүлөдө же коомчулукта балдарга же карыларга кам көрүү үмүтүнө көбүрөөк кабылышат. Акыр-аягы, бул чөйрөлөрдө жаштайынан алган көндүмдөрү аларды саламаттыкты сактоо жана билим берүү кызматкерлери сыяктуу кызматка багытталган карьерага түртүшү мүмкүн.&lt;ref&gt;Forbes. [https://www.forbes.com/sites/tomspiggle/2021/05/25/the-gender-pay-gap-why-its-still-here/?sh=222954df7baf The Gender Pay Gap: Why It’s Still Here], 2021. (англ.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Статистикалык дискриминация жумуш берүучүлөрдүн аялдарга белгилүу бир кесипке ээ болуу мүмкүнчүлүгүнөн баш тартуу ыктымалдуулугун көрсөтөт. Мисалы, аялдар күйөөгө чыкканда же кош бойлуу болгон кезде жумушун  таштап коюшат. Анын ордуна аялдарга кыймылды аз талап кылган жумуштар берилет.

=== Айнек шып ===
''Негизги макала [[Айнек шып]]''

Аялдардын карьерасына тоскоолдук кылат деп белгиленген айнек шып - адамдын социалдык же карьералык тепкичтен көтөрүлүүсүнө тоскоолдукту билдирген метафора - 1991 жылдан бери  “Айнек шып отчёту” чыккандан расмий түрдө кабыл алынды.&lt;ref&gt;[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED340653.pdf The Glass Ceiling Initiative], A Report. 1991, US Department of Labor.&lt;/ref&gt; Бул термин биринчи жолу 31 жаштагы Мэрилин Лоден иштеген аялдардын укуктарын кеңейтүү боюнча конференцияда айтты. Айнек шып аялдардын заманбап дүйнөдө өлкөлөрдүн бардыгында дагы эле каршышашып келген койгөй,теориялык жактан алганда, эч кандай дискриминациялык мыйзамдар же ачык тыюу салуулар болбосо деле бул көрүнбөгөн тосмодон өтүү кыйын.&lt;ref&gt;[https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/79348/GlassCeilingFactFindingEnvironmentalScan.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y Good for business: Making Full Use of the Nation's Human Capital], 1995. (англ.). A Fact-Finding Report of the Federal Glass Ceiling Commission Washington, D.C. Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Айнек шыптын пайда болушунун негизги себеби туруктуу коомдук стереотиптер болуп саналат деп эсептелет. Алар кылымдар бою патриархалдык коомдо жашап келишкен дагы дүйнө кескин өзгөргөндө, анын артынан өзгөрүүгө жете алышпайт.&lt;ref&gt;B. Dugan, J. L. Terner, F. Tagliarini, J. Bayless, H. Felber. [https://www.semanticscholar.org/paper/The-Glass-Ceiling%3A-Potential-Causes-and-Possible-Dugan-Terner/4d7cb2f387917506b08a781b9ea77ce8bfaeefdd The Glass Ceiling: Potential Causes and Possible Solutions] (англ.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Сексуалдык асылуулар ===
Сексуалдык [[Ыдык көрсөтүү|асылуу]] - бул жыныстык [[Дискриминация|дискриминациянын]] олуттуу көрүнүшү жана адам укуктарынын бузулушу. Эл аралык эмгек уюмунун Эксперттер комитети “сексуалдык асылуу кызматкерлердин абийирине, кадыр-баркына жана жыргалчылыгына шек туудуруу менен жумуштагы теңчиликке доо кетирет” деп белгилеген.&lt;ref&gt;ILO. [https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---gender/documents/briefingnote/wcms_738115.pdf Sexual harassment in the world of work] Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

Сексуалдык асылуу аялдардын эркектерге караганда азыраак киреше алышына себеп болушу мүмкүн. Мисалы, сексуалдык асылуу көбүнчө гендердик бийликтин тең эмес мамилелерине негизделгенин эске алсак, айлык акысы кардарлардан көз каранды болгон жумаштарда сексуалдык асылуусуна чыдабаган аял азыраак маяна алышы мүмкүн. Кээде асылуулар аялдарды жумуш убактысын кыскартууга же жумуштан кетүүгө түртөт. Жумушта калган жабырлануучулар үчүн сексуалдык асылуу аларды жогорку деңгээлдеги кызматтарга тоскоол кылышы мүмкүн.

Кыргызстанда ар бир төртүнчү аял жогорку окуу жайларда жана жумуш орундарында сексуалдык асылууга кабылганын билдирди. Изилдөө көрсөткөндөй, асылгууа кабылган учурлардын 80% мамлекеттик мекемелерде болот.&lt;ref&gt;Кыргыз сот аялдарынын ассоциациясы. [http://donors.kg/ru/5732-issledovanie-kazhdaya-chetvertaya-zhenshchina-podvergaetsya-seksualnym-domogatelstvam-na-rabochem-meste Краткие выводы и рекомендации по исследованию масштабов совершения сексуальных домогательств в отношении женщин и девушек в сфере трудовых и служебных отношений.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706070538/http://donors.kg/ru/5732-issledovanie-kazhdaya-chetvertaya-zhenshchina-podvergaetsya-seksualnym-domogatelstvam-na-rabochem-meste |date=2022-07-06 }} 2019, (орус.) Кирүү күнү: бугу айынын 6. 2022.&lt;/ref&gt; Учурда аялдарды жумуш ордунда кордоодон коргоонун эффективдүү механизмдери жок. 2021-жылы Жогорку Кеңештин аял депутаттары кызматкердин жеке кол тийбестигине болгон укугун коргоо, ошондой эле эмгек мамилелери чөйрөсүндө кызматкерди сексуалдык асылуудан коргоо максатында иштелип мыйзам долбоорун талкууга коюшкан.&lt;ref&gt;Ж. Жакыпбекова, [https://economist.kg/novosti/ekonomika/2021/08/04/kazhdaya-chetvertaya-zhenshhina-v-kr-podvergaetsya-domogatelstvam-na-rabote-chto-delat/ Каждая четвертая женщина в КР подвергается домогательствам на работе — Что делать?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928120535/https://economist.kg/novosti/ekonomika/2021/08/04/kazhdaya-chetvertaya-zhenshhina-v-kr-podvergaetsya-domogatelstvam-na-rabote-chto-delat/ |date=2022-09-28 }} (орус.) 2021. Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

== Гендердик теңсиздикке каршы күрөш ==
19-кылымдын аягынан баштап [[Европа]], [[Америка Кошмо Штаттары]], падышалык [[Орусия]] территорияларында аялдардын теңсиздигине каршы феминисттик ойлор калыптана баштаган. Феминисттик чыгармаларда айтылган жана аялдар кыймылынын практикасында ишке ашырылган идеялардын пайда болушунун башталышы француз аял [[Олимпия де Гуж]] тарабынан 1792-жылдагы «Аялдын жана жарандын укуктарынын декларациясы» болуп саналат. Ошол эле 1792-жылы [[Англия|Англияда]] Мэри Уоллстоукрафттын &quot;Аялдын баш ийүүсү жөнүндө&quot;, ал эми [[Германия|Германияда]] Теодор фон Хиппелдин &quot;Аялдардын жарандык абалын жакшыртуу боюнча&quot; эмгектери жарык көргөн. Ошентип, 18-кылымдын аягында келе жаткан феминизмдин “манифесттери” белгиленген.&lt;ref&gt;Е. Водопьянова. [https://cyberleninka.ru/article/n/evropeyskiy-feminizm-idei-i-dvizhenie/viewer Европейский феминизм: идеи и движение.] 2000.&lt;/ref&gt;

Бүгүнкү күндө дүйнөнүн көпчүлүк мамлекеттеринде гендердик теңсиздикке күрөш мамлекеттик политикага киргизилген. Гендердик маселелерди коомдун негизги агымына киргизүү концепциясы 1995-жылы [[Пекин|Пекинде]] ([[Кытай]]) өткөн [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] Аялдар боюнча IV Бүткүл дүйнөлүк конференциясында кабыл алынган Иш-аракет Платформасында гендердик теңчиликти илгерилетүү боюнча глобалдык стратегия катары так белгиленген. [[Гендердик теңчилик]] социалдык жана экономикалык өнүгүүнүн бардык чөйрөлөрүндө негизги максат экендигин камсыз кылуу зарылчылыгы.&lt;ref&gt;ILO. [https://www.ilo.org/public/english/bureau/gender/newsite2002/about/defin.htm Definition of Gender Mainstreaming] (англ.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;

2015 жылы [[БУУ]]нун Башкы Ассамблеясы тарабынан “бардыгы үчүн жакшы жана туруктуу келечек үчүн план” катары иштелип чыккан [[Туруктуу өнүгүү максаттары|туруктуу өнүгүү максаттарынын]] бешинчиси “Гендердик теңчиликти камсыз кылуу жана бардык аялдар менен кыздардын укуктарын кеңейтүү”.&lt;ref&gt;UN. [https://www.ilo.org/public/english/bureau/gender/newsite2002/about/defin.htm Goal 5: Achieve gender equality and empower all women and girls] Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt; Анын максаттары аялдарга жана кыздарга карата дискриминациянын, зомбулуктун бардык түрлөрүн токтотуу, эрте нике жана кыздарды сүннөткө отургузуу практикаларын жокы кылуу, Коммуналдык кызматтарды, инфраструктураны жана социалдык коопсуздук тармактарын камсыз кылуу жана акы төлөнбөгөн кам көрүү жана үй жумуштарын таануу жана баалоо,  чечимдерди кабыл алуунун бардык деңгээлдеринде аялдардын катышуусун камсыз кылуу, сексуалдык жана репродуктивдүү ден-соолукка жана репродуктивдүү укуктарга жалпы жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу, аялдарга экономикалык ресурстарга бирдей укуктарды берүү.

2021-жылы [[Кыргызстан]] [[Гендердик теңчилик|гендердик теңчиликке]] жетүүнүн стратегиясын иштеп чыккан.&lt;ref&gt;[https://mlsp.gov.kg/2021/11/10/kyrgyzstan-razrabotal-strategiyu-po-dostizheniyu-gendernogo-ravenstva-do-2030-goda/ Кыргызстан разработал стратегию по достижению гендерного равенства до 2030 года], 2021. (орус.). Кирүү күнү: бугу айынын 6, 2022.&lt;/ref&gt;  Ошондой эле, Кыргыз Республикасын 2040-жылга чейин өнүктүрүүнүн Улуттук стратегиясында гендердик багыттагы максаттар, милдеттер жана чаралар камтылган. Анын ичинде энелердин өлүмүн 25%га кыскартуу, балдардын жана аялдардын кызыкчылыктарын коргоо жана колдоо, мажбурлоо жана эрте никеге туруу практикасын, үй-бүлөлүк зомбулуктун бардык түрлөрүн токтотуу.

Гендердик теңсиздик менен күрөшүүнүн дагы бир мүмкүнчүлүгү заманбап маалыматтык-коммуникациялык технологиялар болуп саналат. Кылдаттык менен көзөмөлдөнгөн изилдөөдө аялдар санариптик технологияны эркектерге караганда көбүрөөк колдоноору көрсөтүлгөн. Санариптик маалыматтык-коммуникациялык технологиялар жумушка, билимге, кирешеге, саламаттыкты сактоо кызматтарына, катышууга, коргоого жана коопсуздукка жана башкаларга  жетүүнү камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүнө ээ экенин эске алганда, аялдардын бул жаңы коммуникация каражаттары менен табигый жакындыгы аялдарга социалдык дискриминация менен күрөшүү үчүн олуттуу мүмкүнчүлүк катары саналат.&lt;ref&gt;Hilbert, Martin. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/229361653_Digital_Gender_Divide_or_Technologically_Empowered_Women_in_Developing_Countries_A_Typical_Case_of_Lies_Damned_Lies_and_Statistics/citation/download Digital Gender Divide or Technologically Empowered Women in Developing Countries? A Typical Case of Lies, Damned Lies, and Statistics. Women's Studies International Forum.] 34. 479-489. 10.1016/j.wsif.2011.07.001. &lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
[[Категория:Феминизм]]
[[Категория:Аял укуктары]]
[[Категория:Адам укуктары]]
[[Категория:Сексизм]]
[[Категория:Гендер]]
[[Категория:Дискриминация]]
__INDEX__</text>
      <sha1>2y4ymbmxmh1rzvrcnzv77myrxourx5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132558</id>
    <revision>
      <id>650530</id>
      <parentid>649962</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T06:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7999" sha1="o06aap50o8icnd3rfj5489c26d8hwf7" xml:space="preserve">'''Дели''' ([[Кыргыз тили|кыргызча]]  - &quot;жинди&quot;) - 2008-жылдын 22-майында түркиялык Mor ve Ötesi рок-группасы Евровидение-2008 эл аралык сынагында Түркиянын атынан катышкан  ыр . Ырдын санариптик версиясы 2008-жылдын 15-февралында, ал эми сингл 2008-жылдын 22-майында жарык көргөн. Композиция Башыбозук альбомуна кирген. Музыканын жана сөздүн автору катары топтун мүчөлөрү өздөрү чыгышкан. Экинчи жарым финалда ыр 85 упай топтоп, 7-орунга ээ болду; финалда жалпы 137 упай менен 7-орунду ээледи.

== Ыр ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ '''Текст'''
! style=&quot;width:50%;&quot; | Түп нускасы (Түркчө)
! style=&quot;width:50%;&quot; | Кыргызча көркөм котормосу
|-
| Aranıyor sahibi ruhumun,&lt;br /&gt;Tam yerine mi düştüm?&lt;br /&gt;Direniyor faili tutkunun,&lt;br /&gt;Kızmış ve küsmüş.
| Изделүүдө жанымдын ээси,&lt;br /&gt;Так ордуна түштүмбү?&lt;br /&gt;Каршылашат кумардын күнөөкөрү,&lt;br /&gt;Ачууланып, таарынып.
|-
| Beni büyütün, ağlatmayın,&lt;br /&gt;Sevginiz nerde, övündüğünüz?&lt;br /&gt;Beni büyütün, ağlatmayın,&lt;br /&gt;Sahte düşlerle oyalamayın.
| Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,&lt;br /&gt;Сүйүүңөр кайда, мактанганыңар?&lt;br /&gt;Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,&lt;br /&gt;Жалган түштөр менен алдабагыла.
|-
| Bir yarım akıllı, bir yarım deli,&lt;br /&gt;Dört yanım akıllı, bir yanım deli.&lt;br /&gt;Herkes akıllı, bir ben deli,&lt;br /&gt;Bir ben deli, bir ben deli.
| Бир жарымым акылдуу, бир жарымым жинди,&lt;br /&gt;Төрт жагым акылдуу, бир жагым жинди.&lt;br /&gt;Баары акылдуу, жалгыз мен жинди,&lt;br /&gt;Жалгыз мен жинди, жалгыз мен жинди.
|}

=== Музыка ===
«Мор ве отеси» тобунун мучелеру да композиторлордун ролун аткарышты. Бир нече котормолор бар болгону менен, ырдын жазмасы түрк тилинде гана бар. Башыбозук альбомунда оригиналдуу композициядан тышкары анын Джихан Барыш аткарган ремикс варианты да бар.

== Видео ==
''Режиссёр Эзел Акай Дели'' ырынын клибине тартылган . Ал 2008-жылдын апрелинде жарык көргөн. &quot;Евровидение&quot; сынагынын финалына чейин YouTube сайтынын маалыматтарына таянуу менен жүргүзүлгөн статистика бул видео бардык сынактын катышуучуларынын эң көп көрүлгөн видеолорунун бири экенин көрсөттү. Аны 1,3 миллион адам көргөн. Видеоклип популярдуулугу боюнча экинчи орунду ээлеп, Испаниянын өкүлү Родольфо Чикиликуатрадан кийин Байла эль Чики-чики ырынын клиби менен экинчи орунду ээледи . 

== Сюжет ==
Видеонун сюжетине ылайык, топ көрксүз айкелдерге толгон чоң павильонго келишет. Павильондун ичинде жылып, алар ыр аткарышат. Бара-бара айкелдер жандана баштайт, музыканттар өздөрү да ошол эле айкелдерге айланат. Баары тынчып калганда павильонго музыкалык аспаптар менен дагы бир белгисиз топ келет.

== Диаграмманын орду ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''Диаграмма'''
!Орун
|-
|[[:ru:Турция|Түркиянын]] Топ 20 диаграммасы 
|8
|-
|Power Turk 
|23
|-
|Power turk TV 
|7
|-
|Türkiye Rock 
|3
|}

== Ошондой эле кара ==

* [[:ru:Турция_на_конкурсе_песни_Евровидение_2008|Түркия Eurovision 2008 ыр сынагында]]

== Шилтемелер ==

* [https://www.webcitation.org/652GjV9uk?url=http://www.morveotesi.com/ Mor ve Ötesi] (түрк) . — расмий веб-сайт (англис тилинде да бар) &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesi.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126002619/http://www.morveotesi.com/ |date=2012-01-26 }} , 28-январь, 2012-жыл.&lt;/small&gt;
* [https://www.webcitation.org/652GkJFsJ?url=http://www.morveotesiforum.com/ morveotesiforum] (түркчө) . - форум баракчасы &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesiforum.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315170438/http://www.morveotesiforum.com/ |date=2012-03-15 }} , 28-январь, 2012-жыл.&lt;/small&gt;
* [http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Mor ve Ötesi фан клубы] . — орус форумунун бети &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20081214134145/http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Архивделген] декабрь 14, 2008.&lt;/small&gt;

== Эскертүүлөр ==

# [https://www.webcitation.org/669XIFzqN?url=http://english.blic.rs/Culture-Showbiz/1920/Eurovision-2008-songs-on-YouTube- YouTube'дагы Eurovision 2008 ырлары] (англисче) . &lt;small&gt;Текшерилген күнү 2-март, 2009. [http://www.blic.rs/culture.php?id=1920 Түп нускасынан] архивделген, 2012-жылдын 14-мартында.&lt;/small&gt;  
# ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Turkish Top 20 Chart] . - 2008-жылдын 18-майындагы маалыматтар &lt;small&gt;. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20080330214151/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Архивделген] 30-март, 2008-жыл.&lt;/small&gt;
# ↑ [https://www.webcitation.org/669XJmYoz?url=http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Power turk Pop 40]. - 2008-жылдын 15-июнуна карата маалыматтар &lt;small&gt;. Кирүү күнү: 2008-жылдын 27-декабрында. [http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Түп нускасынан]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213195319/http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp |date=2013-02-13 }} архивделген , 2012-жылдын 14-мартында.&lt;/small&gt;
# ↑ [http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Power turk Pop 40] . - 2008-жылдын 16-июнуна карата маалыматтар &lt;small&gt;. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20070515044332/http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Архивделген] 15-май, 2007-жыл.&lt;/small&gt;
# ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Billboard Türkçe Rock Top 20] . - 2008-жылдын 29-декабрындагы маалыматтар &lt;small&gt;. Кирүү күнү: 2009-жылдын 28-январы. [https://web.archive.org/web/20080919035050/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Архивделген] 19-сентябрь, 2008-жыл.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>o06aap50o8icnd3rfj5489c26d8hwf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бириккен Араб Эмирликтеринин административдик-аймактык түзүлүшү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133411</id>
    <revision>
      <id>650540</id>
      <parentid>650354</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T08:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5111" sha1="dzpwy666vd3joq9b6kfehumvdu1qcyx" xml:space="preserve">[[Бириккен Араб Эмирликтери]] — жети эмирликтен ({{lang-ar|إمارات}} — ''имарат'', إمارة — ''имара'') турган [[Федерация|федеративдик]] мамлекет. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! №
!Желеги
! Аталышы
! Борбору
! Геокод
! Аянты,&lt;br&gt; км²
! Калкы (2008)&lt;ref&gt;[http://www.dubaifaqs.com/population-of-uae.php Census 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009110320/http://www.dubaifaqs.com/population-of-uae.php |date=2019-10-09 }}. Ministry of Economy and Planning, Government of the United Arab Emirates (2008)&lt;/ref&gt;
! Жыштыгы,&lt;br&gt; адам/км²
! Маалымат
|-
|'''1.'''
|[[Файл:Flag of Ajman.svg|100px]]
|[[Ажман (эмирлик)|Ажман]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101006025407/http://guide.theemiratesnetwork.com/living/ajman/ &lt;nowiki&gt;Ajman (City and Emirate) - Living in the United Arab Emirates [UAE] - TEN Guide&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{lang|ar|عجمان}}&lt;br&gt;''ʿAjmān''
|Ажман
|&lt;code&gt;'''AE-AJ'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 259
| align=&quot;right&quot; | 372 923
| align=&quot;right&quot; | 1439,86
|БАЭнин курамындагы эң кичинекей эмирлик. Курамында эки анклав бар: Масфут жана Манама.
|-
|'''2.'''
|[[Файл:Flag of Abu Dhabi.svg|100px]]
|[[Абу-Даби (эмирлик)|Абу-Даби]]&lt;br&gt;{{lang|ar|أبو ظبي}}&lt;br&gt;''ʾAbū Ẓabī''
|Абу Даби
|&lt;code&gt;'''AE-AZ'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 67 340
| align=&quot;right&quot; | 1 548 655
| align=&quot;right&quot; | 23,00
|Аянты боюнча БАЭнин курамындагы эң ири эмирлик болуп саналат. Эмирликтин административдик борбору Абу-Даби шаары, БАЭ да борбору болуп саналат&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abu Dhabi City Information and Travel Guide - Abu Dhabi.com |url=https://www.abudhabi.com/v/city-info/ |accessdate=2024-02-20 |archivedate=2018-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181120221106/https://www.abudhabi.com/v/city-info/ }}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''3.'''
|[[Файл:Flag of Dubai.svg|100px]]
|[[Дубай (эмирлик)|Дубай]]&lt;br&gt;{{lang|ar|دبي}}&lt;br&gt;''Dubayy''
|[[Дубай]]&lt;ref&gt;[https://www.emirates.com/english/destinations_offers/discoverdubai/aboutdubai/dubaihistory.aspx Dubai history | About Dubai | Discover Dubai | Emirates]&lt;/ref&gt;
|&lt;code&gt;'''AE-DU'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 3885
| align=&quot;right&quot; | 1 770 533
| align=&quot;right&quot; | 455,74
|БАЭ курамындагы калкынын саны боюнча биринчи орундагы эмирлик.
|-
|'''4.'''
|[[Файл:Flag of the United Arab Emirates.svg|100px]]
|[[Фужейра (эмирлик)|Эль-Фуджайра]]&lt;br&gt;{{lang|ar|الفجيرة}}&lt;br&gt;''Al-Fujayrah''
|Эль-Фужайра
|&lt;code&gt;'''AE-FU'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 1166
| align=&quot;right&quot; | 137 940
| align=&quot;right&quot; | 118,30
|БАЭнин курамындагы эң жаш эмирлик.
|-
|'''5.'''
|[[Файл:Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg|100px]]
|[[Рас-аль-Хайма (эмирлик)|Рас эль-Хайма]]&lt;br&gt;{{lang|ar|رأس الخيمة}}&lt;br&gt;''Raʾs al-Ḫaymah''
|Рас эль-Хайма
|&lt;code&gt;'''AE-RK'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 1683
| align=&quot;right&quot; | 171 903
| align=&quot;right&quot; | 102,14
|
|-
|'''6.'''
|[[Файл:Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg|100px]]
|[[Шаржа (эмирлик)|Шаржа]]&lt;br&gt;{{lang|ar|الشارقة}}&lt;br&gt;''Aš-Šāriqah''
|Шаджа
|&lt;code&gt;'''AE-SH'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 2590
| align=&quot;right&quot; | 895 252
| align=&quot;right&quot; | 345,66
|Курамына эксклавдарды камтыйт: Кальба, Дибба Аль-Изн жана Корфаккан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120425092733/http://halcrow.com/40years.ae/?page_id=160 Sharjah | 40 years of the UAE]&lt;/ref&gt;.
|-
|'''7.'''
|[[Файл:Flag of Umm al-Qaiwain.svg|100px]]
|[[Умм эль-Кайвайн (эмирлик)|Умм эль-Кайвайн]]&lt;br&gt;{{lang|ar|أم القيوين}}&lt;br&gt;''ʾām ālqywyn''
|Умм эль-Кайвайн
|&lt;code&gt;'''AE-UQ'''&lt;/code&gt;
| align=&quot;right&quot; | 777
| align=&quot;right&quot; | 69 936
| align=&quot;right&quot; | 90,01
|
|}

== Дагы окуңуз ==
*[[Абу-Даби (эмирлик)|Абу-Даби]]
*[[Ажман (эмирлик)|Ажман]]
*[[Дубай (эмирлик)|Дубай]]
*[[Рас-аль-Хайма (эмирлик)|Рас-аль-Хайма]]
*[[Умм эль-Кайвайн (эмирлик)|Умм эль-Кайвайн]]
*[[Фужейра (эмирлик)|Фужейра (Эль-Фужайра)]]
*[[Шаржа (эмирлик)|Шаржа]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20150721223503/http://standart-3166-2.ru/3166_2/obedinennie-arabskie-emiraty-ae.htm Бириккен Араб Эмирликтеринин административдик-аймактык түзүлүшү]

[[Категория:БАЭ административдик-аймактык түзүлүшү]]</text>
      <sha1>dzpwy666vd3joq9b6kfehumvdu1qcyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алжир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136669</id>
    <revision>
      <id>650534</id>
      <parentid>645060</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T07:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17541" sha1="a4ztbj1nh1d3o803tvfy016qra3skuh" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                                    = 
 |Дата1                                    = 
 |Этап2                                    = 
 |Дата2                                    = 
 |Этап3                                    = 
 |Дата3                                    = 
 |Этап4                                    = 
 |Дата4                                    = 
 |Этап5                                    = 
 |Дата5                                    = 
 |Макамы                                   = 
 |Негизделген                              = 
 |Макамы                                   = 
 |Кыргызча аталышы                         = Алжир Эл Демократиялык Республикасы
 |Расмий аталышы                           = {{lang-ar|اَلْجُمهُورِيَّة اَلْجَزَائِرِيَّة اَلدِّيمُقرَاطِيَّة اَلشَّعبِيَّة}}&lt;br&gt;{{Lang-ber|ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ}}
 |Мамлекеттик дини                         = [[Ислам]]
 |Герб                                     = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg
 |Желек                                    = Flag of Algeria.svg
 |Гимн аталышы                             = {{lang-ar|قَسَمًا}} (Биз ант беребиз)
 |Аудио                                    = National Emblem of Algeria.svg
 |Урааны                                   = من الشعب و للشعب(Элимден элим үчүн)
 |Башкаруу формасы                         = [[аралаш республика]]
 |Картада                                  = Algeria (orthographic projection).svg
 |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 15|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 3|lon_min = 27|lon_sec = 0
 |region        = DZ
 |CoordScale    = 
 |Тили                                     = [[араб тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү                        = [[05-июнь]] [[1962-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды                      = [[Франция|Франциядан]]
 |Борбор шаары                             = [[Алжир (шаар)|Алжир]]
 |Ири шаарлар                              = Алжир, Оран, Константина, Жельфа, Батна, Сетиф, Бежая, Аннаба
 |Башчыларынын милдеттери                  = Президент&lt;br&gt;Премьер-министр&lt;br&gt;Парламент төрагасы
 |Башчылары                                = Абдельмажид Теббун&lt;br&gt;Назир Ларбави&lt;br&gt;Салах Гужил
 |Аянты                                    = 2 381 741
 |Суу пайызы                               = 
 |Аянты боюнча орду                        = 10-орун
 |Калкы                                    = 46 700 000
 |Калкы боюнча орду                        = 33-орун
 |Калкты каттоо жылы                       = 2024
 |Калктын жыштыгы                          = 19
 |Калкынын жыштыгы боюнча орду             = 171-орун
 |ИДӨ (САМ)                                = 768,52 млрд
 |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы                   = 2024
 |ИДӨ (САМ) боюнча орду                    = 39-орун
 |ИДӨ (САМ) ар бир жанга                   = 16,483 
 |ИДӨ (номинал)                            = 266,78 млрд
 |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы               = 2024
 |ИДӨ (номинал) боюнча орду                = 50-орун
 |ИДӨ (номинал) ар бир жанга               = 5,722
 |Акча бирдиги                             = [[Алжир динары]]
|АДӨИ                                     = {{Өсүү}}0,745
 |АДӨИ деңгээли                            = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''
 |АДӨИ боюнча орду                         = 93-орун
 |Учак компаниясы                          =
 |ЭОК                                      = ALG
 |ISO                                      = DZ
 |Этнохороним                              = алжир, алжирлик
 |Домени                                   = [[.dz]]
 |Телефон коду                             = 213
 |Убакыт аралыгы                           = [[UTC+01:00|+01:00]]
 |Штрих коду                               = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Algeria|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Алжир''' ({{lang-ar|الجَزائِر}}); расмий аталышы — '''Алжир Эл Демократиялык Республикасы''' ({{lang-ar|اَلْجُمهُورِيَّة اَلْجَزَائِرِيَّة اَلدِّيمُقرَاطِيَّة اَلشَّعبِيَّة}}, {{Lang-ber|ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ}}) — Түндүк Африкадагы мамлекет. Аянты боюнча Африканын эң чоң  мамлекети. Аянты 2 381 741 км² барабар&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Алжир |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/ |accessdate=2025-03-16 |archivedate=2021-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104184359/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/ }}&lt;/ref&gt;.

Алжир батышынан [[Марокко]], түштүк-батышынан [[Мавритания]] жана [[Мали]], түштүк-чыгышынан [[Нигер]], чыгышынан [[Ливия]] жана [[Тунис]] менен чектешет. Өлкөнүн көпчүлүк бөлүгү [[Сахара]] чөлүндө жайгашкан. 

Борбору — Алжир шаары. Мамлекеттик тилдери — араб тили жана алжир стандартындагы бербер тили.

== Географиясы ==
[[Файл:Djurdjura_mountains.jpg|left|thumb|250x250px|Бабор тоолору]]
[[Файл:Dune_de_sable_au_parc_Culturel_De_l'Ahaggar_crop.jpg|left|thumb|250x250px|Ахаггар маданий паркы]]
[[Файл:Atlar.JPG|left|thumb|250x250px|Алжирдин токойлуу тоолору]]
Алжир - бул түндүк Африкадагы кеңири аймакты камтыган өлкө. Жер ортолук деңизине чыккан жээк сызыгы 998 километрге созулуп жатат&lt;ref&gt;[https://statbase.ru/data/dza-length-of-coastline/ Statbase. Алжирдин жээк тилкесинин узундугу]&lt;/ref&gt;.  Алжирдин аймагында көп түрдүү географиялык ландшафттар кездешет, алар саздардан чөлдөргө, тоо кыркаларынан түндүк жээк аймактарына чейин ар кандай болот.

Алжирдин аймагын эки геологиялык аймактан турат — платформалык сахара жана катмарлуу атлас. Сахара чөлү өлкөнүн 80% ээлейт жана кумдуу (Чоң Батыш Эрг, Чоң Чыгыш Эрг, Игиди, Эрг-Шеш) жана таштактуу (Танезруфт, Тингерт, Тадемаит, Эль-Эглаб) бөлүктөрүнөн турат. Алжир Сахарасынын түштүк-чыгышында Ахаггар тоо кыркалары орун алган жана бул тоо кыркаларында Алжирдин эң бийик чекити болгон  Тахат тоосу (2908 м) жайгашкан&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Алжир Сахарасынын түндүгү деңиз деңгээлинен 26 м төмөн жайгашкан жана бул аймакта Шотт-Мелгир туздуу көлү орун алган.

Алжирдин түндүгүндө Атлас тоолорунун Телль-Атлас жана Сахара Атласы тоо кыркалары бири-бирине параллель жайгашкан жана бийик жарлар, терең капчыгайлар менен менен бири-биринен бөлүнүп турат. Атлас тоолорунун курагы анын жогорку сейсмикалуулука туруштук берүүсүнө жөндөмдү кылат. Бул аймактардагы акыркы кыйратуучу күчкө ээ болгон жер титирөө 2003-жылы катталган. Телль-Атлас тоо кыркаларынын этектеринин тар тилкесинде өлкөнүн калкынын 93% жашаарын эске алганда, жер титирөөлөр абдан көп зыян келтирет.

Алжирдин бардык дарыялары жаан-чачындуу мезгилдерде гана толгон убактылуу дарыялар. Өлкөнүн түндүгүндөгү дарыялар [[Жер ортолук деңиз|Жер Ортолук деңизине]] куят, калгандары Сахаранын кумдарына сиңип жок болуп кетет. Бардык дарялар жана сайлар сугат иштерине жана калкты суу менен камсыздоо үчүн колдонулат, ал үчүн нече суу сактагычтар жана ГЭСтер курулган. Ири дарыясы — Шелифф (700 км)&lt;ref&gt;[https://www.syl.ru/article/375194/krupneyshie-reki-i-ozera-aljira-opisanie SYL. Алжирдин ири дарыялары]&lt;/ref&gt;.

Алжирдин аймагы мунайга, газга, кара жана түстүү металлдардын кендерине, марганецке, фосфоритке бай&lt;ref&gt;[https://airowlin.github.io/large_countries/html/Algeria.html#t5 Алжирдин жаратылыш ресурстары]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Климаты ===
[[Файл:Dunes_of_Algeria.jpg|left|thumb|250x250px|Алжирдеги чөлдөр]]Алжирдин климаты өлкөнүн географиялык жайгашуусуна жана рельефине жараша ар түрдүү болуп өзгөрүп турат. Негизинен, Алжирде үч негизги климаттык аймак бар: Жер Ортолук деңиз жээги, Телль-Атлас тоо кыркалары жана Сахара чөлү.

Жер Ортолук деңиз жээгинде субтропикалык, жер ортолук деңиз климаты басымдуу. Бул аймакта жай мезгили кургак жана ысык болуп, кышы жылуу жана жаанчыл өтөт. Мисалы, Алжир шаарынын аймагында температура жыл бою 6°C — 30°Cге чейин өзгөрүп, сейрек учурларда 2°C чейин төмөндөп же 34°C чейин көтөрүлүп турат. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү бул аймакта 400дөн 1200 ммге чейин жетет&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://ru.weatherspark.com/y/48929/%D0%9E%D0%B1%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B2-%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80-%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B3%D0%BE%D0%B4 Weather Spark. Алжирдин жылдык аба ырайы]&lt;/ref&gt;. ​

Телль-Атлас тоо кыркаларынын аймагында климат жарым чөлдүү мүнөзгө ээ, мында температуранын күндүзгү жана түнкү көрсөткүчтөрү ортосундагы айырмачылык чоң. Кыш мезгилинде бул аймакта кар жаашы мүмкүн, бирок кар түшкөн мезгил адатта 2–3 жумага гана созулат.

Сахара чөлүндө тропикалык, чөл климаты өкүм сүрөт. Бул аймакта жайында күндүзгү температура +40°C чейин жетип, түнкүсүн +20°C чейин төмөндөйт. Кыш мезгилинде күндүз температура +20°C чамасында болуп, түнкүсүн 0°Cден төмөн түшүшү мүмкүн. Жаан-чачын дээрлик жокко эсе, жылдык жаан-чачындын көлөмү 0 — 50 ммге чейин гана&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Флорасы жана фаунасы ===
[[Файл:Abies_numidica_02_by_Line1.jpg|thumb|333x333px|Алжир шибееси (пихта)]]
Алжирдин өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсу өлкөнүн географиялык жана климаттык шарттарына жараша олуттуу түрдө айырмаланат&lt;ref&gt;[https://natworld.info/nauki-o-prirode/priroda-alzhira Природа Мира. Алжирдин табияты, флорасы жана фаунасы — мүнөздөмөлөрү жана сүрөттөрү]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

Жер Ортолук деңиз жээгинде жана Атлас тоо кыркаларында өсүмдүктөрдүн ар түрдүү түрлөрү өсөт. Жээк тилкеде субтропикалык өсүмдүктөр, анын ичинде зайтун дарактары, цитрус өсүмдүктөрү, олеандр жана лавр өсүмдүктөрү көп. Тоо кыркаларында арчалар, эмендер жана башка жалбырактуу жана ийне жалбырактуу дарактар кездешет&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Алжирдин жаратылышы |url=https://geographyofrussia.com/priroda-alzhira/ |accessdate=2025-03-24 |archivedate=2024-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001234250/https://geographyofrussia.com/priroda-alzhira/ }}&lt;/ref&gt;.

Сахара чөлүндө флора өтө чектелүү, негизинен кургакчылыкка туруктуу өсүмдүктөр жана сууну топтоочу өсүмдүктөр (мисалы, кактустар) басымдуулук кылат. Айрым жерлерде оазистерде финик пальмаларын кездештирсе болот&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
[[Файл:Lupaster.png|thumb|250x250px|Түндүк Африка карышкыры]]
Жер Ортолук деңиз жээгинде жана Атлас тоо кыркаларында жашаган жапайы жаныбарлардын арасында карышкырлар, чөөлөр, түлкүлөр, коендор жана жапайы камандар бар. Ошондой эле, ар түрдүү канаттуулар — бүркүттөр, үкү жана башка жырткыч куштар көп кездешет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Сахара чөлүндө жаныбарлардын түрлөрү көбүнчө кургакчылыкка ыңгайлашкан. Жапайы төөлөр, гепарддар, фенек түлкүлөрү жана чөл сүлөсүндөрү кездешет. Ошондой эле, жыландар, кескелдириктер сыяктуу сойлоп жүрүүчүлөр көп&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Алжирдеги көптөгөн жаныбарлар жана өсүмдүктөр адам ишмердүүлүгү, климаттын өзгөрүшү жана аймактардагы айыл чарба иштеринин кеңейиши менен коркунучка кабылып жатат. Айрыкча Атлас тоо кыркаларындагы жана Сахара чөлүндөгү кээ бир жаныбарлар жоголуу коркунучунда турат&lt;ref&gt;[https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/DZA/home/overview/ FAO. Алжир]&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.el-mouradia.dz/ar/home Алжир Өкмөтү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240706234600/https://www.el-mouradia.dz/ar/home |date=2024-07-06 }}
* [https://www.ons.dz/ Улуттук статистика башкармалыгы]
* [https://www.mfa.gov.dz/en/discover-algeria/history-of-algeria Тышкы иштер министрлиги]
* [https://visitalgeria.dz/ Алжирдин саякат жана туризм порталы]
* [https://bawabatic.dz/ Мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250420000101/https://bawabatic.dz/ |date=2025-04-20 }}
{{stub}}
{{Африка өлкөлөрү}}
[[Категория:Мамлекеттер арип боюнча]]
[[Категория:Алжир]]</text>
      <sha1>a4ztbj1nh1d3o803tvfy016qra3skuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>650500</id>
      <parentid>650455</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T12:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>650500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24760" sha1="sux5nljn6vw5sgyr6gtvmozndp2r29h" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13940}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12819}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11072}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baydastann&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5980}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4960}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4503}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|QECUB]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1447}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:882}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:612}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:526}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:436}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|Ulan A]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 115 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 116 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 117 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 118 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 119 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 120 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 121 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 122 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 123 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 124 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 125 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>sux5nljn6vw5sgyr6gtvmozndp2r29h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Руандадагы геноцид</title>
    <ns>14</ns>
    <id>137079</id>
    <revision>
      <id>650553</id>
      <parentid>512940</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Геноцид|Геноцид]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>650553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="sch5l520zwmez9lnmzheoo7s293xoml" xml:space="preserve">{{Негизги макала|Руандадагы геноцид}}

[[Категория:Геноцид]]</text>
      <sha1>sch5l520zwmez9lnmzheoo7s293xoml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>650502</id>
      <parentid>650457</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T12:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>650502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6949" sha1="tebk19ykegtr57cvlaoo0wsdm1ppl7t" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114962}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35686}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;EmausBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7217}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1158}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1135}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>tebk19ykegtr57cvlaoo0wsdm1ppl7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>650501</id>
      <parentid>650456</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T12:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>650501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24301" sha1="h8fi4kj2169yh9ikbhhyx0mar7yeiti" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114962}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35686}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13940}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12819}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11072}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;EmausBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8508}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baydastann&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7217}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5980}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4960}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4503}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|QECUB]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1447}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1158}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1135}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:882}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:612}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:526}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:436}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 126 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 142 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>h8fi4kj2169yh9ikbhhyx0mar7yeiti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ислам мамлекетинин динары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138052</id>
    <revision>
      <id>650510</id>
      <parentid>648678</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:1_дірхам,_срібло.jpg|1_дірхам,_срібло.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|]].</comment>
      <origin>650510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10920" sha1="pxpw0a99nm5tx9oy705qcby4bf3dy05" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
|[[Файл:10_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:20_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:10_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:1_динар,_золото.jpg|120x120px]]
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>pxpw0a99nm5tx9oy705qcby4bf3dy05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650511</id>
      <parentid>650510</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:1_динар,_золото.jpg|1_динар,_золото.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|]].</comment>
      <origin>650511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10868" sha1="ewdfyrjyu3uz69dxbmbatcfoq49akb1" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
|[[Файл:10_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:20_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:10_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>ewdfyrjyu3uz69dxbmbatcfoq49akb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650512</id>
      <parentid>650511</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:10_дірхамів,_срібло.jpg|10_дірхамів,_срібло.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 202</comment>
      <origin>650512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10809" sha1="658x0tpxr3z8rlao3moc2llb3251um8" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
|[[Файл:10_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:20_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>658x0tpxr3z8rlao3moc2llb3251um8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650513</id>
      <parentid>650512</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:10_філсів,_мідь.jpg|10_філсів,_мідь.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|]].</comment>
      <origin>650513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10758" sha1="nhbrxspocjsad65muhcqdywmm1shq12" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
| 
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:20_філсів,_мідь.jpg|120x120px]]
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>nhbrxspocjsad65muhcqdywmm1shq12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650514</id>
      <parentid>650513</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:20_філсів,_мідь.jpg|20_філсів,_мідь.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|]].</comment>
      <origin>650514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10707" sha1="6cowurjir8mn59kkw4j4gl9m4obztbm" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
| 
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_дірхамів,_срібло.jpg|120x120px]]
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>6cowurjir8mn59kkw4j4gl9m4obztbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650515</id>
      <parentid>650514</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T15:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:5_дірхамів,_срібло.jpg|5_дірхамів,_срібло.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|</comment>
      <origin>650515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10649" sha1="b8c7xdow8qfw8t4una15ayqikw39r87" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   = 5 динарів, золото.jpg
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
| 
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
|[[Файл:5_динарів,_золото.jpg|120x120px]]
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>b8c7xdow8qfw8t4una15ayqikw39r87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650516</id>
      <parentid>650515</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T16:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:5_динарів,_золото.jpg|5_динарів,_золото.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Media missing permission as of 26 January 2026|]]</comment>
      <origin>650516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10558" sha1="s86b79l7thskpl6pzi5uj1o5v1zed9x" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Ислам мамлекетинин динары
 |Расмий аталышы          = {{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Ислам мамлекетинин динары
 |ISO-en                  = 
 |ISO-fr                  = 
 |Сүрөт                   =
 |Сүрөт2                  = 
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = 
 |ISO сандык              = 
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Ислам мамлекети}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Дирхам
 |Шайкештик1              = 
 |Турат2                  = Филс
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  =
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1 жана 5 динар&lt;br&gt;1, 5 жана 10 дирхам&lt;br&gt;10 жана 20 филс
 |Банкноттор              = жок
 |Киргизилди              = [[2015-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Ислам каржы үйү башкармалыгы
 |Борбордук банк_сайт     = 
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = [[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Coins of the Islamic State of Iraq and the Levant
|Инфляция                 = 
|Жыл                      = 
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Ислам мамлекетинин динары''' ({{lang-ar|الدينار الدولة الإسلامية}}) — Ислам мамлекети тобунун валютасы. Бул валюта Ислам мамлекети тобу тарабанын мамлекет деп жарыяланган жана башка мамлекеттер тарабынан таанылбаган аймактардагы таанылбаган валюта болуп саналат. Ислам мамлекетинин динары 4,25 грамм алтындан турган ислам алтын динарынын концепциясында негизделген. Динар менен бирге 2 грамм күмүшкө барабар күмүш дирхамдар жана жез филстер дагы чыгарылган.  

== Тарыхы ==
Ислам мамлекети 2014-жылдын 13-ноябрында өзүнүн валютасын түзүү планын жана алтын, күмүш жана жез монеталарын чыгаруу пландарынын долбоорлорун жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/14/isis-gold-silver-copper-islamic-dinar-coins The Guardian. Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper]&lt;/ref&gt;.

2015-жылдын 24-июнунда мурда жарыяланган динар монеталары чыгарыла тургандыгы жарыяланган&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/islamic-state-to-mint-dinar-coins/a-18063560 DW. Islamic State currency]&lt;/ref&gt;. Динардын пландаштырылган алмашуу курсу болжол менен 139 АКШ долларына барабар деп белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.iraqoilreport.com/daily-brief/iraq-isis-features-21carat-gold-dinar-domination-16362/ Iraq: ISIS features 21carat gold dinar domination]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11418966/Islamic-State-planning-to-use-Libya-as-gateway-to-Europe.html The Telegraph. Islamic State 'planning to use Libya as gateway to Europe']&lt;/ref&gt;.

Эксперттер бул валютаны киргизүүнүн эки максатын бар деп белгилешкен. Биринчиси - пропаганда, экинчиси - Ислам мамлекети тобунун жетекчилери бул топко мамлекеттүүлүктүн дагы бир атрибутун берүү каалоосу. Ислам мамлекетинин өкүлдөрү жаңы валютаны киргизүү  «мусулмандарга батыштын таңуулаган каржы системасынан» көз карандысыз болууга мүмкүндүк берет деп билдиришкен.

2015-жылдын аягында түрк полициясы [[Газиантеп|Газиантепте]] Ислам мамлекетинин динарынын монеталарын чыгарган, жер астында жайгашып, мыйзамсыз жана жашыруун иштеген зээркананы жапкан. 

Сириядагы Ислам мамлекетинин көзөмөлүндөгү аймактарда Ислам мамлекетинин расмий өкүлдөрү Сирия валютасынын жүгүртүлүшүнө тыюу салып, аны дирхамдар жана филстер менен алмаштырышкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, эгер кимдир бирөөдөн фунт табылса, алар конфискацияланган же жок кылынган, ал эми алардын ордуна бир нече филс же дирхам берилген.

Ислам мамлекетинин динары монета түрүндө гана чыгарылган, банкноттор чыгарылган эмес.

== Монеталар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center&quot; width=&quot;100%&quot;
!Сүрөт
!Номинал
!Материал
!Диаметр
(мм)
!Калыңдыгы
(мм)
!Салмагы
(г)
!Кыры
(гурт)
!Аверс
!Реверс
!Тираж
!Зээркана
|-
| 
|10 фил
|жез
|29
|3
|10
|жылмакай
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|жарым ай, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|20 филс
|жез
|37
|2,6
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|үч пальма, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 дирхам
|күмүш
|18
|1
|2
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|найза жана калкан, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|5 дирхам
|күмүш
|26
|2,3
|10
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Дамасктагы ак маяк, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|10 дирхам
|күмүш
|38
|2,4
|20
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|Аль-Акса мечити, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|1 динар
|алтын-875
|19
|1,15
|4,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|7 машак, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|-
| 
|5 динар
|алтын-875
|29
|2,3
|21,25
|кесикче
|эмитент, монетанын курамындагы таза металлдын салмагы, номинал
|дүйнө картасы, номинал (сан), чыгарылган жылы
|белгисиз
|[[Газиантеп|Газиантептеги]] мыйзамсыз иштеген зээркана
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20141115085600/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/14/islamic-state-currency_n_6157008.html#selection-5995.0-5995.53 Islamic State Plans To Start Minting Its Own Currency]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>s86b79l7thskpl6pzi5uj1o5v1zed9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атаев Халыкберды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151940</id>
    <revision>
      <id>650538</id>
      <parentid>645192</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T08:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>650538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9534" sha1="90hy70abgb8awsl1kojixxksn63d26p" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Атаев Халыкберды
|расмий ысымы                       = {{lang-tk|Halykberdy Ataýew}}
|сүрөтү                             = 
|туурасы                            = 
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|Түркмөнстан}}

|желек                              = Emblem of Turkmenistan.svg 
|желек2                             = Flag of Turkmenistan.svg
|президент                          = 
|кызматы                            = Түркмөнстандын социалдык камсыздоо министри
|иш баштоо убагы                    = 6-январь 1995
|иш аяктоо убагы                    = 4-февраль 1997
|андан мурунку инсан                = 
|андан кийинки инсан                = 

|желек_2                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_2                           = Flag of Turkmenistan.svg
|президент_2                        = 
|кызматы_2                          = Түркмөнстандын тышкы иштер министри
|иш баштоо убагы_2                  = 4-август 1992
|иш аяктоо убагы_2                  = 6-январь 1995
|андан мурунку инсан_2              = 
|андан кийинки инсан_2              = 

|желек_3                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_3                           = Flag of Turkmenistan.svg
|кызматы_3                          = Түркмөнстандын Жогорку Сотунун төрагасы
|иш баштоо убагы_3                  = 1991
|иш аяктоо убагы_3                  = 4-август 1992
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = 

|желек_4                            = 
|желек2_4                           = 
|кызматы_4                          = 
|иш баштоо убагы_4                  = 
|иш аяктоо убагы_4                  = 
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = 

|желек_5                            = 
|желек2_5                           = 
|кызматы_5                          = 
|иш баштоо убагы_5                  = 
|иш аяктоо убагы_5                  = 
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = 
|желек2_6                           = 
|кызматы_6                          = 
|иш баштоо убагы_6                  = 
|иш аяктоо убагы_6                  = 
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = 
|андан кийинки инсан_6              = 

|желек_7                            = 
|желек2_7                           = 
|кызматы_7                          = 
|иш баштоо убагы_7                  = 
|иш аяктоо убагы_7                  = 
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = 
|андан кийинки инсан_7              = 

|туулган жылы                       = 1942
|туулган жери                       = [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]], [[Ашгабат облусу|Ашхабад облусу]], Ашхабад району, Кыпчак айылы
|каза болгон жылы                   = 
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = Жети баланын атасы
|партиясы                           = 
|билими                             = Максим Горький атындагы Түркмөн мамлекеттик университети (1963)
|кесиби                             = юрист
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = 
|сыйлыктары                         = [[Файл:TM Med Watana bolan soygusi ucin rib.png|25px]]&quot;Ата Мекенди сүйгөндүгү үчүн&quot; медалы (1996)
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Атаев Халыкберды''' ({{lang-tk|Halykberdy Ataýew}}; 1942, [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]], [[Ашгабат облусу|Ашхабад облусу]], Ашхабад району, Кыпчак айылы) — түркмөн мамлекеттик ишмери. [[Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги|Түркмөнстандын тышкы иштер министри]] (1992–1995)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://centrasia.org/person2.php?st=1013880034#gsc.tab=0 CentrAsia. АТАЕВ Халыкберды]&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==
1942-жылы Түркмөн ССРинин Ашхабад облусунун Ашхабад районундагы Кыпчак айылында туулган.

1963-жылы Түркмөн мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин бүтүрүп, юридикалык билим алган.

Университетти аяктагандан кийин, 1963-жылдан 1968-жылга чейин Соттук кызматтар бөлүмүндө аудитор, андан кийин Түркмөн ССРинин Жогорку Сотунун даттануулар бөлүмүндө улук консультант болуп иштеген&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://labyrinth-002-site1.ftempurl.com/content/card.asp?cardid=36088 Лабиринт. АТАЕВ Халыкберды]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 1968-жылдан 1970-жылга чейин Небит-Даг шаарында элдик судья, ал эми 1970-жылдан 1972-жылга чейин Тежен райондук элдик сотунун улук элдик судьясы болгон. Ал 1972-жылдан 1974-жылга чейин Түркмөн ССРинин Жогорку Сотунун мүчөсү болгон. Дээрлик он беш жыл (1974-жылдан 1988-жылга чейин) Красноводск облустук сотунун төрагасы болуп иштеген&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1988-жылдан 1989-жылга чейин Түркмөн ССРинин юстиция министринин орун басары&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1989-жылдан 1991-жылга чейин Түркмөн ССРинин юстиция министри&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://sovnarkom.su/TSSR.html Туркменская Советская Социалистическая Республика. Персональный состав (1925-1991)]&lt;/ref&gt;.

1991-жылдан 1992-жылдын 4-августуна чейин Түркмөнстандын Жогорку Сотунун төрагасы. Түркмөнстандын Конституциясынын долбоорлоочуларынын бири. Өлкөнүн Юстиция министрлигинен сот бийлигинин көз карандысыздыгын жактаган.

1992-жылдын 4-августунан 1995-жылдын 6-январына чейин Түркмөнстандын тышкы иштер министри.

1995-жылдын 6-январынан 1997-жылдын 4-февралына чейин Түркмөнстандын социалдык камсыздоо министри. 1997-жылдын 4-февралында ишиндеги олуттуу кемчиликтери үчүн кызматтан алынган.

Ал жети баланын атасы. Тышкы иштер министри болуп иштеген Авды Кулиевдин айтымында, Атаев Түркмөнстандын биринчи президенти [[Сапармурат Ниязов|Сапармурат Ниязовдун]] алыскы тууганы болуп кетет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сыйлыктары ==

* &quot;Ата Мекенди сүйгөндүгү үчүн&quot; медалы (1996)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>90hy70abgb8awsl1kojixxksn63d26p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хваса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152878</id>
    <revision>
      <id>650544</id>
      <parentid>648630</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T10:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <origin>650544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7047" sha1="7jwayz5tvglooqnzw0sz2tyfd0ww0yq" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Ысымы=Хваса
|Сүрөт=20230628 Hwasa (화사).jpg
|Нукура ысымы=Ан Хе Жин ({{lang-ko|안혜진}})
|Өлкө=[[Түштүк Корея]]
|Жанрлары=К-поп, R&amp;B, соул, хип-хоп
|Активдүү жылдары=2014 — азыркы убакыт
|Кызматташтык=MAMAMOO, Refund Sisters, Loco, DPR LIVE, PSY
|Лейблдар=RBW (2014–2023), P NATION (2023 — азыркы убакыт)
|Аспаптары=вокал
|Кесиптери=ырчы, рэпер, ырлардын автору
|автограф=Signature mamamoo hwasa.png}}

'''Хваса''' (чыныгы аты — '''Ан Хе Жин'''; {{lang-ko|안혜진}}; 1995-жылы 23-июлда туулган) — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана композитор. Ал кыздардан турган [[MAMAMOO]] тобунун мүчөсү катары кеңири таанылган. Өзүнүн күчтүү вокалы, өзгөчө сахналык харизмасы жана коомдогу сулуулук стандарттарына каршы чыккан эркин образы менен К-поп индустриясындагы эң таасирдүү аял артисттердин бири болуп эсептелет. 2019-жылы соло ырчы катары дебют жасап, «Twit» жана «Maria» сыяктуу хит чыгармалары аркылуу эл аралык деңгээлде дагы чоң ийгиликтерге жетишкен.

== Сахналык ысымы ==
Анын сахналык аты «Хваса» (화사) корей тилинен которгондо «жаркын», «нурдуу» же «көз жоосун алган» деген маанини билдирет. Бул ысым анын күчтүү жана өзүнө ишенген образын чагылдыруу үчүн тандалган.

== Өмүр баяны жана карьерасы ==

=== Алгачкы жылдары ===
Ан Хе Жин [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Жонжу]] шаарында төрөлгөн. Үй-бүлөсүндө ата-энеси жана эки улуу эжеси бар. Ал кичинекей кезинен эле ырчы болууну кыялданып, мектеп кезинде музыкага олуттуу көңүл бура баштаган. Кийинчерээк ал [[Сеул]] шаарына көчүп келип, RBW компаниясында стажёр катары даярдыктан өткөн. Ошондой эле ал [[MAMAMOO]] тобунун дагы бир мүчөсү болгон Wheein менен мектептен бери жакын дос болуп келген.

=== MAMAMOO менен дебюту (2014–азыркы убакыт) ===
2014-жылы Хваса [[MAMAMOO]] кыздар тобунун курамында дебют жасаган. Топтун алгачкы чыгармаларынын бири болгон «Mr. Ambiguous» ыры коомчулуктун көңүлүн буруп, топ тез арада популярдуулукка жетишкен. Hwasa топто негизги вокалисттердин жана рэперлердин бири болуп саналат. Топтун ийгилигине анын өзгөчө үнү жана сахнадагы харизмасы чоң салым кошкон.

=== Соло карьерасы ===
2019-жылы Хваса «Twit» аттуу санариптик сингли менен соло дебют жасаган. Ыр Түштүк Кореяда чоң ийгиликке жетип, музыкалык чарттардын биринчи орундарын багындырган. Бул чыгарма үчүн ал бир катар музыкалык сыйлыктарга ээ болгон.

2020-жылы ал өзүнүн биринчи мини-альбому ''María''ны чыгарган. Альбомдун башкы ыры болгон «Maria» анын карьерасындагы эң ийгиликтүү чыгармалардын бири болуп калды. Ошол эле жылы ал убактылуу түзүлгөн [[Refund Sisters]] долбоордук тобунун мүчөсү катары дагы иш алып барган.

2021-жылы ''Guilty Pleasure'' мини-альбомун чыгарып, анын курамындагы «I'm a B» ыры чоң популярдуулукка жеткен.

=== P NATION компаниясына өтүшү ===
2023-жылы Хваса көп жыл кызматташкан RBW агенттигинен кетип, ырчы жана продюсер PSY негиздеген P NATION компаниясы менен келишим түзгөн. Ошол эле жылы ал «I Love My Body» аттуу жаңы синглин чыгарып, кайрадан улуттук жана эл аралык чарттарга кирген. Ошого карабастан ал [[MAMAMOO]] тобунун мүчөсү бойдон калган.

== Музыкалык стили ==
Хваса өзүнүн күчтүү жана эмоционалдуу вокалы менен белгилүү. Анын чыгармаларында R&amp;B, соул, поп жана хип-хоп элементтери кеңири колдонулат. Ал көп учурда өзүнө болгон ишеним, коомдук басым, сүйүү жана өзүн кабыл алуу темаларын көтөрөт. Көптөгөн күйөрмандар жана сынчылар аны Кореядагы сулуулук стандарттарын өзгөртүүгө таасир берген артисттердин бири катары баалашат.

== Тандалган дискографиясы ==

=== Мини-альбомдору ===

* ''María'' (2020)
* ''Guilty Pleasure'' (2021)
* ''O'' (2024)

=== Белгилүү синглдери ===

* «Twit» (2019)
* «Maria» (2020)
* «I'm a B» (2021)
* «I Love My Body» (2023)
* «NA» (2024)

== Сыйлыктары ==
Хваса өзүнүн жеке карьерасында жана [[MAMAMOO]] тобунун курамында көптөгөн музыкалык сыйлыктарды жеңип алган. Анын «Twit» жана «Maria» чыгармалары Түштүк Кореянын эң абройлуу музыкалык сыйлыктарында бир нече жолу жеңишке жеткен.

== Булактар ==
&lt;references /&gt;
Хва Са — түштүк кореялык ырчы.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://kpop.fandom.com/wiki/Hwa_Sa
 |title=Hwa Sa
 |website=Kpop Wiki
 |access-date=2026-07-31
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://hwasa.fandom.com/wiki/Hwasa
 |title=Hwasa
 |website=Hwasa Wiki
 |publisher=Fandom
 |language=en
 |access-date=2026-07-31
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7jwayz5tvglooqnzw0sz2tyfd0ww0yq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650545</id>
      <parentid>650544</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T10:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <origin>650545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="k5eu7zsteob0heqpahn4ajtqqs9b18o" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Ысымы=Хваса
|Сүрөт=20230628 Hwasa (화사).jpg
|Нукура ысымы=Ан Хе Жин ({{lang-ko|안혜진}})
|Өлкө=[[Түштүк Корея]]
|Жанрлары=К-поп, R&amp;B, соул, хип-хоп
|Активдүү жылдары=2014 — азыркы убакыт
|Кызматташтык=MAMAMOO, Refund Sisters, Loco, DPR LIVE, PSY
|Лейблдар=RBW (2014–2023), P NATION (2023 — азыркы убакыт)
|Аспаптары=вокал
|Кесиптери=ырчы, рэпер, ырлардын автору
|автограф=Signature mamamoo hwasa.png}}

'''Хваса''' (чыныгы аты — '''Ан Хе Жин'''; {{lang-ko|안혜진}}; 1995-жылы 23-июлда туулган) — [[Түштүк Корея|түштүк кореялык]] ырчы, рэпер жана композитор. Ал кыздардан турган [[MAMAMOO]] тобунун мүчөсү катары кеңири таанылган. Өзүнүн күчтүү вокалы, өзгөчө сахналык харизмасы жана коомдогу сулуулук стандарттарына каршы чыккан эркин образы менен К-поп индустриясындагы эң таасирдүү аял артисттердин бири болуп эсептелет. 2019-жылы соло ырчы катары дебют жасап, «Twit» жана «Maria» сыяктуу хит чыгармалары аркылуу эл аралык деңгээлде дагы чоң ийгиликтерге жетишкен.

== Сахналык ысымы ==
Анын сахналык аты «Хваса» (화사) корей тилинен которгондо «жаркын», «нурдуу» же «көз жоосун алган» деген маанини билдирет. Бул ысым анын күчтүү жана өзүнө ишенген образын чагылдыруу үчүн тандалган.

== Өмүр баяны жана карьерасы ==

=== Алгачкы жылдары ===
Ан Хе Жин [[Түштүк Корея|Түштүк Кореянын]] [[Жонжу]] шаарында төрөлгөн. Үй-бүлөсүндө ата-энеси жана эки улуу эжеси бар. Ал кичинекей кезинен эле ырчы болууну кыялданып, мектеп кезинде музыкага олуттуу көңүл бура баштаган. Кийинчерээк ал [[Сеул]] шаарына көчүп келип, RBW компаниясында стажёр катары даярдыктан өткөн. Ошондой эле ал [[MAMAMOO]] тобунун дагы бир мүчөсү болгон Wheein менен мектептен бери жакын дос болуп келген.

=== MAMAMOO менен дебюту (2014–азыркы убакыт) ===
2014-жылы Хваса [[MAMAMOO]] кыздар тобунун курамында дебют жасаган. Топтун алгачкы чыгармаларынын бири болгон «Mr. Ambiguous» ыры коомчулуктун көңүлүн буруп, топ тез арада популярдуулукка жетишкен. Hwasa топто негизги вокалисттердин жана рэперлердин бири болуп саналат. Топтун ийгилигине анын өзгөчө үнү жана сахнадагы харизмасы чоң салым кошкон.

=== Соло карьерасы ===
2019-жылы Хваса «Twit» аттуу санариптик сингли менен соло дебют жасаган. Ыр Түштүк Кореяда чоң ийгиликке жетип, музыкалык чарттардын биринчи орундарын багындырган. Бул чыгарма үчүн ал бир катар музыкалык сыйлыктарга ээ болгон.

2020-жылы ал өзүнүн биринчи мини-альбому ''María''ны чыгарган. Альбомдун башкы ыры болгон «Maria» анын карьерасындагы эң ийгиликтүү чыгармалардын бири болуп калды. Ошол эле жылы ал убактылуу түзүлгөн [[Refund Sisters]] долбоордук тобунун мүчөсү катары дагы иш алып барган.

2021-жылы ''Guilty Pleasure'' мини-альбомун чыгарып, анын курамындагы «I'm a B» ыры чоң популярдуулукка жеткен.

=== P NATION компаниясына өтүшү ===
2023-жылы Хваса көп жыл кызматташкан RBW агенттигинен кетип, ырчы жана продюсер PSY негиздеген P NATION компаниясы менен келишим түзгөн. Ошол эле жылы ал «I Love My Body» аттуу жаңы синглин чыгарып, кайрадан улуттук жана эл аралык чарттарга кирген. Ошого карабастан ал [[MAMAMOO]] тобунун мүчөсү бойдон калган.

== Музыкалык стили ==
Хваса өзүнүн күчтүү жана эмоционалдуу вокалы менен белгилүү. Анын чыгармаларында R&amp;B, соул, поп жана хип-хоп элементтери кеңири колдонулат. Ал көп учурда өзүнө болгон ишеним, коомдук басым, сүйүү жана өзүн кабыл алуу темаларын көтөрөт. Көптөгөн күйөрмандар жана сынчылар аны Кореядагы сулуулук стандарттарын өзгөртүүгө таасир берген артисттердин бири катары баалашат.

== Тандалган дискографиясы ==

=== Мини-альбомдору ===

* ''María'' (2020)
* ''Guilty Pleasure'' (2021)
* ''O'' (2024)

=== Белгилүү синглдери ===

* «Twit» (2019)
* «Maria» (2020)
* «I'm a B» (2021)
* «I Love My Body» (2023)
* «NA» (2024)

== Сыйлыктары ==
Хваса өзүнүн жеке карьерасында жана [[MAMAMOO]] тобунун курамында көптөгөн музыкалык сыйлыктарды жеңип алган. Анын «Twit» жана «Maria» чыгармалары Түштүк Кореянын эң абройлуу музыкалык сыйлыктарында бир нече жолу жеңишке жеткен.

== Булактар ==
[https://hwasa.fandom.com/wiki/Hwasa ''Hwasa''. Hwasa Wiki // Fandom]  (31.07.2026)

[https://www.nme.com/news/music/hwasa-i-love-my-body-response-public-indecency-controversy-3493273 '''Puah Ziwei.''' ''Hwasa says ‘I Love My Body’ is a response to her public indecency controversy.''] '''NME.''' 5-сентябрь 2023.

[https://www.clashmusic.com/features/its-definitely-a-new-challenge-hwasa-on-her-solo-journey/ ''It's Definitely A New Challenge: Hwasa On Her Solo Journey.'' '''Clash Music'''] (кайрылган күнү: 31.07.2026)

[https://www.mk.co.kr/en/entertain/11934411 Seunghun Ji/ Singer Hwasa is back in public/MK (Maeil Business Newspaper)]</text>
      <sha1>k5eu7zsteob0heqpahn4ajtqqs9b18o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153218</id>
    <revision>
      <id>650550</id>
      <parentid>650477</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>650550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29290" sha1="ff6qyfquur5jku8wn56vhw5y9dliu42" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик орган
|Аталышы                      = Министрлер Кабинети
|Расмий аталышы               = Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети
|эмблема                      = National emblem of Kyrgyzstan.svg
|эмблеманын_туурасы           = 180px
|эмблеманын_сүрөттөмөсү       = Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби
|сүрөт                        = 2025 Bishkek CSTO Summit (J).jpg
|сүрөттүн_туурасы             = 280px
|сүрөттүн_сүрөттөмөсү         = Ынтымак Ордо (Бишкек)
|Мамлекет                     = Кыргызстан
|юрисдикция                   = Кыргызстан
|түзүлгөн күнү                = 2021-жылдын 5-майы
|мурунку орган1               = Кыргыз Республикасынын Өкмөтү (1991–2021)
|бай ийет                     = Кыргыз Республикасынын Президентине
|башчынын кызматы1            = Министрлер Кабинетинин Төрагасы
|башчынын аты1                = [[Касымалиев Адылбек Алешович]]
|штаб-квартира                = Бишкек шаары, Ч.Айтматов проспектиси, 301(Ынтымак Ордо)
|сайт                         = [https://www.gov.kg/ gov.kg]
|Аймактык карта 1             = Бишкек
|lat_deg                      =42
|lat_min                      =48
|lat_sec                      =30
|lat_dir                      =N
|lon_deg                      =74
|lon_min                      =34
|lon_sec                      =55
|lon_dir                      =E
|region                       =KG-GB
|CoordScale                   =2000
|Викиказына                   = Government of Kyrgyzstan
}}

'''Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети''' (мурдагы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү) — [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] аткаруучу бийлик органы болуп саналат жана аны мамлекет башчысы жетектейт.

[[Кыргызстандын конституциясы|Кыргыз Республикасынын Конституциясына]] ылайык, аткаруу бийлигинин ишмердүүлүгүн координациялоо укугу жана жоопкерчилиги мамлекет башчысынын компетенциясына кирет. Ошол себептүү, [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Министрлер Кабинетинин Төрагасы]] ошол эле учурда Президенттин Администрациясынын жетекчиси болуп эсептелет.

== Кыргыз РеспубликасынынМинистрлер Кабинетинин ыйгарым укуктары жана жоопкерчилиги ==
Министрлер Кабинетинин ыйгарым укуктары&lt;ref&gt;[https://www.gov.kg/ky/p/cabinet_ministrov Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. 2021-жылдын 11-октябры № 122 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯЛЫК МЫЙЗАМЫ]&lt;/ref&gt;:
*Министрлер Кабинети Конституцияга жана мыйзамдарга ылайык Президенттин жана Жогорку Кеңештин, соттордун, өзгөчө статуска ээ башка мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын компетенциясына кирген маселелерден тышкары, мамлекеттик башкаруунун бардык маселелерин чечет.
*Министрлер Кабинети:
*Конституцияны, мыйзамдарды жана Президенттин актыларын аткарууну камсыз кылат, Конституциянын, мыйзамдардын, Президенттин актыларынын, кайрылууларынын жана тапшырмаларынын негизинде жана аларды аткаруу максатында Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында аткарууга милдеттүү болгон токтомдорду жана тескемелерди чыгарат, алардын аткарылышын контролдоону камсыз кылат;
*мамлекеттин ички жана тышкы саясатын ишке ашырат;
*улуттук программаларды иштеп чыгат жана Президентке бекитүүгө киргизет жана алардын ишке ашырылышын камсыз кылат;
*мыйзамдуулукту, жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылуу, коомдук тартипти коргоо, кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча чараларды ишке ашырат;
*мамлекеттик эгемендикти, аймактык бүтүндүктү коргоо, конституциялык түзүлүштү сактоо боюнча чараларды, ошондой эле коргонуу жөндөмдүүлүгүн, улуттук коопсуздукту чыңдоо жана укуктук тартипти камсыз кылуу боюнча чараларды ишке ашырууну камсыз кылат;
*бюджеттик-финансылык, баалык, тарифтик, инвестициялык, тышкы экономикалык, салыктык жана бажылык саясатты аткарууну камсыз кылат;
*социалдык-экономикалык чөйрөдө, жаштар саясаты, маданият, искусство, туризм, спорт, илим, интеллектуалдык менчик, билим берүү, саламаттык сактоо, эмгек, ишке орноштуруу жана миграция, этностор аралык мамилелер, балдарды коргоо жана гендердик теңдик, социалдык камсыз кылуу, жаратылышты коргоо, экологиялык коопсуздук жана жаратылышты пайдалануу, жер ресурстарын башкаруу жана жер мамилелерин жөнгө салуу; архитектура, шаар куруу жана курулуш иши, мамлекеттик жана муниципалдык кызмат, статистика, мамлекеттик тилди, тоолуу аймактарды өнүктүрүү жана башка чөйрөлөрдө бирдиктүү мамлекеттик саясатты аткарууну камсыз кылат;
*Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдердин аткарылышын камсыз кылат; Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте эл аралык келишимдерди түзүү жөнүндө чечим кабыл алат, мындай келишимдерди узартат же бузат; Кыргыз Республикасынын жарандарын анын аймагынан тышкары жерлерде коргойт; Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттер, эл аралык уюмдар менен өз ара мамилелерди өнүктүрүүнү камсыз кылат;
*Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги дипломатиялык өкүлчүлүктөрүн жана консулдук мекемелерин жана Кыргыз Республикасынын эл аралык уюмдардагы туруктуу өкүлчүлүктөрүн ачууну камсыз кылат;
*республикалык бюджетти иштеп чыгат жана Жогорку Кеңешке берет жана анын аткарылышын камсыз кылат;
*менчиктин бардык түрлөрүн өнүктүрүүнүн бирдей шарттарын камсыз кылуу жана аларды коргоо, мамлекеттик менчик объекттерин башкаруу боюнча чараларды ишке ашырат;
*мамлекеттик мүлктүн менчик ээсинин укуктарын ишке ашырат, мамлекеттик ишканаларды жана мекемелерди түзөт, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигин менчиктештирүүнү уюштурат;
*мамлекеттик материалдык резервдин объекттерин, товардык-материалдык баалуулуктарын башкаруу жана Кыргыз Республикасынын азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт;
*жалпы мамлекеттик программаларды иштеп чыгат, бекитет жана алардын ишке ашуусун камсыз кылат;
*тышкы экономикалык ишти жүргүзүүнү камсыз кылат;
*техникалык жөнгө салуу жаатындагы ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат; товарлардын, жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн ата мекендик өндүрүүчүлөрүнүн кызыкчылыктарын коргоо боюнча чараларды көрөт;
*бирдиктүү монополияга каршы жана атаандаштык саясатын жүргүзүүнү камсыз кылат;
*экономикалык мейкиндиктин бирдейлигин жана экономикалык иштин эркиндигин, товарлардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн жана финансылык каражаттардын эркин жүгүртүлүшүн камсыз кылат;
*республиканын экономикалык жана финансылык тутумун чыңдоо боюнча чараларды иштеп чыгат жана жүргүзөт;
*бажы-тарифтик жана тарифтик эмес жөнгө салуунун чараларын иштеп чыгат, бекитет жана ишке ашырат;
*мыйзамдарды өркүндөтүү боюнча чараларды көрөт;
*ушул конституциялык Мыйзамда каралган учурларда мыйзамдардын долбоорлоруна расмий корутундуларды берет;
*министрлердин, мамлекеттик комитеттердин төрагаларынын, аткаруу бийлигинин башка органдарынын жетекчилеринин, ошондой эле өткөрүп берилген мамлекеттик ыйгарым укуктар жагында жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органдарынын башчыларынын отчётторун угат;
*министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын жоболорун, башкаруу схемаларын жана чектик штаттык санын бекитет;
*консультациялык-кеңеш берүүчү органдарды түзөт;
*эркин экономикалык зоналар жөнүндө жобону жана аларды өнүктүрүү программаларын бекитет;
*Министрлер Кабинетинин Ардак грамотасын жана башка сыйлыктарды уюштурат, алар менен сыйлоонун негиздерин жана тартибин аныктайт;
*класстык чендерди, аскердик наамдарды жана атайын наамдарды ыйгаруу тартибин аныктайт;
*министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын актыларын жокко чыгарат;
*мамлекеттик органдардын жана кызмат адамдарынын материалдык-техникалык жактан камсыз болушун уюштурат;
*жарандык коом жана жалпыга маалымдоо каражаттары менен өз ара аракеттенүүнү камсыз кылат;
*Конституция, ушул конституциялык Мыйзам жана мыйзамдар менен анын карамагына кирген башка ыйгарым укуктарды аткарат.
*Министрлер Кабинети ушул конституциялык Мыйзамда көрсөтүлгөн ыйгарым укуктардан алганда, аларды аткаруу боюнча функцияларды министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын ортосунда бөлүштүрөт.
*Министрлер Кабинетинин иши Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы тарабынан камсыз кылынат.
*Министрлер Кабинетинин отчеттуулугу жана жоопкерчилиги
*Министрлер Кабинети өз ишинде Президент тарабынан аныкталуучу мамлекеттин ички жана тышкы саясатын ишке ашырууга Президенттин алдында отчет берет жана жооптуу.
Министрлер Кабинетинин Президент менен өз ара аракеттенүүсүнүн Конституция жана ушул конституциялык Мыйзам менен жөнгө салынбаган маселелери Президент тарабынан аныкталат.
Президент Министрлер Кабинетинин Төрагасына, Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүнө жана аткаруу бийлигинин башка органдарынын жетекчилерине тартиптик жаза чарасын колдонууга, ошондой эле аларга сыйлоо чараларын колдонууга укуктуу.
*Министрлер Кабинети жыл сайыл 1-майдан кечиктирбестен республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө Жогорку Кеңешке отчет берет.
*Жогорку Кеңеш республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө Министрлер Кабинетинин отчеттук угуунун жыйынтыктары боюнча канааттандырарлык эмес деп таанууга укуктуу.
Министрлер Кабинетинин отчету канааттандырарлык эмес деп таанылган учурда Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүнүн жоопкерчилиги Президент тарабынан каралат.
== Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин курамы ==
Министрлер Кабинетинин түзүмү жана курамы Президент тарабынан аныкталат. Министрлер Кабинети Төрагадан, анын орун басарларынан, министрлерден жана мамлекеттик комитеттердин төрагаларынан турат.

* Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан дайындалат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы, анын орун басарлары жана Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү Жогорку Кенештин макулдугу менен Президент тарабынан дайындалат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы Конституцияга, конституциялык мыйзамдарга жана Президенттин жарлыктарына ылайык Министрлер Кабинетинин ишмердүүлүгүн уюштурат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы Министрлер Кабинетинин ишмердүүлүгү үчүн Президенттин алдында жоопкерчилик тартат.
* Президент өз демилгеси менен Министрлер Кабинетинин азыркы курамын же анын кайсы бир мүчөсүн кызматтан кетирүүгө укуктуу.
* Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү кызматтан кетүү тууралуу арыз берүүгө укуктуу. Арызды кабыл алуу же четке кагуу Президент тарабынан чечилет.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасынын кызматтан кетиши бүтүндөй Министрлер Кабинетинин кызматтан кетишине алып келбейт.
* Министрлер Кабинетинин жаңы курамы дайындалганга чейин, иштеп жаткан курам өз милдеттерин аткарууну уланта берет.
* Жаңы шайланган Президент кызматка киришкенде, Министрлер Кабинетинин бүтүндөй курамынын өз ыйгарымдары толугу менен токтотулат.

=== Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!№
!Кызматы
!Сүрөтү
!Аты-жөнү
!Партиясы
!Кызматка киришкен күнү
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1
|[[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы]]
|[[Файл:Adylbek Kasymaliev (2024-14-05).jpg|133x133px]]
|[[Касымалиев Адылбек Алешович]]&lt;ref&gt;[https://www.gov.kg/ky/p/pm_bio Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Төраганын өмүр баяны]&lt;/ref&gt;
| партиясыз
|
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын биринчи орун басары
|
|[[Амангельдиев Данияр Жолдошевич]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.gov.kg/ky/gov/s/1 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басарлары] &lt;/ref&gt;                                                                                   
|партиясыз
|
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары - Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри
|
|Акунбеков Эрлист Абакирович&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.gov.kg/ky/gov/s/2 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Министрликтер жана ведомстволор]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары
|
|Маматканов Улан Эркинович&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|2
|[[Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министри]]
|
|Кулубаев Жээнбек Молдоканович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|3
|[[Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги|Ички иштер министри]]
|
|Ниязбеков Улан Омоканович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|4
|[[Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги|Юстиция министри]]
|[[Файл:Minjustbaetov.jpg|104x104px]]
|[[Баетов Аяз Батыркулович]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|5
|[[Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлиги|Коргоо министри]]
|
|Мукамбетов Руслан Мустафаевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|6
|[[Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги|Финансы министри]]
|
|Суйналиев Руслан Мырзабекович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|7
|[[Кыргыз Республикасынын Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги|Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри]]
|
|Акунбеков Эрлист Абакирович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|8
|[[Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлиги|Транспорт жана коммуникациялар министри]]
|
|Солтобаев Талантбек Осмонбекович&lt;ref&gt;[https://mtd.gov.kg/%d0%ba%d1%8b%d1%80%d0%b3%d1%8b%d0%b7-%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%bf%d1%83%d0%b1%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%81%d1%8b%d0%bd%d1%8b%d0%bd-%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%bf%d0%be%d1%80%d1%82-%d0%b6%d0%b0-132/ Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министри Солтобаев Талантбек Осмонбекович]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|9
|[[Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги|Өзгөчө кырдаалдар министри]]
|
|Чыныбаев Канатбек Койчубекович&lt;ref&gt;[https://www.mchs.gov.kg/ky/sotru/ Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги. Жетекчилик]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|10
|[[Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги|Агартуу министри]]
|
|Кендирбаева Догдуркүл Шаршеевна&lt;ref&gt;[https://edu.gov.kg/organizations/1/employees/ Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги. Жетекчилик]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|11
|[[Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлиги|Экономика жана коммерция министри]]
|
|Сыдыков Бакыт Толомушевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|12
|[[Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлиги|Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министри]]
|
|Омор уулу Айбек (м.а.)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|13
|[[Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги|Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министри]]
|
|Сагынбаев Канат Латипжанович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|14
|[[Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги|Саламаттык сактоо министри]]
|
|Осмонов Дамирбек Асилбекович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|15
|[[Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлиги|Энергетика министри]]
|
|Рысбеков Алтынбек Дурусбекович
|партиясыз
|
|-
|16
|[[Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги|Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министри]]
|
|Мамбеталиев Мирбек Кемелович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|17
|[[Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги|Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министри]]
|
|Токтобаев Акыл Токтобаевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|18
|[[Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлиги|Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министри]]
|
|Орунтаев Нурдан Кемелович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|19
|[[Кыргыз Республикасынын Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги|Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министри]]
|
|Исаматова Гульзат Тыныбековна&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|
| colspan=&quot;5&quot; |'''Комитеттер'''
|-
|1
|[[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети]]
|
|Асаналиев Максат Кубатович (м.а.)&lt;ref&gt;[https://kabar.kg/news/maksat-asanaliev-ukmk-tragasynyn-mildetin-atkaruuchu-bolup-dajyndaldy/ Кабар. Максат Асаналиев УКМК төрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалды]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|30.06.2026 — а.у.
|-
|
| colspan=&quot;5&quot; |'''Агенттиктер'''
|-
|1
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|2
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|3
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жеке маалыматтарды коргоо боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|4
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги
|
|
|
|
|-
|5
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттиги
|
|
|
|
|-
|6
|Кыргыз Республикасынын социалдык фонду
|
|
|
|
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.gov.kg/ky Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин расмий сайты]
* [https://egov.kg/kg Кыргыз Республикасынын Маалыматтын жана мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн борборлоштурулган порталы]
{{Кыргызстандын Министрлер Кабинети}}</text>
      <sha1>ff6qyfquur5jku8wn56vhw5y9dliu42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650551</id>
      <parentid>650550</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>650551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29330" sha1="4js8wq7kw8truv4wqia5c2n7b9uhd4l" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик орган
|Аталышы                      = Министрлер Кабинети
|Расмий аталышы               = Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети
|эмблема                      = National emblem of Kyrgyzstan.svg
|эмблеманын_туурасы           = 180px
|эмблеманын_сүрөттөмөсү       = Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби
|сүрөт                        = 2025 Bishkek CSTO Summit (J).jpg
|сүрөттүн_туурасы             = 280px
|сүрөттүн_сүрөттөмөсү         = Ынтымак Ордо (Бишкек)
|Мамлекет                     = Кыргызстан
|юрисдикция                   = Кыргызстан
|түзүлгөн күнү                = 2021-жылдын 5-майы
|мурунку орган1               = Кыргыз Республикасынын Өкмөтү (1991–2021)
|бай ийет                     = Кыргыз Республикасынын Президентине
|башчынын кызматы1            = Министрлер Кабинетинин Төрагасы
|башчынын аты1                = [[Касымалиев Адылбек Алешович]]
|штаб-квартира                = Бишкек шаары, Ч.Айтматов проспектиси, 301(Ынтымак Ордо)
|сайт                         = [https://www.gov.kg/ gov.kg]
|Аймактык карта 1             = Бишкек
|lat_deg                      =42
|lat_min                      =48
|lat_sec                      =30
|lat_dir                      =N
|lon_deg                      =74
|lon_min                      =34
|lon_sec                      =55
|lon_dir                      =E
|region                       =KG-GB
|CoordScale                   =2000
|Викиказына                   = Government of Kyrgyzstan
}}

'''Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети''' (мурдагы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү) — [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] аткаруучу бийлик органы болуп саналат жана аны мамлекет башчысы жетектейт.

[[Кыргызстандын конституциясы|Кыргыз Республикасынын Конституциясына]] ылайык, аткаруу бийлигинин ишмердүүлүгүн координациялоо укугу жана жоопкерчилиги мамлекет башчысынын компетенциясына кирет. Ошол себептүү, [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|Министрлер Кабинетинин Төрагасы]] ошол эле учурда Президенттин Администрациясынын жетекчиси болуп эсептелет.

== Кыргыз РеспубликасынынМинистрлер Кабинетинин ыйгарым укуктары жана жоопкерчилиги ==
Министрлер Кабинетинин ыйгарым укуктары&lt;ref&gt;[https://www.gov.kg/ky/p/cabinet_ministrov Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. 2021-жылдын 11-октябры № 122 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯЛЫК МЫЙЗАМЫ]&lt;/ref&gt;:
*Министрлер Кабинети Конституцияга жана мыйзамдарга ылайык Президенттин жана Жогорку Кеңештин, соттордун, өзгөчө статуска ээ башка мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын компетенциясына кирген маселелерден тышкары, мамлекеттик башкаруунун бардык маселелерин чечет.
*Министрлер Кабинети:
*Конституцияны, мыйзамдарды жана Президенттин актыларын аткарууну камсыз кылат, Конституциянын, мыйзамдардын, Президенттин актыларынын, кайрылууларынын жана тапшырмаларынын негизинде жана аларды аткаруу максатында Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында аткарууга милдеттүү болгон токтомдорду жана тескемелерди чыгарат, алардын аткарылышын контролдоону камсыз кылат;
*мамлекеттин ички жана тышкы саясатын ишке ашырат;
*улуттук программаларды иштеп чыгат жана Президентке бекитүүгө киргизет жана алардын ишке ашырылышын камсыз кылат;
*мыйзамдуулукту, жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылуу, коомдук тартипти коргоо, кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча чараларды ишке ашырат;
*мамлекеттик эгемендикти, аймактык бүтүндүктү коргоо, конституциялык түзүлүштү сактоо боюнча чараларды, ошондой эле коргонуу жөндөмдүүлүгүн, улуттук коопсуздукту чыңдоо жана укуктук тартипти камсыз кылуу боюнча чараларды ишке ашырууну камсыз кылат;
*бюджеттик-финансылык, баалык, тарифтик, инвестициялык, тышкы экономикалык, салыктык жана бажылык саясатты аткарууну камсыз кылат;
*социалдык-экономикалык чөйрөдө, жаштар саясаты, маданият, искусство, туризм, спорт, илим, интеллектуалдык менчик, билим берүү, саламаттык сактоо, эмгек, ишке орноштуруу жана миграция, этностор аралык мамилелер, балдарды коргоо жана гендердик теңдик, социалдык камсыз кылуу, жаратылышты коргоо, экологиялык коопсуздук жана жаратылышты пайдалануу, жер ресурстарын башкаруу жана жер мамилелерин жөнгө салуу; архитектура, шаар куруу жана курулуш иши, мамлекеттик жана муниципалдык кызмат, статистика, мамлекеттик тилди, тоолуу аймактарды өнүктүрүү жана башка чөйрөлөрдө бирдиктүү мамлекеттик саясатты аткарууну камсыз кылат;
*Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдердин аткарылышын камсыз кылат; Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте эл аралык келишимдерди түзүү жөнүндө чечим кабыл алат, мындай келишимдерди узартат же бузат; Кыргыз Республикасынын жарандарын анын аймагынан тышкары жерлерде коргойт; Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттер, эл аралык уюмдар менен өз ара мамилелерди өнүктүрүүнү камсыз кылат;
*Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги дипломатиялык өкүлчүлүктөрүн жана консулдук мекемелерин жана Кыргыз Республикасынын эл аралык уюмдардагы туруктуу өкүлчүлүктөрүн ачууну камсыз кылат;
*республикалык бюджетти иштеп чыгат жана Жогорку Кеңешке берет жана анын аткарылышын камсыз кылат;
*менчиктин бардык түрлөрүн өнүктүрүүнүн бирдей шарттарын камсыз кылуу жана аларды коргоо, мамлекеттик менчик объекттерин башкаруу боюнча чараларды ишке ашырат;
*мамлекеттик мүлктүн менчик ээсинин укуктарын ишке ашырат, мамлекеттик ишканаларды жана мекемелерди түзөт, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик менчигин менчиктештирүүнү уюштурат;
*мамлекеттик материалдык резервдин объекттерин, товардык-материалдык баалуулуктарын башкаруу жана Кыргыз Республикасынын азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт;
*жалпы мамлекеттик программаларды иштеп чыгат, бекитет жана алардын ишке ашуусун камсыз кылат;
*тышкы экономикалык ишти жүргүзүүнү камсыз кылат;
*техникалык жөнгө салуу жаатындагы ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат; товарлардын, жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн ата мекендик өндүрүүчүлөрүнүн кызыкчылыктарын коргоо боюнча чараларды көрөт;
*бирдиктүү монополияга каршы жана атаандаштык саясатын жүргүзүүнү камсыз кылат;
*экономикалык мейкиндиктин бирдейлигин жана экономикалык иштин эркиндигин, товарлардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн жана финансылык каражаттардын эркин жүгүртүлүшүн камсыз кылат;
*республиканын экономикалык жана финансылык тутумун чыңдоо боюнча чараларды иштеп чыгат жана жүргүзөт;
*бажы-тарифтик жана тарифтик эмес жөнгө салуунун чараларын иштеп чыгат, бекитет жана ишке ашырат;
*мыйзамдарды өркүндөтүү боюнча чараларды көрөт;
*ушул конституциялык Мыйзамда каралган учурларда мыйзамдардын долбоорлоруна расмий корутундуларды берет;
*министрлердин, мамлекеттик комитеттердин төрагаларынын, аткаруу бийлигинин башка органдарынын жетекчилеринин, ошондой эле өткөрүп берилген мамлекеттик ыйгарым укуктар жагында жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органдарынын башчыларынын отчётторун угат;
*министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын жоболорун, башкаруу схемаларын жана чектик штаттык санын бекитет;
*консультациялык-кеңеш берүүчү органдарды түзөт;
*эркин экономикалык зоналар жөнүндө жобону жана аларды өнүктүрүү программаларын бекитет;
*Министрлер Кабинетинин Ардак грамотасын жана башка сыйлыктарды уюштурат, алар менен сыйлоонун негиздерин жана тартибин аныктайт;
*класстык чендерди, аскердик наамдарды жана атайын наамдарды ыйгаруу тартибин аныктайт;
*министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын актыларын жокко чыгарат;
*мамлекеттик органдардын жана кызмат адамдарынын материалдык-техникалык жактан камсыз болушун уюштурат;
*жарандык коом жана жалпыга маалымдоо каражаттары менен өз ара аракеттенүүнү камсыз кылат;
*Конституция, ушул конституциялык Мыйзам жана мыйзамдар менен анын карамагына кирген башка ыйгарым укуктарды аткарат.
*Министрлер Кабинети ушул конституциялык Мыйзамда көрсөтүлгөн ыйгарым укуктардан алганда, аларды аткаруу боюнча функцияларды министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын ортосунда бөлүштүрөт.
*Министрлер Кабинетинин иши Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы тарабынан камсыз кылынат.
*Министрлер Кабинетинин отчеттуулугу жана жоопкерчилиги
*Министрлер Кабинети өз ишинде Президент тарабынан аныкталуучу мамлекеттин ички жана тышкы саясатын ишке ашырууга Президенттин алдында отчет берет жана жооптуу.
Министрлер Кабинетинин Президент менен өз ара аракеттенүүсүнүн Конституция жана ушул конституциялык Мыйзам менен жөнгө салынбаган маселелери Президент тарабынан аныкталат.
Президент Министрлер Кабинетинин Төрагасына, Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүнө жана аткаруу бийлигинин башка органдарынын жетекчилерине тартиптик жаза чарасын колдонууга, ошондой эле аларга сыйлоо чараларын колдонууга укуктуу.
*Министрлер Кабинети жыл сайыл 1-майдан кечиктирбестен республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө Жогорку Кеңешке отчет берет.
*Жогорку Кеңеш республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө Министрлер Кабинетинин отчеттук угуунун жыйынтыктары боюнча канааттандырарлык эмес деп таанууга укуктуу.
Министрлер Кабинетинин отчету канааттандырарлык эмес деп таанылган учурда Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүнүн жоопкерчилиги Президент тарабынан каралат.
== Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин курамы ==
Министрлер Кабинетинин түзүмү жана курамы Президент тарабынан аныкталат. Министрлер Кабинети Төрагадан, анын орун басарларынан, министрлерден жана мамлекеттик комитеттердин төрагаларынан турат.

* Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан дайындалат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы, анын орун басарлары жана Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү Жогорку Кенештин макулдугу менен Президент тарабынан дайындалат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы Конституцияга, конституциялык мыйзамдарга жана Президенттин жарлыктарына ылайык Министрлер Кабинетинин ишмердүүлүгүн уюштурат.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасы Министрлер Кабинетинин ишмердүүлүгү үчүн Президенттин алдында жоопкерчилик тартат.
* Президент өз демилгеси менен Министрлер Кабинетинин азыркы курамын же анын кайсы бир мүчөсүн кызматтан кетирүүгө укуктуу.
* Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү кызматтан кетүү тууралуу арыз берүүгө укуктуу. Арызды кабыл алуу же четке кагуу Президент тарабынан чечилет.
* Министрлер Кабинетинин Төрагасынын кызматтан кетиши бүтүндөй Министрлер Кабинетинин кызматтан кетишине алып келбейт.
* Министрлер Кабинетинин жаңы курамы дайындалганга чейин, иштеп жаткан курам өз милдеттерин аткарууну уланта берет.
* Жаңы шайланган Президент кызматка киришкенде, Министрлер Кабинетинин бүтүндөй курамынын өз ыйгарымдары толугу менен токтотулат.

=== Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!№
!Кызматы
!Сүрөтү
!Аты-жөнү
!Партиясы
!Кызматка киришкен күнү
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1
|[[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы]]
|[[Файл:Adylbek Kasymaliev (2024-14-05).jpg|133x133px]]
|[[Касымалиев Адылбек Алешович]]&lt;ref&gt;[https://www.gov.kg/ky/p/pm_bio Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Төраганын өмүр баяны]&lt;/ref&gt;
| партиясыз
|2024-жыл 18-декабрь — а.у.
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын биринчи орун басары
|
|[[Амангельдиев Данияр Жолдошевич]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.gov.kg/ky/gov/s/1 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басарлары] &lt;/ref&gt;                                                                                   
|партиясыз
|
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары - Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри
|
|Акунбеков Эрлист Абакирович&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.gov.kg/ky/gov/s/2 Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети. Министрликтер жана ведомстволор]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары
|
|Маматканов Улан Эркинович&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|2
|[[Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министри]]
|
|Кулубаев Жээнбек Молдоканович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|3
|[[Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги|Ички иштер министри]]
|
|Ниязбеков Улан Омоканович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|4
|[[Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги|Юстиция министри]]
|[[Файл:Minjustbaetov.jpg|104x104px]]
|[[Баетов Аяз Батыркулович]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|5
|[[Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлиги|Коргоо министри]]
|
|Мукамбетов Руслан Мустафаевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|6
|[[Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги|Финансы министри]]
|
|Суйналиев Руслан Мырзабекович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|7
|[[Кыргыз Республикасынын Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги|Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри]]
|
|Акунбеков Эрлист Абакирович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|8
|[[Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлиги|Транспорт жана коммуникациялар министри]]
|
|Солтобаев Талантбек Осмонбекович&lt;ref&gt;[https://mtd.gov.kg/%d0%ba%d1%8b%d1%80%d0%b3%d1%8b%d0%b7-%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%bf%d1%83%d0%b1%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%81%d1%8b%d0%bd%d1%8b%d0%bd-%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%bf%d0%be%d1%80%d1%82-%d0%b6%d0%b0-132/ Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министри Солтобаев Талантбек Осмонбекович]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|9
|[[Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги|Өзгөчө кырдаалдар министри]]
|
|Чыныбаев Канатбек Койчубекович&lt;ref&gt;[https://www.mchs.gov.kg/ky/sotru/ Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги. Жетекчилик]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|10
|[[Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги|Агартуу министри]]
|
|Кендирбаева Догдуркүл Шаршеевна&lt;ref&gt;[https://edu.gov.kg/organizations/1/employees/ Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги. Жетекчилик]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|
|-
|11
|[[Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлиги|Экономика жана коммерция министри]]
|
|Сыдыков Бакыт Толомушевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|12
|[[Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлиги|Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министри]]
|
|Омор уулу Айбек (м.а.)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|13
|[[Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги|Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министри]]
|
|Сагынбаев Канат Латипжанович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|14
|[[Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги|Саламаттык сактоо министри]]
|
|Осмонов Дамирбек Асилбекович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|15
|[[Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлиги|Энергетика министри]]
|
|Рысбеков Алтынбек Дурусбекович
|партиясыз
|
|-
|16
|[[Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги|Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министри]]
|
|Мамбеталиев Мирбек Кемелович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|17
|[[Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги|Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министри]]
|
|Токтобаев Акыл Токтобаевич&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|18
|[[Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлиги|Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министри]]
|
|Орунтаев Нурдан Кемелович&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|19
|[[Кыргыз Республикасынын Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги|Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министри]]
|
|Исаматова Гульзат Тыныбековна&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|партиясыз
|
|-
|
| colspan=&quot;5&quot; |'''Комитеттер'''
|-
|1
|[[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети]]
|
|Асаналиев Максат Кубатович (м.а.)&lt;ref&gt;[https://kabar.kg/news/maksat-asanaliev-ukmk-tragasynyn-mildetin-atkaruuchu-bolup-dajyndaldy/ Кабар. Максат Асаналиев УКМК төрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалды]&lt;/ref&gt;
|партиясыз
|30.06.2026 — а.у.
|-
|
| colspan=&quot;5&quot; |'''Агенттиктер'''
|-
|1
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|2
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|3
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жеке маалыматтарды коргоо боюнча мамлекеттик агенттиги 
|
|
|
|
|-
|4
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги
|
|
|
|
|-
|5
|Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттиги
|
|
|
|
|-
|6
|Кыргыз Республикасынын социалдык фонду
|
|
|
|
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.gov.kg/ky Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин расмий сайты]
* [https://egov.kg/kg Кыргыз Республикасынын Маалыматтын жана мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн борборлоштурулган порталы]
{{Кыргызстандын Министрлер Кабинети}}</text>
      <sha1>4js8wq7kw8truv4wqia5c2n7b9uhd4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кыргызстандын Министрлер Кабинети</title>
    <ns>10</ns>
    <id>153249</id>
    <revision>
      <id>650552</id>
      <parentid>650375</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>650552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6252" sha1="48xnre1wg62a1fl6831kxpob6i36nxl" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = Кыргызстандын Министрлер Кабинети
| title      = [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети|Кыргызстандын Министрлер Кабинети]]
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist
| image      = [[Файл:Emblem of Kyrgyzstan.svg|80px|]]
| titlestyle = background:#ccccff;
| groupstyle = background:#ccccff;

|group1  = Министирликтер
|list1   = 
* [[Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги|Тышкы иштер министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги|Ички иштер министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги|Юстиция министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлиги|Коргоо министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги|Финансы министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги|Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлиги|Транспорт жана коммуникациялар министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги|Өзгөчө кырдаалдар министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги|Агартуу министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлиги|Экономика жана коммерция министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлиги|Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги|Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги|Саламаттык сактоо министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлиги|Энергетика министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги|Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги|Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлиги|Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министирлиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги|Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министирлиги]]


|group2  = Комитеттер
|list2   = 
* [[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети]]
&lt;!--
|group3  = Комитеттер
|list3   = 
* [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиги|Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиги|Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жеке маалыматтарды коргоо боюнча мамлекеттик агенттиги|Жеке маалыматтарды коргоо боюнча мамлекеттик агенттиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги|Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттиги|Жарандык авиация мамлекеттик агенттиги]]
* [[Кыргыз Республикасынын социалдык фонду|Социалдык фонд]]
--&gt;

| below = [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Өкмөттөр]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48xnre1wg62a1fl6831kxpob6i36nxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлиги</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153273</id>
    <revision>
      <id>650548</id>
      <parentid>650434</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T10:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>650548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9288" sha1="116xqqcz0jj6vqumwalzsi9kzu4ub90" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик орган
|Аталышы                      = Санариптик өнүктүрүү министрлиги
|Расмий аталышы               = Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлиги
|эмблема                      = National emblem of Kyrgyzstan.svg
|эмблеманын_туурасы           = 180px
|эмблеманын_сүрөттөмөсү       = Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби
|сүрөт                        = 
|сүрөттүн_туурасы             = 280px
|сүрөттүн_сүрөттөмөсү         = 
|Мамлекет                     = Кыргызстан
|юрисдикция                   = Кыргызстан
|түзүлгөн күнү                = 2021-жыл
|мурунку орган1               = КР Мамлекеттик санариптик өнүгүү кызматы
|бай ийет                     = [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]]
|башчынын кызматы1            = Министр
|башчынын аты1                = [[Омор уулу Айбек]] (м.а.)
|штаб-квартира                = Бишкек шаары, И. Ахунбаев көчөсү, 119
|сайт                         = [https://egov.kg/kg/ministry/digital/ egov.kg]
|Аймактык карта 1             = Бишкек
|lat_deg                      = 42
|lat_min                      = 50
|lat_sec                      = 58
|lat_dir                      = N
|lon_deg                      = 74
|lon_min                      = 36
|lon_sec                      = 25
|lon_dir                      = E
|region                       = KG-GB
|CoordScale                   = 2000
|Викиказына                   = Government of Kyrgyzstan
}}
'''Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлиги''' — санариптештирүү, электрондук башкаруу жаатында, электрондук кол тамганы пайдалануу, мамлекеттик жана муниципалдык электрондук кызмат көрсөтүүлөр, идентификациялоо системасы, санариптик технологиялардын, электр жана почта байланышынын, анын ичинде радио жана телеберүүлөрдүн бирдей жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу, калкты, жарандык абалдын актыларын каттоо, архив иши, киберкоопсуздук (Министрликтин компетенциясынын чегинде) чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты иштеп чыгуучу жана жүзөгө ашыруучу аткаруу бийлигинин мамлекеттик органы болуп эсептелет&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/158713/edition/33109/kg Кыргыз Республикасынын Укуктук маалыматтардын борборлоштурулган банкы. Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлиги жөнүндө ЖОБО]&lt;/ref&gt;.

== Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлигинин ыйгарым укуктары == 
=== Максаттары ===
Министрликтин негизги максаты — мамлекетти санариптик трансформациялоо, экономикага жана мамлекеттик башкарууга инновациялык технологияларды киргизүү, электрондук кызмат көрсөтүүлөрдү өнүктүрүү, ошондой эле өлкөдө ишенимдүү жана коопсуз санариптик инфраструктураны (байланыш, маалымат базалары, электрондук кол тамга) түзүү боюнча бирдиктүү мамлекеттик саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу болуп саналат&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://egov.kg/kg/ministry/digital/1438 Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлиги. Биз жөнүндө]&lt;/ref&gt;.

=== Функциялары ===

* Санариптештирүү жана IT саясаты: Электрондук башкаруу («акылдуу шаар», «акылдуу өкмөт»), санариптик инфраструктура жана IT-секторду өнүктүрүү боюнча мамлекеттик программаларды иштеп чыгуу жана координациялоо&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Мамлекеттик кызматтарды электрондук форматка өткөрүү: Мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды санариптештирүү, «Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү системасын жана мамлекеттик кызматтар порталын башкаруу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Байланыш жана киберкоопсуздук: Электр жана почта байланышы, радиожыштык спектрин пайдалануу, маалыматтык коопсуздук жана жеке маалыматтарды коргоо чөйрөсүн жөнгө салуу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Калкты каттоо жана идентификациялоо: Жарандык абалдын актыларын каттоо (ЖААТ/ЗАГС), паспортторду, айдоочулук күбөлүктөрдү даярдоо, биометрикалык идентификациялоо жана калкты каттоо системаларын өнүктүрүү&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Инновацияларды колдоо: Инновациялык экосистеманы түзүү, IT-стартаптарды, жогорку технологиялар парктарын жана технологиялык демилгелерди колдоо&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Укуктары ===

* Ченемдик актыларды жана стандарттарды бекитүү: Өз компетенциясынын алкагында мамлекеттик органдар үчүн милдеттүү болгон санариптик стандарттарды, маалымат коопсуздугу боюнча талаптарды жана эрежелерди иштеп чыгуу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Санариптик долбоорлорду координациялоо жана аудит жүргүзүү: Мамлекеттик органдардагы IT-инфраструктуранын абалын, санариптештирүү программаларынын аткарылышын текшерүү жана аудит жүргүзүү&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Маалымат сурап алуу: Мамлекеттик органдардан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан жана ишканалардан маалыматтык системаларды интеграциялоо үчүн зарыл болгон маалыматтарды сурап алуу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Байланыш чөйрөсүн лицензиялоо: Байланыш кызматтарын көрсөтүү жана радиожыштыктарды пайдалануу үчүн лицензияларды, уруксат кагаздарын берүү, алардын сакталышын көзөмөлдөө&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;
* Эл аралык кызматташуу: Инновациялар, санариптик экономика жана IT тармагы боюнча эл аралык уюмдар, чет өлкөлүк компаниялар жана инвесторлор менен келишимдерди түзүү, бирдиктүү долбоорлорду ишке ашыруу&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://egov.kg/kg/ministry/digital Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү жана инновациялык технологиялар министрлигинин расмий сайты]
* [https://www.gov.kg/ky Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин расмий сайты]
* [https://egov.kg/kg Маалыматтын жана мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн борборлоштурулган порталы]
{{Кыргызстандын Министрлер Кабинети}}
[[Категория:Кыргызстандын министирликтери]]</text>
      <sha1>116xqqcz0jj6vqumwalzsi9kzu4ub90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Samurai1192</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153376</id>
    <revision>
      <id>650508</id>
      <timestamp>2026-07-30T13:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="9ngbvve99oiz2pcw0ppl2ls207zycyd" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:27, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9ngbvve99oiz2pcw0ppl2ls207zycyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Bekarys202</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153377</id>
    <revision>
      <id>650509</id>
      <timestamp>2026-07-30T14:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="o3l0gbgay24l7rg8ihtrnmlvoznu82a" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:27, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o3l0gbgay24l7rg8ihtrnmlvoznu82a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Mongolgpt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153378</id>
    <revision>
      <id>650517</id>
      <timestamp>2026-07-30T18:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="8r1kyyxja3ab0i8jcsibtgvkyhfydbq" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:28, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8r1kyyxja3ab0i8jcsibtgvkyhfydbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-42316-22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153379</id>
    <revision>
      <id>650518</id>
      <timestamp>2026-07-30T19:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="j0zj7llu7a9soz2stj1vmzolr3xvuut" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 19:28, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j0zj7llu7a9soz2stj1vmzolr3xvuut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Riddler333</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153380</id>
    <revision>
      <id>650520</id>
      <timestamp>2026-07-30T20:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="t8hgc1aew52g7uxhh0m1jn6ouui8nru" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:28, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t8hgc1aew52g7uxhh0m1jn6ouui8nru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-42473-48</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153381</id>
    <revision>
      <id>650521</id>
      <timestamp>2026-07-30T21:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="6armaqmncjo93d0c60oiozoqbm4u4tt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:29, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6armaqmncjo93d0c60oiozoqbm4u4tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Colorcut</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153382</id>
    <revision>
      <id>650522</id>
      <timestamp>2026-07-30T22:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="hzfd3gw02hty1gg69whnotvq1tbnd4p" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 22:29, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hzfd3gw02hty1gg69whnotvq1tbnd4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Soldatov Timur</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153383</id>
    <revision>
      <id>650523</id>
      <timestamp>2026-07-30T23:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="jawrax10ep3271f21bhvrvvd7vbkhht" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:29, 30 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jawrax10ep3271f21bhvrvvd7vbkhht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:JeffyP</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153384</id>
    <revision>
      <id>650525</id>
      <timestamp>2026-07-31T05:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="9fq9idup75tixwabgewcz5o75irlaj6" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:30, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9fq9idup75tixwabgewcz5o75irlaj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Hector Ossa J.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153385</id>
    <revision>
      <id>650526</id>
      <timestamp>2026-07-31T05:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="9fq9idup75tixwabgewcz5o75irlaj6" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 05:30, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9fq9idup75tixwabgewcz5o75irlaj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 2245060d95087c1e0720e76e4748f031</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153386</id>
    <revision>
      <id>650527</id>
      <timestamp>2026-07-31T06:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:30, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650531</id>
      <parentid>650527</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T06:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AccountVanishRequests</username>
        <id>41093</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>AccountVanishRequests багыттама калтырбастан &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Victorbbelda685]]&quot; барагын &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 2245060d95087c1e0720e76e4748f031]]&quot; деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Victorbbelda685|Victorbbelda685]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 2245060d95087c1e0720e76e4748f031|Renamed user 2245060d95087c1e0720e76e4748f031]]&quot;</comment>
      <origin>650527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:30, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Alexander Neo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153387</id>
    <revision>
      <id>650528</id>
      <timestamp>2026-07-31T06:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:30, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ofewi0hdxw63zqy2t2xfvce4ietejyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Dinamik</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153388</id>
    <revision>
      <id>650529</id>
      <timestamp>2026-07-31T06:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="6mpo1gc2se8vnm4mj67w0paxbo8fgak" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:31, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6mpo1gc2se8vnm4mj67w0paxbo8fgak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Бексултан2</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153389</id>
    <revision>
      <id>650533</id>
      <timestamp>2026-07-31T07:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="surnyihk5e9ohjicfbt4pn0ujirwqp9" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:31, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>surnyihk5e9ohjicfbt4pn0ujirwqp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каныкей образы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153390</id>
    <redirect title="Каныкей" />
    <revision>
      <id>650536</id>
      <timestamp>2026-07-31T07:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абдырашит Сатылганов</username>
        <id>8269</id>
      </contributor>
      <comment>Абдырашит Сатылганов &quot;[[Каныкей образы]]&quot; барагын &quot;[[Каныкей]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>650536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="6hkgpudgaq4f2nvtnmwehcjbt45s04s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Каныкей]]</text>
      <sha1>6hkgpudgaq4f2nvtnmwehcjbt45s04s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Acategory II</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153391</id>
    <revision>
      <id>650539</id>
      <timestamp>2026-07-31T08:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="bkc5r7akdcf531xfn98wjcalvt2ae2x" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:31, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bkc5r7akdcf531xfn98wjcalvt2ae2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Arancycn</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153392</id>
    <revision>
      <id>650546</id>
      <timestamp>2026-07-31T10:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="5rdwqzjblhscexsih6dtbpnfo1s5ahh" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:31, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5rdwqzjblhscexsih6dtbpnfo1s5ahh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-39889-55</title>
    <ns>3</ns>
    <id>153393</id>
    <revision>
      <id>650547</id>
      <timestamp>2026-07-31T10:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>650547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="dktx0oxsty4d7xb2w4p1mx80pde5vuo" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:32, 31 июль 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dktx0oxsty4d7xb2w4p1mx80pde5vuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Геноцид</title>
    <ns>14</ns>
    <id>153394</id>
    <revision>
      <id>650554</id>
      <timestamp>2026-07-31T11:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>650554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650555</id>
      <parentid>650554</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Адамзатка каршы кылмыштар|Адамзатка каршы кылмыштар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>650555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="13hdiku1umdhlzk7gzf6mvccovcpyrt" xml:space="preserve">[[Категория:Адамзатка каршы кылмыштар]]</text>
      <sha1>13hdiku1umdhlzk7gzf6mvccovcpyrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Адамзатка каршы кылмыштар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>153395</id>
    <revision>
      <id>650556</id>
      <timestamp>2026-07-31T11:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Негизги макала|Адамзатка каршы кылмыштар}}&quot;</comment>
      <origin>650556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="ceq5z7m6wm7959mdtixpbvrytglu26z" xml:space="preserve">{{Негизги макала|Адамзатка каршы кылмыштар}}</text>
      <sha1>ceq5z7m6wm7959mdtixpbvrytglu26z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Холокост</title>
    <ns>14</ns>
    <id>153396</id>
    <revision>
      <id>650559</id>
      <timestamp>2026-07-31T11:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Негизги макала|Холокост}}&quot;</comment>
      <origin>650559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="7j323qaije9hfvmj0rcgsyfntwdkepu" xml:space="preserve">{{Негизги макала|Холокост}}</text>
      <sha1>7j323qaije9hfvmj0rcgsyfntwdkepu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>650560</id>
      <parentid>650559</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Адамзатка каршы кылмыштар|Адамзатка каршы кылмыштар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>650560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="oww1sjaefww8ttah80015187ue14a7b" xml:space="preserve">{{Негизги макала|Холокост}}

[[Категория:Адамзатка каршы кылмыштар]]</text>
      <sha1>oww1sjaefww8ttah80015187ue14a7b</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>