Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 2873 652347 647280 2026-09-11T13:04:41Z Artelow 2286 652347 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Кара-Кол}} {{ОЖ |статусу =Шаар |кыргызча аталышы = Каракол |расмий аталышы = |баш ийгени = |сүрөт = Karakol cathedral.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = {{KGZ}} |герб = Coat of arms of Karakol.svg |желек = Flag of Karakol.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 70 |желектин туурасы = 150 |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус = Ысык-Көл областы |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Уркалы уулу Рыскул Калыгулов |негизделген күнү = 1869 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Пржевальск |статустун берилиши = |аймагы = 48,05 |бийиктиктин түрү = Борбор бийктиги |ОЖ борборунун бийиктиги = 1690 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 81 522 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 67,7 % <br /> [[орустар]] — 18,6 % <br /> [[уйгурлар]] — 3,8 % <br /> [[өзбектер]] — 3,3% <br /> [[татарлар]] — 1,8 % <br /> [[дунгандар]] — 1,4% <br /> [[казактар]] — 1,1 % <br /> [[калмактар]] — 1,0% <br /> башкалар — 0,6% |диний курамы = ислам, христиан, атеистер |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = +996(3922) |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Каракол''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык Көл облусунун]] административдик борбору. Ысык Көл ойдуңунун чыгыш бөлүгүндө, Тескей Алатоонун этегинде деңиз деңгээлинен 1690–1825 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 44 км². Калкы 79 330 адам (2019). Шаардын курамына Пристан–Пржебалск шаарчасы кирет. == Тарыхы == Каракол шаары 1869-жылы Чүйдөн [[Кашкар|Кашкарды]] көздөй кеткен кербен жолунда [[манап]] [[Көлбарс|Көлбарска]] шаар негиздегенге жер табуу жана аны түптөө буйругу боюнча негизделген. 1869-жылдын биринчи Кулжа айында шаардын биринчи көчөлөрү, аянты жана конок үйү курулган. Бул күн шаардын түптөлүү күнү катары белгиленип, жана анын жанынан өткөн суунун "Каракол" деген ысымын алып калган. Шаар генералдык план боюнча түз кырдуу салынган жана көптөгөн жашыл бакчалардан турат, анткени ал учурдагы шаардын мыйзамына ылайык, ар бир курулган үйдүн алды-артында гүл бакча болуусу зарыл болчу. План боюнча, гүлзарлуу-шаар түптөө эле. [[Борбор Азия]]нын башка шаарларына салыштырмалуу курулган үйлөр да башкача типте салынып келген. 1887-жылга чейин негизинен топурак-бетон үйлөрү салынып келинсе, ал эми 1887-жылдан кийин шаарда жыгач үйлөрдүн саны өсүп, алар жыгачтан кесилип жасалган бай оймолордон турган. 1872-жылы Караколдо 132 үй короосу курулган. 1897-жылы шаардын калкынын саны 8108 адамга жеткен. Учурда шаарда, болжол менен 65443 адам жашайт. Шаар бир нече жолу өз атын өзгөрткөн: 1889-жылга чейин Каракол деп аталса, андан кийин орустар канынын буйругу менен орус саякатчысы жана изилдөөчүсү Н.М.Пржевальскийдин ысымын ыйгарган. Н.М. Пржевальский Караколго жасаган өзүнүн бешинчи жолку саякатында көз жумган. Анын аманаты менен сөөгү [[Ысык-Көл|Ысык-Көлдүн]] жээгине коюлган. 1922-жылы шаарга Каракол аты кайтарылган. Ал эми 1939-жылы Н.М.Пржевальскийдин жүз жылдыгына карата шаар кайрадан анын ысымын алып жүргөн. 1992-жылы Кыргыз Республикасы эгемендүүлүк алгандан соң шаар Каракол деп аталып келүүдө. Төңкөрүшкө чейинки Кыргызстандын башка шаарларына салыштырмалуу Каракол шаарынын маданияты жогору турган.Бул шаардан көптөгөн саякатчылыр, окумуштуулар жана илимроздор чыгып, Борбор Азиянын изилдөөлөрүнө чоң салым кошушкан. Шаарда Кыргызстанда биринчилерден болуп Я.И.Корольковдун ысымын алып жүргөн метеостанция 1887-жылы ачылган. Ошондой эле Барсовым Н. М. атындагы алгачкы коомдук китепкана, 1907-жылы штабс-капитан В. А. Пяновскийдин буйругу менен жылкы заводу курулган. Экономикалык жактан шаар Ысык-Көл чөлкөмүнүн борбору катары жакшы өнүгүп келген. 1894-жылы шаардын кирешесинин 34% соода сатыктар түшүп турган. Ошону менен бирге эле шаарда өнөр жай курулуштары да ишке кире башташкан. 1914-жылы шаарда жанан анын аймактарында 60 чакан өнөр жайлар иштеп келген. Учурда Каракол шаарында ЭТЗ, чакан тигүү цехтери, эт жаатындагы жеке менчик чарбалардан башка өнөр жай жок. Билим берүү жайларынан шаарда К.Тыныстанов атындагы мамлекеттик университети, медициналык орто билим окуу жайы, педагогикалык окуу жайы, Түркиялык ишкерлер тарабынан 1992-жылы ачылган Х. Карасаев атындагы Ысык-Көл лицейи, Т.Сатылганов атындагы лицей ж.б. 11 жалпы билим берүүчү мектептер бар. == Табиаты == Шаар жайгашкан жердин рельефи негизинен түз, көл тарапка бир аз жантайыңкы. Шаардын түштүк тарабындагы күдүрлүү түздүктөрдү эгилме өсүмдүктөр жана шалбаа ээлейт. Шаардын түштүгүнөн чыга бериште Каракол капчыгайы башталат. Анын капталдарында шалбаа жана карагайлуу токой өсөт. Климаты континенттик, кышы жумшак, жайы жылуу. {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 70 | Абалы = | Жер_илик = Караколдун | Булак = | Жал_ор = -0.5 | Жал_ор_ж-ч = 23 | Чын_ор = 7.8 | Чын_ор_ж-ч = 39 | Бүг_ор = 12.8 | Бүг_ор_ж-ч = 55 | Кул_ор = 16.7 | Кул_ор_ж-ч = 54 | Тек_ор = 19.0 | Тек_ор_ж-ч = 57 | Баш_ор = 18.2 | Баш_ор_ж-ч = 55 | Аяк_ор = 13.4 | Аяк_ор_ж-ч = 39 | Тог_ор = 6.4 | Тог_ор_ж-ч = 31 | Жет_ор = -1.9 | Жет_ор_ж-ч = 20 | Беш_ор = -7.6 | Беш_ор_ж-ч = 14 | Үчт_ор = -10.4 | Үчт_ор_ж-ч = 12 | Бир_ор = -8.5 | Бир_ор_ж-ч = 14 | Жыл_ор = 5.5 | Жыл_ор_ж-ч = 413 | Жал_ор_мин = | Жал_ор_макс = | Чын_ор_мин = | Чын_ор_макс = | Бүг_ор_мин = | Бүг_ор_макс = | Кул_ор_мин = | Кул_ор_макс = | Тек_ор_мин = | Тек_ор_макс = | Баш_ор_мин = | Баш_ор_макс = | Аяк_ор_мин = | Аяк_ор_макс = | Тог_ор_мин = | Тог_ор_макс = | Жет_ор_мин = | Жет_ор_макс = | Беш_ор_мин = | Беш_ор_макс = | Үчт_ор_мин = | Үчт_ор_макс = | Бир_ор_мин = | Бир_ор_макс = | Жыл_ор_мин = | Жыл_ор_макс = | Жал_а_мин = -5.8 | Жал_а_макс = 4.8 | Чын_а_мин = 1.7 | Чын_а_макс = 14.0 | Бүг_а_мин = 6.8 | Бүг_а_макс = 18.9 | Кул_а_мин = 10. | Кул_а_макс = 23.1 | Тек_а_мин = 12. | Тек_а_макс = 25.5 | Баш_а_мин = 11.4 | Баш_а_макс = 25.0 | Аяк_а_мин = 6.7 | Аяк_а_макс = 20.2 | Тог_а_мин = 0.1 | Тог_а_макс = 12.7 | Жет_а_мин = -7.1 | Жет_а_макс = 3.4 | Беш_а_мин = -12.9 | Беш_а_макс = -2.3 | Үчт_а_мин = -16.1 | Үчт_а_макс = -4.7 | Бир_а_мин = -14.0 | Бир_а_макс = -2.9 | Жыл_а_мин = -0.5 | Жыл_а_макс = 11.5 }} == Калкы == Каракол — Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынан кийинки Кыргыз Республикасынын чоңдугу боюнча төртүнчү шаары. Караколдун калкы 2009-жылдагы эл каттоонун маалыматы боюнча 67 100 адамды түзгөн. 2009-жылдык каттоодо шаарда жана ага бай ийген аймактарда 66 294 жаран, анын ичинде: *[[кыргыздар]] — 44 878 адам, же 67,7 % *[[орустар]] — 12 343 адам, же 18,6 % *[[уйгурлар]] — 2 530 адам, же 3,8 % *[[Өзбек|өзбектер]] — 2 182 адам, же 3,3 % *[[татарлар]] — 1 152 адам, же 1,8 % *[[дунгандар]] — 943 адам, же 1,4 % *[[Казактар (калкы)|казактар]] — 708 адам, же 1,1 % *[[калмактар]] — 679 адам, же 1,0 % 1897-жылы шаардын калкынын саны - 8100 адам, анын ичинде: *[[Орустар]] — 36 % *[[Түрктөр]] — 27 % *[[Кыргыздар]] — 17 % *[[Кытайлар]] — 11 % *[[Татарлар]] — 7 % == Экономикасы == Каракол облустун маданий жана өнөр жайлуу борбору. Негизинен тамак-аш, жеңил өнөр жай жана энергетикалык машина куруу өнүккөн. Жеңил жана тамак-аш өнөр жайлары: «Төштүк» (эт комбинаты), Акбулак аксионердик коомдору, сүт, «Сейил» нан забоддору, [[пибо]] жана [[спирт]] өндүрүү ишканалары иштейт. Бул ишканалар 2001 ж. 0,5 миң т [[эт]] (тирүүлөй салмакта), 1,2 т [[сүт]], 0,3 миллион [[Жумуртка|даана жумуртка]] дайардаган. Шаарда жеңил өнөр жайда 2 кичи ишкана иштейт («Бугу эне» тигүү пабрикасы жана бут кийим булгаары пабрикасы), машина куруу тармагында 3 ишкана болгон кийин алар дээрлик иштебей калган. Азыркы кезде (2002) алардын базасында биргелешкен ишканалар, «Улан» жана «Ысык Көл электро» аксионердик коомдору түзүлгөн. Негизинен электротекникалык буйумдарды (электроплитка ж.б.) чыгарат. Курулуш өнөр жайда 2 ишкана «Темир-Бетон» жана «КараколТаш» аксионердик коомдору иштейт. Караколдогу көптөгөн ишканалар, комбинаттар ж. б. мамлекеттен ажыратылып, аксионердик коомдорго, коллектибдүү менчикке ж. б. айландырылган. Шаар Ысыккөл облусунун баардык калктуу пункттары, ошондой эле республиканын борбору ж. б. аймактары менен унаа жолу аркылуу байланышат. Балыкчы темир жол бекетинен 219 км (унаа жолу бойунча) чыгышта (көл аркылуу 184 км), [[Бишкек|Бишкек шаарынан]] 386 км. Каракол унаа жолу өтөт. Башка негизги жол [[Түп району|Түп ооданынын аймагы]] аркылуу түштүк-чыгыш Казакстанды бириктирип турган Каракол — [[Бишкек]] — [[Алма-Ата|Алма Ата]] унаа жолу өтөт, бирок бул жол реконструксиалоого муктаж. Каракол шаарынын түндүк-чыгышында деңиз деңгээлинен 1700 м бийиктикте облустун абабекети жайгашкан. Каракол абабекетинен 1990 ж. чейин жумасына 30–40 рейс катталган, азыркы учурда [[Бишкек]], [[Чолпон-Ата|Чолпон Ата]], [[Алма-Ата|Алма Ата]], [[Жалал Абат|Жалалабат]], [[Ош]], [[Талас]] ж. б. шаарлары менен гана катташат. Мурда суу транспортунун мааниси зор болгон Пржебалск пристаны аркылуу Балыкчы темир жолуна маанилүү жүктөр ташылып турган. Азыркы учурда пристан аркылуу жергиликтүү ЖЭБге көмүр гана ташылат. == Маданий турмушу == Шаарда 2 кесиптик-текникум окуу жайы, 4 текникум жана 2 жогорку окуу жайы бар. 2001/02 окуу жылында 1215 окуучу окуган. 14 жалпы орто билим берүүчү мектеп, а. и. лисей жана гимназиа, 16 мектепке чейинки балдар мекемеси бар. Драма театр, жер таануу музейи, 5 клубдук мекеме, 20 китепкана, 2 кинотеатр, 12 киноустанобка, балдардын музыкалык мектеби бар. Шаарда бир облустук оорукана, диспансер, а. и. кургак учук, 2 стоматологиалык поликлиника, санитардык-эпидемиологиалык стансия жана 3 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт. == Ажайып жайлар == [[Image:Karakol cathedral.jpg|thumb|right|Орус ортодокс чиркөөсү.]] [[Файл:Пржевальскийдин музейи.jpg|thumb|right|Пржевальск музейи.]] [[Файл:Karakol-Dungan-Mosque-Exterior-2.jpg|thumb|right| Дунган мечити.]] Каракол мыкты сейилдөө, селсаяктоо, лыжа тебүү жана жогорку борбордук [[Теңир-Тоо|Теңир тоодогу]] альпинизм үчүн жакшы негиз катары кызмат кылган, Кыргыз Республикасынын негизги туристтик багыттарынын бири болуп саналат. Ошондой эле, бул шаар маданий жактан бай жер, мисалы, ар кандай этностук топтор ушул жерде жашашат: дангандар, уйгурлар, калмактар, өзбектер, орустар жана албетте кыргыздар. Шаар башка улуттардын жана маданияттарды аныктоо үчүн жакшы мүмкүнчүлүк берет. === Орус ортодокс чиркөөсү === 1872-жылы чиркөө таштан курулган, Каракол Падышалык Орусжер империясынын бурчтарында чек ара тозотунун катары түзүлгөн гарнизондук шаар болгон. Ал 1890-жылы жер титирөөдөн талкаланган жана ушул чиркөө кыш негизинде жыгачынан курулган. Бул алты жыл алып, акыры, 1895-жылы аяктаган. Курулуш учурунда, боз үй чиркөө катары кызмат кылган. Көп жылдан бери, өзгөчө 1917-жылдын окуяларынан кийин, ал мектепке, аялдар гимназиясына жана жогорку окуу жайларынын жайгашкан окуу борборунда катары колдонулган. Андан кийин, 1991-жылы, Кыргыз Республикасынын көз карандысыздыгын кийин, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы дагы бир жолу бардык мындан ары калыбына алардын милдети болгон шарттарды эске алуу менен, кайра чиркөөгө имаратты берген. === Дунган мечити === Каракол шаарындагы Ысык-Көл борбордук мечити Ибрахим ажы демилгеси менен курулган. Ал мечиттин курулушу үчүн салттуу кытай архитектура жана курамы ыкмаларын менен Бээжиндик атактуу Чоу Сеу деген архитекторду жана 20 жыгач айкелчилерди чакырды. Курулуштарга жана башка иштерге жергиликтүү устаттар катышкан. Борбордук мечиттин курулушу 1904-жылы башталып, 1910-жылы аяктаган. Өзгөчө ыкмалары куруучуларга мыксыз мечит курууга уруксат берген. * Пржевальск музейи * Каракол тарых музейи * Бугу-Эне зоологиялык паркы * Мал базары * Жети-Өгүз * "Жомок" каньону * Туздуу көл == Белгилүү тургундар == * [[Түгөлбай Сыдыкбеков]] (1912-1997), жазуучу == Боордош шаарлар == * {{АКШ желеги}} [[Эшуилл]], Түндүк Каролина, [[АКШ]] * {{Түркия желеги}} [[Гебзе]], Кожаэли, [[Түркия|Түркжер]] == Шилтемелер == * [http://www.karakol.me/ Каракол сайты]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.karakol.com.kg/ Каракол - менин суйуктуу шаарым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308081254/https://www.karakol.com.kg/ |date=2022-03-08 }} * [http://bio.ucoz.com/publ/geografija/azija/karakol/37-1-0-71/ Ысык-Көл дубанынын акимий борбору] * [http://pogoda.yandex.ru/maps#ru_42.396786_78.355515_10 Караколдун аба ырайы, Яндекс картасында] * [http://www.karakol.com.kg/publ/gorod_karakol/spravochnaja/sluzhby_taksi_v_gorode_karakol/3-1-0-13/ Каракол шаарынын таксилери]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ысык-Көл областы}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ысык-Көл облусу]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] [[Категория:Каракол]] mwufvfsviut5prxie4toxgsu55j25u8 0 3636 652357 647649 2026-09-11T13:09:16Z Artelow 2286 652357 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Токмок |баш ийгени = |сүрөт = Soviet Il-28 bomber monument in Tokmok 20080830.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Tokmak coa.svg |желек = Flag of Tokmok.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = 100 |lat_deg= 42|lat_min= 44|lat_sec=0 |lon_deg= 75|lon_min= 15|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city(59409)_region:KG |CoordScale = |ЯндексКарта = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |DST = |облус түрү = |облус = Чүй облусу{{!}}Чүй |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түру | Мэр = Шамыралиев Жыргалбек Джумадилович = |негизделген күнү = 13-май 1864-жыл |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1867 |аймагы = 55,35 |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = 800-850 |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 71 443 |элди каттоо жылы = 2021-жыл |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 18,7 миң <br /> [[орустар]] — 17 миң <br /> [[дунгандар]] — 9,1 миң <br /> [[өзбектөр]] — 4,9 миң <br /> [[уйгурлар]] — 1,2 миң <br /> [[казактар]] — 1,2 миң <br /> башка улуттар — 6,1 миң [http://www.citykr.kg/tokmok.php citykr.kg] |диний курамы = ислам, христиан |этнохороним = Токмоктук |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996-3138 |почта индекси = 722200 |Commons түрмөгүндө = Tokmok |сайты = http://tokmok.org/ |сайтынын тили = rus |сайтынын тили 2 = }} {{Адаштырба|Токмок (аспап)}} '''Токмок''' — [[Чүй өрөөнү]]нүн чыгыш бөлүгүндө, Чүй дарыясынын сол өйүзүндө жайгашкан шаар. 19-кылымдын башында Чүй өрөөнүн Кокон хандыгы басып алып, 1825-жылы Токмок чебин курган. 1866-жылы Токмок шаар статусун алган. 1867–78-жылы [[Токмок уезди]]нин борбору болуп турган. 1878-жылы уезддин борборунун Пишпек шаарына көчүрүлүшүнө байланыштуу Токмок болуштун борбору болуп калган. 2002-жылдан [[Чүй облусу]]нун борбору. Токмок шаары азыр [[Кыргызстан]]дагы Бишкек менен Оштон кийинки өнөр жайы өнүккөн үчүнчү чоң шаар. [[2005]]-жылынын [[каттоо]]су боюнча, 75'000 эли бар.<ref>{{Cite web |title=Enrin.grida.no |url=http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm |accessdate=2008-06-19 |archivedate=2009-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802180521/http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm }}</ref>. Токмок шаарынан түштүк-батышыраакта [[Бурана]] шаар чалдыбары жайгашкан. Ал орто кылымдардагы өтө маанилүү шаарлардын бири - [[Баласагын шаары]]нын калдыгы болуп эсептелет. Баласагын шаары Караханийлер (Каракагандар) мамлекетинин түндүктөгү борбору болгон. Бул шаар [[Улуу жибек жолу]]нун таманында жайгашкан. Токмок шаарынын аталышы мүмкүн [[Токмок (аспап)|токмок]] деген аспаптын атынан же байыркы түрктөрдүн «төкмөк»(төгүү, куюу) деген сөзүнөн пайда болгон. Себеби шаар [[Чүй]] дарыясынын жээгинде жайгашкан. == Дин == Мусульмандар бар. Орус православия христиандар бар, алардын Георгий Победоносец чиркөсү бар. Протестанттык христиандар бар, алардын "Дом Божий", "Храм Божий" жыйындары бар. "Ак бата" христиандык орто мектеби бар. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://tokmok.org/ Информационно развлекательный городской портал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012043212/http://forum.tokmok.org/ |date=2014-10-12 }} (russian) * [http://forum.tokmok.org/ Форум Токмока] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012043212/http://forum.tokmok.org/ |date=2014-10-12 }} (russian) * [http://love.tokmok.org/ Знакомства в Токмоке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101155947/http://love.tokmok.org/ |date=2015-01-01 }} (russian) * [http://board.tokmok.org/ Доска объявлений Токмока] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808051437/http://board.tokmok.org/ |date=2014-08-08 }} (russian) * [http://photo.tokmok.org/ Фото альбомы Токмока] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012043359/http://photo.tokmok.org/ |date=2014-10-12 }} (russian) {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Чүй районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] [[Категория:Чүй облусу]] tiln2w66qyog38wefxcl2u1axtwtwda 0 3692 652352 650961 2026-09-11T13:06:50Z Artelow 2286 652352 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Нарын |расмий аталышы = |баш ийгени = |сүрөт =Naryn overlook.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Naryn coa.svg |желек =Нарын шаарынын туусу.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 100 |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 76|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city(59409)_region:KG |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Облус |облус = Нарын облусу |таблицадагы облус = |район түрү = Район |район = Нарын району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Тутуев Канболот Мусаевич |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1927 |аймагы = 40,51 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 2020 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 41,781 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 98,5% <br /> [[өзбектер]] — 0,4% <br /> [[дунгандар]] — 0,4% <br /> [[уйгурлар]] — 0,3% <br /> |диний курамы = |этнохороним = Нарындык, Нарындыктар |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996, 3522 (мурдагысы 3145) |почта индекси = 722600 |почта индекстери = |автоунаа коду = 05, N |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Naryn (town) |сайты = |сайтынын тили = }} '''Нарын''' — Кыргызстандын борбордук бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен болжол менен 2000-2040 метр бийиктикте жайгашып, [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] административдик борбору. Нарын шаары — өлкөнүн эң суук аймактарынын бири катары белгилүү. Шаар аркылуу [[Нарын дарыясы]] агып өтөт. Географиялык жактан шаар тоолор менен курчалган жана стратегиялык жактан [[Кытай|Кытайга]] чыккан жолдордун бири болуп саналат. 2026-жылга карата Нарын шаарынын калкынын саны  42 476 адамды түзөт<ref>[https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/769/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 2026-жылдын 1 январына карата Кыргыз Республикасынын калкынын саны]</ref><ref>[https://naryncity.gov.kg/shaardyn-taryhy/ Нарын шаардык мэриясы. НАРЫН ШААРЫ ЖӨНҮНДӨ]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Калктын басымдуу бөлүгүн [[кыргыздар]] түзөт (90%дан жогору). Мындан тышкары, аз санда [[орустар]], [[өзбектер]] жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Шаардын жалпы аянты — 40,5 км²<ref>[https://narynlib.kg/ru/blog/naryn-v-sootvetstvii-155-let-gorodu-narynu/ Нарын облустук С.Орозбаков атындагы маалыматтык китепканасы. Нарын в соответствии ( 155 лет городу Нарыну)]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарых == Нарын шаарынын аймагы - тээ байыркы таш доорунан бери эле адамзат жашаган жер. Мында Ала-Тоо археологиялык эстелик жайларында байыркы кишилердин калтырган таш куралдары табылган. 19-кылымда бул аймакта Kокондук чеп курулган. 1868-жылы орусиялык аскерлер Түндүк Кыргызстанды басып алганда, Нарында да атайын аскердик бекемделген жайды негиздешкен. Акырындап ал жай ири кыштакка жана шаарчага айлана берген. == География == Шаар Сыр-Дарыя дарыясына башат болгон Нарын дарыясынын жээгинде жайгашкан. [[Климат|Климаты]] - континенталдык. === Климаты === {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Нарын шаарынын | Булак = Deutscher Wetterdienst<ref>[https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_369740_kt.pdf Deutscher Wetterdienst. "Klimatafel von Naryn (Narynskoje) / Kirgisistan"]</ref> жана National Oceanic and Atmospheric Administration<ref>[https://web.archive.org/web/20220124235612/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_II/KY/36974.TXT National Oceanic and Atmospheric Administration. "Naryn (MTN STN) Climate Normals 1961–1990"]</ref> | Үчт_ор = -15.8 | Үчт_ор_ж-ч = 3 | Бир_ор = -12.4 | Бир_ор_ж-ч = 3 | Жал_ор = -2.3 | Жал_ор_ж-ч = 12 | Чын_ор = 6.2 | Чын_ор_ж-ч = 26 | Буг_ор = 10.9 | Буг_ор_ж-ч = 57 | Кул_ор = 14.4 | Кул_ор_ж-ч = 43 | Тек_ор = 17.3 | Тек_ор_ж-ч = 33 | Баш_ор = 16.5 | Баш_ор_ж-ч = 16 | Аяк_ор = 11.6 | Аяк_ор_ж-ч = 14 | Тог_ор = 4.4 | Тог_ор_ж-ч = 15 | Жет_ор = -4.9 | Жет_ор_ж-ч = 10 | Беш_ор = -12.5 | Беш_ор_ж-ч = 8 | Жыл_ор = 2.8 | Жыл_ор_ж-ч = 240 | Үчт_ор_мин = -20.4 | Үчт_ор_макс = -9.7 | Бир_ор_мин = -17.8 | Бир_ор_макс = -6.1 | Жал_ор_мин = -8.1 | Жал_ор_макс = 3.1 | Чын_ор_мин = 0.5 | Чын_ор_макс = 12.3 | Буг_ор_мин = 5.0 | Буг_ор_макс = 17.1 | Кул_ор_мин = 8.1 | Кул_ор_макс = 21.2 | Тек_ор_мин = 10.5 | Тек_ор_макс = 24.5 | Баш_ор_мин = 9.4 | Баш_ор_макс = 24.1 | Аяк_ор_мин = 4.6 | Аяк_ор_макс = 19.3 | Тог_ор_мин = -1.6 | Тог_ор_макс = 11.8 | Жет_ор_мин = -9.8 | Жет_ор_макс = 1.0 | Беш_ор_мин = -17.2 | Беш_ор_макс = -6.7 | Жыл_ор_мин = -3.1 | Жыл_ор_макс = 9.2 | Үчт_а_мин = -38.1 | Үчт_а_макс = 2.8 | Бир_а_мин = -36.8 | Бир_а_макс = 7.0 | Жал_а_мин = -28.9 | Жал_а_макс = 20.0 | Чын_а_мин = -16.0 | Чын_а_макс = 27.8 | Буг_а_мин = -7.6 | Буг_а_макс = 29.2 | Кул_а_мин = -1.0 | Кул_а_макс = 32.3 | Тек_а_мин = 0.6 | Тек_а_макс = 38.0 | Баш_а_мин = 0.5 | Баш_а_макс = 34.3 | Аяк_а_мин = -10.0 | Аяк_а_макс = 30.0 | Тог_а_мин = -21.1 | Тог_а_макс = 23.3 | Жет_а_мин = -32.2 | Жет_а_макс = 16.0 | Беш_а_мин = -38.1 | Беш_а_макс = 7.2 | Жыл_а_мин = -38.1 | Жыл_а_макс = 38.0 }} == Социалдык-экономикалык абал == Шаарда айыл чарба өнүмдөрүн кайра иштеп чыгуу менен байланышкан бир катар чакан ишканалар (эт комбинаты, сүт комбинаты), электр тармагын тейлөө мекемелери бар. Нарын шаарындагы «Жамал» торт кондитердик ишканасы 2003-жылы ачылып, иш үч киши менен башталган. Учурда бул ишканада 15 адам иштеп жатат. Жабдыктар Корея жана Орусиядан алынып келинип, таттуу азыктардын 35 түрү европалык жана мурдагы кеңештик технология менен жасалат. == Транспорт == Нарын шаарынын негизги унаа каражаты - автомобиль транспорту. Шаарда автобус, троллейбус жана таксилер жүрүп турат. Шаардын чыгышында 5 чакырымдай алыстыкта Нарын аба майданы жайгашкан. == Нарын мамлекеттик университет == Шаарда [[Нарын мамлекеттик университети]], Кыргыз Мамлекеттик Юридикалык академиясынын колледжи, Борбордук Азия Университети жана башка да бир катар окуу жайлар, мектептер жайгашкан. [[Нарын облусу|Нарын областтык]] музыкалык драма театры өлкөдөгү даңазалуу театр чордондорунун бири. == Нарын шаарында таалим алган атактуу кишилер == Нарын шаарында мурдагы өлкө башчылары [[Аскар Акаев]], [[Роза Отунбаева]], эл акыны Эсенгул Ибраев, академик Үсөн Асанов, ж.б. таалим алышкан. Жумамүдүн Шералиев, Муратбек Рыскулбековдор Нарын шаарында жашап, эмгектенишкен == Боордош (шерик) шаарлар жана аймактар == == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * http://www.azattyk.org/content/kyrgyzstan_naryn_kasiet_mambetkul_kyzy/2270235.html * http://kyrgyzinfo.ru/tekst/geografiya/naryn.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602214303/http://kyrgyzinfo.ru/tekst/geografiya/naryn.html |date=2021-06-02 }} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Нарын облусу]] l50b87phu77456z2gmlb3orox6aniu8 0 3806 652363 553614 2026-09-11T13:12:36Z Artelow 2286 652363 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилер|Кербен (маанилери)}} {{ОЖ |макамы = Шаар |кыргызча аталышы = Кербен |сүрөт =Kerben sity.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб =Coat of arms of Kerben.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 71|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы облус = Жалал-Абад облусу |район түрү = |район = Аксы району |таблицадагы район = Аксы району |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы =Жаныш Раимжанов<ref name="Учурда"></ref> |негизделген күнү = 1930 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Караван |статустун берилиши = 2004|2004-жылдан |аймагы = 0,99 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 200 |климаты = |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = Орус тили |калкы = 45 685<ref name="УСК25"/> |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыз|Кыргыздар]] (88,5%), </br>[[Өзбектер]] (10,1%), </br>Башка улуттар (1,4%) |диний курамы = ислам, христиан |этнохороним = Кербендик, Кербендиктер |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 (3742 шаардык) |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = 04, D |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Kerben |сайты = Kerben.aksy.kg |сайтынын тили =ky }} '''Кербен''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] шаар жана райондун борбору. [[ААББТ|ААББТ коду]] ― 41 703 211 610 010<ref>[http://www.stat.kg/stat.files/class.files/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%A1%D0%9E%D0%90%D0%A2%D0%95.pdf Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору]</ref>. Калкы — 29 792 адам (2020-жылы). == Географиясы == [[Файл:Armored personnel carrier monument near the House of Culture in Kerben.jpg|right|thumb|Ныязалы көчөсү, Маданият үйүнүн жанындагы, куралдуу күчтөрдүн зоотолгон техникасынын эстелиги]] Кербен шаары [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] борбору, [[Жалал-Абад шаары|Жалал-Абад]] шаарынан 220 км, [[Ташкөмүр шаарчасы|Таш-Көмүр]] шаарындагы темир жолдон 60 км аралыкта, облустун түндүк-батыш тарабында жайгашкан. [[Аксы району|Аксы районунун]] борбору болуп эсептелет. түштүк–батыш тарабынан [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасы]], түштүк–чыгыш тарабынан Кош-Дөбө айыл аймагы, түндүк тарабынан [[Жерге-Тал айыл аймагы (Аксы району)|Жерге-Тал]] жана Кашка-Суу айыл аймактары менен чектешет. Чек ара сызыгынын узундугу – 44 км., чечилбегени – 7,7 км. Ички асфальт жолдун узундугу – 42 км. Тротуарлар – 22 км. Чарбалар аралык канал – 54 км., ички каналдар – 47 км., ички арыктар – 214 км. Шагал, топурак жолдор – 101 км. Электро линиянын узундугу – 48 км. Суу түтүктөрү – 49 км. Аймактык рельефи тоолуу, климаты чукул континенталдуу ,жер ачык, күрөң коңур. Жалпы аянты – 16746 га, айыл чарба багытында – 10379 га, бардык айдоо жер – 3275, суулу – 1832, кайракы – 1443, үлүшкө берилген жерлер – 2658 га, суулуу – 1123 га, кайракы – 1535 га * Күлүк-Дөбө – 443,84 га * Ак-Дөбө – 699,82 га * Жетиген – 383,84 га * Беш-Коргон – 432,72 га * Питомник – 110,0 га * Курулуш – Мамай – 600,0 га == Тарыхы == Шаар [[1930|1930-жылы]]; '''Караван''' кыштагы болуп негизделген, [[2004|2004-жылдын]] [[4-октябрь|4-октябрда]] кыштакка шаар статусу берилип, аталышы '''Кербен''' болуп өзгөрүлгөн. Аксы районунун Кербен айылы Кыргыз Республикасынын Президентинин 04.10.2004-жылдагы № 174 Мыйзамына ылайык Кербен шаарынын статусун алган. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 05.08.2011-ж. № 451 токтомунун негизинде Кербен шаар башкармасы Кербен шаарынын мэриясы болуп өзгөргөн. == Мэрлери == * Жунусалы Базарбаев 2006 - 2013 * Абдумалик Апсаматов 2013 - 2017 * Нарматалы Эсеналиев<ref>[https://www.super.kg/sonku_kabar/news/174865/ Кербен шаарынын мэрлик кызматына Нарматалы Эсеналиев шайланды]</ref><ref>[http://kerben.aksy.kg/1271-2 Кербен шаарынын мэри] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120065742/http://kerben.aksy.kg/1271-2 |date=2018-01-20 }}{{ref-ky}}</ref> 1-февраль, 2017 — 2021 * Нурбек Козубаев 2022 - 2023 * Эрнист Зияйдинов<ref>[https://www.turmush.kg/ru/news:1883374 Эрнист Зияйдинов назначен мэром города Кербен]</ref> 14-март, 2023 — 30-июнь, 2025 * Жаныш Раимжанов 1-июль, 2025 — азыркы учурда<ref name="Учурда">{{cite web|url=https://serep.kg/kabarlar/koom/29-jashtagy-janysh-raimjanov-kerben-shaarynyn-meri-bolup-daiyndaldy/| title=29 жаштагы Жаныш Раимжанов Кербен шаарынын мэри болуп дайындалды| work=serep.kg| accessdate=15.09.2025}}</ref>. == Белгилүү инсандары == * [[Абдумалик Апсаматов|Жеңиш Бекболотов]] — КР ЖК депутаты, райондун акими * Каныбек Нарбаев - КР башкы архитектору * Райымбек Мамыров - КР ЖК депутаты, энергохолдинг ишканасынын жетекчиси * [[Турсунбек Бекболотов]] — Профессор * [[Гүлнара Тойгонбаева]] — ырчы * Ильяс Кудретов — ырчы * Жаныбек Наралиев — ырчы == Калкы == {|class="wikitable" |- ! жылы ||1939 ||1959||1970|| 1979|| 1989|| 1999 || 2009 || 2010 || 2013 || 2015 || 2017 || 2020 || 2021 || 2025<ref name="УСК25">{{cite web |url=https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title=Численность населения областей, районов, городов, посёлков городского типа, айылных аймаков и айылов (сёл) Кыргызской Республики в 2025 г. |publisher=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики |access-date=2025-10-11 |archive-date=2024-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201214249/https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |url-status=live }}</ref> || |- | адам. (миң) ||{{көбөйүү}} 2007||{{көбөйүү}} 2978||{{көбөйүү}} 5879|| {{көбөйүү}} 9713||{{көбөйүү}} 11649 || {{көбөйүү}} 13929 || {{көбөйүү}} 14100<ref name="Этно2009.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2009 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>||{{көбөйүү}} 14141 || {{көбөйүү}} 15400 || {{Көбөйүү}} 25112|| {{көбөйүү}} 28300<ref name="автоссылка132">2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref><ref name="автоссылка132"/>. || {{көбөйүү}} 29792<ref name="Этно2020.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2020 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>||{{Көбөйүү}} 30192|| {{көбөйүү}} 45685 |} Калктын саны – 25112, кожолуктун саны – 6263 (эркектер – 12716, аялдар – 12396) * кыргыз – 22172 * өзбек – 2533 * орус – 178 * тажик – 86 * татар – 52 * украин – 36 * башка улуттар – 55 == Окуу жайлары == '''Мектептер :''' жалпы орто – 9, негизги – 1 * Ж.Бөкөнбаев – 72 – мугалим, 1025 – окуучу * С.Качыкеев – 24 – мугалим, 256 – окуучу * Т.Уметалиев – 62 – мугалим, 995 – окуучу * В.Д. Линский – 17 – мугалим, 189 – окуучу * К.Өмүралиев – 17 – мугалим, 112 – окуучу * А.Жоробеков – 39 – мугалим, 443 – окуучу * Н.Мамбетов – 49 – мугалим, 725 – окуучу * А.Бегимкулова – 20 – мугалим, 196 – окуучу * Мамай – 11 – мугалим, 54 – окуучу * Ж.Мавлянов – 57 – мугалим, 586 – окуучу '''Атайын окуу жайлар :''' * № 69 – кесиптик лицей – 14 мугалим, 12 устат, 160 окуучу, * АПФ ЖАМУ – 26 мугалим, 410 – окуучу == Мекемелер жана ишканалар == '''Балдар бакчалары''' – 8 * № 1 «Жеткинчек» – 23 – тарбиячы, 227 – балдар * № 2 «Келечек» – 27 – тарбиячы, 205 – балдар * № 3 «Бүчүр» – 20 – тарбиячы, 145 – балдар * № 4 «Таң-Шоола» – 12 – тарбиячы, 54 – балдар * № 5 «Наристе» – 11 – тарбиячы, 73 – балдар * № 6 «Ак-Куу» – 15 – тарбиячы, 104 – балдар * № 7 «Алтын балалык» -14- тарбиячы, 55 – балдар * № 8 «Ак-Дөбө» -100-орундуу 2015-жылдын май айында ишке кирген. '''Китепканалар''' – 13: райондук – 2, айылдык – 3, мектеп арасында – 8. '''Мончо ''': коомдук – 5, менчик – 124. '''Саламаттыкты сактоо мекемелери :''' Аймактык оордукана – 1. Мекеме ишканалар – 63 АЗС – 5 Скважиналар – 8 Атайын таштандыларды төгүүчү жай – 1 Базар муниципалдык менчикте – 1, жеке менчик – 4 Мечиттер – 12 Вет. сервис – 2 Тех. сервис – 2 == Өнөр жай ишканалары == * Мөмө кургатуучу цех – 23 * Машина оңдоочу жай – 10 * Жыгач иштетүүчү цех – 6 * Пилорама – 5 * Ширетүүчү цех – 3 * Тегирмен – 4 * Май чыгаруучу цех – 4 * Пахта тазалоочу цех – 2 * Винцех – 1 * Сүттү кайра иштетүүчү цех – 1 * Пластик чыгаруучу цех – 3 * Тигүүчү цех – 4 == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * https://www.super.kg/mobile/kabar/news/142221/ * https://sputnik.kg/society/20161208/1030674607/akysyz-ehlektr-ehseptegichter.html * http://www.nazarnews.kg/news/1661 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606210730/http://www.nazarnews.kg/news/1661 |date=2017-06-06 }} {{Кыргызстандагы шаарлар}} {{Аксы районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Аксы району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] 67x6dc6e4anfi8foe6qn6sp2517fne8 652364 652363 2026-09-11T13:12:54Z Artelow 2286 652364 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилер|Кербен (маанилери)}} {{ОЖ |макамы = Шаар |кыргызча аталышы = Кербен |сүрөт =Kerben sity.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб =Coat of arms of Kerben.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 71|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы облус = Жалал-Абад облусу |район түрү = |район = Аксы району |таблицадагы район = Аксы району |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы =Жаныш Раимжанов<ref name="Учурда"></ref> |негизделген күнү = 1930 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Караван |статустун берилиши = 2004|2004-жылдан |аймагы = 0,99 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 200 |климаты = |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = Орус тили |калкы = 45 685<ref name="УСК25"/> |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыз|Кыргыздар]] (88,5%), </br>[[Өзбектер]] (10,1%), </br>Башка улуттар (1,4%) |диний курамы = ислам, христиан |этнохороним = Кербендик, Кербендиктер |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 (3742 шаардык) |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = 04, D |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Kerben |сайты = Kerben.aksy.kg |сайтынын тили =ky }} '''Кербен''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] шаар жана райондун борбору. [[ААББТ|ААББТ коду]] ― 41 703 211 610 010<ref>[http://www.stat.kg/stat.files/class.files/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%A1%D0%9E%D0%90%D0%A2%D0%95.pdf Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору]</ref>. Калкы — 29 792 адам (2020-жылы). == Географиясы == [[Файл:Armored personnel carrier monument near the House of Culture in Kerben.jpg|right|thumb|Ныязалы көчөсү, Маданият үйүнүн жанындагы, куралдуу күчтөрдүн зоотолгон техникасынын эстелиги]] Кербен шаары [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] борбору, [[Жалал-Абад шаары|Жалал-Абад]] шаарынан 220 км, [[Ташкөмүр шаарчасы|Таш-Көмүр]] шаарындагы темир жолдон 60 км аралыкта, облустун түндүк-батыш тарабында жайгашкан. [[Аксы району|Аксы районунун]] борбору болуп эсептелет. түштүк–батыш тарабынан [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасы]], түштүк–чыгыш тарабынан Кош-Дөбө айыл аймагы, түндүк тарабынан [[Жерге-Тал айыл аймагы (Аксы району)|Жерге-Тал]] жана Кашка-Суу айыл аймактары менен чектешет. Чек ара сызыгынын узундугу – 44 км., чечилбегени – 7,7 км. Ички асфальт жолдун узундугу – 42 км. Тротуарлар – 22 км. Чарбалар аралык канал – 54 км., ички каналдар – 47 км., ички арыктар – 214 км. Шагал, топурак жолдор – 101 км. Электро линиянын узундугу – 48 км. Суу түтүктөрү – 49 км. Аймактык рельефи тоолуу, климаты чукул континенталдуу ,жер ачык, күрөң коңур. Жалпы аянты – 16746 га, айыл чарба багытында – 10379 га, бардык айдоо жер – 3275, суулу – 1832, кайракы – 1443, үлүшкө берилген жерлер – 2658 га, суулуу – 1123 га, кайракы – 1535 га * Күлүк-Дөбө – 443,84 га * Ак-Дөбө – 699,82 га * Жетиген – 383,84 га * Беш-Коргон – 432,72 га * Питомник – 110,0 га * Курулуш – Мамай – 600,0 га == Тарыхы == Шаар [[1930|1930-жылы]]; '''Караван''' кыштагы болуп негизделген, [[2004|2004-жылдын]] [[4-октябрь|4-октябрда]] кыштакка шаар статусу берилип, аталышы '''Кербен''' болуп өзгөрүлгөн. Аксы районунун Кербен айылы Кыргыз Республикасынын Президентинин 04.10.2004-жылдагы № 174 Мыйзамына ылайык Кербен шаарынын статусун алган. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 05.08.2011-ж. № 451 токтомунун негизинде Кербен шаар башкармасы Кербен шаарынын мэриясы болуп өзгөргөн. == Мэрлери == * Жунусалы Базарбаев 2006 - 2013 * Абдумалик Апсаматов 2013 - 2017 * Нарматалы Эсеналиев<ref>[https://www.super.kg/sonku_kabar/news/174865/ Кербен шаарынын мэрлик кызматына Нарматалы Эсеналиев шайланды]</ref><ref>[http://kerben.aksy.kg/1271-2 Кербен шаарынын мэри] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120065742/http://kerben.aksy.kg/1271-2 |date=2018-01-20 }}{{ref-ky}}</ref> 1-февраль, 2017 — 2021 * Нурбек Козубаев 2022 - 2023 * Эрнист Зияйдинов<ref>[https://www.turmush.kg/ru/news:1883374 Эрнист Зияйдинов назначен мэром города Кербен]</ref> 14-март, 2023 — 30-июнь, 2025 * Жаныш Раимжанов 1-июль, 2025 — азыркы учурда<ref name="Учурда">{{cite web|url=https://serep.kg/kabarlar/koom/29-jashtagy-janysh-raimjanov-kerben-shaarynyn-meri-bolup-daiyndaldy/| title=29 жаштагы Жаныш Раимжанов Кербен шаарынын мэри болуп дайындалды| work=serep.kg| accessdate=15.09.2025}}</ref>. == Белгилүү инсандары == * [[Абдумалик Апсаматов|Жеңиш Бекболотов]] — КР ЖК депутаты, райондун акими * Каныбек Нарбаев - КР башкы архитектору * Райымбек Мамыров - КР ЖК депутаты, энергохолдинг ишканасынын жетекчиси * [[Турсунбек Бекболотов]] — Профессор * [[Гүлнара Тойгонбаева]] — ырчы * Ильяс Кудретов — ырчы * Жаныбек Наралиев — ырчы == Калкы == {|class="wikitable" |- ! жылы ||1939 ||1959||1970|| 1979|| 1989|| 1999 || 2009 || 2010 || 2013 || 2015 || 2017 || 2020 || 2021 || 2025<ref name="УСК25">{{cite web |url=https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title=Численность населения областей, районов, городов, посёлков городского типа, айылных аймаков и айылов (сёл) Кыргызской Республики в 2025 г. |publisher=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики |access-date=2025-10-11 |archive-date=2024-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201214249/https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |url-status=live }}</ref> || |- | адам. (миң) ||{{көбөйүү}} 2007||{{көбөйүү}} 2978||{{көбөйүү}} 5879|| {{көбөйүү}} 9713||{{көбөйүү}} 11649 || {{көбөйүү}} 13929 || {{көбөйүү}} 14100<ref name="Этно2009.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2009 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>||{{көбөйүү}} 14141 || {{көбөйүү}} 15400 || {{Көбөйүү}} 25112|| {{көбөйүү}} 28300<ref name="автоссылка132">2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref><ref name="автоссылка132"/>. || {{көбөйүү}} 29792<ref name="Этно2020.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2020 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>||{{Көбөйүү}} 30192|| {{көбөйүү}} 45685 |} Калктын саны – 25112, кожолуктун саны – 6263 (эркектер – 12716, аялдар – 12396) * кыргыз – 22172 * өзбек – 2533 * орус – 178 * тажик – 86 * татар – 52 * украин – 36 * башка улуттар – 55 == Окуу жайлары == '''Мектептер :''' жалпы орто – 9, негизги – 1 * Ж.Бөкөнбаев – 72 – мугалим, 1025 – окуучу * С.Качыкеев – 24 – мугалим, 256 – окуучу * Т.Уметалиев – 62 – мугалим, 995 – окуучу * В.Д. Линский – 17 – мугалим, 189 – окуучу * К.Өмүралиев – 17 – мугалим, 112 – окуучу * А.Жоробеков – 39 – мугалим, 443 – окуучу * Н.Мамбетов – 49 – мугалим, 725 – окуучу * А.Бегимкулова – 20 – мугалим, 196 – окуучу * Мамай – 11 – мугалим, 54 – окуучу * Ж.Мавлянов – 57 – мугалим, 586 – окуучу '''Атайын окуу жайлар :''' * № 69 – кесиптик лицей – 14 мугалим, 12 устат, 160 окуучу, * АПФ ЖАМУ – 26 мугалим, 410 – окуучу == Мекемелер жана ишканалар == '''Балдар бакчалары''' – 8 * № 1 «Жеткинчек» – 23 – тарбиячы, 227 – балдар * № 2 «Келечек» – 27 – тарбиячы, 205 – балдар * № 3 «Бүчүр» – 20 – тарбиячы, 145 – балдар * № 4 «Таң-Шоола» – 12 – тарбиячы, 54 – балдар * № 5 «Наристе» – 11 – тарбиячы, 73 – балдар * № 6 «Ак-Куу» – 15 – тарбиячы, 104 – балдар * № 7 «Алтын балалык» -14- тарбиячы, 55 – балдар * № 8 «Ак-Дөбө» -100-орундуу 2015-жылдын май айында ишке кирген. '''Китепканалар''' – 13: райондук – 2, айылдык – 3, мектеп арасында – 8. '''Мончо ''': коомдук – 5, менчик – 124. '''Саламаттыкты сактоо мекемелери :''' Аймактык оордукана – 1. Мекеме ишканалар – 63 АЗС – 5 Скважиналар – 8 Атайын таштандыларды төгүүчү жай – 1 Базар муниципалдык менчикте – 1, жеке менчик – 4 Мечиттер – 12 Вет. сервис – 2 Тех. сервис – 2 == Өнөр жай ишканалары == * Мөмө кургатуучу цех – 23 * Машина оңдоочу жай – 10 * Жыгач иштетүүчү цех – 6 * Пилорама – 5 * Ширетүүчү цех – 3 * Тегирмен – 4 * Май чыгаруучу цех – 4 * Пахта тазалоочу цех – 2 * Винцех – 1 * Сүттү кайра иштетүүчү цех – 1 * Пластик чыгаруучу цех – 3 * Тигүүчү цех – 4 == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * https://www.super.kg/mobile/kabar/news/142221/ * https://sputnik.kg/society/20161208/1030674607/akysyz-ehlektr-ehseptegichter.html * http://www.nazarnews.kg/news/1661 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606210730/http://www.nazarnews.kg/news/1661 |date=2017-06-06 }} {{Аксы районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Аксы району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] 15m813om5afyidoo5yfgwdaoonk9oop 0 4210 652367 519504 2026-09-11T13:14:15Z Artelow 2286 652367 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = Шаар |кыргызча аталышы = Ноокат |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Nookat city.png |сүрөт = Nooqat from the north.jpg |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min = 16 |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72 |lon_min =36 |lon_sec = |облус = Ош облусу |район = Ноокат району |калкы = 14 371 <ref name="Калк"/> |элди каттоо жылы = 2009 |убакыт аралыгы = +6 }} '''Ноокат''' (2003-жылга чейин — Эски-Ноокат) — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Ноокат району|Ноокат районундагы]] шаар. Ноокат районун административдик борбору. 2003-жылы шаар макамы ыйгарылган. [[Ош шаары]]нан 43 чакырым аралыкта жайгашкан. Ош облусунун Ноокат районунун Ноокат шаары Эски-Ноокат айылдык кенешинин ордунда уюшулуп, азыркы Гулистан, Мирмахмудов айыл аймактарынын айрым жерлери кошулуп олтуруп Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 8-сентябрындагы № 214 мыйзамынын негизинде райондук денгээлдеги шаар статусун алган. Таштак, Кара-Турпак, Бостон, Барын болуп, жалпысынан 4 кварталдан турат. Калкынын саны 15 521 адам. 12ден ашуун ар улуттун өкүлдөрү жашайт. Жалпы аянты 3,58 кв.м. Шаар башкармалыгы: Ноокат шаар мэриясы. Дареги: Лутфуллаев 5. Байланыш телефону 5-00-45. Факс 5-10-94. Почталык индекси 723400. Ноокат шаар мэриясындагы жалпы кызматкерлердин саны 20. Аппараттык курам:13. Шаардык Кенештеги депутаттардын саны: 21. == Калк == Калкы — 14 371 киши (2009-жылы)<ref name="Калк">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref>. == Булактар == {{Булактар}} {{Ноокат районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] jsma00do0bscyb40jvvjnmxhn0c38wx 0 4371 652345 649825 2026-09-11T13:04:02Z Artelow 2286 652345 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Балыкчы |расмий аталышы = |баш ийгени = |сүрөт = E8359-Balykchy-government-office.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Balykchy.svg |гербдин туурасы = 100 |желек = Flag of Balykchy.svg |желектин туурасы = 100 |lat_deg= 42|lat_min= 28|lat_sec=0 |lon_deg= 76|lon_min= 11|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city()_region:KG |CoordScale = |ЯндексКарта = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |убакыт аралыгы =+6 |DST = |облус түрү = |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы облус = Ысык-Көл |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Мамбетов Алмаз Ишенбекович |негизделген күнү = XIX кылым |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Рыбачье, Ысык-Көл |берилген статусу = 1954 |аймагы = 33,57 |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = континенталдуу |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 50,814 |элди каттоо жылы = 2021-жыл |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 84,5% <br /> [[орустар]] — 11,0% |диний курамы = ислам, христиан, атеистер |этнохороним = Балыкчылык |телефон коду = +996 3944 |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = Балыкчы |сайты = http://www.balykchy.kg/index.php |сайтынын тили = ru |сайтынын тили 2 = |Шаардык кеңештин төрагасы=Сартбаев Канатбек Рыскельдиевич}} '''Балыкчы''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусундагы]] шаар. [[Ысык-Көл|Ысык-Көлдүн]] батыш жээгин бойлой 12 км созулат. Деңиз деңгээлинен 1620-1640 м бийиктикте жайгашкан. Республиканын борбору [[Бишкек]] шаарынан 175 км чыгыш тарапта. Калкы 42,4 миң (2009). == Климаты == Климаты континенттик, кургак. Январдын орточо температурасы -4°С...-6°С, жайы ысык, июлдун орто температурасы 20°С. Жылдык жаан чачын өтө аз (115 мм түшүп, кышында кар жатпайт. «Улан» шамалы жылына орто эсеп менен 20-60 күндөй, айрым жылдары 40-100 күнгө чейин созулуп, ылдамдыгы 40 м/сек га жетет. Калкы көп улуттуу: кыргыз, орус, украин, казак, уйгур, татар, дуңган, өзбек ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Ири ишканалары: «Ысык-Көл даназык», *Алтындан», «Каухар таш», «Ынтымак», «Калемгер», «Көк ойрок» акционердик коомдору. «Ак кеме» акционердик коому Кыргызстандагы суу транспорту үчүн кемелерди куруу жана оңдоо боюнча жалгыз ишкана. Шаар автомобиль, темиржол, суу жолдор тоому. Балыкчы аркылуу [[Бишкек]] [[Нарын]] [[Торугарт]], Бишкек [[Каракол]] (Күнгөй жана Тескей аркылуу) мамлекеттик маанидеги автомобиль жолдору өтөт. Луговой Бишкек Балыкчы темир жолунун аяккы пункту. Нефть базасы иштейт. Ал Ысык-Көл, Нарын облустарын күйүүчү-майлоочу май менен камсыз кылат. «Кумтөр Оперейтинг Компани» ишканасын күйүүчү-майлоочу май менен камсыз кылуучу жаңы нефть базасы курулган. Көл аркылуу оор жүк ташуу кыскарган. Негизинен көлгө зыян келтирбеген жүктөр ташылат. Шаарда ири кампа, базалар да иштейт. Балыкчы социалдык-экономика институту (менчик), тогуз орто, башталгыч, спорт, музыкалык мектептер, бала-бакча, үй бүлөлүк тарбиялык борбор, мектепке чейинки пилоттук мекеме, кесиптик-техникум окуу жайы, техникум, колледж, 13 китепкана, 6 клуб бар. Шаардык оорукана, үй-бүлөлүк медицина борбору, тиш поликлиникасы, санитария-эпидемиологиялык станция, 3 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт. == Тарыхы == 1992 жылга чейин Рыбачье деп аталган. == Калкы == Калкы (2009) — 42,4 миң. {{Ысык-Көл областы}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] f0z5tkf2di45zl20jhwk76051wbn6rj 0 5158 652369 553819 2026-09-11T13:14:42Z Artelow 2286 652369 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Өзгөн |расмий аталышы = |сүрөт = Uzgen Mausoleum.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = {{KGZ}} |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 46|lat_sec =0 |lon_dir = |lon_deg = 73|lon_min = 18|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = [[Файл:Flag of Uzgen district.svg | 24px | border]] [[Өзгөн району]] |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 62,802 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Өзгөн''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] байыркы шаарлардын бири. Б. з. ч. 2–1-к-да алгачкы отурукташкан жайлардан шаар өсүп чыккан. Өзгөн шаары тууралуу алгачкы маалыматтар 9–10-к. араб, фарсы тилдеринде жазылган даректерден белгилүү. Бул мезгилде ал чоңдугу боюнча [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] төртүнчү (Аксыкен, Куба, Оштон кийинки) калаа болгон. 10-к-дын 30-жылдарында Ө-дө кол өнөрчүлүк, соода өнүккөн; алгачкы тыйын акчалар чыгарылган. 11-к-дын 2-жарымынан 13-к-га чейин [[Караханийлер мамлекети|Караханийлер мамлекетиндеги]] Фергана дубанынын борбору болгон. 10–12-к. шаардын аянты 12–15 км²ге жеткен. Моңгол жапырыгына чейин Өзгөндөн көптөгөн окумуштуулар чыккан, алар «ал-Узженди» ныспасын алышкан. Аксак Темирдин тушунда бул шаар баштагыдай эле соода жайларында саясий борбор боюнча кала берген. Кийин ири саясий ж-а акимдик борбор катары маанисин жогото баштаган. Орто кылымдардын акырында шаардын аймагы бир кыйла кичирейип, чакан шаарга айланган. 19-к-дын башында [[Кокон хандыгы|Кокон хандыгына]] өткөн. Кыргызстан Орусиянын курамына киргенден кийин Анжиян уездине карап калган. 1924-жылдан [[Ош уезди|Ош округундагы]] Өзгөн болушунун, 1928-жылдан [[Өзгөн району|Өзгөн районунун]] борбору. Архитектуралык эстеликтер бар. “Өзгөн” деп аталып калышы Жазы дарыясына байланыштуу. Алгач Жазыкент деп аталып, кийинчерээк Жазкент, Язкенд, Язкен, Өзгөн деген аталыш келип чыккан. Бул жөнүндө маалыматты "Мажму-ат-Таварихтен” тапсак болот<ref>А.А. Асанканов, ''Кыргыз тарыхы: Энциклопедия'', Бишкек, 2003 ISBN 5-89750-150-5</ref>. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Өзгөн району]] o7psj52kx2fyxeukv819jg56xt0yj67 0 5609 652370 571494 2026-09-11T13:15:07Z Artelow 2286 652370 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилери|Исхак Раззаков}} {{ОЖ |макамы = шаар |кыргызча аталышы = Раззаков |расмий аталышы = |сүрөт =One of the Streets of Isfana.JPG |сүрөт ачыктамасы = Раззаков шаарынын бир көчөсү. |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Razzakov city.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 39|lat_min= 50|lat_sec=0 |lon_deg= 69|lon_min= 31|lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = 320 |район картасынын өлчөмү = 320 |облус түрү = |облус = Баткен облусу |таблицадагы облус = Баткен облусу |район түрү = |район = Лейлек району |таблицадагы район = Лейлек району |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = мэр |башчысы =Чыңгызбек Рысов |негизделген күнү = IX кылым |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Моңол-Баскан<br>Ыспана<br>Исфана (2022-ж чейин) |макамдын берилиши = |аймагы = 41,35 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 350 |климаты = |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 34 219 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = 800 |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыздар]], [[Өзбектер]], [[Тажиктер]] |диний курамы = Ислам |этнохороним = Исфаналык, Исфаналыктар |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 (3656) |почта индекси = 720400 |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Isfana |сайты = Isfana.kg |сайтынын тили =ky |СОАТЕ = }} [[Файл:Isfana Airport in 2015 (1).JPG|thumb|Аэропорт.]] '''Раззаков''' ''(мурдагы: Исфана, ага чейин Ыспана чеби, Моңол Баскан)'' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Баткен облусу|Баткен облусундагы]] райондук маанидеги шаар. [[Лейлек району|Лейлек районунун]] административдик борбору. Облустун борбору ― [[Баткен шаары|Баткен шаарынан]] 100км батыш, [[Пролетарск]] темир жол бекетинен ([[Тажикстан]]) 45км түшүк тарапта, Кара суу өзөнүнүн боюнда, деңиз деңгээлинен 1300м. бийиктикте жайгашкан. Калкы 28 миң (2010). Шаардын курамына [[Ак-Булак, Лейлек району|Ак-Булак]], [[Голбо, Лейлек району|Алтын-Бешик]], [[Мырза-Патча, Лейлек району|Мырзапача]], [[Тайлан, Лейлек району|Тайлан]], [[Самат, Лейлек району|Самат ]] жана [[Чимген, Лейлек району|Чимген]] кыштактары кирет. Шаардык өкмөттүн жалпы аянты 227 миң ''га''дай (2002); алардын ичинен айдоого жарактуу жери 6,6 миң ''га'' сугат жер 1,2 миң ''га'', кайрак жер 5,4 миң ''га''. Исфанада 2002-жылы түрдүү менчиктерге таандык 54 ишкана, мекеме жана уюмдар иштеген. Калкы негизинен дыйканчылыкта [[тамеки]], [[жашылча]] жана [[мөмө-жемиштер]]ди өстүрүүдө, мал чарбасында [[кой]], [[эчки]] багууда эмгектенишет. Шаарда жалпы билим берүүчү 13 [[мектеп]] (алардын ичинен 4 орто мектеп, 2 [[гимназия]]), 2 [[бала бакча]],1 кесиптик-техникалык лицей, 1 жогорку окуу жайдын филиалы, [[маданият үйү]], 2 [[клуб]], 4 [[китепкана]], тарых жана аймак таануу [[музей]]и, [[мейманкана]], райондук [[оорукана]], санитардык-эпидемиологиялык станция, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу жана 4 медпункт бар. == Тарыхы == Баткен облусундагы Лейлек районунун борбору эмне үчүн Исфана деп аталып калган? Бул жөнүндөгү аргументтер көп, тарыхы да абдан кызыктуу. Анын келип чыгышы жөнүндө эл ичинде ар түрдүү ойлор, версиялар айтылып жүрөт. Алардын айрымдары уламыштарга да окшошуп кетет. Хронологиялык тарыхка дал келбесе да, элдин айтуусу тарыхты толуктап турат. === Акыркы Исфананын аталышы жөнүндө === Кокон ханынын (кайсы хан экендиги боюнча так маалымат жок) жакын кишиси (вазири) Исман бир күнү ханы менен келише албай, ордодон чыгып кетет. Таза абалуу, тоолуу, тынч аймак деп азыркы Исфанадагы Түпсада деген жерди байырлап калат. Аймак сууга мол экен. Аңчылык кылып жүрүп, Исман (Осмон Ипон) жогорку дөбөгө келип, азыркы стадиондун ордуна үңкүр курдурат. Ошол учурда Исфана аркылуу Жибек Жолунун бир тармагы – Кокон-Самарканд соода жолу өтчү экен. Акырындап Исман үй-жай куруп, бала-чакалуу болот. Кийин ал жерге Самарканд, Ходжент, Ташкент, Кокон жана башка шаар­лардан, хандардын кыргын-со­гуштарынан качкандар келип отурукташып, бул аймак кеңейген. Кийинчерээк Исман бул аймакта коргон, чеп, кербен сарай курду­руп, бек болгон. Кокондон бул аймакка келе жаткандардан сураса, "Исман турган жерге", "Исман ыктыярындагы жерге", "Исманга" деп айтылып жүрүп, аймактын аты кыргызча Исманы (өзбекче Исвони, тажикче Испони), орусча Исфана болуп калган экен. Мындан башка да алты вариант '' === Исфана чебинин жана өздөрүнүн курулушу жөнүндө === Эл оозунда сакталып калган маалымат боюнча, Кокон хандыгы да Исманга ордо, чеп курууга жардам бермекчи болушат. Курулуш ишине жардам берүү үчүн Таш аттуу аскер башчысынын жетекчилигинде гисарлыктар Исфанага жиберилиптир. Бирок ат араба менен үч-төрт айлап жол басып келгенче исмандыктар өз күчтөрү менен сепилди да, чепти да куруп алышат. Чептин жана сепилдин (ордо) курулушуна топуракты азыркы Пулон деген жерден ат араба менен ташып келишкен. Сууну ордого чептин чыгыш тарабынан арык казып киргизишет. Ошол курулуш иштери кызуу жүрүп жатканда аскер башчысы Таш оорудан каза табат. Аны ошол арыктын боюна көмүшөт. Азыркыга чейин ал жерде Таш мазар сакталып калган. Ушул күндөрү да Махалла сайынан Алакан шаарга чейинки аралыктагы арыкты Шесар (Хисор) арыгы деп аташат. Салгылашуу менен талоондон тажагандар Исмандын жанына келип, тынч жашоого ыңгайлуу деп отурукташа башташат. Бара-бара көчүп келгендердин саны көбөйүп, имараттар курулуп, чеп дагы кеңей­тилет. Чеп чоңойтулганына байла­ныштуу төрт тарабында бирден дарбаза орнотулат. Кийин ар бир дарбазанын аткарган кызматына жараша ал төмөнкүдөй аталып калат: Сасык дарбаза чептин түндүк жагында жайгашкан. Чептен акыр-чикир чыгарылган. Пастапа (Пас дөбө) дарбазасы аркылуу Самарканд, Оро-Төбө, Ходженттен келген соодагерлер жана жергиликтүү калк кирип-чыгып турган. Дербиш-Булак дарбазасы аркылуу мал жайытка чыгарылып, сугарылып турган. Жогору-Дөбө дарбазасынан Кокондон келген жолоочу, соодагерлер кирип-чыгып турчу экен. Ушул дарбаза аркылуу калаа ичиндеги байлар, бектер уюштурган улак, күрөш жана башка оюн-зоокторго катышуу үчүн адамдар кирип-чы­гып турушкан. Калаанын дубалдары бийик (5 метр), калың болгон, анын ичинде кызуу турмуш кайнап, кол өнөрчүлөр иштеп, соода жүрүп, жашоо токтоосуз уланып турган. Жергиликтүү калк менен кошо кокондуктар, маргалаңдыктар, барганалыктар (келгиндер) көп болушкан жана ар бир уруу өз мечитине ээ экен. Ордонун ичинде да мечит, медресе болгондугу айтылат. Бул медреседе Кокондон, Самарканддан, Бухарадан келген билимдүү адамдар сабак беришкен. Темир усталары калаанын сыртында, батыш тарабында, соодагерлер түштүк тарапта жайгашкан Дербиш-Булактын үстүндө отурукташкан. Карапачылар Исфана калаасынын эң четинде, Тайлан Пулон (Кулол) жана Кашка жакта жайланышкан. === Ит жойлоп кире алгыс Исфана калаасы === Исфанада эки кароол дөбө болуп, биринчиси калаанын чыгыш тарабында, экинчиси түндүк-батыш тарабында жайгашкан. Кайсы тарабынан алыстан душман көрүнсө, кароол дөбөдө турган күзөтчүлөр от жагып, түтүн чыгарып белги беришкен. Ал түтүндү көргөн ордонун (сепил) кароолчусу керней тартып белги берген (азыр да ошол кароол дөбөнүн орду бар). Ошондо калаага жакын жүр­гөн­дөр аялын, бала-чакасын алып, сепилдин ичине кирип бекинишкен, ал эми сепилден алыста жүргөндөр тоо боорундагы арчаларды аралап кирип кетишкен. Арчалуу тоо боору эл үчүн табигый коргонуу мүмкүнчүлүгүн берген. Душман тоо аралап кирип кеткен элди таппай адашып же буктурмага кабылган, же аргасыздан бул аймакты таштап кетүүгө мажбур болгон. Эгер калааны курчоого алса, андагы эл сыртка чыкпай, азык-түлүк, суу издебей, узак убакыт (кошумча күч сырттан келгиче) ордодо жашай алган. Себеби калаа ичинде азык-түлүк кампалары болгон. Суу калаанын ичине жашыруун түрдө, карапачылар атайын колго жасаган суу түтүктөр аркылуу жердин алдынан алынып келинген. Мындан сырткары калаанын ичине ачык жол менен да 2 арык суу агып кирген. Ошондой эле ордодо, калаа ичинде кудуктар жайгаштырылган. Айтор, Исфана калаасы бекем чыңдалган, душман даай алгыс чеп болгон. Исфана хандыгынын (бектик) ээлиги ири аймакты ээлеген. Анын чек арасы батышта Ак-Суу дарыясы, түндүктө Тытты тоолору, чыгышта Лейлек дарыясы, түштүктө Мачча тоолоруна чейинки чек араны өз ичине камтыган == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.isfana.org/ Исфана шаар башкармалыгынын расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425234925/http://www.isfana.org/ |date=2012-04-25 }} {{Лейлек районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Лейлек району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] 9a7rscypm7ju02esneojtp8ewos5hvg 0 6040 652353 553910 2026-09-11T13:07:15Z Artelow 2286 652353 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Сүлүктү |расмий аталышы = |баш ийгени = |сүрөт = The Sulyukta Sign.JPG |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Suluktu.png |гербдин туурасы = |желек = |желектин туурасы = |lat_deg= 39|lat_min= 56|lat_sec=0 |lon_deg= 69|lon_min= 34|lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale= |ЯндексКарта = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |DST = |област түрү = |област = Баткен облусу |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Абдыжапаров Болот Шаршеналиевич |негизделген күнү = 1868 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = 17,33 |бийиктиги = 1 380 |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = кескин континенталдуу |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = 20 725 |элди каттоо жылы = 2009-жыл |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = кыргыздар, өзбектер, татарлар, орустар |диний курамы = ислам, христиан, |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = Sulukta |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Сүлүктү''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүгүндөгү [[Баткен облусу|Баткен облусуна]] караштуу шаар. Кыргызстанда көмүр казган ири шаарлардын бири. == География == Сүлүктү шаары Түркстан тоо кыркасынын түндүк (тескей) тарабында дениз денгээлинен 1380 метр бийиктикте жайгашкан. Ал [[Баткен облусу]]нун борбору [[Баткен шаары]]нан 150 чакырымдай батышыраакта жайгашкан. Кыргызстандын ордо шаары [[Бишкек]]тен 950 чакырымдай түштүк-батышта орун алган. Шаар Сүлүктү темир жол тармагына кошулган. Ал [[Тажикстан]]дын Пролетарск бекетине да жалгашат. Бул темир жолунун 9 чакырымдайы Тажикстандын аймагында, ал эми калган 38 чакырымы Кыргызстандын аймагында жайгашкан. Сүлүктү шаарынын аймагында үч бекет (Товардык, Макаевка, Чыгыш - Восточная) жайгашкан. Азыркы күнд бул темир жол тармагы иштебейт. == Климаты == Сүлүктү шаарынын климаты мелүүн келет. Кышкы мезгили анча узак эмес, жаз жана күз мезгилдери акыркы он жылда жаанчыл болуп калды, ал эми жайкы мезгил болсо - кургак жана ысык. == Сүлүктү шаарынын жетекчилиги == Сүлүктү шаарынын азыркы учурда мэр - Абдыжапаров Болот Шаршеналиевич 2023-жылдан тарта == Кыскача тарыхы == Сүлүктү тургун жай катары байыркы доордо эле негизделген. 1940-жылы шаар макамын алган. 1918-жылы Совет бийлиги орнотулган. 1999-жылдан тартып Кыргызстандын Баткен облусуна карайт, ага чейин Кыргызстандын [[Ош облусу]]на карап келген. == Өнөр жайы == Сүлүктү аймагы эзелтеден [[көмүр]] казуу жайы катары маалым. Ал эми 1868-жылдан тартып көмүр кеңири масштабда өндүрүлө баштаган. == Калкы == 2009-жылга карата Сүлүктү шаарында 20, 7 миң тургун жашайт.<ref name="Этно2009.Баткен">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Баткенская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=yes |accessdate=2014-08-27 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> Калк саны ага чейин (Совет доорунда) алда канча көп болчу. Негизги калк - кыргыздар жана өзбектер. Алардан тышкары орустар, тажиктер, татарлар, айрым кавказдык этностор, украиндер, сыгандар, лөлүлөр, немистер жана башка этностордун өкүлдөрү. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://sulukta.clan.su/ Город 36-53 Сүлүктү шаарынын интернет барагы] * [http://www.citykr.kg/sylykta.php Кыргызстандын шаарлар жамаатынын интернет барагы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727174910/http://www.citykr.kg/sylykta.php |date=2010-07-27 }} * [https://web.archive.org/web/20070905044146/http://sbchf.narod.ru/26/sulukt.html Сүлүктү темир жол бутагы] * [http://www.azattyk.kg/content/kyrgyzstan_economy/2278704.html “Сүлүктүкөмүрдөгү" бийлик талаш] {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Баткен облусунун шаарлары]] [[Категория:Шаарлар]] 5sd0p36pbf8z8sa8q3m3np3vpgb9ld8 0 6526 652349 513768 2026-09-11T13:05:30Z Artelow 2286 652349 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Кызыл-Кыя |расмий аталышы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Kyzyl-Kiya.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 40|lat_min= 15|lat_sec=14 |lon_deg= 72|lon_min= 7|lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = 320 |район картасынын өлчөмү = 320 |облус түрү = |облус = [[Баткен облусу]] |таблицадагы облус = Баткен облусу |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Эрмекбай Топчубаев |негизделген күнү = 1898 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1938 |аймагы = 55 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1058 |климаты = кескин континенталдуу |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 64 100 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = 800 |агломерация = 60 000 |улуттук курамы = [[Кыргыздар]] — 67,8%<br> [[Өзбектер]] — 18,9%<br> [[Тажиктер]] — 4,7%<br> [[Орустар]] — 3,8% |диний курамы = [[Мусулман|Мусулмандар]], [[Машаякчы|Христяндар]] |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 (3657) |почта индекси = 720300 |почта индекстери = |автоунаа коду = A,03 |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Кызыл-Кыя''' — Кыргызстандын Баткен облусунда жайгашкан шаар. == Тарыхы == Кызыл-Кыяга шаар макамы 1938-жылы берилген. == Калкы == 2017-жылдын 1-январына карата калктын саны 64 100 адамды түзгөн<ref>{{Cite web|title=2025-жылдын 1 январына карата Кыргыз Республикасынын калкынын саны|url=https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/769/|work=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети|accessdate=2025-06-08}}</ref>. == География == Кызыл-Кыя Баткен облусунун аймагында, Кичи-Алай кырка тоолорунун этегинде, деңиз деңгээлинен 918 метр бийиктикте орун алган. Шаардын аянты — 0,02 миң чарчы км. == Экономика == 1901-жылы шаарга темир жолу салынган. Шаар Кыргызстандагы көмүр казуучу эски борборлордун бири болуп саналат. Дүң продукциянын 55 пайызга жакыны көмүр өндүрүүдөн түшөт. Совет мезгилинде жеңил өнөр жай, тамак-аш, эт-сүт ишканалары өнүккөн. Кызыл-Кыяда төмөнкү ишканалар жана мекемелер иштеп келет: * шахта башкармасы * "Алай" аскердик техника заводу * бут кийим тигүү фабрикасы * сүт заводу * тамеки ферменттөө заводу * электр механикалык ишканалар * курулуш материалдар комбинаты * цемент заводу * консервация заводу Социалдык жана билим берүү тармагында төмөнкү мекемелер бар: * жогорку окуу жай * бала бакчалар * 2 кесиптик окуу жай * тоо-кен кесиптик техникалык окуу жайы * шаардык оорукана * шаардык маданият үйү * эс алуу паркы * музей * басмакана == Булактар == {{Булактар|2}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} iviuv5xn4o43xkp4mcub6cj3dmyo5na 0 7200 652354 645480 2026-09-11T13:08:01Z Artelow 2286 652354 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Талас |расмий аталышы = {{lang-ru|Талас}} |баш ийгени = Облустук денгээлдеги шаар |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Talas city.png |желек = |сүрөт = Talas, Kyrgyzstan - panoramio (3).jpg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 14|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = [[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg | 24px | border]] [[Талас облусу]] |таблицадагы облус = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Рахманжанов Дастан Мыктыбекович |негизделген күнү = 1877 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Дмитриевка |статустун берилиши = 1944 |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 42.640<ref>https://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3422 |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = https://talasmeria.kg/ |сайтынын тили = Кыргыз }} [[Файл:R p 7a1ff58e45b54269a1da342474777cda.jpg|thumb|Талас районундагы Манас Ордо.]] '''Талас''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүк-батыш тарабынан орун алган шаар. Батыш тарыхы Кыргыз кыркка, түндүгү – [[Талас Ала-Тоосу]] менен чектелет. Азыркы Талас шаарынын орду ХХ-кылымда ыйык жер катары саналган күлкүлдөгөн саз, чытырман токойлуу, каз өрдөккө бай жер болуптур. 1877-ж Талас өрөөнүнө ар тараптан көчүп келе баштаган, 1879-жылы Ак-Чий аталып ал жерде 67-киши жашаары катталган. 1889-жылы Ак-Чийде бир гана башталгыч класстык сабатсыздыкты жоюу мектеби болгон,бул мектепте чиркөө кызматкерлери дин төбөлдөрү бар эле. 1891-ж дин кызматкерлери Ивандын боюнча Ак-Чий кыштагы Дмитрий Домалиндин арбагына багышталып, ыйык Дмитрийдин ысымы аталып Ак-Чий аты өчөт да, Дмитревка кыштагы аталат. Дмитревка кыштагы акырындап Талас өрөөнүндөгү соода борборуну айланып баштайт. Кыштакта Талас аймагындагы эң чон базар иштеген. Соода менен бирге асыл тукум жылкы өлтүрүү, бал салуу оору өнүккөн. Совет бийлигин ортолуу менен 1928-ж жылкы өлтүрүү борборлуу Дмитревнодон Талды-Булакка көчүрүлөт. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Талас өрөөнүндө 1000 адам майданга өрттөлгөн.Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында фронтко дайындалган кийим тигүүчү,бут кийим тигүүчү фабрикасы курулат. 1944-жылы Талас айлаты тегизделип, 1944-ж 22-июнда кыштагы Талас шаары деп аталган. Ошентип 1974-ж шаардыктардын саны 22 миңге жеркен. Ал эми 1990-ж Талас шаарынын калкы 34 миңдеги айыл болгон. Советтер Союзу кулап, Кыргыз Республикасы эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин Талас шаарындын демографиялык жана социалдык-экономикалык абалы дагы өзгөргөн. Азыркы күндө Талас шаарында тогуз мектеп, көптөгөн ар тараптуу окуу жайлар бар. Талас шаары ошондуктан Талас-Куттуу өрөөндүү ордо шаары деп төмөнку ыр саптары менен толукталат. == ''Жерибиз Талас, дилибиз Манас'' == [[Талас өрөөнү]] Манас атабыз менен деген кут конгон өрөөн болуп эсептелет. А түгүл Талас кут өрөөндүү ордо шаар жөнүндө төмөндөгүдөй саптары айтылат.<br> Алмашпас жакын Таласым<br> Алмашпас мүмкүн абасын<br> Күн нуру менен чагылган<br> Күнөстүү менин Таласым<br> Арбагы колдоп Манастын<br> Алгалап алга барасың<br> Түлдогон уя көк күмүш<br> Гүл жыттуу жерсин Таласым <br> Бул ыр саптары сыяктуу Талас эң жаш, эң кооз шаарынын бири. Анын сыңарындай Талас шаарыбыздын тарыхы татаал жолду басып өткөн. == Улуттар == * Кыргыз-88.9% * Орус-6.6% * Өзбек-1.3% * Украин-0.7% * Немис-0.6% * Түрк-0.5% * Казак-0.5% == Аба-ырайы == Аба ырайы континенталдык, кургагчыл. Эң бийик ортоайлык температура июль айында болот +30, эң төмөнкү ортоайлык температура январь айында болот -9,6. Жылдык жаан чачымдым көлөмү 300-400 мм. болот.{{Булактар}} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * https://www.facebook.com/talasmeria.kg/?ref=pages_you_manage * https://www.instagram.com/meria.talas/ {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Талас облусу]] tjqwyikde9kzbimussun0qroxxobsp0 652355 652354 2026-09-11T13:08:17Z Artelow 2286 652355 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Талас |расмий аталышы = {{lang-ru|Талас}} |баш ийгени = Облустук денгээлдеги шаар |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Talas city.png |желек = |сүрөт = Talas, Kyrgyzstan - panoramio (3).jpg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 14|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = [[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg | 24px | border]] [[Талас облусу]] |таблицадагы облус = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Рахманжанов Дастан Мыктыбекович |негизделген күнү = 1877 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Дмитриевка |статустун берилиши = 1944 |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 42.640<ref>https://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3422 |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = https://talasmeria.kg/ |сайтынын тили = Кыргыз }} [[Файл:R p 7a1ff58e45b54269a1da342474777cda.jpg|thumb|Талас районундагы Манас Ордо.]] '''Талас''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүк-батыш тарабынан орун алган шаар. Батыш тарыхы Кыргыз кыркка, түндүгү – [[Талас Ала-Тоосу]] менен чектелет. Азыркы Талас шаарынын орду ХХ-кылымда ыйык жер катары саналган күлкүлдөгөн саз, чытырман токойлуу, каз өрдөккө бай жер болуптур. 1877-ж Талас өрөөнүнө ар тараптан көчүп келе баштаган, 1879-жылы Ак-Чий аталып ал жерде 67-киши жашаары катталган. 1889-жылы Ак-Чийде бир гана башталгыч класстык сабатсыздыкты жоюу мектеби болгон,бул мектепте чиркөө кызматкерлери дин төбөлдөрү бар эле. 1891-ж дин кызматкерлери Ивандын боюнча Ак-Чий кыштагы Дмитрий Домалиндин арбагына багышталып, ыйык Дмитрийдин ысымы аталып Ак-Чий аты өчөт да, Дмитревка кыштагы аталат. Дмитревка кыштагы акырындап Талас өрөөнүндөгү соода борборуну айланып баштайт. Кыштакта Талас аймагындагы эң чон базар иштеген. Соода менен бирге асыл тукум жылкы өлтүрүү, бал салуу оору өнүккөн. Совет бийлигин ортолуу менен 1928-ж жылкы өлтүрүү борборлуу Дмитревнодон Талды-Булакка көчүрүлөт. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Талас өрөөнүндө 1000 адам майданга өрттөлгөн.Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында фронтко дайындалган кийим тигүүчү,бут кийим тигүүчү фабрикасы курулат. 1944-жылы Талас айлаты тегизделип, 1944-ж 22-июнда кыштагы Талас шаары деп аталган. Ошентип 1974-ж шаардыктардын саны 22 миңге жеркен. Ал эми 1990-ж Талас шаарынын калкы 34 миңдеги айыл болгон. Советтер Союзу кулап, Кыргыз Республикасы эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин Талас шаарындын демографиялык жана социалдык-экономикалык абалы дагы өзгөргөн. Азыркы күндө Талас шаарында тогуз мектеп, көптөгөн ар тараптуу окуу жайлар бар. Талас шаары ошондуктан Талас-Куттуу өрөөндүү ордо шаары деп төмөнку ыр саптары менен толукталат. == ''Жерибиз Талас, дилибиз Манас'' == [[Талас өрөөнү]] Манас атабыз менен деген кут конгон өрөөн болуп эсептелет. А түгүл Талас кут өрөөндүү ордо шаар жөнүндө төмөндөгүдөй саптары айтылат.<br> Алмашпас жакын Таласым<br> Алмашпас мүмкүн абасын<br> Күн нуру менен чагылган<br> Күнөстүү менин Таласым<br> Арбагы колдоп Манастын<br> Алгалап алга барасың<br> Түлдогон уя көк күмүш<br> Гүл жыттуу жерсин Таласым <br> Бул ыр саптары сыяктуу Талас эң жаш, эң кооз шаарынын бири. Анын сыңарындай Талас шаарыбыздын тарыхы татаал жолду басып өткөн. == Улуттар == * Кыргыз-88.9% * Орус-6.6% * Өзбек-1.3% * Украин-0.7% * Немис-0.6% * Түрк-0.5% * Казак-0.5% == Аба-ырайы == Аба ырайы континенталдык, кургагчыл. Эң бийик ортоайлык температура июль айында болот +30, эң төмөнкү ортоайлык температура январь айында болот -9,6. Жылдык жаан чачымдым көлөмү 300-400 мм. болот. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * https://www.facebook.com/talasmeria.kg/?ref=pages_you_manage * https://www.instagram.com/meria.talas/ {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Талас облусу]] m3i8uhgepvnb55fcckj7bnbmn8t8dia 0 8945 652372 649849 2026-09-11T13:16:09Z Artelow 2286 652372 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Чолпон Ата |расмий аталышы = [[Файл:KyrgyzPetroglyphs.jpg||center|300px]] |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Cholpon-Ata.png |гербдин туурасы = 100 |желек = Flag of Cholpon-Ata.png |желектин туурасы = 100 |lat_deg= 42|lat_min= 39|lat_sec=0 |lon_deg= 77|lon_min= 05|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city()_region:KG |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Ысык-Көл (район) |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түру = мэр |башчысы = Арнабек уулу Азамат |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = 1922 |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1975 |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 14 237 |элди каттоо жылы = 2021-жыл |жыштыгы = 9,73 |агломерация = |улуттук курамы = кыргыздар, орустар, украин, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер |диний курамы = ислам, христиан, атеистер |этнохороним = чолпонаталыктар |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси = 722100 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.cholpon-atacity.kg/index.php/kg/city-kg/maps-kg |сайтынын тили = кыргыз |сайтынын тили 2 = орус |сайтынын тили 3 = англис |макамы=Шаар}} '''Чолпон-Ата''' — [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусундагы]] курорттук шаар. [[Ысык-Көл району|Ысык-Көл районунун]] административдик борбору. Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде жайгашкан. [[Бишкек шаары|Бишкек шаарынан]] 240 км, облустун борбору [[Каракол шаары|Каракол шаарынан]] 135 км. аралыкта жайгашкан. Батышынан Кара-Ой айылы, чыгышынан [[Бостери]] айылы менен чектешет. Чолпон-Ата шаары Ысык-Көлдүн жээгинде, Күӊгөй Ала-Тоо тоо кыркасынын шлейфинде жайгашкан. Чолпон-Ата шаарынын аты 1975-жылы 4- ноябрда Кыргыз ССРинин Жогорку Кеӊешинин Президиумунун №217 Указы менен облусттук маанидеги шаар статусу ыйгарылган.1993-жылы статусу райондук маанидеги шаарга алмаштырылган. 1998-жылы 23-июндан тартып Кыргыз Республикасынын Президентинин №292 Указы менен Чолпон-Ата шаары жергиликтүү өз алдынча башкарууга өткөн. Шаардын жалпы аянты 1731га-1223га ны ээлейт. Калкы көп улуттуу: кыргыздар жана орустар жалпы калктын санынын 88,2 % түзөт, мындан тышкары украиндер, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер ж.б. улуттун өкүлдөрү жашайт. Калктын жыштыгы салыштырмалуу төмөн (1га=9,73адам). == Чолпон-Ата тууралуу уламыш == Азыркы Чолпон-Ата шаары турган жерде бир кедей адам жашаган экен. Ал байдын малын багып оокат кылуучу дейт. Көпкө чейин балалуу болбой, жашы улгайып бара жатканда бир кыздуу болот. Ал абдан сулуу, эстүү болуп бой тартат. Кызы чоңоюп келе жатканда, апасы дүйнөдөн көзү өтөт. Абышка менен кызы катуу кайгырат, бирок айла жок, тиричилик өтө берет, кызы Чолпон экөө тең күн өткөрүп оокат кечирет. Күндөрдүн биринде ошол тегеректеги бай адам Чолпондун сулуулугуна, акылдуулугуна суктанып, бой тартып келе жаткан кызга куда түшөт. Атасы да ага каршы болбойт. Кыязы, жетишпеген жашоодон өзү да кыйналса керек, кызым кыйналбаса деп ойлогон го. Кызы ары айтып, бери айтып, анан калса, жашы өтүп калган адамга баргысы келбегенин түшүндүрсө, атасы көшөрүп болбой коет. Ошентип, ата-баланын ортосу сууй түшөт. Күндөн-күн өтөт. Атасына түшүндүрө албаган кыз бир күнү атасы мал артынан кеткенде, тоого чыгып, көз жашын көлдөй төгүп, бул жашоодон аша кечип, тоодон боюн таштамакчы болот. Эңкейип секире берерде, ал ташка айланат да, калат. Кечинде атасы үйгө келсе кызынан дайын жок. Ана келет, мына келет менен бир топ убакыт өтөт. Айылдагылардан сураса, эртең менен тоого бет алганын айтышат. Атасы күйүгүп тоого чыкса, таш болуп катып калган Чолпон эңкейип турат. Картайганда көргөн кызынын абалын көргөн атасы сакалынан жаш агызып ыйлап турат. Же кемпири болбосо, кызынан тирүүлөй ажыраса, айласы куруган чал да секирип өлгүсү келет. Ошол учурда жалгыз кызынан ажыраган абышка да ташка айланат. Күн ачык турганда Чолпон-Ата шаарынын үстүндөгү тоонун кырында эңкейип турган кыз жана секирип келе жаткан сакалдуу адамдын элеси катып турат дейт. Байыркы заманда мына ушул жерди айылдагылар Чолпон жана атасынын элесинен Чолпон-Ата деп атаган экен. === Чолпон-Ата аска бетиндеги сүрөттөр === Чолпон-Ата шаарынын түндүгүндө жайгашкан коло доорунан орто кылымга чейинки [[археология]]лык эстелик. Сүрөттөр чегилген таштар шаардын чет жакасынан Күнгөй Ала-Tоонун этегине чейинки аймакта кездешет. Буканын, иттин, жолборстун, камандын, жаачылардын, коёндордун, төөлөрдүн, жырткыч айбанаттардын, уруулук эн тамгалардын, тулку бою орнаменттештирилген эчкилердин, бугулардын, ошондой эле сактардын акинактын кыска кылыч куралы сүрөттөрү кездешет. Алар гранит таштардын капталдарына тартылган. [[Петроглифтер]] тууралуу эң алгачкы кабарды 19-кылымдын аягында В. В. Бартольд жана С. М. Дудин маалымдаган. Археолог Д. Ф. Винник, Г. А. Помаскина (1975), Я. А. Шер (1980) жана Кемеров университетинин аска бетиндеги сүрөттөрдү изилдөө экспедициясы (1987–88) тарабынан изилденген. 1990-жылдан немис изилдөөчүлөрү менен бирдикте сүрөттөрдү сактап калуу максатында реставрациялоо иши башталган. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Ысык-Көл областы}} {{Ысык-Көл районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ысык-Көл облусу]] tn4arzql7l8eeienyy7qcosmuks4c5v 652379 652372 2026-09-11T13:28:57Z Artelow 2286 652379 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Чолпон Ата |расмий аталышы = [[Файл:KyrgyzPetroglyphs.jpg||center|300px]] |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Cholpon-Ata.png |гербдин туурасы = 100 |желек = Flag of Cholpon-Ata.png |желектин туурасы = 100 |lat_deg= 42|lat_min= 39|lat_sec=0 |lon_deg= 77|lon_min= 05|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city()_region:KG |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Ысык-Көл (район) |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түру = мэр |башчысы = Арнабек уулу Азамат |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = 1922 |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1975 |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 14 237 |элди каттоо жылы = 2021-жыл |жыштыгы = 9,73 |агломерация = |улуттук курамы = кыргыздар, орустар, украин, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер |диний курамы = ислам, христиан, атеистер |этнохороним = чолпонаталыктар |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси = 722100 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.cholpon-atacity.kg/index.php/kg/city-kg/maps-kg |сайтынын тили = кыргыз |сайтынын тили 2 = орус |сайтынын тили 3 = англис |макамы=Шаар}} '''Чолпон-Ата''' — [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусундагы]] курорттук шаар. [[Ысык-Көл району|Ысык-Көл районунун]] административдик борбору. Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде жайгашкан. [[Бишкек шаары|Бишкек шаарынан]] 240 км, облустун борбору [[Каракол шаары|Каракол шаарынан]] 135 км. аралыкта жайгашкан. Батышынан Кара-Ой айылы, чыгышынан [[Бостери]] айылы менен чектешет. Чолпон-Ата шаары Ысык-Көлдүн жээгинде, Күӊгөй Ала-Тоо тоо кыркасынын шлейфинде жайгашкан. Чолпон-Ата шаарынын аты 1975-жылы 4- ноябрда Кыргыз ССРинин Жогорку Кеӊешинин Президиумунун №217 Указы менен облусттук маанидеги шаар статусу ыйгарылган.1993-жылы статусу райондук маанидеги шаарга алмаштырылган. 1998-жылы 23-июндан тартып Кыргыз Республикасынын Президентинин №292 Указы менен Чолпон-Ата шаары жергиликтүү өз алдынча башкарууга өткөн. Шаардын жалпы аянты 1731га-1223га ны ээлейт. Калкы көп улуттуу: кыргыздар жана орустар жалпы калктын санынын 88,2 % түзөт, мындан тышкары украиндер, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер ж.б. улуттун өкүлдөрү жашайт. Калктын жыштыгы салыштырмалуу төмөн (1га=9,73адам). == Чолпон-Ата тууралуу уламыш == Азыркы Чолпон-Ата шаары турган жерде бир кедей адам жашаган экен. Ал байдын малын багып оокат кылуучу дейт. Көпкө чейин балалуу болбой, жашы улгайып бара жатканда бир кыздуу болот. Ал абдан сулуу, эстүү болуп бой тартат. Кызы чоңоюп келе жатканда, апасы дүйнөдөн көзү өтөт. Абышка менен кызы катуу кайгырат, бирок айла жок, тиричилик өтө берет, кызы Чолпон экөө тең күн өткөрүп оокат кечирет. Күндөрдүн биринде ошол тегеректеги бай адам Чолпондун сулуулугуна, акылдуулугуна суктанып, бой тартып келе жаткан кызга куда түшөт. Атасы да ага каршы болбойт. Кыязы, жетишпеген жашоодон өзү да кыйналса керек, кызым кыйналбаса деп ойлогон го. Кызы ары айтып, бери айтып, анан калса, жашы өтүп калган адамга баргысы келбегенин түшүндүрсө, атасы көшөрүп болбой коет. Ошентип, ата-баланын ортосу сууй түшөт. Күндөн-күн өтөт. Атасына түшүндүрө албаган кыз бир күнү атасы мал артынан кеткенде, тоого чыгып, көз жашын көлдөй төгүп, бул жашоодон аша кечип, тоодон боюн таштамакчы болот. Эңкейип секире берерде, ал ташка айланат да, калат. Кечинде атасы үйгө келсе кызынан дайын жок. Ана келет, мына келет менен бир топ убакыт өтөт. Айылдагылардан сураса, эртең менен тоого бет алганын айтышат. Атасы күйүгүп тоого чыкса, таш болуп катып калган Чолпон эңкейип турат. Картайганда көргөн кызынын абалын көргөн атасы сакалынан жаш агызып ыйлап турат. Же кемпири болбосо, кызынан тирүүлөй ажыраса, айласы куруган чал да секирип өлгүсү келет. Ошол учурда жалгыз кызынан ажыраган абышка да ташка айланат. Күн ачык турганда Чолпон-Ата шаарынын үстүндөгү тоонун кырында эңкейип турган кыз жана секирип келе жаткан сакалдуу адамдын элеси катып турат дейт. Байыркы заманда мына ушул жерди айылдагылар Чолпон жана атасынын элесинен Чолпон-Ата деп атаган экен. === Чолпон-Ата аска бетиндеги сүрөттөр === Чолпон-Ата шаарынын түндүгүндө жайгашкан коло доорунан орто кылымга чейинки [[археология]]лык эстелик. Сүрөттөр чегилген таштар шаардын чет жакасынан Күнгөй Ала-Tоонун этегине чейинки аймакта кездешет. Буканын, иттин, жолборстун, камандын, жаачылардын, коёндордун, төөлөрдүн, жырткыч айбанаттардын, уруулук эн тамгалардын, тулку бою орнаменттештирилген эчкилердин, бугулардын, ошондой эле сактардын акинактын кыска кылыч куралы сүрөттөрү кездешет. Алар гранит таштардын капталдарына тартылган. [[Петроглифтер]] тууралуу эң алгачкы кабарды 19-кылымдын аягында В. В. Бартольд жана С. М. Дудин маалымдаган. Археолог Д. Ф. Винник, Г. А. Помаскина (1975), Я. А. Шер (1980) жана Кемеров университетинин аска бетиндеги сүрөттөрдү изилдөө экспедициясы (1987–88) тарабынан изилденген. 1990-жылдан немис изилдөөчүлөрү менен бирдикте сүрөттөрдү сактап калуу максатында реставрациялоо иши башталган. == Географиясы == === Климаты === {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Чолпон-Атанын | Булак = Погода и климат<ref>[https://www.pogodaiklimat.ru/today/kyrgyzstan/cholpon-ata Погода и климат. Климат мира. Чолпон-Ата]</ref> | Үчт_ор = -2.5 | Үчт_ор_ж-ч = 64 | Бир_ор = -2.1 | Бир_ор_ж-ч = 62 | Жал_ор = 1.5 | Жал_ор_ж-ч = 58 | Чын_ор = 6.8 | Чын_ор_ж-ч = 54 | Буг_ор = 11.5 | Буг_ор_ж-ч = 52 | Кул_ор = 15.6 | Кул_ор_ж-ч = 53 | Тек_ор = 18.7 | Тек_ор_ж-ч = 52 | Баш_ор = 18.2 | Баш_ор_ж-ч = 50 | Аяк_ор = 13.9 | Аяк_ор_ж-ч = 50 | Тог_ор = 8.2 | Тог_ор_ж-ч = 53 | Жет_ор = 3.1 | Жет_ор_ж-ч = 58 | Беш_ор = -0.8 | Беш_ор_ж-ч = 63 | Жыл_ор = 7.7 | Жыл_ор_ж-ч = 56 | Үчт_ор_мин = -6.4 | Үчт_ор_макс = 1.4 | Бир_ор_мин = -5.8 | Бир_ор_макс = 1.6 | Жал_ор_мин = -2.2 | Жал_ор_макс = 5.2 | Чын_ор_мин = 2.8 | Чын_ор_макс = 10.8 | Буг_ор_мин = 7.1 | Буг_ор_макс = 15.9 | Кул_ор_мин = 11.0 | Кул_ор_макс = 20.2 | Тек_ор_мин = 14.1 | Тек_ор_макс = 23.3 | Баш_ор_мин = 13.6 | Баш_ор_макс = 22.8 | Аяк_ор_мин = 9.4 | Аяк_ор_макс = 18.4 | Тог_ор_мин = 4.1 | Тог_ор_макс = 12.3 | Жет_ор_мин = -0.7 | Жет_ор_макс = 6.9 | Беш_ор_мин = -4.5 | Беш_ор_макс = 2.9 | Жыл_ор_мин = 3.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Үчт_а_мин = -21.0 | Үчт_а_макс = 12.0 | Бир_а_мин = -20.0 | Бир_а_макс = 13.5 | Жал_а_мин = -14.0 | Жал_а_макс = 18.5 | Чын_а_мин = -7.5 | Чын_а_макс = 23.0 | Буг_а_мин = -2.0 | Буг_а_макс = 27.0 | Кул_а_мин = 2.5 | Кул_а_макс = 31.0 | Тек_а_мин = 5.0 | Тек_а_макс = 33.0 | Баш_а_мин = 4.0 | Баш_а_макс = 32.0 | Аяк_а_мин = -1.5 | Аяк_а_макс = 28.0 | Тог_а_мин = -8.0 | Тог_а_макс = 23.5 | Жет_а_мин = -15.0 | Жет_а_макс = 18.0 | Беш_а_мин = -18.0 | Беш_а_макс = 14.0 | Жыл_а_мин = -21.0 | Жыл_а_макс = 33.0 | Үчт_суу = 10 | Бир_суу = 12 | Жал_суу = 16 | Чын_суу = 28 | Буг_суу = 36 | Кул_суу = 42 | Тек_суу = 48 | Баш_суу = 38 | Аяк_суу = 28 | Тог_суу = 24 | Жет_суу = 18 | Беш_суу = 12 | Жыл_суу = 312 }} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Ысык-Көл областы}} {{Ысык-Көл районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ысык-Көл облусу]] 8vq3h8a573agsacx2tvnap3qowmlu6t 652380 652379 2026-09-11T13:46:07Z Artelow 2286 652380 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Чолпон Ата |расмий аталышы = [[Файл:KyrgyzPetroglyphs.jpg||center|300px]] |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Cholpon-Ata.png |гербдин туурасы = 100 |желек = Flag of Cholpon-Ata.png |желектин туурасы = 100 |lat_deg= 42|lat_min= 39|lat_sec=0 |lon_deg= 77|lon_min= 05|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city()_region:KG |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = облус |облус = Ысык-Көл облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Ысык-Көл (район) |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түру = мэр |башчысы = Арнабек уулу Азамат |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = 1922 |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1975 |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили-ref = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 14 237 |элди каттоо жылы = 2021-жыл |жыштыгы = 9,73 |агломерация = |улуттук курамы = кыргыздар, орустар, украин, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер |диний курамы = ислам, христиан, атеистер |этнохороним = чолпонаталыктар |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = +996 |почта индекси = 722100 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.cholpon-atacity.kg/index.php/kg/city-kg/maps-kg |сайтынын тили = кыргыз |сайтынын тили 2 = орус |сайтынын тили 3 = англис |макамы=Шаар}} '''Чолпон-Ата''' — [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусундагы]] курорттук шаар. [[Ысык-Көл району|Ысык-Көл районунун]] административдик борбору. Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде жайгашкан. [[Бишкек шаары|Бишкек шаарынан]] 240 км, облустун борбору [[Каракол шаары|Каракол шаарынан]] 135 км. аралыкта жайгашкан. Батышынан Кара-Ой айылы, чыгышынан [[Бостери]] айылы менен чектешет. Чолпон-Ата шаары Ысык-Көлдүн жээгинде, Күӊгөй Ала-Тоо тоо кыркасынын шлейфинде жайгашкан. Чолпон-Ата шаарынын аты 1975-жылы 4- ноябрда Кыргыз ССРинин Жогорку Кеӊешинин Президиумунун №217 Указы менен облусттук маанидеги шаар статусу ыйгарылган.1993-жылы статусу райондук маанидеги шаарга алмаштырылган. 1998-жылы 23-июндан тартып Кыргыз Республикасынын Президентинин №292 Указы менен Чолпон-Ата шаары жергиликтүү өз алдынча башкарууга өткөн. Шаардын жалпы аянты 1731га-1223га ны ээлейт. Калкы көп улуттуу: кыргыздар жана орустар жалпы калктын санынын 88,2 % түзөт, мындан тышкары украиндер, татарлар, казактар, өзбектер, уйгурлар, дунгандар, тажиктер ж.б. улуттун өкүлдөрү жашайт. Калктын жыштыгы салыштырмалуу төмөн (1га=9,73адам). == Этимологиясы == Азыркы Чолпон-Ата шаары турган жерде бир кедей адам жашаган экен. Ал байдын малын багып оокат кылуучу дейт. Көпкө чейин балалуу болбой, жашы улгайып бара жатканда бир кыздуу болот. Ал абдан сулуу, эстүү болуп бой тартат. Кызы чоңоюп келе жатканда, апасы дүйнөдөн көзү өтөт. Абышка менен кызы катуу кайгырат, бирок айла жок, тиричилик өтө берет, кызы Чолпон экөө тең күн өткөрүп оокат кечирет. Күндөрдүн биринде ошол тегеректеги бай адам Чолпондун сулуулугуна, акылдуулугуна суктанып, бой тартып келе жаткан кызга куда түшөт. Атасы да ага каршы болбойт. Кыязы, жетишпеген жашоодон өзү да кыйналса керек, кызым кыйналбаса деп ойлогон го. Кызы ары айтып, бери айтып, анан калса, жашы өтүп калган адамга баргысы келбегенин түшүндүрсө, атасы көшөрүп болбой коет. Ошентип, ата-баланын ортосу сууй түшөт. Күндөн-күн өтөт. Атасына түшүндүрө албаган кыз бир күнү атасы мал артынан кеткенде, тоого чыгып, көз жашын көлдөй төгүп, бул жашоодон аша кечип, тоодон боюн таштамакчы болот. Эңкейип секире берерде, ал ташка айланат да, калат. Кечинде атасы үйгө келсе кызынан дайын жок. Ана келет, мына келет менен бир топ убакыт өтөт. Айылдагылардан сураса, эртең менен тоого бет алганын айтышат. Атасы күйүгүп тоого чыкса, таш болуп катып калган Чолпон эңкейип турат. Картайганда көргөн кызынын абалын көргөн атасы сакалынан жаш агызып ыйлап турат. Же кемпири болбосо, кызынан тирүүлөй ажыраса, айласы куруган чал да секирип өлгүсү келет. Ошол учурда жалгыз кызынан ажыраган абышка да ташка айланат. Күн ачык турганда Чолпон-Ата шаарынын үстүндөгү тоонун кырында эңкейип турган кыз жана секирип келе жаткан сакалдуу адамдын элеси катып турат дейт. Байыркы заманда мына ушул жерди айылдагылар Чолпон жана атасынын элесинен Чолпон-Ата деп атаган экен. == Тарыхы == Чолпон-Ата аймагында адамдар коло доорунан тарта эле отурукташканы белгилүү. Мунун башкы далили — шаардын артындагы ачык асман алдындагы Петроглифтер музейи (таш бетиндеги сүрөттөр). Бул жерде б.з.ч. II миң жылдыктан баштап б.з. VIII кылымына чейин тартылган миңдеген сүрөттөр бар. Сүрөттөрдө эликтер, тоо текелер, аркарлар, карышкырлар, мергенчилик көрүнүштөрү жана байыркы күн кудайына сыйынуу элементтери чагылдырылган<ref name=":1">В.М. Плоских. [http://kronk.spb.ru/library/ploskih-vm-1981.htm Иссык-Куль: путешествие в историю]. // Фрунзе: «Кыргызстан». 1981. 76 с.</ref>. Б.з.ч. VIII–III кылымдарда аймакты сак жана усун уруулары мекендеген. Алардын калтырган кургандары (дөбө-көрлөрү) Чолпон-Атанын айланасында көп кездешет<ref>[http://kronk.spb.ru/library/1975-fr-appi.htm Археологические памятники Прииссыккулья]. // Фрунзе: «Илим». 1975. 176 с.</ref>. Орто кылымдарда Ысык-Көл өрөөнү, анын ичинде азыркы Чолпон-Ата шаарынын аймагы Чоң Жибек жолунун маанилүү тармагы болгон. Чолпон-Атага жакын жайгашкан Көлөрөк жана Чигу (Усун каганаттыгынын борбору) сыяктуу байыркы соода турак-жайларынын калдыктары кийин суунун деңгээли көтөрүлгөндүктөн көл түбүндө калган. Суу астынан табылган чопо идиштер, тыйындар жана темир буюмдар бул аймактын ири соода борбору болгонун тастыктайт<ref name=":1" />. Чолпон-Атанын азыркы инфраструктуралык тарыхы XIX кылымдын аягы — XX кылымдын башында өнүгө баштаган. 1926-жылы Чолпон-Атада жылкы заводу түзүлүп, аймакта асыл тукум жылкыларды өстүрүү колго алынган<ref>Урстанбеков Б. У., Чороев Т. К. «Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк» — Фрунзе, 1990.</ref>. 1930-жылдары аймактын дарылык касиети (туздуу көл суусу, минералдык булактар жана таза тоо абасы) илимий изилденип, алгачкы балдар санаторийлери жана эс алуу үйлөрү курула баштаган. 1975-жылдын 29-июлунда Чолпон-Ата айылына райондук маанидеги шаар макамы берилген<ref>Кыргыз ССРинин Тарыхы (4 томдук) — Фрунзе: «Кыргызстан», 1984–1986.</ref>. Совет заманында бул жер бүткүл союздук маанидеги эс алуу борборуна айланып, жылына жүздөгөн миңдеген туристтерди кабыл алып турган. Кыргызстан көз карандысыздык алгандан кийин Чолпон-Ата өлкөнүн туристтик жана эл аралык дипломатиялык борбору катары ролун бекемдеди.2002-жылы Чолпон-Атада Чыңгыз Айтматов атындагы "Рух Ордо" маданий борбору ачылып, ал түрдүү конфессиялардын жана маданияттардын биримдигин чагылдырган уникалдуу жайга айланган<ref>Кыргызстандын Географиясы / Энциклопедиялык окуу китеби — Бишкек, 2004. ISBN 9967-14-006-2</ref>. 2014, 2016, 2018 жана 2026-жылдары Чолпон-Ата шаарында жана ага жакын жайгашкан Кырчын жайлоосунда Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары өткөрүлүп, шаарды эл аралык деңгээлдеги спорттук борборлордун бирине айландырган. Шаарда саммиттер, Борбор Азия мамлекет башчыларынын жолугушуулары жана эл аралык экономикалык форумдар бат-баттан өткөрүлүп келет. === Чолпон-Ата аска бетиндеги сүрөттөр === Чолпон-Ата шаарынын түндүгүндө жайгашкан коло доорунан орто кылымга чейинки [[археология]]лык эстелик. Сүрөттөр чегилген таштар шаардын чет жакасынан Күнгөй Ала-Tоонун этегине чейинки аймакта кездешет. Буканын, иттин, жолборстун, камандын, жаачылардын, коёндордун, төөлөрдүн, жырткыч айбанаттардын, уруулук эн тамгалардын, тулку бою орнаменттештирилген эчкилердин, бугулардын, ошондой эле сактардын акинактын кыска кылыч куралы сүрөттөрү кездешет. Алар гранит таштардын капталдарына тартылган. [[Петроглифтер]] тууралуу эң алгачкы кабарды 19-кылымдын аягында В. В. Бартольд жана С. М. Дудин маалымдаган. Археолог Д. Ф. Винник, Г. А. Помаскина (1975), Я. А. Шер (1980) жана Кемеров университетинин аска бетиндеги сүрөттөрдү изилдөө экспедициясы (1987–88) тарабынан изилденген. 1990-жылдан немис изилдөөчүлөрү менен бирдикте сүрөттөрдү сактап калуу максатында реставрациялоо иши башталган. == Географиясы == === Климаты === {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Чолпон-Атанын | Булак = Погода и климат<ref>[https://www.pogodaiklimat.ru/today/kyrgyzstan/cholpon-ata Погода и климат. Климат мира. Чолпон-Ата]</ref> | Үчт_ор = -2.5 | Үчт_ор_ж-ч = 64 | Бир_ор = -2.1 | Бир_ор_ж-ч = 62 | Жал_ор = 1.5 | Жал_ор_ж-ч = 58 | Чын_ор = 6.8 | Чын_ор_ж-ч = 54 | Буг_ор = 11.5 | Буг_ор_ж-ч = 52 | Кул_ор = 15.6 | Кул_ор_ж-ч = 53 | Тек_ор = 18.7 | Тек_ор_ж-ч = 52 | Баш_ор = 18.2 | Баш_ор_ж-ч = 50 | Аяк_ор = 13.9 | Аяк_ор_ж-ч = 50 | Тог_ор = 8.2 | Тог_ор_ж-ч = 53 | Жет_ор = 3.1 | Жет_ор_ж-ч = 58 | Беш_ор = -0.8 | Беш_ор_ж-ч = 63 | Жыл_ор = 7.7 | Жыл_ор_ж-ч = 56 | Үчт_ор_мин = -6.4 | Үчт_ор_макс = 1.4 | Бир_ор_мин = -5.8 | Бир_ор_макс = 1.6 | Жал_ор_мин = -2.2 | Жал_ор_макс = 5.2 | Чын_ор_мин = 2.8 | Чын_ор_макс = 10.8 | Буг_ор_мин = 7.1 | Буг_ор_макс = 15.9 | Кул_ор_мин = 11.0 | Кул_ор_макс = 20.2 | Тек_ор_мин = 14.1 | Тек_ор_макс = 23.3 | Баш_ор_мин = 13.6 | Баш_ор_макс = 22.8 | Аяк_ор_мин = 9.4 | Аяк_ор_макс = 18.4 | Тог_ор_мин = 4.1 | Тог_ор_макс = 12.3 | Жет_ор_мин = -0.7 | Жет_ор_макс = 6.9 | Беш_ор_мин = -4.5 | Беш_ор_макс = 2.9 | Жыл_ор_мин = 3.1 | Жыл_ор_макс = 12.2 | Үчт_а_мин = -21.0 | Үчт_а_макс = 12.0 | Бир_а_мин = -20.0 | Бир_а_макс = 13.5 | Жал_а_мин = -14.0 | Жал_а_макс = 18.5 | Чын_а_мин = -7.5 | Чын_а_макс = 23.0 | Буг_а_мин = -2.0 | Буг_а_макс = 27.0 | Кул_а_мин = 2.5 | Кул_а_макс = 31.0 | Тек_а_мин = 5.0 | Тек_а_макс = 33.0 | Баш_а_мин = 4.0 | Баш_а_макс = 32.0 | Аяк_а_мин = -1.5 | Аяк_а_макс = 28.0 | Тог_а_мин = -8.0 | Тог_а_макс = 23.5 | Жет_а_мин = -15.0 | Жет_а_макс = 18.0 | Беш_а_мин = -18.0 | Беш_а_макс = 14.0 | Жыл_а_мин = -21.0 | Жыл_а_макс = 33.0 | Үчт_суу = 10 | Бир_суу = 12 | Жал_суу = 16 | Чын_суу = 28 | Буг_суу = 36 | Кул_суу = 42 | Тек_суу = 48 | Баш_суу = 38 | Аяк_суу = 28 | Тог_суу = 24 | Жет_суу = 18 | Беш_суу = 12 | Жыл_суу = 312 }} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://kg.camera/ru/camera/Cholpon-Ata_Center_07_03_2022 Элкат. Онлайн камера. Чолпон-Атанын борбору] {{Ысык-Көл областы}} {{Ысык-Көл районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ысык-Көл облусу]] rvwqexfy9xipw7wgemlzk70zkj2pqir 0 10024 652366 554958 2026-09-11T13:13:55Z Artelow 2286 652366 wikitext text/x-wiki {{Адаштырба|Кочкор, Кочкор району}} {{ОЖ |макамы = Шаар |кыргызча аталышы = Кочкор-Ата |сүрөт =Kirghizistan 2018 - Extérieur du bazar de Kotchkor-Ata.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = {{KGZ}} |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 02|lat_sec =09 |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 28|lon_sec =53 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = 320 |район картасынын өлчөмү = 320 |облус түрү = |облус = [[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png | 24px | border]] [[Жалал-Абад облусу]] |таблицадагы облус = |район түрү = |Район = [[Ноокен району]] |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Нарматов Азамат Жумаевич <ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kg/20170131/zhumaev-kochkor-ata-shaarynyn-mehri-bolup-shajlandy-1031524435.html|title=Алтынбек Жумаев Кочкор-Ата шаарынын мэри болуп шайланды|author=Sputnik|publisher=www.sputnik.kg|accessdate=2022-04-07}}</ref>. |негизделген күнү = 1952 |биринчи белгиленген = 1952 |мурунку аталышы = Новостройка |макамдын берилиши = |аймагы = 4,85 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 618 |климаты = |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 18 289 <ref name="Калк2023">{{Cite web|url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата)|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref> |элди каттоо жылы = 2023 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыз]] |диний курамы = Ислам |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 (3734) |почта индекси = 715622 |почта индекстери = |автоунаа коду = D,04 |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |СОАТЕ =41703 215 600 01 0 }} '''Кочкор-Ата''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Ноокен району|Ноокен районундагы]] шаар. [[ААББТ|ААББТ коду]] — 41703 215 600 01 0<ref>[http://www.stat.kg/stat.files/class.files/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%A1%D0%9E%D0%90%D0%A2%D0%95.pdf Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору]</ref>. Калкы ― 18 289 (2023). == Тарыхы == Кочкор-Ата шаары "Кыргызмунайгаз" кендерин казып алууга байланыштуу 1952-жылы курула баштаган, алгач «Новостройка» деп аталган. 1953—2003-жылдары шаарча; 2003-жылдын 1-июнунан тарта райондук деңгээлдеги шаар. 2003-жылы [[Аскар Акаев|Аскар Акаевдин]] ― Кыргызстандын мурдагы президентинин катышуусу менен шаар макамы берилген. == Географиясы == Шаардын жалпы аянты 485 га<ref>{{cite web |url=http://www.citykr.kg/kochkorata.php |title=Association of towns of Kyrgyz Republic. Kochkor-Ata |accessdate=2022-04-07 |author= |last= |first= |author-link= |date= |year= |format= |work= |publisher= |pages= |language=Russian |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502192536/http://www.citykr.kg/kochkorata.php |archive-date=2008-05-02 |url-status=dead |archivedate=2008-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502192536/http://www.citykr.kg/kochkorata.php }}</ref>. [[Бабаш-Ата кырка тоосу|Бабаш-Ата кырка тоосунун]] түштүк этегинде, [[Бишкек-Ош автомобиль жолу|Бишкек—Ош автоунаа жолунун]] боюнда деңиз деңгээлинен 618 м бийиктикте жайгашкан. [[Ноокен району|Ноокен районунун]] борбору [[Масы]] айылынан 13 км батыш тарапта, темир жол бекетинен жана облустун борбору [[Жалал-Абад]] шаарынан 56 км. [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] чек арасынан 16 км алыстыкта. == Экономикасы жана инфратүзүмү == Шаарга жакын жерден мунайгаз казып алынат, «Кыргызмунайгаз», «Кыргызгеофизика» (мунай-газ кендерин чалгындоо иштерин жүргүзөт). Пластмасса буюмдар, май зоводдору, «Кочкор-Ата» айыл курулуш, «Керамика» (кыш жана башка курулуш материалдарын чыгарат) акционердик коомдору иштейт. колледж, кесиптик-тех. окуу жайы, 4 орто мектеп, гимназия, маданият үйү, 1000 номерлүү байланыш бөлүмчөсү, оорукана, балдар консультациясы, ден соолукту калыбына келтирүүчү облустук оорукана, сквер, спорттук комплекс, стадион, чайкана, кафе, ресторан бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. == Калкы == {|class="wikitable" |- ! жылы ||1970||1979||1989||1999|| 2009 || 2017 || 2020 || 2021|| 2023 || |- | адам. ||{{көбөйүү}} 11825||{{көбөйүү}} 12460||{{көбөйүү}} 16149||{{азайуу}} 16104|| {{көбөйүү}} 14814<ref name="Этно2009.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2009 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2020-05-27 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>|| {{көбөйүү}} 16200<ref>2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref>. || {{көбөйүү}} 17177<ref name="Этно2020.Жалал-Абад">{{Cite web |title=2020 калкты каттоо. Жалал-Абад облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2020-05-27 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> ||{{көбөйүү}} 17476 || {{көбөйүү}} 18289<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825|title=Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2023-жылдын башына карата)|publisher=Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети}}</ref> |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://kochkor-ata-t.turmush.kg/ Кочкор-Ата Turmush.kg] {{Ноокен районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ноокен району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] tgtlk2gqng7zzzywpciwahrwjzrg6wk 0 14811 652344 650846 2026-09-11T13:03:22Z Artelow 2286 652344 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилер|Бишкек (түшүнүк)}} {{ОЖ |макамы = Борбор шаар |кыргызча аталышы = Бишкек |расмий аталышы = |сүрөт = Bishkek Montage 2020.png |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = Мамлекеттик деңгээлдеги шаар |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg |желек = Flag of Bishkek.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 70 |желектин туурасы = 150 |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = 40000 |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = [[Биринчи май району|Биринчи-Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябр]], [[Свердлов району|Свердлов]] |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Айбек Жунушалиев Жанышбекович |негизделген күнү = 1825 |биринчи белгиленген = 1864 |мурунку аталышы = Пишпек ([[1926]] чейин)<br />Фрунзе ([[1926]]-[[1991]]) |статустун берилиши = 1878 |аймагы = 386,6 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 750—900 |климаты = кескин континенталдуу |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 1 270 910<ref>https://kaktus.media/doc/493330_naskolko_vyrastet_naselenie_bishkeka_posle_yvelicheniia_ego_territorii_dannye.html</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = 6.226 |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 66.2 % <br /> [[орустар]] — 23,0 % <br /> [[уйгурлар]] — 1,6 % <br /> [[татарлар]] — 1,5 % <br /> [[корейлер]] — 1,4% <br /> [[өзбек|өзбектер]] — 1,4% <br /> [[казактар]] — 1,1 % <br /> [[украиндер]] — 1,0% <br /> [[дунгандар]] — 0,5% |диний курамы = мусулман, христиан |этнохороним = Бишкектик |убакыт аралыгы =+06:00 |DST = |телефон коду = +996 312 |почта индекси = 720000 |почта индекстери = |автоунаа коду = 01, BB, E |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Bishkek |сайты = https://bishkek.gov.kg/ky |сайтынын тили = ky |статусу=Шаар}}{{Каталар}} '''Бишкек''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] саясий, экономикалык, илимий жана маданий [[Борбор|борбору]]; транспорттук башкы түйүн. Бишкек шаарында 4 администрациалык-аймактык бирдик — [[Биринчи май району|Биринчи Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябрь]], [[Свердлов району|Свердлов]] райондору кирет. == Этимологиясы == Айрым маалыматтарда Бишкек шаары Саруу уруусунан чыккан Эркөбөк уулу Бута (Бишкек) баатырдын ысымын алып жүрөт деген маалыматтар бар. Бишкек 2023 жылдан баштап өнүгүүсү жакшы боло баштаган == Географиясы == Шаар Кыргыз Ала-Тоосунун этегинде, Чүй өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Аламүдүн жана [[Ала-Арча]] сууларынын шилендиси пайда кылган жантайыңкы түздүктөн орун алган. Деңиз деңгээлинен 750–900 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Лөс сымал кыртыш каптаган түздүк бара-бара түндүктү карай жантайып, Чүй суусунун жайылмасына кошулат. Бишкек тушта Чүй суусунун нугу Чүй өрөөнүнүн түндүк жагына карай четтеп, шаардан 20 ''км''дей аралыктан өтөт. Чүй өрөөнүнүн Бишкек шаарынын туштагы жазылыгы 60 ''км''дей. [[Чүй]] өрөөнүнүн Бишкек шаарында жайгашкан борбор бөлүгү геологиалык структурасы боюнча кеңдикке жакын багытта созулуп жаткан асимметриалык мегасинклинал. Шаардын азыркы чеги Чүй синеклизасынын Бишкек ийилүүсү деп аталган түштүк бөлүгүнө дал келет. Ийилүү палеоген-неогенде пайда болгон чөкмө тектер менен толгон. Алар палеозой пундаментинин үстүндө жатат. Палеозой тоо тек катмарлары 5000 ''м''ден ашык тереңдикте (геопизикалык маалыматтар боюнча) жатып, негизинен гнейс, кристаллдык сланес жана акиташ тегинен, ошондой эле эпузиа тоо тектеринен турат. Үстүндөгү палеоген-неоген тоо тек  катмарларынын жалпы калыңдыгы 4,5–5,0 ''км''. Аларды төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон борпоң тоо тектердин калың кабаты жаап жатат. Алар кой таштардан, арасында кум-шагыл ширелген майда жумуру таштардан, ар кандай бүртүктөгү кумдардын жана кумдуу чопонун кабатчалары менен топторунан түзүлгөн аллүбий-пролүбий чөкмө тоо тектерден турат. Сейсмдик аймакташтуруунун маалыматы боюнча шаар аймагы 9 баллдуу зонада жайгашкан. Шаардын аймагындагы 4 жерден 1500–2000 ''м'' тереңдиктен бургулоо көзөнөгү аркылуу минералдуу ысык суу чыгарылган. Курамы клорид-натрий калцийлүү. Дарылык касиети бар. Муун, тери, ичеги-карын оорууларын дарылоодо пайдаланса болот. === Аба ырайы === Бишкек шаары мелүүн алкактагы континенттик  климаттуу  аймактын түштүк чегинде жайгашкан. Бир жылда орто эсеп менен 322 күн (2000 саат) бою күн тиет. Күн эң көп тийген ай [[Теке айы|Теке]] (332 саат), эң аз тийгени [[Бештин айы]] (126 саат). Абанын жылдык орточо температурасы 10,2''°С'', [[Үчтүн айы|Үчтүн айыныкы]] – 4,6''°С'', [[Теке айы|Текеники]] – 24,5''°С''. 1930 жылы  [[Бештин айы|Бештин айында]] эң төмөнкү температура (–38''°С''),  1983-жылы [[Теке айы|Текеде]] эң жогорку температура (43''°С'') катталган. Шаардын түштүк бөлүгү түндүк бөлүгүнөн 1—2''°С''ка жылуураак. Үшүк жүрүү жазында [[Чын куран айы|Чын Курандын]] ортосунда токтоп, күзүндө [[Тогуздун айы|Тогуздун айынын]] ортосунан башталат. Бирок бул мөөнөттөр өзгөрүп да кетиши мүмкүн. Шаар нымдын негизги булагы – деңиз менен океандан алыс жайгашкандыктан жаан-чачын аз болот. Жылдык жаан-чачындын орточо өлчөмү 409 ''мм''. Көбү [[Жалган куран|Жалган Куран]]-[[Теке айы|Теке]], жылдын кургакчыл мезгили (11%) [[Теке айы|Теке]]–[[Аяк оона айы|Айак Оона]] айларына туура келет. Кар [[Бештин айы|Бештин айынын]] ортосунан [[Бирдин айы|Бирдин айынын]] аягына чейин жатат. Жаан-чачындуу кыштагы кардын орточо калыңдыгы 13 ''см'', аз түшкөндөгү орточо калыңдыгы 3–7 ''см''. Бишкектин климатына тоо-өрөөн желаргысы  мүнөздүү. Анын  ылдамдыгы  2–3 ''м/сек''ден  ашпайт.  Ылдамдыгы 15 ''м/сек''ге жеткен шамал негизинен батыштан согот жана жылына орто эсеп менен  30дай  жолу болот. Жылдын суук мезгилинде жылына орто эсеп менен 30–40 күн шаарды жөө туман жана мунарык басып турат. === Суулары === Бишкек шаарынын негизги суу артериалары мурда [[Ала-Арча суусу|Ала-Арча]] жана [[Аламүдүн суусу|Аламүдүн]] суулары болгон. Алар Бишкектин аймагында тармактанган нуктар менен түштүктөн түндүктү карай аккан. Шаар курулушунун кеңири кулач жайышына байланыштуу алардын көптөгөн салаалары эки гана нукка бириктирилген. Суу агымын жөнгө салуу үчүн Бишкектин түштүк тарабындагы тоо этектеринде курулган суу сактагычтар жана көптөгөн сугат каналдары аркылуу шаар айланасындагы чарбалардын жерлерин жана шаар аймагын сугарууга пайдаланылат. Бишкектин  ирригация  системасына шаар аркылуу ар тарапка салынган арыктар менен каналдар тармагы кирет. Шаар аркылуу Батыш жана Түштүк Чоң Чүй  каналдары өтөт. Бишкектен түндүгүрөөктө Төмөнкү Ала-Арча суу сактагычы жайгашкан: бир бөлүгү шаардын аймагына кирет. Кара жыгач багында жана [[Бишкек Эркин Экономикалык зонасы|Бишкек Эркин Экономикалык Аймагында (ЭЭА)]] көлмөлөр бар. Шаардын түштүк бөлүгүнө түндүктүн кадимки боз топурагы мүнөздүү, түндүк (төмөнкү) бөлүгүн боз шалбаа, шалбаа жана шалбаалуу-саздак топурактары каптап жатат. Табигый өсүмдүктөр шаардын чет-жакасындагы бош жерлерге гана мүнөздүү. Шаардын түндүк бөлүгүнүн өсүмдүк эгилбеген бош жерлеринде камыш, жекен, ыраң чөп, көлмө жана суу жээктеринде жапайы тал, терек, сейрек жийде кезигет. Шаардын түштүк жагында тоо этектеринин адырларында кургакчыл жерге мүнөздүү өсүмдүктөр басымдуулук кылат. Адырлардын төмөнкү бөлүктөрүн эпемер-шыбактуу жарым чөл ээлейт. === Флорасы жана фаунасы === Шаардын жаныбарлар дүйнөсүнүн негизин палеарктикалык ландшафттын маданий фаунасынын типтүү өкүлдөрү түзөт. Сүт эмүүчүлөрдүн негизгилери жарганаттар (эргежээл-нетопырь, кечки кожан), чычкан түркүмүндөгү кемиргичтер (үй чычкандары, боз келемиштер). Чет жактардагы жерлерде жер казгычтар, токой чычканы, жөнөкөй талаа чычканы, сейрек-таажылуу кум чычкандары, арс чычкандар, кулактуу кирпилер жүрүшөт. Сейилбактарда жана гүл бакчаларда акклиматташкан тыйын чычкан-телеуткалар үйүрлөшкөн. Шаар чегинде 100дөн ашык түрдөгү куштар кездешет, алардын ичинен 30дайы уялашат. Уялагандардын көп саны таранчылар (үй, талаа), бактектер (кичи, жөнөкөй), чабалекейлер (карлыгачтар, сары белдүү), кара таркылдак, чыйырчыктар. Аз санда уялагандар ак кула токой ак чымчыгы, борбаш-куу, жашыл чымчык, байкалбас жылкычы чымчык, чоң сары чымчык, князёк, жаргалдак, ала чымчык, боз чымын кармагыч, кыргый короолуу, сасык үпүп. Аябай аз сандагылар түкүргүч, карлыгач, топулуу торгой, булбул, козодой ж.б. Мезгилдик жер которууда  калаага короолу, пеночка, боз таркылдак, боз чымчык, кызгылт чыйырчык, боз чымчык (кичине чымчык), калтырак чымчык, токой чымчыгы, сары баштуу торгой, үрпөк баш, кызыл куйрук, күкүк, жылкычы чымчык ж.б. келишет. Кыштагандар негизинен боз карга, чыйырчык, таан. Кыштагандардан бир аз жапалак үкүлөрдүн тобу кездешет. Айрым убактарда кыргый-карчыгалар да кышташат.  Куштар менен сүт эмүүчүлөрдүн жыштыгы анча көп эмес. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдөн  жашыл бакалар, көлмөлөрдөгү жана борбор азиядагы кур бакалар кездешет. Бакалар четтеги көлмөлөрдө жашашат. Шаар чекесине чектешкен жерлерде саймалуу жана суу жыландары да кезигет. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдүн жана сойлоочулардын саны жашоо-тиричилик шарттарынын начарлашына жана аларга түздөн-түз аңчылыкка чыгып жатышкандыктан кемүүдө. Шаар четиндеги айрым каналдарда жана көлмөлөрдө елец, ит чабак, кызыл канат, чабак, маринка, сазан, боз ит чабак, сом, чүй тикен, амур чабактары ж.б. жашашат. Алардын айрымдары балык кармоо сүйүүчүлөрүнүн объекттери болуп саналат. == Калкы == Шаар калкынын саны 2009 ж. [[Жалган куран|Жалган Курандагы]] эл каттоо боюнча 835,743 миң адам болуп, республикадагы калктын 15,6 %ын түзгөн. Шаарда 1940 ж. 104,5 миң калк жашаса, 1950 ж. 218,0 миң, 1979 ж. 535,5 миң, 1989 ж. 619,9 миң, 1999 ж. 762,3 миң калк болгон. 2019 ж. 1 027,245 миң калк жашап, анын 1 022,721 миңи (99,6%) шаарда, 2,39 миңи (0,4%) шаардын чет-жакасындагы [[Орто Сай|Орто-Сай айылында]] жашайт. Эркектер жалпы калктын 46,3%ын, аялдар 53,7%ын түзөт. 2019 ж. үйлөнгөндөрдүн саны 6695 же болбосо 1000 кишиге эсептегенде 7,7, ажырашкандар 1870 же 1000 кишиге эсептегенде 2,2 адамды түзгөн. 2019 ж. Бишкек шаардык кеңеши боюнча 1000 адамга төрөлгөндөрдүн саны 28,8, өлгөндөрдүн саны 4,7, табигый өсүш 22,912 миңди түзүп, төрөлгөн 1000 баланын (1 жашка чейинки) 21,7 өлүмгө дуушар болгон. 2019 ж. жумушсуздардын саны (катталганы боюнча) Бишкек шаары боюнча 7017 адамды түзгөн. 2009 ж. шаар боюнча жалпы калктын 24,4% эмгекке жарамдуудан жаш, 65,8% эмгекке жарамдуу, 9,8% улуу муундагы адамдар болгон. === Улуттук курамы === Шаарда [[Кыргыздар]] (66,2%), [[Орустар]] (23,0%), [[Уйгурлар]] (1,6%), [[Татарлар]] (1,5%), [[Корейлер]] (1,4%), [[Өзбектер]] (1,4%), [[Казактар]] (1,1%), [[Украиндер]] (0,9%), [[Дунгандар|Дуңгандар]] (0,5%) ж. б. жашайт Бишкек шаарынын калкынын 2002 жылкы миграциясы: келгендердин саны 5741 адам, кеткендер — 12654 адам болуп, алардын ичинен чет өлкөлөрдөн шаарга 1017 адам жана өлкөнүн башка региондорунан шаарга 4724 адам келип, шаардан башка чет өлкөлөргө 8092 адам жана өлкөнүн башка региондоруна 4562 адам кетип, жалпы миграциялык азайуу 6913 адамды түзгөн. == Тарыхы == [[Файл:Central Bank KASSR.jpg|thumb|[[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРинин]] Борбордук банкы, 1927]] Азыркы шаардын аймагын адамдар эң байыркы заманда эле отурукташкан. [[Аламүдүн ГЭС]]теринин жанынан табылган таш эмгек куралдары Бишкектин айланасында алгачкы адамдар б. з. ч. 5–4 миң жылдыктарда жашагандыгын далилдейт. [[Темир доору]]нун башталышы менен Кыргызстандын аймагында [[сак]] (б. з. ч. 7–3 кылымдары) жана [[усун]] (б. з. ч. 3-кылым – б. з. 5-кылым) уруу бирликтери түзүлгөн. Бул уруу союздары Аламүдүн, Аларча сууларын бойлото да отурукташкан. Буга кийинки мезгилге чейин сакталып калган дөбө-мүрзөлөр далил болот. Орто кылымда Аламүдүн жана Аларча сууларынын алабын көчмөн жана отурукташып дыйканчылык кылган [[түрк уруулары]] мекендеген. Орто кылымдагы эң ири шаарлардын бири азыркы [[Бишкек шаар чалдыбары]] (7–12 кылымдары) болгон. Татаал планда салынып, бекем чеп курулмаларынан турган бул шаар 25–30 км²дей аянтты ээлеген (Бишкек1 бекетинин жана мурунку Ключевой, Кызыласкер айылдарынын аймагы). Кийин "Темир усталар чеби" аталып калган дагы бир байыркы чоң шаар (8–13 кылымдары), азыркы Абдумомунов жана Орозбеков көчөлөрүнүн, Кара жыгач багы менен Аламүдүн суусунун ортосунда жайгашкан. [[Файл:Kilometre zero Bishkek.jpg|left|thumb|Бишкек шаарынын нөлдүк километри]] Шаардын борбору кокондуктардын мурдагы чеби [[Бишкек чеби]]нин аймагында (Аламүдүн суусунун сол жээги, кийин "Темир усталар чеби" деп аталып калган шаар чалдыбарынын орду) жайгашкан. Шаар 8-кылымындан 15-кылымдын башына чейин өнүгүп, моңголдордун жапырыгында бүлгүнгө учураган жана бир аз убакыттан кийин кайра жанданып, тиричилик 18-кылымга чейин созулган. Андан кийин шаар биротоло ээн калган. Айрым маалыматтар боюнча 18-кылымында [[солто уруусу]]нан чыккан Бишкек аттуу адам ушул чөйрөнү жердеп, журтун душмандан коргоп турган. 19-кылымдын башында кыргыз феодалдарынын өз ара чатагынан пайдаланган [[Кокон хандыгы]] Чүй өрөөнүн басып алып, жергиликтүү элди башкарып туруу үчүн бир катар чеп курдурган. Кокондуктардын негизги чыңдоолорунун бири катары Чүй өрөөнүн борбор бөлүгүндө курулган чеп — Бишкек чеби аталган (бул аталышты колониячылар [[Пишпек]] деп бурмалап, өзгөртүп айтышкан). Бул чеп Аламүдүн суусунун батыш жагында азыркы "Темир усталар чебинин" ордунда 6га жерди ээлеген. Борбор Азияны ээлеп алууга умтулган Орусия аскерлери 1860-жылы 4-сентябрда Бишкек чебин убактылуу басып алган. Бирок алар кетээри менен мында кокондуктардын бийлиги кайра орногон. 1862-жылы сентябрда падыша аскерлери Байтик башында турган кыргыздардын жардамы менен чепти 2-ирээт ээлеп, аны биротоло талкалаган. 1864-жылы анын урандысынын жанында казак-орустардын бекети, ага удаа чакан базар, 1887-жылы ат-почта бекети курулган. 1868—70 жылдары шаардын азыркы чегинде орус келгиндери Аламүдүн жана Бишкек айылдарын негиздешкен. 1865-жылга чейин чүйлүк кыргыздар акимий жактан Ала-Тоо округунун (борбору — [[Верный]] шаары) начальнигине баш ийген, 1865–67 жылдары [[Түркстан облусу|Түркстан]] дубанына, кийин [[Токмок уезди|Токмок]] уездинин курамында Жетисуу облусуна кирген. 1878-жылы 29-апрелде уездин борбору Токмоктон Бишкекке көчүрүлүп, ага шаар статусу берилген. Шаар калкынын саны 1913-жылы 18468 жеткен. Бишкекте кустардык-өнөр жайлык мүнөздөгү алгачкы ишканалар, а.и. тегирмендер 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. 1883-жыды булгаары заводу, 1885-жылы сыр-быштак жасоо ишканасы иштей баштаган. Ошондой болсо да шаарда ө.ж-га караганда базардык-стационардык типтеги соода тезирээк өнүккөн. 1878-жылы алгачкы чакан оорукана менен дарыкана ачылган. 1879-жылы приходдук бир класстуу окуу жай, кийин башка окуу жайлар ачылган. 1916-жылы жайында [[Бишкек уезди|Бишкек]] уездинин көп бөлүгүн улуттук-боштондук көтөрүлүш каптаган. [[Орусия|Орусияда]] февраль буржуазия-демократиялык революциясы жеңгенден кийин, 1917-жылы мартта Бишкек солдат жана жумушчу депутаттар кеңеши уюшулуп, анда чечүүчү позициянын [[Убактылуу өкмөт|Убактылуу өкмөттү]] колдогон меньшевиктер менен эсерлер ээлеп алышкан. 1918-жылы 7-январда Бишкектеги жана уездеги бийлик иш жүзүндө большевиктердин колуна өткөн. 1924-жылы 14-октябрдан Бишкек — Кара Кыргыз АОсунун (1925-жылы 25-майдан Кыргыз АОсу), 1926-жылы 1-февралдан [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]инин борбору, 1926-жылы 12-майдан [[Фрунзе]] деп аталган. 1936-жылы 5-декабрдан Фрунзе — [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]]инин борбору (1991-жылдан Бишкек аталып, эгемендүү Кыргыз Республиканын борбору), 1938-жылы Бишкекте 3 акимий район [[Пролетар]] (азыркы Ленин), [[Биринчи Май]], [[Свердлов район|Свердлов райондору]] түзүлгөн. 1961-жылы шаарга Кызыласкер, Привокзальный (Попеновка), [[Төкөлдөш]] айылдары, Аламүдүн, Көк-Жар айылдарынын бир бөлүгү, 1984-ж. Чоңарык, Ортосай айылдары кошулган. 1974-жылы жаңы акимий район Октябрь район түзүлгөн. Кеңеш доорунда Бишкек шаарынын саясий-коомдук, социалдык-экономиалык жана маданий турмушунда зор өзгөрүүлөр болду. 1924-жылы алгачкы кыргыз газети "[[Эркинтоо]]" чыккан. 1926-жылы мамлекеттик басмакана менен музей түзүлгөн. 1932-жылы педагогика, 1938-жылы зооветеринария, 1939-жылы медицина институттары ачылган. Ошол эле жылдары алгачкы ири өнөр жай ишканалары курулган. Бишкекке [[Улуу Ата мекендик согуш]] жылдарында [[Украина|Украинадан]], Орусиядан бир катар ө. ж. ишканалары көчүрүлүп келинген. Азыркы учурда базар экономикасына багыт алуунун натыйжасында шаардагы өнөр жай ишканаларынын, соода мекемелеринин ж. б-дын бир катары менчиктин түрдүү формаларына өтүүдө. Көз каранды эмес мамл-тин борбору катары Бишкекте бир катар чет өлкөлөрдүн элчиликтери жана эл аралык уюмдардын өкүлчүлүктөрү ачылып, Кыргызстандын дүйнө элдери менен байланышы кеңейүүдө. VII-кылымындан баштап Бишкек калаасы Жул шаарчасы катары таанымал болчу. 1825-жылында [[Чүй өрөөнү|Чүй]] өрөөнүндөгү Пишпек аттуу калаасы эң ири аскерканасы (гарнизон) менен кошоо курулган. Орус аскерлери калааны 2 жолу (Аяк оона айынын (сентябрь) 4, 1860 жана тогуздун айынын (октябрь) 24, 1862) басып алышкан. 1862-жылдын Жетинин айында (ноябрь) калаа талкаланган. Эки жыл өткөндөн соң, анын ордуна *казак пикети орнотулуп, кийинчирээк базар чогула башталды. 1868-жылы Пишпек аттуу конуш курулган. Чын куран айынын (апрель) 29, 1878-жылы уезддын ([[Жети-Суу]] дубаны) борбору Пишпеке которулган. Ошол учурдан бери Пишпек (Бишкек) шаар наамдын ээси. Тогуздун айынындан (октябрь), 1924-жылындан, Кара-Кыргыз Өзэрктин (автономия) акимий борбору. Бугу айынан (май), 1925-жылдан - Кыргыз Өзэрктин (автономия) борбору. 1926-жылы кеңештик (советтик) аскербашынын, Михаил Фрунзенин, аты коюлуп Фрунзеге өзгөрүлгөн. 1936-жылдан баштап Фрунзе шаары - [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]]дин борбордук калаасы. 1991-жылы, эгемендүү Кыргыз Республикасында, шаардын аты кайрадан Бишкекке өзгөрүлгөн. Бир уламыш боюнча шаардын жаңы аты, XVII-кылымында бул жерде жашаган Бишкек-Баатырдын атынан чыккан. Башкасы боюнча - Пишпектен (биринчи аты) жана Бишкек (маанилештери:жыгачтан жасалган курал, кымыз аралаштыргыч таяк). == Экономикасы == Бишкек шаарынын экономикалык жана социалдык жактан башка дубандарга салыштырмалуу жогору деңгээлде өнүккөн, саясий жактан [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] борбору катары өзгөчөлөнгөн аймак. Шаарда өнөр жай, транспорт, байланыш, курулуш жана элди социалдык жактан тейлеген соода, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо ж.б. тармактар өнүккөн. Кийинки жылдары, Кыргызстанда жана анын аймактарында өндүрүштү рыноктук шартка ылайыкташтыруу максатында, чарбанын бардык тармактарында экономикалык реформа жүргүзүү башталган. Натыйжада, өндүрүшкө структуралык өзгөрүүлөр киргизилип, менчиктин ар түрдүү формасындагы ишканалар көбөйдү. 2003-жылдын 1-январына карата, статистикалык бирдиктин мамлекеттик регистрине киргизилген ээлик кылуучу (юридикалык жактар) ишкана, уюм жана мекемелердин катталган саны 23531 (а.и. иштегендери 19902) болгон. Алардын ичинен менчиктин формалары боюнча 1240 (842) мамлекеттик, 399 (240) коммуналдык, 21956 (8820) жеке менчикке таандык. Ал эми жалпы 23531 субъектилердин түрлөрү боюнча: 21813 (8527) чакан ишканалар, 1049 (771) орто жана 669 (604) ири ишканалар. Рыноктук шартка ылайыкташкан ушул ишканалар – өнөр жай, курулуш, транспорт, соода же тейлөөнүн башка тармактарына таандык. Өндүрүштү базар экономикасынын шартына ылайыкташтыруунун натыйжасында шаардын өнөр жайында дагы эң ири структуралык өзгөрүүлөр болду. Өндүргөн продукциялары рыногун жоготуп, сатылбай калган өнөр жай ишканалары, айрыкча Бишкектеги машина куруу тармагынын ири ишканаларынын өндүрүшү токтотулду же аларды башка өтүмдүү буюмдарды жасоого толук кайра курууга туура келди. Кээ бир ишканалар жарым жартылай иштеп калышты. Ошого байланыштуу Бишкек шаарынын өнөр жай өндүрүшү 1991—95 жылдары 4 эсеге төмөндөгөн. Шаарда 1991-жылы чөп таңгактоочу машина жасоо 20 миң даанага жетсе, 1996-жылы анын 200 араң чыгарылган. Электр машиналар 1125тен, 64кө, металлды кесүүчү станоктор 1146дан 27ге, токулган кийимдер 16 млн даанадан 1,4 млн даанага, бут кийимдер 3,5 млн жуптан 380 миң жупка чейин кыскарган. Ошондуктан, өнөр жай өндүргөн продукциянын көлөмү боюнча Бишкектин республикадагы үлүшү 1991-жылы 31,0%тен, 1996-жылы 20,7%ке чейин азайган. Ал эми, 1996-жылы шаардын өнөр жай өндүрүшүндөгү төмөндөө токтолуп, кайра жогорулоого багыт алды. 1995-жылга салыштырганда бир жылдык өсүш продукциянын көлөмү боюнча 3,0%ти түзгөн. Жогоруда белгиленген өзгөрүүлөргө карабастан, Бишкек шаары дагы эле Республиканын эң ири өнөр жай түйүнү катары белгилүү. 2002-жылы шаарында 125 ишкана иштеп, Кыргызстандын өнөр жайынын 20,0%ин же 8903,0 млн сомдук продукциясын өндүргөн. Анын ичинен кеңири керектелүүчү товарлардын үлүшү шаардын өнөр жай өндүргөн продукциянын 63,5%ин түзгөн. Шаарда өнөр жай өндүрүшүнүн бардык тармактары бар. Алардын ичинен негизгилери машина куруу жана металл иштетүү (2000-жылы 445,9 млн сомдук продукция чыгарган), жеңил (576,6 млн), тамак-аш (1877,3 млн) өнөр жайлары жана электрэнергетика (996,6 млн сом) негизги орунду ээлеп, алар 2000-ж. жалпы өнөр жайдын 60%тен көбүрөөк продукциясын өндүргөн. Ушул тармактардын республикадагы үлүшү дагы жогору. 2000-жылы шаардын машина куруу өнөр жай Республиканын ушул тармагы өндүргөн продукциянын 26,2%ин, тамак-аш 29,0%ин жана жеңил өнөр жай 23,5%ин чыгарган. [[Файл:Southern Gates Bishkek.jpg|thumb|Түштүк дарбазадагы сейил-бак]] Бишкектин ири өнөр жай ишканалары: * Бишкек ЖЭБ (ТЭЦ, 2000-жылы 454,3 млн сомдук продукция өндүргөн), * "РЕЕМТСМА – Кыргызстан" АК (386,6 млн), * "Дастан" корпорациясы (302,1 млн), камволдук-нооту (174,3 млн), * "Кока-Кола – Бишкек – Ботлерс" ишканасы (162,0 миң), * "Бишкек дан-азык" (52,5 млн); * Бишкек машина куруу заводу (110,4 млн), * "Бишкексүт" (114,6 млн), * "Таттуу" (29,0 млн), * "Кыргызшампаны" (46,9 млн), * "Кыргызавтомаш" (55,6 млн), * "Жылдыз" (10,1 млн), * "Байпак" (9,0 млн), * "Бишкек темир-бетон заводу" (37,8 млн сом), * "Булгаары" биргелешкен ишканасы (14,3 млн) акционердик коомдору ж.б.<br /> Өнөр жайдын негизги продукциялары: * электроэнергия (2002-жылы 1060 млн кВт/с), * касса аппараттары (72 даана), * автомобиль радиаторлору (178,2 даана), * мебелдер (172,0 млн сом), * бетондон жасалган курама курулуш конструкциялары (59,4 миң т), * кыш жана плита материалдары (16,3 млн даана), * токулган кийим (15,6 миң даана), * жүн кездемелери (374 миң м3), * байпактар (3793,6 миң жуп), * бут кийимдер (37,9 миң жуп), * эт (6,3т), сүт (17,4 миң т), * пиво (4722 миң дикалитр), * шампан (260 миң дикалитр), * коньяк (27,5 миң дикалитр), * сигарет жана папиростор (3168,6 даана), * ун (27,2 миң т), нан азыктары (41,3 миң т), * чай (2,7 миң т) ж. б.<br /> Көпчүлүгү, айрыкча машина куруу жана жеңил өнөр жай тармактарынын продукциялары чет өлкөлөргө сатылып, алар менен экономикалык байланыш түзүүдө жана Республиканын өнүгүшүндө Бишкек шаарынын мааниси зор. Экспортко сатылган продукциялардын көлөмү 2002-жылы 312,9 млн [[АКШ]]нын долларын (Республиканын экспортунун 64,4%) түзүп, региондордун ичинен биринчи орунда болгон. Ошол эле мезгилде башка өлкөлөрдөн сатып алынган калк кеңири керектөөчү продукциялардын, башкача айтканда импорттук көлөмү 363,9 млн долларга жетип, импорттун 62,0%ин түзгөн. Натыйжада, Бишкек шаарынын өзүнүн бюджетин өзү толук каражаттоо менен Республиканын бюджетин толуктоодо зор салымы бар.<br /> Башка аймактардан айырмаланып, шаардын калкына социалдык жактан берилүүчү төлөмдөрдү жергиликтүү бюджеттин эсебинен шаар өзү камсыз кылат. Бишкекте калкты соода жана тиричилик жактан тейлөөчү тармактардын өнүгүү деңгээли дагы Республиканын орто көрсөткүчүнөн бир кыйла жогору. 2002-жылы шаарда товарларды соодалап жүргүзүүнүн көлөмү 23,0 млрд сом, калкты тейлөөнүн көлөмү 4,7 млрд сом, а.и. калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 477,6 млн сомго жеткен. Башкача айтканда Республиканын орто көрсөткүчүнө салыштырганда Бишкекте соода жүргүзүүнүн көлөмүн адамдын санына эсептегенде 1,5 эсеге, ал эми калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 6,0 эсеге жогору болгон. 1995-жылы Бишкек шаарында [[Эркин экономикалык аймактар|Эркин экономикалык аймак]] (ЭЭА) түзүлгөн. Анын курамына шаардын "Манас" аэропорту, Өкмөттүн алдындагы Улуттук көргөзмө борборунун жери, илгертен "Акчий" деп аталып келген Чүй дубанынын Аламүдүн районундагы азыркы Мрамор айылынын чет-жакасындагы жерлер кирет. "Бишкек" ЭЭАнын жалпы аянты 489га. 2002-жылдын башталышында "Бишкек" ЭЭАда 412 ишкана катталып, анын 172си иштеген. Аларда 2814 адам эмгектенген. "Бишкек" ЭЭАда 2001-жылы 1181,8 млн сомдук продукция өндүрүлгөн, сыртка сатылган продукциянын көлөмү 12,6 млн АКШнын долларын жана сырттан келген инвестициянын көлөмү 1,2 млн долларды түзгөн. == Маданий турмушу == [[Файл:Nationallibrary.jpg|left|thumb|Улуттук китепкана]] [[Файл:The National Theatre in Bishkek (2006-10-14).jpg|thumb|221x221px|Опера жана балет театры]] Бишкек шаары Республиканын [[илим]], [[билим]], саламаттыкты сактоо, [[көркөм өнөр]] жана [[маданият]] мекемелеринин көпчүлүгү жайгашкан ири борбор катары белгилүү. Республиканын илим изилдөө мекемелеринин дээрлик бардыгы Бишкек шаарында жайгашкан. Билим берүү жагынан 2002/2003-окуу жылында 25 жогорку окуу жайында 65,4 миң студент (алардын 85,0%и контракт менен) окуган. Жогорку окуу жайларында 4594 мугалим иштеп, алардын 226сы илимдин доктору, 1400 илимдин кандидаты. Шаарда жалпы билим берүүчү 116 орто мектеп, алардын ичинен 3 жатак-мектеп, 3 атайын мектеп жана 3 кечки мектеп иштеп, аларда 104,3 миң окуучу окуп, 5570 мугалим эмгектенген. Ушул мектептердин кээ бирлери гимназия, лицейлер жана 20 жеке менчик мектептер. Жеке менчик мектептерде 1,9 миң окуучу окуган. Ар кандай сабактарды тереңдетип окуткан мектеп, гимназия жана лицейлердин саны 32. Бардык мектептердин көбүндө информатика кабинеттери бар. Дээрлик бардык мектептерде китепкана жана ашкана иштейт. Шаардын мектептеринде бир класста орт. алганда 27 окуучу окуп, бул республикада эң жогорку чек болуп саналат. Саламаттыкты сактоо тармагында 2002-жылы 9680 орундуу (10 миң адамга 163 орун) 32 оорукана болуп, аларда ар түрдүү адистиктеги 3792 дарыгер (10 миң адамга 97 дарыгер) жана 7253 медициналык орто билимдүү кызматкер (10 миң адамга 122) иштеген. Башкача айтканда ооруканалардагы орундарды калктын 10 миң адамына эсептегенде, шаардын деңгээли Республиканын орто көрсөткүчүнөн 1,8 эсеге, ал эми врачтардын саны боюнча 2,9 эсеге жогору болгон. Бишкекте өлкөнүн ири мейманкалары, базарлары, дүкөндөрү ж. б. жайгашкан. [[Файл:Cosmopark.jpg|left|thumb|Космопарк ]] Алар: "Достук", "Аккеме", "Саякат", "Ысык-Көл", "Семетей", "Бишкек", "Ала-Тоо", "Хаятт", "Эльдорадо" ж.б. мейманкалар, "Ош", "Аламүдүн", "Баткен", "Ортосай", "Аларча-2", "Дордой", "Кудайберген" ж.б. базарлар, "Айгүл", "Айчүрөк", "Береке", "Берекет", "Бешсары", "Диньчинь", "Жаңылык", "Миңтүркүн", "Сейтек" ж.б. соода дүкөндөрү жана комплекстери д. у. с. Бишкек шаарында 22 ири китепкана иштеп, аларда 7208 миң нуска китеп болгон. Шаарда 7 театр, анын бири опера жана балет театры, экөө мамл. драма театры, 1 филармония, 3 клуб жана маданият мекемелери, 10 кинотеатр жана 11 музей иштеген. Ошондой эле шаарда мамлекеттик эмес бир нече театрлар ж.б. маданияттык мекемелер ачылган. Бишкек Кыргыз Республиканын саясий борбору болгондуктан өлкөнүн башкаруу бийликтери — Президенттин администрациясы, Өкмөт, [[Жогорку Кеңеш]], Республикалык сот жана прокуратура, ошондой эле төртүнчү бийлик деп саналган басма каражаттары – гезит, журналдар, радио жана телекөрсөтүүчү мекемелер шаарда жайгашкан. Ошондой эле Бишкекте ондон ашык чет өлкөлөрдүн өкүлчүлүктөрү иштейт. Алар: АКШ, [[Беларусь]], [[Германия]], [[Индия]], [[Иран]], [[Казакстан]], [[Кытай]], Орусия, [[Өзбекстан]], [[Пакистан]], [[Тажикстан]], [[Түркия]] ж.б. == Транспорт == === Темир жол === [[Файл:Bischkek II Bahnhof, Nov. 2013.jpg|thumb|[[Бишкек-2]]]] Темир жол каттамдары үч темир жол станциялары аркылуу жургүзүлөт: Пишпек, Бишкек жана Аламедин. Жүргүнчүлөрдүн жана жуктөрдүн негизги агымы [[Орусия]]нын шаарларына бет алышат, [[Казакстан]]дын аймагы менен. Жергиликтүү шаар аралык жана жакынкы аймактарга да каттамдар бар. === Электр транспорту === {{Негизги макала|Бишкек троллейбусу}} [[1951-жыл|1951-жылы]] 13-январда троллейбус системасын өнүктүрүүнүн биринчи этабы башталган. Троллейбус линияларынын узундугу 8,4 чакырымды түзүп, МТБ-82 моделиндеги төрт троллейбус эки каттам боюнча иштеп баштаган: № 1 каттамы Линейный, Совет, Сталин (Чүй проспекти) көчөсүнөн баштап, Крупская атындагы балдар үйүнө чейин каттаган. Ал эми №2 каттам Темир жол вокзалынан Ленин проспектиси (Жибек- Жолу) аркылуу өткөн. Троллейбустар эки орундуу сан менен номерленген. Троллейбустун эң алгачкы айдоочусу Тагильцев Николай болгон<ref name=":0">{{Cite web |title=Бишкек шаарынын мэриясынын расмий сайты. Алгачкы троллейбус 1951-жылы каттамга чыккан |url=https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 |accessdate=2024-09-11 |archivedate=2024-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911115918/https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 }}</ref>. Эң алгачкы жылдагы жүргүнчүлөрдүн жалпы саны 3228 миң адамды түзгөн<ref name=":0" />. Шаарда [[Бишкек метросу|жеңил метро]] жана электропоезд түзүлөөрү күтүлүүдө. === Автомобилдик (Автоунаа) === Шаардын коомдук транспортунун негизги түрлөрү болуп: автобустар, маршруттук таксилер, таксилер эсептелинет. Маршруттук таксилер жургүнчулөрдүн көпчулүк бөлүгүн тейлейт, бир нече ишкана иштейт. Жеңил машиналардын саны 2000-жылдан 2011-жылга чейин 3 эсе, автобустар 2 эсе өскөн. Шаардын көчөлөрү оңдолуп, жаңы жолдор да салынууда. === Шаар аралык байланыш === Ысык-Көлгө Бишкектен, жайында өзгөчө, автобустардын жана миниавтобус, таксилердин агымы көбөйөт. Көлгө чейин поезд менен да барса болот, Балыкчы шаарына чейин. [[Файл:Manas 2.jpg|thumb|Жаңы салынган "Манас-2" аэропорт терминалы]] Бишкектен Кыргызстандын башка шаарларына чейин көптөгөн маршрут менен автобустар каттайт. Аларды шаардагы эки автобекет тейлейт: Батыш (жаңы) жана Чыгыш (эски) автобекет болуп. === Аэропорт (Абабекет) === Бишкек шаарынын административдик аймагында жайгашкан эл аралык [[Манас эл аралык аэропорту|"Манас" эл аралык аэропорту]] шаардан 23 км алыстыкта жайгашкан. Аэропортту кыргыз элинин улуу эпосунун башкы каарманы — Айкөл Манастын атынан коюлган. Бул аэропорт шаарды, ошондой эле Чүй дубанынын чет өлкөлөр жана Республиканын дээрлик бардык региондору менен аба жолдору аркылуу байланыштырат. 2000-жылы Бишкек шаарынын аба жолдору менен 1173,5 миң жүргүнчү ташылган. ЭГАУнун (ИКАО) классификациясына ылайык, аэропорт 4Е классында. Учуп-конуу тилкеси 4,2 км. Ал кандай самолет болбосун, кабыл ала алат дегендик, аба ырайынын эң татаал мезгилинде дагы. Перрондун (башка самолеттор токтоо үчүн жай) жалпы аянты — 242 миң м². Жаңы терминал курулган. Бишкек тогуз жолдун тоомунда жайгашып, өлкөдөгү эң ири транспорт түйүнү болуп да саналат. Эң ири автомагистралдары: * Бишкек – Ош — Исфана, * Бишкек – Балыкчы – Нарын – Торугарт – Кашкар ([[Кытай]]), * Бишкек – Балыкчы – Каракол, * Бишкек – Алматы ([[Казакстан]]), * Бишкек – Карабалта – Тараз ([[Казакстан]]) – Ташкент ([[Өзбекстан]]) автоунаа жолдору ж. б. == Архитектурасы == [[Файл:Bishkek.jpg|thumb|Кечки Бишкек, Ала-Тоо аянты]]Бишкектин архитектурасы 1878-жылдан башталат, себеби Верный шаарында ([[Алматы]]) генерал Г.А.Колпаковский Бишкектин генералдык планына кол койгон. 1925-жылы ал кездеги [[Пишпек]] калаасына чехословакияк комунисстерден түзүлгөн "Интергельпо" кооперативи шаардын архитектурасынын өнүгүшүнө зор салымдарын кошушкан. Биринчилерден болуп кооперативдик ишканаларды куруп, "Жумушчулар Шаарчасын" кура башташкан (бул шаарчанын планировкасы шакекчелик система болгон, ошону менен шаардын башка райондорунан өзгөчөлөнүп турган.Согуштан кийинки жылдары курулуш иштери мурункудай бойдон улана берген, бирок жаңы, кооз үйлөр салынып, шаар көркүнө келе баштаган. Уникалдуу имараттар пайда болгон, биз аларды "Сталиндик стиль" деп атап калганбыз. 1950-жылдары шаардын аймагына аз кабаттуу үйлөрдү салууга тыюу салынгандан баштап, көп кабаттуу үйлөр салынып, индустриалдык методдор менен шаар салууга чоң түрткү болгон. 1960-жылдары элде айтылып калгандай "хрущевкалар" 4-5 кабаттуу чоң панелдик үйлөр курула баштаган. Ушул жылдары эң эле оптималдуу вариант болуп, көп кабаттуу кичирайондорду куруу болгон. Анткени жылдан-жылга шаар тургундарынын саны өсүп турган. Кийинки жылдары кичирайондордун аймагына жеке турак жайлар курула баштаган. Башаламандык куруулар балдар бакчасынын, мектептердин, сейил-бактардын территориясына салынып, көп кичирайондордун көрүнүшүн бузушкан. Эң акыркы кичирайон болуп, 12-кичирайон курулган. Бишкектин аймагына 50гө жакын кичирайон каралган, бирок 90-жылдары ал аймактарда массалык жерлерди тартып алуулардан кийин салынбай калган. 2000-жылдан баштап, шаардын ичинде көп кабаттуу үйлөр салынып, бирок шаар куруунун эрежелери сакталган эмес. == Административдик-аймактык бөлүнүшү == {{Негизги макала|Бишкектин райондору}} Административдик-аймактык бөлүнүшү боюнча 4 районго бөлүнгөн. Калкынын саны – 2009 жылкы эл каттоо жыйынтыгы боюнча көрсөтүлгөн. * [[Октябр аймагы|Октябрь району]] – 245 587 (2009) * [[Биринчи май аймагы|Биринчи Май району]] – 180 994 (2009) * [[Свердлов аймагы|Свердлов району]] – 230 821(2009) * [[Ленин аймагы|Ленин району]] – 205 926 (2009) * шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы – 10 724 (2009) * Орто-Сай айылы – 5 646 (2009) Ленин районуна Чоң-Арык айыл кеңеши карайт. Чоң-Арык айыл кеңешине шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы, Орто-Сай айылы жана аэропортко жакын жайгашкан Манас айылынын жарымы карайт. Район башчылары акимдер болуп эсептелет. Акимди мэрия жана шаар кеңеши дайындайт. Акимиат — район администрацисы болуп эсептелет. == Түзүлүшү == Шаардын аянты — 160 чарчы чакырым. {| class="wikitable" |- ! Район !! Калктын саны (миң) !! Аянты (га) |- | Ленин || 187,4 || 4373 |- | Октябрь || 219,2 || 3200 |- | Биринчи Май || 158,3 || 4715 |- | Свердлов || 207,1 || 2920 |- |} Акимдик бөлүнүшү — 4 район. Ленин районунун курамына Чоң-Арыктын айыл кеңеши кирет. Чоң-Арыктын ичине ШТА (ПГТ) Чоң-Арык жана Орто-Сай айылы киришет. == Жогорку окуу жайлары == * [[Кыргыз улуттук университети]] * Кыргыз эл аралык университети * [["Ала-Тоо" Эл аралык университети|Ала-Тоо эл аралык университети]] * [[Кыргыз-Түрк "Манас" университети]] * [[Борбордук Азиядагы Америка университети]] * [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети]] * [[Бишкек мамлекеттик университети]] * [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы]] * [[Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университети]] * Эл аралык инновациялык технологиялар университети * [[Кыргыз улуттук агрардык университети]] [[Файл:Busicent.jpg|thumb|Бишкек шаарындагы соода борборлорунун бири]] == Шаардын символдору == <gallery> Gerb of Pishpek 1908.png|[[Пишпек (шаар)|Пишпек шаарынын]] герби, [[1908|1908-жыл]] Coat of arms of Frunze Kyrgyzstan.svg|[[Фрунзе (шаар)|Фрунзе шаарынын]] герби, [[1978]]-[[1991|1991-жж]]. Coat of arms of Bishkek 1991-1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1991-[[1994|1994-жж.]] Bishkek coa 1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1994-жылкы версиясы Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg|Азыркы Бишкек шаарынын герби </gallery>Шаардын герби 1908-жылы 19-мартта бекитилген. Ал кезде бүткүл Кыргызстан Орус империясынын курамында болчу, Пишпек шаары Жети-Суу областында эле. Фрунзе шаарынын герби 1978-жылы шаардык Эл кеңешинин депутаттары бекитишкен. "Фрунзегорпроекттин" ишкерлери Г. Мулявин жана А. Согонов тарткан сүрөт шаардык 100-жылдыгына карата өткөрүлгөн ачык конкурста жеңип чыккан. Ал гербдин өңдөрү ак, кызыл,ультрамарин, жашыл, коло түстө болгон.1978-жылдан 1991-жылга чейин эч өзгөрүүсүз турган гербдин ылдый жагында турган Фрунзе деген жазууну "Бишкек" деген жазууга алмаштырышкан. Бишкектин жаңы гербин 1994-жылы график М. Асаналиев жана философия илимдеринин кандидаты С. Иптаров тарабынан сунушталган герб жактырылган. Ал кездеги шаар мэри Ф. Кулов жаңы герб тууралуу демилгени көтөрүп чыккан. == Боордош шаарлар == Бишкектин боордош шаарлары болуп төмөнкүлөр саналат: *[[Алма-Ата|Алмата]], Казакстан; *[[Нур-Султан]], [[Казакстан]]; *[[Анкара]], Түркия, 1992-жылдан бери; *[[Измир]], [[Түркия]]; *[[Үрүмчү]], Уйгурстан, [[Кытай Эл Республикасы]]; *Куми, 1991-жылдан бери; *[[Колорадо Спрингс (Колорадо)|Колорадо Сприңс]], [[Колорадо]], АКШ, 1994-жылдан бери; *[[Меридэн (Коннектикут)|Мэридэн]], [[Коннектикут]], [[АКШ]], 2005-жылдан бери; *[[Казбин]], [[Иран]]; *[[Минск]], [[Беларусь]], 2008-жылдан бери. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977—1980. Т.1-6. * Урстанбеков Б. У., Чороев Т. К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://bishkekgov.in.kg/ Бишкек шаар башкармалыгынын расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004225627/http://bishkekgov.in.kg/ |date=2013-10-04 }} {{Kyrgyzstanprovinces}} {{Азия өлкөлөрүнүн борборлору}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Бишкек| ]] [[Категория:1878-жыл]] [[Категория:1991-жыл]] jo4e7zpuxfos9p3kfkzonb1miyps135 652374 652344 2026-09-11T13:21:18Z Artelow 2286 /* Аба ырайы */ 652374 wikitext text/x-wiki {{Башка маанилер|Бишкек (түшүнүк)}} {{ОЖ |макамы = Борбор шаар |кыргызча аталышы = Бишкек |расмий аталышы = |сүрөт = Bishkek Montage 2020.png |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = Мамлекеттик деңгээлдеги шаар |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg |желек = Flag of Bishkek.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 70 |желектин туурасы = 150 |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = 40000 |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = [[Биринчи май району|Биринчи-Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябр]], [[Свердлов району|Свердлов]] |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Айбек Жунушалиев Жанышбекович |негизделген күнү = 1825 |биринчи белгиленген = 1864 |мурунку аталышы = Пишпек ([[1926]] чейин)<br />Фрунзе ([[1926]]-[[1991]]) |статустун берилиши = 1878 |аймагы = 386,6 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 750—900 |климаты = кескин континенталдуу |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = орус тили |калкы = {{Өсүү}} 1 270 910<ref>https://kaktus.media/doc/493330_naskolko_vyrastet_naselenie_bishkeka_posle_yvelicheniia_ego_territorii_dannye.html</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = 6.226 |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 66.2 % <br /> [[орустар]] — 23,0 % <br /> [[уйгурлар]] — 1,6 % <br /> [[татарлар]] — 1,5 % <br /> [[корейлер]] — 1,4% <br /> [[өзбек|өзбектер]] — 1,4% <br /> [[казактар]] — 1,1 % <br /> [[украиндер]] — 1,0% <br /> [[дунгандар]] — 0,5% |диний курамы = мусулман, христиан |этнохороним = Бишкектик |убакыт аралыгы =+06:00 |DST = |телефон коду = +996 312 |почта индекси = 720000 |почта индекстери = |автоунаа коду = 01, BB, E |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Bishkek |сайты = https://bishkek.gov.kg/ky |сайтынын тили = ky |статусу=Шаар}}{{Каталар}} '''Бишкек''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] саясий, экономикалык, илимий жана маданий [[Борбор|борбору]]; транспорттук башкы түйүн. Бишкек шаарында 4 администрациалык-аймактык бирдик — [[Биринчи май району|Биринчи Май]], [[Ленин району (Бишкек)|Ленин]], [[Октябрь району|Октябрь]], [[Свердлов району|Свердлов]] райондору кирет. == Этимологиясы == Айрым маалыматтарда Бишкек шаары Саруу уруусунан чыккан Эркөбөк уулу Бута (Бишкек) баатырдын ысымын алып жүрөт деген маалыматтар бар. Бишкек 2023 жылдан баштап өнүгүүсү жакшы боло баштаган == Географиясы == Шаар Кыргыз Ала-Тоосунун этегинде, Чүй өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Аламүдүн жана [[Ала-Арча]] сууларынын шилендиси пайда кылган жантайыңкы түздүктөн орун алган. Деңиз деңгээлинен 750–900 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Лөс сымал кыртыш каптаган түздүк бара-бара түндүктү карай жантайып, Чүй суусунун жайылмасына кошулат. Бишкек тушта Чүй суусунун нугу Чүй өрөөнүнүн түндүк жагына карай четтеп, шаардан 20 ''км''дей аралыктан өтөт. Чүй өрөөнүнүн Бишкек шаарынын туштагы жазылыгы 60 ''км''дей. [[Чүй]] өрөөнүнүн Бишкек шаарында жайгашкан борбор бөлүгү геологиалык структурасы боюнча кеңдикке жакын багытта созулуп жаткан асимметриалык мегасинклинал. Шаардын азыркы чеги Чүй синеклизасынын Бишкек ийилүүсү деп аталган түштүк бөлүгүнө дал келет. Ийилүү палеоген-неогенде пайда болгон чөкмө тектер менен толгон. Алар палеозой пундаментинин үстүндө жатат. Палеозой тоо тек катмарлары 5000 ''м''ден ашык тереңдикте (геопизикалык маалыматтар боюнча) жатып, негизинен гнейс, кристаллдык сланес жана акиташ тегинен, ошондой эле эпузиа тоо тектеринен турат. Үстүндөгү палеоген-неоген тоо тек  катмарларынын жалпы калыңдыгы 4,5–5,0 ''км''. Аларды төртүнчүлүк мезгилде пайда болгон борпоң тоо тектердин калың кабаты жаап жатат. Алар кой таштардан, арасында кум-шагыл ширелген майда жумуру таштардан, ар кандай бүртүктөгү кумдардын жана кумдуу чопонун кабатчалары менен топторунан түзүлгөн аллүбий-пролүбий чөкмө тоо тектерден турат. Сейсмдик аймакташтуруунун маалыматы боюнча шаар аймагы 9 баллдуу зонада жайгашкан. Шаардын аймагындагы 4 жерден 1500–2000 ''м'' тереңдиктен бургулоо көзөнөгү аркылуу минералдуу ысык суу чыгарылган. Курамы клорид-натрий калцийлүү. Дарылык касиети бар. Муун, тери, ичеги-карын оорууларын дарылоодо пайдаланса болот. === Аба ырайы === Бишкек шаары мелүүн алкактагы континенттик  климаттуу  аймактын түштүк чегинде жайгашкан. Бир жылда орто эсеп менен 322 күн (2000 саат) бою күн тиет. Күн эң көп тийген ай [[Теке айы|Теке]] (332 саат), эң аз тийгени [[Бештин айы]] (126 саат). Абанын жылдык орточо температурасы 10,2''°С'', [[Үчтүн айы|Үчтүн айыныкы]] – 4,6''°С'', [[Теке айы|Текеники]] – 24,5''°С''. 1930 жылы  [[Бештин айы|Бештин айында]] эң төмөнкү температура (–38''°С''),  1983-жылы [[Теке айы|Текеде]] эң жогорку температура (43''°С'') катталган. Шаардын түштүк бөлүгү түндүк бөлүгүнөн 1—2''°С''ка жылуураак. Үшүк жүрүү жазында [[Чын куран айы|Чын Курандын]] ортосунда токтоп, күзүндө [[Тогуздун айы|Тогуздун айынын]] ортосунан башталат. Бирок бул мөөнөттөр өзгөрүп да кетиши мүмкүн. Шаар нымдын негизги булагы – деңиз менен океандан алыс жайгашкандыктан жаан-чачын аз болот. Жылдык жаан-чачындын орточо өлчөмү 409 ''мм''. Көбү [[Жалган куран|Жалган Куран]]-[[Теке айы|Теке]], жылдын кургакчыл мезгили (11%) [[Теке айы|Теке]]–[[Аяк оона айы|Айак Оона]] айларына туура келет. Кар [[Бештин айы|Бештин айынын]] ортосунан [[Бирдин айы|Бирдин айынын]] аягына чейин жатат. Жаан-чачындуу кыштагы кардын орточо калыңдыгы 13 ''см'', аз түшкөндөгү орточо калыңдыгы 3–7 ''см''. Бишкектин климатына тоо-өрөөн желаргысы  мүнөздүү. Анын  ылдамдыгы  2–3 ''м/сек''ден  ашпайт.  Ылдамдыгы 15 ''м/сек''ге жеткен шамал негизинен батыштан согот жана жылына орто эсеп менен  30дай  жолу болот. Жылдын суук мезгилинде жылына орто эсеп менен 30–40 күн шаарды жөө туман жана мунарык басып турат. {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Бишкектин | Булак = Погода и климат<ref>[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38353.htm Погода и климат. Климат мира. Бишкек]</ref> | Үчт_ор = -2.7 | Үчт_ор_ж-ч = 75 | Бир_ор = -0.8 | Бир_ор_ж-ч = 75 | Жал_ор = 4.9 | Жал_ор_ж-ч = 71 | Чын_ор = 11.2 | Чын_ор_ж-ч = 63 | Буг_ор = 16.4 | Буг_ор_ж-ч = 60 | Кул_ор = 21.4 | Кул_ор_ж-ч = 50 | Тек_ор = 24.2 | Тек_ор_ж-ч = 46 | Баш_ор = 22.8 | Баш_ор_ж-ч = 45 | Аяк_ор = 17.1 | Аяк_ор_ж-ч = 48 | Тог_ор = 10.1 | Тог_ор_ж-ч = 60 | Жет_ор = 3.3 | Жет_ор_ж-ч = 71 | Беш_ор = -1.5 | Беш_ор_ж-ч = 77 | Жыл_ор = 10.5 | Жыл_ор_ж-ч = 62 | Үчт_ор_мин = -7.1 | Үчт_ор_макс = 2.7 | Бир_ор_мин = -5.2 | Бир_ор_макс = 4.6 | Жал_ор_мин = 0.0 | Жал_ор_макс = 10.7 | Чын_ор_мин = 5.3 | Чын_ор_макс = 17.8 | Буг_ор_мин = 10.1 | Буг_ор_макс = 22.9 | Кул_ор_мин = 14.3 | Кул_ор_макс = 28.2 | Тек_ор_мин = 16.5 | Тек_ор_макс = 31.4 | Баш_ор_мин = 14.8 | Баш_ор_макс = 30.3 | Аяк_ор_мин = 9.7 | Аяк_ор_макс = 24.8 | Тог_ор_мин = 4.2 | Тог_ор_макс = 17.0 | Жет_ор_мин = -1.1 | Жет_ор_макс = 8.9 | Беш_ор_мин = -5.3 | Беш_ор_макс = 3.3 | Жыл_ор_мин = 5.1 | Жыл_ор_макс = 16.9 | Үчт_а_мин = -31.9 | Үчт_а_макс = 20.0 | Бир_а_мин = -34.0 | Бир_а_макс = 25.4 | Жал_а_мин = -20.8 | Жал_а_макс = 30.5 | Чын_а_мин = -12.3 | Чын_а_макс = 34.7 | Буг_а_мин = -4.1 | Буг_а_макс = 36.7 | Кул_а_мин = 3.9 | Кул_а_макс = 40.9 | Тек_а_мин = 7.4 | Тек_а_макс = 42.8 | Баш_а_мин = 5.1 | Баш_а_макс = 39.7 | Аяк_а_мин = -4.6 | Аяк_а_макс = 37.1 | Тог_а_мин = -13.4 | Тог_а_макс = 34.2 | Жет_а_мин = -25.8 | Жет_а_макс = 29.8 | Беш_а_мин = -29.1 | Беш_а_макс = 23.7 | Жыл_а_мин = -34.0 | Жыл_а_макс = 42.8 | Үчт_суу = 28 | Бир_суу = 32 | Жал_суу = 48 | Чын_суу = 75 | Буг_суу = 62 | Кул_суу = 34 | Тек_суу = 19 | Баш_суу = 15 | Аяк_суу = 19 | Тог_суу = 37 | Жет_суу = 42 | Беш_суу = 35 | Жыл_суу = 446 }} === Суулары === Бишкек шаарынын негизги суу артериалары мурда [[Ала-Арча суусу|Ала-Арча]] жана [[Аламүдүн суусу|Аламүдүн]] суулары болгон. Алар Бишкектин аймагында тармактанган нуктар менен түштүктөн түндүктү карай аккан. Шаар курулушунун кеңири кулач жайышына байланыштуу алардын көптөгөн салаалары эки гана нукка бириктирилген. Суу агымын жөнгө салуу үчүн Бишкектин түштүк тарабындагы тоо этектеринде курулган суу сактагычтар жана көптөгөн сугат каналдары аркылуу шаар айланасындагы чарбалардын жерлерин жана шаар аймагын сугарууга пайдаланылат. Бишкектин  ирригация  системасына шаар аркылуу ар тарапка салынган арыктар менен каналдар тармагы кирет. Шаар аркылуу Батыш жана Түштүк Чоң Чүй  каналдары өтөт. Бишкектен түндүгүрөөктө Төмөнкү Ала-Арча суу сактагычы жайгашкан: бир бөлүгү шаардын аймагына кирет. Кара жыгач багында жана [[Бишкек Эркин Экономикалык зонасы|Бишкек Эркин Экономикалык Аймагында (ЭЭА)]] көлмөлөр бар. Шаардын түштүк бөлүгүнө түндүктүн кадимки боз топурагы мүнөздүү, түндүк (төмөнкү) бөлүгүн боз шалбаа, шалбаа жана шалбаалуу-саздак топурактары каптап жатат. Табигый өсүмдүктөр шаардын чет-жакасындагы бош жерлерге гана мүнөздүү. Шаардын түндүк бөлүгүнүн өсүмдүк эгилбеген бош жерлеринде камыш, жекен, ыраң чөп, көлмө жана суу жээктеринде жапайы тал, терек, сейрек жийде кезигет. Шаардын түштүк жагында тоо этектеринин адырларында кургакчыл жерге мүнөздүү өсүмдүктөр басымдуулук кылат. Адырлардын төмөнкү бөлүктөрүн эпемер-шыбактуу жарым чөл ээлейт. === Флорасы жана фаунасы === Шаардын жаныбарлар дүйнөсүнүн негизин палеарктикалык ландшафттын маданий фаунасынын типтүү өкүлдөрү түзөт. Сүт эмүүчүлөрдүн негизгилери жарганаттар (эргежээл-нетопырь, кечки кожан), чычкан түркүмүндөгү кемиргичтер (үй чычкандары, боз келемиштер). Чет жактардагы жерлерде жер казгычтар, токой чычканы, жөнөкөй талаа чычканы, сейрек-таажылуу кум чычкандары, арс чычкандар, кулактуу кирпилер жүрүшөт. Сейилбактарда жана гүл бакчаларда акклиматташкан тыйын чычкан-телеуткалар үйүрлөшкөн. Шаар чегинде 100дөн ашык түрдөгү куштар кездешет, алардын ичинен 30дайы уялашат. Уялагандардын көп саны таранчылар (үй, талаа), бактектер (кичи, жөнөкөй), чабалекейлер (карлыгачтар, сары белдүү), кара таркылдак, чыйырчыктар. Аз санда уялагандар ак кула токой ак чымчыгы, борбаш-куу, жашыл чымчык, байкалбас жылкычы чымчык, чоң сары чымчык, князёк, жаргалдак, ала чымчык, боз чымын кармагыч, кыргый короолуу, сасык үпүп. Аябай аз сандагылар түкүргүч, карлыгач, топулуу торгой, булбул, козодой ж.б. Мезгилдик жер которууда  калаага короолу, пеночка, боз таркылдак, боз чымчык, кызгылт чыйырчык, боз чымчык (кичине чымчык), калтырак чымчык, токой чымчыгы, сары баштуу торгой, үрпөк баш, кызыл куйрук, күкүк, жылкычы чымчык ж.б. келишет. Кыштагандар негизинен боз карга, чыйырчык, таан. Кыштагандардан бир аз жапалак үкүлөрдүн тобу кездешет. Айрым убактарда кыргый-карчыгалар да кышташат.  Куштар менен сүт эмүүчүлөрдүн жыштыгы анча көп эмес. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдөн  жашыл бакалар, көлмөлөрдөгү жана борбор азиядагы кур бакалар кездешет. Бакалар четтеги көлмөлөрдө жашашат. Шаар чекесине чектешкен жерлерде саймалуу жана суу жыландары да кезигет. Суу-кургакта жүрүүчүлөрдүн жана сойлоочулардын саны жашоо-тиричилик шарттарынын начарлашына жана аларга түздөн-түз аңчылыкка чыгып жатышкандыктан кемүүдө. Шаар четиндеги айрым каналдарда жана көлмөлөрдө елец, ит чабак, кызыл канат, чабак, маринка, сазан, боз ит чабак, сом, чүй тикен, амур чабактары ж.б. жашашат. Алардын айрымдары балык кармоо сүйүүчүлөрүнүн объекттери болуп саналат. == Калкы == Шаар калкынын саны 2009 ж. [[Жалган куран|Жалган Курандагы]] эл каттоо боюнча 835,743 миң адам болуп, республикадагы калктын 15,6 %ын түзгөн. Шаарда 1940 ж. 104,5 миң калк жашаса, 1950 ж. 218,0 миң, 1979 ж. 535,5 миң, 1989 ж. 619,9 миң, 1999 ж. 762,3 миң калк болгон. 2019 ж. 1 027,245 миң калк жашап, анын 1 022,721 миңи (99,6%) шаарда, 2,39 миңи (0,4%) шаардын чет-жакасындагы [[Орто Сай|Орто-Сай айылында]] жашайт. Эркектер жалпы калктын 46,3%ын, аялдар 53,7%ын түзөт. 2019 ж. үйлөнгөндөрдүн саны 6695 же болбосо 1000 кишиге эсептегенде 7,7, ажырашкандар 1870 же 1000 кишиге эсептегенде 2,2 адамды түзгөн. 2019 ж. Бишкек шаардык кеңеши боюнча 1000 адамга төрөлгөндөрдүн саны 28,8, өлгөндөрдүн саны 4,7, табигый өсүш 22,912 миңди түзүп, төрөлгөн 1000 баланын (1 жашка чейинки) 21,7 өлүмгө дуушар болгон. 2019 ж. жумушсуздардын саны (катталганы боюнча) Бишкек шаары боюнча 7017 адамды түзгөн. 2009 ж. шаар боюнча жалпы калктын 24,4% эмгекке жарамдуудан жаш, 65,8% эмгекке жарамдуу, 9,8% улуу муундагы адамдар болгон. === Улуттук курамы === Шаарда [[Кыргыздар]] (66,2%), [[Орустар]] (23,0%), [[Уйгурлар]] (1,6%), [[Татарлар]] (1,5%), [[Корейлер]] (1,4%), [[Өзбектер]] (1,4%), [[Казактар]] (1,1%), [[Украиндер]] (0,9%), [[Дунгандар|Дуңгандар]] (0,5%) ж. б. жашайт Бишкек шаарынын калкынын 2002 жылкы миграциясы: келгендердин саны 5741 адам, кеткендер — 12654 адам болуп, алардын ичинен чет өлкөлөрдөн шаарга 1017 адам жана өлкөнүн башка региондорунан шаарга 4724 адам келип, шаардан башка чет өлкөлөргө 8092 адам жана өлкөнүн башка региондоруна 4562 адам кетип, жалпы миграциялык азайуу 6913 адамды түзгөн. == Тарыхы == [[Файл:Central Bank KASSR.jpg|thumb|[[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССРинин]] Борбордук банкы, 1927]] Азыркы шаардын аймагын адамдар эң байыркы заманда эле отурукташкан. [[Аламүдүн ГЭС]]теринин жанынан табылган таш эмгек куралдары Бишкектин айланасында алгачкы адамдар б. з. ч. 5–4 миң жылдыктарда жашагандыгын далилдейт. [[Темир доору]]нун башталышы менен Кыргызстандын аймагында [[сак]] (б. з. ч. 7–3 кылымдары) жана [[усун]] (б. з. ч. 3-кылым – б. з. 5-кылым) уруу бирликтери түзүлгөн. Бул уруу союздары Аламүдүн, Аларча сууларын бойлото да отурукташкан. Буга кийинки мезгилге чейин сакталып калган дөбө-мүрзөлөр далил болот. Орто кылымда Аламүдүн жана Аларча сууларынын алабын көчмөн жана отурукташып дыйканчылык кылган [[түрк уруулары]] мекендеген. Орто кылымдагы эң ири шаарлардын бири азыркы [[Бишкек шаар чалдыбары]] (7–12 кылымдары) болгон. Татаал планда салынып, бекем чеп курулмаларынан турган бул шаар 25–30 км²дей аянтты ээлеген (Бишкек1 бекетинин жана мурунку Ключевой, Кызыласкер айылдарынын аймагы). Кийин "Темир усталар чеби" аталып калган дагы бир байыркы чоң шаар (8–13 кылымдары), азыркы Абдумомунов жана Орозбеков көчөлөрүнүн, Кара жыгач багы менен Аламүдүн суусунун ортосунда жайгашкан. [[Файл:Kilometre zero Bishkek.jpg|left|thumb|Бишкек шаарынын нөлдүк километри]] Шаардын борбору кокондуктардын мурдагы чеби [[Бишкек чеби]]нин аймагында (Аламүдүн суусунун сол жээги, кийин "Темир усталар чеби" деп аталып калган шаар чалдыбарынын орду) жайгашкан. Шаар 8-кылымындан 15-кылымдын башына чейин өнүгүп, моңголдордун жапырыгында бүлгүнгө учураган жана бир аз убакыттан кийин кайра жанданып, тиричилик 18-кылымга чейин созулган. Андан кийин шаар биротоло ээн калган. Айрым маалыматтар боюнча 18-кылымында [[солто уруусу]]нан чыккан Бишкек аттуу адам ушул чөйрөнү жердеп, журтун душмандан коргоп турган. 19-кылымдын башында кыргыз феодалдарынын өз ара чатагынан пайдаланган [[Кокон хандыгы]] Чүй өрөөнүн басып алып, жергиликтүү элди башкарып туруу үчүн бир катар чеп курдурган. Кокондуктардын негизги чыңдоолорунун бири катары Чүй өрөөнүн борбор бөлүгүндө курулган чеп — Бишкек чеби аталган (бул аталышты колониячылар [[Пишпек]] деп бурмалап, өзгөртүп айтышкан). Бул чеп Аламүдүн суусунун батыш жагында азыркы "Темир усталар чебинин" ордунда 6га жерди ээлеген. Борбор Азияны ээлеп алууга умтулган Орусия аскерлери 1860-жылы 4-сентябрда Бишкек чебин убактылуу басып алган. Бирок алар кетээри менен мында кокондуктардын бийлиги кайра орногон. 1862-жылы сентябрда падыша аскерлери Байтик башында турган кыргыздардын жардамы менен чепти 2-ирээт ээлеп, аны биротоло талкалаган. 1864-жылы анын урандысынын жанында казак-орустардын бекети, ага удаа чакан базар, 1887-жылы ат-почта бекети курулган. 1868—70 жылдары шаардын азыркы чегинде орус келгиндери Аламүдүн жана Бишкек айылдарын негиздешкен. 1865-жылга чейин чүйлүк кыргыздар акимий жактан Ала-Тоо округунун (борбору — [[Верный]] шаары) начальнигине баш ийген, 1865–67 жылдары [[Түркстан облусу|Түркстан]] дубанына, кийин [[Токмок уезди|Токмок]] уездинин курамында Жетисуу облусуна кирген. 1878-жылы 29-апрелде уездин борбору Токмоктон Бишкекке көчүрүлүп, ага шаар статусу берилген. Шаар калкынын саны 1913-жылы 18468 жеткен. Бишкекте кустардык-өнөр жайлык мүнөздөгү алгачкы ишканалар, а.и. тегирмендер 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. 1883-жыды булгаары заводу, 1885-жылы сыр-быштак жасоо ишканасы иштей баштаган. Ошондой болсо да шаарда ө.ж-га караганда базардык-стационардык типтеги соода тезирээк өнүккөн. 1878-жылы алгачкы чакан оорукана менен дарыкана ачылган. 1879-жылы приходдук бир класстуу окуу жай, кийин башка окуу жайлар ачылган. 1916-жылы жайында [[Бишкек уезди|Бишкек]] уездинин көп бөлүгүн улуттук-боштондук көтөрүлүш каптаган. [[Орусия|Орусияда]] февраль буржуазия-демократиялык революциясы жеңгенден кийин, 1917-жылы мартта Бишкек солдат жана жумушчу депутаттар кеңеши уюшулуп, анда чечүүчү позициянын [[Убактылуу өкмөт|Убактылуу өкмөттү]] колдогон меньшевиктер менен эсерлер ээлеп алышкан. 1918-жылы 7-январда Бишкектеги жана уездеги бийлик иш жүзүндө большевиктердин колуна өткөн. 1924-жылы 14-октябрдан Бишкек — Кара Кыргыз АОсунун (1925-жылы 25-майдан Кыргыз АОсу), 1926-жылы 1-февралдан [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]инин борбору, 1926-жылы 12-майдан [[Фрунзе]] деп аталган. 1936-жылы 5-декабрдан Фрунзе — [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]]инин борбору (1991-жылдан Бишкек аталып, эгемендүү Кыргыз Республиканын борбору), 1938-жылы Бишкекте 3 акимий район [[Пролетар]] (азыркы Ленин), [[Биринчи Май]], [[Свердлов район|Свердлов райондору]] түзүлгөн. 1961-жылы шаарга Кызыласкер, Привокзальный (Попеновка), [[Төкөлдөш]] айылдары, Аламүдүн, Көк-Жар айылдарынын бир бөлүгү, 1984-ж. Чоңарык, Ортосай айылдары кошулган. 1974-жылы жаңы акимий район Октябрь район түзүлгөн. Кеңеш доорунда Бишкек шаарынын саясий-коомдук, социалдык-экономиалык жана маданий турмушунда зор өзгөрүүлөр болду. 1924-жылы алгачкы кыргыз газети "[[Эркинтоо]]" чыккан. 1926-жылы мамлекеттик басмакана менен музей түзүлгөн. 1932-жылы педагогика, 1938-жылы зооветеринария, 1939-жылы медицина институттары ачылган. Ошол эле жылдары алгачкы ири өнөр жай ишканалары курулган. Бишкекке [[Улуу Ата мекендик согуш]] жылдарында [[Украина|Украинадан]], Орусиядан бир катар ө. ж. ишканалары көчүрүлүп келинген. Азыркы учурда базар экономикасына багыт алуунун натыйжасында шаардагы өнөр жай ишканаларынын, соода мекемелеринин ж. б-дын бир катары менчиктин түрдүү формаларына өтүүдө. Көз каранды эмес мамл-тин борбору катары Бишкекте бир катар чет өлкөлөрдүн элчиликтери жана эл аралык уюмдардын өкүлчүлүктөрү ачылып, Кыргызстандын дүйнө элдери менен байланышы кеңейүүдө. VII-кылымындан баштап Бишкек калаасы Жул шаарчасы катары таанымал болчу. 1825-жылында [[Чүй өрөөнү|Чүй]] өрөөнүндөгү Пишпек аттуу калаасы эң ири аскерканасы (гарнизон) менен кошоо курулган. Орус аскерлери калааны 2 жолу (Аяк оона айынын (сентябрь) 4, 1860 жана тогуздун айынын (октябрь) 24, 1862) басып алышкан. 1862-жылдын Жетинин айында (ноябрь) калаа талкаланган. Эки жыл өткөндөн соң, анын ордуна *казак пикети орнотулуп, кийинчирээк базар чогула башталды. 1868-жылы Пишпек аттуу конуш курулган. Чын куран айынын (апрель) 29, 1878-жылы уезддын ([[Жети-Суу]] дубаны) борбору Пишпеке которулган. Ошол учурдан бери Пишпек (Бишкек) шаар наамдын ээси. Тогуздун айынындан (октябрь), 1924-жылындан, Кара-Кыргыз Өзэрктин (автономия) акимий борбору. Бугу айынан (май), 1925-жылдан - Кыргыз Өзэрктин (автономия) борбору. 1926-жылы кеңештик (советтик) аскербашынын, Михаил Фрунзенин, аты коюлуп Фрунзеге өзгөрүлгөн. 1936-жылдан баштап Фрунзе шаары - [[Кыргыз ССР|Кыргыз КСР]]дин борбордук калаасы. 1991-жылы, эгемендүү Кыргыз Республикасында, шаардын аты кайрадан Бишкекке өзгөрүлгөн. Бир уламыш боюнча шаардын жаңы аты, XVII-кылымында бул жерде жашаган Бишкек-Баатырдын атынан чыккан. Башкасы боюнча - Пишпектен (биринчи аты) жана Бишкек (маанилештери:жыгачтан жасалган курал, кымыз аралаштыргыч таяк). == Экономикасы == Бишкек шаарынын экономикалык жана социалдык жактан башка дубандарга салыштырмалуу жогору деңгээлде өнүккөн, саясий жактан [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] борбору катары өзгөчөлөнгөн аймак. Шаарда өнөр жай, транспорт, байланыш, курулуш жана элди социалдык жактан тейлеген соода, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо ж.б. тармактар өнүккөн. Кийинки жылдары, Кыргызстанда жана анын аймактарында өндүрүштү рыноктук шартка ылайыкташтыруу максатында, чарбанын бардык тармактарында экономикалык реформа жүргүзүү башталган. Натыйжада, өндүрүшкө структуралык өзгөрүүлөр киргизилип, менчиктин ар түрдүү формасындагы ишканалар көбөйдү. 2003-жылдын 1-январына карата, статистикалык бирдиктин мамлекеттик регистрине киргизилген ээлик кылуучу (юридикалык жактар) ишкана, уюм жана мекемелердин катталган саны 23531 (а.и. иштегендери 19902) болгон. Алардын ичинен менчиктин формалары боюнча 1240 (842) мамлекеттик, 399 (240) коммуналдык, 21956 (8820) жеке менчикке таандык. Ал эми жалпы 23531 субъектилердин түрлөрү боюнча: 21813 (8527) чакан ишканалар, 1049 (771) орто жана 669 (604) ири ишканалар. Рыноктук шартка ылайыкташкан ушул ишканалар – өнөр жай, курулуш, транспорт, соода же тейлөөнүн башка тармактарына таандык. Өндүрүштү базар экономикасынын шартына ылайыкташтыруунун натыйжасында шаардын өнөр жайында дагы эң ири структуралык өзгөрүүлөр болду. Өндүргөн продукциялары рыногун жоготуп, сатылбай калган өнөр жай ишканалары, айрыкча Бишкектеги машина куруу тармагынын ири ишканаларынын өндүрүшү токтотулду же аларды башка өтүмдүү буюмдарды жасоого толук кайра курууга туура келди. Кээ бир ишканалар жарым жартылай иштеп калышты. Ошого байланыштуу Бишкек шаарынын өнөр жай өндүрүшү 1991—95 жылдары 4 эсеге төмөндөгөн. Шаарда 1991-жылы чөп таңгактоочу машина жасоо 20 миң даанага жетсе, 1996-жылы анын 200 араң чыгарылган. Электр машиналар 1125тен, 64кө, металлды кесүүчү станоктор 1146дан 27ге, токулган кийимдер 16 млн даанадан 1,4 млн даанага, бут кийимдер 3,5 млн жуптан 380 миң жупка чейин кыскарган. Ошондуктан, өнөр жай өндүргөн продукциянын көлөмү боюнча Бишкектин республикадагы үлүшү 1991-жылы 31,0%тен, 1996-жылы 20,7%ке чейин азайган. Ал эми, 1996-жылы шаардын өнөр жай өндүрүшүндөгү төмөндөө токтолуп, кайра жогорулоого багыт алды. 1995-жылга салыштырганда бир жылдык өсүш продукциянын көлөмү боюнча 3,0%ти түзгөн. Жогоруда белгиленген өзгөрүүлөргө карабастан, Бишкек шаары дагы эле Республиканын эң ири өнөр жай түйүнү катары белгилүү. 2002-жылы шаарында 125 ишкана иштеп, Кыргызстандын өнөр жайынын 20,0%ин же 8903,0 млн сомдук продукциясын өндүргөн. Анын ичинен кеңири керектелүүчү товарлардын үлүшү шаардын өнөр жай өндүргөн продукциянын 63,5%ин түзгөн. Шаарда өнөр жай өндүрүшүнүн бардык тармактары бар. Алардын ичинен негизгилери машина куруу жана металл иштетүү (2000-жылы 445,9 млн сомдук продукция чыгарган), жеңил (576,6 млн), тамак-аш (1877,3 млн) өнөр жайлары жана электрэнергетика (996,6 млн сом) негизги орунду ээлеп, алар 2000-ж. жалпы өнөр жайдын 60%тен көбүрөөк продукциясын өндүргөн. Ушул тармактардын республикадагы үлүшү дагы жогору. 2000-жылы шаардын машина куруу өнөр жай Республиканын ушул тармагы өндүргөн продукциянын 26,2%ин, тамак-аш 29,0%ин жана жеңил өнөр жай 23,5%ин чыгарган. [[Файл:Southern Gates Bishkek.jpg|thumb|Түштүк дарбазадагы сейил-бак]] Бишкектин ири өнөр жай ишканалары: * Бишкек ЖЭБ (ТЭЦ, 2000-жылы 454,3 млн сомдук продукция өндүргөн), * "РЕЕМТСМА – Кыргызстан" АК (386,6 млн), * "Дастан" корпорациясы (302,1 млн), камволдук-нооту (174,3 млн), * "Кока-Кола – Бишкек – Ботлерс" ишканасы (162,0 миң), * "Бишкек дан-азык" (52,5 млн); * Бишкек машина куруу заводу (110,4 млн), * "Бишкексүт" (114,6 млн), * "Таттуу" (29,0 млн), * "Кыргызшампаны" (46,9 млн), * "Кыргызавтомаш" (55,6 млн), * "Жылдыз" (10,1 млн), * "Байпак" (9,0 млн), * "Бишкек темир-бетон заводу" (37,8 млн сом), * "Булгаары" биргелешкен ишканасы (14,3 млн) акционердик коомдору ж.б.<br /> Өнөр жайдын негизги продукциялары: * электроэнергия (2002-жылы 1060 млн кВт/с), * касса аппараттары (72 даана), * автомобиль радиаторлору (178,2 даана), * мебелдер (172,0 млн сом), * бетондон жасалган курама курулуш конструкциялары (59,4 миң т), * кыш жана плита материалдары (16,3 млн даана), * токулган кийим (15,6 миң даана), * жүн кездемелери (374 миң м3), * байпактар (3793,6 миң жуп), * бут кийимдер (37,9 миң жуп), * эт (6,3т), сүт (17,4 миң т), * пиво (4722 миң дикалитр), * шампан (260 миң дикалитр), * коньяк (27,5 миң дикалитр), * сигарет жана папиростор (3168,6 даана), * ун (27,2 миң т), нан азыктары (41,3 миң т), * чай (2,7 миң т) ж. б.<br /> Көпчүлүгү, айрыкча машина куруу жана жеңил өнөр жай тармактарынын продукциялары чет өлкөлөргө сатылып, алар менен экономикалык байланыш түзүүдө жана Республиканын өнүгүшүндө Бишкек шаарынын мааниси зор. Экспортко сатылган продукциялардын көлөмү 2002-жылы 312,9 млн [[АКШ]]нын долларын (Республиканын экспортунун 64,4%) түзүп, региондордун ичинен биринчи орунда болгон. Ошол эле мезгилде башка өлкөлөрдөн сатып алынган калк кеңири керектөөчү продукциялардын, башкача айтканда импорттук көлөмү 363,9 млн долларга жетип, импорттун 62,0%ин түзгөн. Натыйжада, Бишкек шаарынын өзүнүн бюджетин өзү толук каражаттоо менен Республиканын бюджетин толуктоодо зор салымы бар.<br /> Башка аймактардан айырмаланып, шаардын калкына социалдык жактан берилүүчү төлөмдөрдү жергиликтүү бюджеттин эсебинен шаар өзү камсыз кылат. Бишкекте калкты соода жана тиричилик жактан тейлөөчү тармактардын өнүгүү деңгээли дагы Республиканын орто көрсөткүчүнөн бир кыйла жогору. 2002-жылы шаарда товарларды соодалап жүргүзүүнүн көлөмү 23,0 млрд сом, калкты тейлөөнүн көлөмү 4,7 млрд сом, а.и. калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 477,6 млн сомго жеткен. Башкача айтканда Республиканын орто көрсөткүчүнө салыштырганда Бишкекте соода жүргүзүүнүн көлөмүн адамдын санына эсептегенде 1,5 эсеге, ал эми калкты тиричилик жактан тейлөөнүн көлөмү 6,0 эсеге жогору болгон. 1995-жылы Бишкек шаарында [[Эркин экономикалык аймактар|Эркин экономикалык аймак]] (ЭЭА) түзүлгөн. Анын курамына шаардын "Манас" аэропорту, Өкмөттүн алдындагы Улуттук көргөзмө борборунун жери, илгертен "Акчий" деп аталып келген Чүй дубанынын Аламүдүн районундагы азыркы Мрамор айылынын чет-жакасындагы жерлер кирет. "Бишкек" ЭЭАнын жалпы аянты 489га. 2002-жылдын башталышында "Бишкек" ЭЭАда 412 ишкана катталып, анын 172си иштеген. Аларда 2814 адам эмгектенген. "Бишкек" ЭЭАда 2001-жылы 1181,8 млн сомдук продукция өндүрүлгөн, сыртка сатылган продукциянын көлөмү 12,6 млн АКШнын долларын жана сырттан келген инвестициянын көлөмү 1,2 млн долларды түзгөн. == Маданий турмушу == [[Файл:Nationallibrary.jpg|left|thumb|Улуттук китепкана]] [[Файл:The National Theatre in Bishkek (2006-10-14).jpg|thumb|221x221px|Опера жана балет театры]] Бишкек шаары Республиканын [[илим]], [[билим]], саламаттыкты сактоо, [[көркөм өнөр]] жана [[маданият]] мекемелеринин көпчүлүгү жайгашкан ири борбор катары белгилүү. Республиканын илим изилдөө мекемелеринин дээрлик бардыгы Бишкек шаарында жайгашкан. Билим берүү жагынан 2002/2003-окуу жылында 25 жогорку окуу жайында 65,4 миң студент (алардын 85,0%и контракт менен) окуган. Жогорку окуу жайларында 4594 мугалим иштеп, алардын 226сы илимдин доктору, 1400 илимдин кандидаты. Шаарда жалпы билим берүүчү 116 орто мектеп, алардын ичинен 3 жатак-мектеп, 3 атайын мектеп жана 3 кечки мектеп иштеп, аларда 104,3 миң окуучу окуп, 5570 мугалим эмгектенген. Ушул мектептердин кээ бирлери гимназия, лицейлер жана 20 жеке менчик мектептер. Жеке менчик мектептерде 1,9 миң окуучу окуган. Ар кандай сабактарды тереңдетип окуткан мектеп, гимназия жана лицейлердин саны 32. Бардык мектептердин көбүндө информатика кабинеттери бар. Дээрлик бардык мектептерде китепкана жана ашкана иштейт. Шаардын мектептеринде бир класста орт. алганда 27 окуучу окуп, бул республикада эң жогорку чек болуп саналат. Саламаттыкты сактоо тармагында 2002-жылы 9680 орундуу (10 миң адамга 163 орун) 32 оорукана болуп, аларда ар түрдүү адистиктеги 3792 дарыгер (10 миң адамга 97 дарыгер) жана 7253 медициналык орто билимдүү кызматкер (10 миң адамга 122) иштеген. Башкача айтканда ооруканалардагы орундарды калктын 10 миң адамына эсептегенде, шаардын деңгээли Республиканын орто көрсөткүчүнөн 1,8 эсеге, ал эми врачтардын саны боюнча 2,9 эсеге жогору болгон. Бишкекте өлкөнүн ири мейманкалары, базарлары, дүкөндөрү ж. б. жайгашкан. [[Файл:Cosmopark.jpg|left|thumb|Космопарк ]] Алар: "Достук", "Аккеме", "Саякат", "Ысык-Көл", "Семетей", "Бишкек", "Ала-Тоо", "Хаятт", "Эльдорадо" ж.б. мейманкалар, "Ош", "Аламүдүн", "Баткен", "Ортосай", "Аларча-2", "Дордой", "Кудайберген" ж.б. базарлар, "Айгүл", "Айчүрөк", "Береке", "Берекет", "Бешсары", "Диньчинь", "Жаңылык", "Миңтүркүн", "Сейтек" ж.б. соода дүкөндөрү жана комплекстери д. у. с. Бишкек шаарында 22 ири китепкана иштеп, аларда 7208 миң нуска китеп болгон. Шаарда 7 театр, анын бири опера жана балет театры, экөө мамл. драма театры, 1 филармония, 3 клуб жана маданият мекемелери, 10 кинотеатр жана 11 музей иштеген. Ошондой эле шаарда мамлекеттик эмес бир нече театрлар ж.б. маданияттык мекемелер ачылган. Бишкек Кыргыз Республиканын саясий борбору болгондуктан өлкөнүн башкаруу бийликтери — Президенттин администрациясы, Өкмөт, [[Жогорку Кеңеш]], Республикалык сот жана прокуратура, ошондой эле төртүнчү бийлик деп саналган басма каражаттары – гезит, журналдар, радио жана телекөрсөтүүчү мекемелер шаарда жайгашкан. Ошондой эле Бишкекте ондон ашык чет өлкөлөрдүн өкүлчүлүктөрү иштейт. Алар: АКШ, [[Беларусь]], [[Германия]], [[Индия]], [[Иран]], [[Казакстан]], [[Кытай]], Орусия, [[Өзбекстан]], [[Пакистан]], [[Тажикстан]], [[Түркия]] ж.б. == Транспорт == === Темир жол === [[Файл:Bischkek II Bahnhof, Nov. 2013.jpg|thumb|[[Бишкек-2]]]] Темир жол каттамдары үч темир жол станциялары аркылуу жургүзүлөт: Пишпек, Бишкек жана Аламедин. Жүргүнчүлөрдүн жана жуктөрдүн негизги агымы [[Орусия]]нын шаарларына бет алышат, [[Казакстан]]дын аймагы менен. Жергиликтүү шаар аралык жана жакынкы аймактарга да каттамдар бар. === Электр транспорту === {{Негизги макала|Бишкек троллейбусу}} [[1951-жыл|1951-жылы]] 13-январда троллейбус системасын өнүктүрүүнүн биринчи этабы башталган. Троллейбус линияларынын узундугу 8,4 чакырымды түзүп, МТБ-82 моделиндеги төрт троллейбус эки каттам боюнча иштеп баштаган: № 1 каттамы Линейный, Совет, Сталин (Чүй проспекти) көчөсүнөн баштап, Крупская атындагы балдар үйүнө чейин каттаган. Ал эми №2 каттам Темир жол вокзалынан Ленин проспектиси (Жибек- Жолу) аркылуу өткөн. Троллейбустар эки орундуу сан менен номерленген. Троллейбустун эң алгачкы айдоочусу Тагильцев Николай болгон<ref name=":0">{{Cite web |title=Бишкек шаарынын мэриясынын расмий сайты. Алгачкы троллейбус 1951-жылы каттамга чыккан |url=https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 |accessdate=2024-09-11 |archivedate=2024-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911115918/https://bishkek.gov.kg/ky/post/26505 }}</ref>. Эң алгачкы жылдагы жүргүнчүлөрдүн жалпы саны 3228 миң адамды түзгөн<ref name=":0" />. Шаарда [[Бишкек метросу|жеңил метро]] жана электропоезд түзүлөөрү күтүлүүдө. === Автомобилдик (Автоунаа) === Шаардын коомдук транспортунун негизги түрлөрү болуп: автобустар, маршруттук таксилер, таксилер эсептелинет. Маршруттук таксилер жургүнчулөрдүн көпчулүк бөлүгүн тейлейт, бир нече ишкана иштейт. Жеңил машиналардын саны 2000-жылдан 2011-жылга чейин 3 эсе, автобустар 2 эсе өскөн. Шаардын көчөлөрү оңдолуп, жаңы жолдор да салынууда. === Шаар аралык байланыш === Ысык-Көлгө Бишкектен, жайында өзгөчө, автобустардын жана миниавтобус, таксилердин агымы көбөйөт. Көлгө чейин поезд менен да барса болот, Балыкчы шаарына чейин. [[Файл:Manas 2.jpg|thumb|Жаңы салынган "Манас-2" аэропорт терминалы]] Бишкектен Кыргызстандын башка шаарларына чейин көптөгөн маршрут менен автобустар каттайт. Аларды шаардагы эки автобекет тейлейт: Батыш (жаңы) жана Чыгыш (эски) автобекет болуп. === Аэропорт (Абабекет) === Бишкек шаарынын административдик аймагында жайгашкан эл аралык [[Манас эл аралык аэропорту|"Манас" эл аралык аэропорту]] шаардан 23 км алыстыкта жайгашкан. Аэропортту кыргыз элинин улуу эпосунун башкы каарманы — Айкөл Манастын атынан коюлган. Бул аэропорт шаарды, ошондой эле Чүй дубанынын чет өлкөлөр жана Республиканын дээрлик бардык региондору менен аба жолдору аркылуу байланыштырат. 2000-жылы Бишкек шаарынын аба жолдору менен 1173,5 миң жүргүнчү ташылган. ЭГАУнун (ИКАО) классификациясына ылайык, аэропорт 4Е классында. Учуп-конуу тилкеси 4,2 км. Ал кандай самолет болбосун, кабыл ала алат дегендик, аба ырайынын эң татаал мезгилинде дагы. Перрондун (башка самолеттор токтоо үчүн жай) жалпы аянты — 242 миң м². Жаңы терминал курулган. Бишкек тогуз жолдун тоомунда жайгашып, өлкөдөгү эң ири транспорт түйүнү болуп да саналат. Эң ири автомагистралдары: * Бишкек – Ош — Исфана, * Бишкек – Балыкчы – Нарын – Торугарт – Кашкар ([[Кытай]]), * Бишкек – Балыкчы – Каракол, * Бишкек – Алматы ([[Казакстан]]), * Бишкек – Карабалта – Тараз ([[Казакстан]]) – Ташкент ([[Өзбекстан]]) автоунаа жолдору ж. б. == Архитектурасы == [[Файл:Bishkek.jpg|thumb|Кечки Бишкек, Ала-Тоо аянты]]Бишкектин архитектурасы 1878-жылдан башталат, себеби Верный шаарында ([[Алматы]]) генерал Г.А.Колпаковский Бишкектин генералдык планына кол койгон. 1925-жылы ал кездеги [[Пишпек]] калаасына чехословакияк комунисстерден түзүлгөн "Интергельпо" кооперативи шаардын архитектурасынын өнүгүшүнө зор салымдарын кошушкан. Биринчилерден болуп кооперативдик ишканаларды куруп, "Жумушчулар Шаарчасын" кура башташкан (бул шаарчанын планировкасы шакекчелик система болгон, ошону менен шаардын башка райондорунан өзгөчөлөнүп турган.Согуштан кийинки жылдары курулуш иштери мурункудай бойдон улана берген, бирок жаңы, кооз үйлөр салынып, шаар көркүнө келе баштаган. Уникалдуу имараттар пайда болгон, биз аларды "Сталиндик стиль" деп атап калганбыз. 1950-жылдары шаардын аймагына аз кабаттуу үйлөрдү салууга тыюу салынгандан баштап, көп кабаттуу үйлөр салынып, индустриалдык методдор менен шаар салууга чоң түрткү болгон. 1960-жылдары элде айтылып калгандай "хрущевкалар" 4-5 кабаттуу чоң панелдик үйлөр курула баштаган. Ушул жылдары эң эле оптималдуу вариант болуп, көп кабаттуу кичирайондорду куруу болгон. Анткени жылдан-жылга шаар тургундарынын саны өсүп турган. Кийинки жылдары кичирайондордун аймагына жеке турак жайлар курула баштаган. Башаламандык куруулар балдар бакчасынын, мектептердин, сейил-бактардын территориясына салынып, көп кичирайондордун көрүнүшүн бузушкан. Эң акыркы кичирайон болуп, 12-кичирайон курулган. Бишкектин аймагына 50гө жакын кичирайон каралган, бирок 90-жылдары ал аймактарда массалык жерлерди тартып алуулардан кийин салынбай калган. 2000-жылдан баштап, шаардын ичинде көп кабаттуу үйлөр салынып, бирок шаар куруунун эрежелери сакталган эмес. == Административдик-аймактык бөлүнүшү == {{Негизги макала|Бишкектин райондору}} Административдик-аймактык бөлүнүшү боюнча 4 районго бөлүнгөн. Калкынын саны – 2009 жылкы эл каттоо жыйынтыгы боюнча көрсөтүлгөн. * [[Октябр аймагы|Октябрь району]] – 245 587 (2009) * [[Биринчи май аймагы|Биринчи Май району]] – 180 994 (2009) * [[Свердлов аймагы|Свердлов району]] – 230 821(2009) * [[Ленин аймагы|Ленин району]] – 205 926 (2009) * шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы – 10 724 (2009) * Орто-Сай айылы – 5 646 (2009) Ленин районуна Чоң-Арык айыл кеңеши карайт. Чоң-Арык айыл кеңешине шаар тибиндеги Чоң-Арык айылы, Орто-Сай айылы жана аэропортко жакын жайгашкан Манас айылынын жарымы карайт. Район башчылары акимдер болуп эсептелет. Акимди мэрия жана шаар кеңеши дайындайт. Акимиат — район администрацисы болуп эсептелет. == Түзүлүшү == Шаардын аянты — 160 чарчы чакырым. {| class="wikitable" |- ! Район !! Калктын саны (миң) !! Аянты (га) |- | Ленин || 187,4 || 4373 |- | Октябрь || 219,2 || 3200 |- | Биринчи Май || 158,3 || 4715 |- | Свердлов || 207,1 || 2920 |- |} Акимдик бөлүнүшү — 4 район. Ленин районунун курамына Чоң-Арыктын айыл кеңеши кирет. Чоң-Арыктын ичине ШТА (ПГТ) Чоң-Арык жана Орто-Сай айылы киришет. == Жогорку окуу жайлары == * [[Кыргыз улуттук университети]] * Кыргыз эл аралык университети * [["Ала-Тоо" Эл аралык университети|Ала-Тоо эл аралык университети]] * [[Кыргыз-Түрк "Манас" университети]] * [[Борбордук Азиядагы Америка университети]] * [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети]] * [[Бишкек мамлекеттик университети]] * [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы]] * [[Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университети]] * Эл аралык инновациялык технологиялар университети * [[Кыргыз улуттук агрардык университети]] [[Файл:Busicent.jpg|thumb|Бишкек шаарындагы соода борборлорунун бири]] == Шаардын символдору == <gallery> Gerb of Pishpek 1908.png|[[Пишпек (шаар)|Пишпек шаарынын]] герби, [[1908|1908-жыл]] Coat of arms of Frunze Kyrgyzstan.svg|[[Фрунзе (шаар)|Фрунзе шаарынын]] герби, [[1978]]-[[1991|1991-жж]]. Coat of arms of Bishkek 1991-1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1991-[[1994|1994-жж.]] Bishkek coa 1994.svg|Бишкек шаарынын герби, 1994-жылкы версиясы Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg|Азыркы Бишкек шаарынын герби </gallery>Шаардын герби 1908-жылы 19-мартта бекитилген. Ал кезде бүткүл Кыргызстан Орус империясынын курамында болчу, Пишпек шаары Жети-Суу областында эле. Фрунзе шаарынын герби 1978-жылы шаардык Эл кеңешинин депутаттары бекитишкен. "Фрунзегорпроекттин" ишкерлери Г. Мулявин жана А. Согонов тарткан сүрөт шаардык 100-жылдыгына карата өткөрүлгөн ачык конкурста жеңип чыккан. Ал гербдин өңдөрү ак, кызыл,ультрамарин, жашыл, коло түстө болгон.1978-жылдан 1991-жылга чейин эч өзгөрүүсүз турган гербдин ылдый жагында турган Фрунзе деген жазууну "Бишкек" деген жазууга алмаштырышкан. Бишкектин жаңы гербин 1994-жылы график М. Асаналиев жана философия илимдеринин кандидаты С. Иптаров тарабынан сунушталган герб жактырылган. Ал кездеги шаар мэри Ф. Кулов жаңы герб тууралуу демилгени көтөрүп чыккан. == Боордош шаарлар == Бишкектин боордош шаарлары болуп төмөнкүлөр саналат: *[[Алма-Ата|Алмата]], Казакстан; *[[Нур-Султан]], [[Казакстан]]; *[[Анкара]], Түркия, 1992-жылдан бери; *[[Измир]], [[Түркия]]; *[[Үрүмчү]], Уйгурстан, [[Кытай Эл Республикасы]]; *Куми, 1991-жылдан бери; *[[Колорадо Спрингс (Колорадо)|Колорадо Сприңс]], [[Колорадо]], АКШ, 1994-жылдан бери; *[[Меридэн (Коннектикут)|Мэридэн]], [[Коннектикут]], [[АКШ]], 2005-жылдан бери; *[[Казбин]], [[Иран]]; *[[Минск]], [[Беларусь]], 2008-жылдан бери. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977—1980. Т.1-6. * Урстанбеков Б. У., Чороев Т. К. [[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б. ISBN 5-89750-028-2 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [http://bishkekgov.in.kg/ Бишкек шаар башкармалыгынын расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004225627/http://bishkekgov.in.kg/ |date=2013-10-04 }} {{Kyrgyzstanprovinces}} {{Азия өлкөлөрүнүн борборлору}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Бишкек| ]] [[Категория:1878-жыл]] [[Категория:1991-жыл]] st1csi8ubay22s8kyka3tvhz8h51gtj 0 17537 652362 648690 2026-09-11T13:11:34Z Artelow 2286 652362 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = |кыргызча аталышы =Кемин |расмий аталышы = |сүрөт = |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 47|lat_sec =13 |lon_dir = |lon_deg = 75|lon_min = 41|lon_sec =28 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Чүй облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Кемин району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 8 169 |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |макамы=Шаар}} '''Кемин''' (''мурда'' Бөрүбай, Коёнду, Быстровка аталган; 1992-жылдан Кемин) — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Кемин району|Кемин районундагы]] шаар. Чүй дарыясынын сол өйүзүндө, [[Чалдыбар, Панфилов району|Чалдыбар]] – [[Бишкек]] – [[Балыкчы шаары|Балыкчы]] автомобиль жана темир жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1120 м бийиктикте жайгашкан. Облустун борбору [[Токмок]] шаарынан 35 км чыгыш тарапта. Кыштак катары 1912-жылы пайда болгон. 1954-жылдан шаарча. 2012-жылы шаар статусуна ээ болгон. Калкы 8,2 миң (2009). Темир жол станциясы жайгашкан. Шаарда «КЭТЗ», «Линолеум», «Кемин-Нан» АКлары, «Нефть жана газ» биргелешкен ишканасы, ошондой эле айыл чарба азыктарын белендөөчү, эл керектөөчү буюмдарды чыгаруучу чакан өнөр жай ишканалары иштейт. Кесиптик-техникалык окуу жайы, 3 орто жана музыкалык мектеп, бала бакча, бейтапкана, оорукана, 6 дарыкана, 3 мончо, 2 китепкана, 2 маданият үйү, кинотеатр, мейманкана жана башка бар. Ошондой эле үй-бүлөлүк врачтар тобу, санитардык-эпидемиологиялык станция, соода түйүндөрү, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, кафе, ресторан, базар иштейт. [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согушта]] курман болгондорго жана [[Шабдан баатыр|Шабдан баатырга]] эстелик тургузулган. == Калкы == Калкы ― 8169 киши (2009-жылы)<ref name="Этно2009.Чуй">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Чуйская область |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2020-11-22 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>. {| class="wikitable" |- ! 1959<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php Перепись-1959]</ref> !! 1970<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php Перепись-1970]</ref> !! 1979<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php Перепись-1979]</ref> !! 1989<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php Перепись-1989]</ref> !! 1999<ref name="Этно2009.Чуй"/> !! 2009<ref name="Этно2009.Чуй"/> |- | 7198 || 10 302 || 12 204 || 13 937 || 11 401 || 8169 |} == Тарыхы == Советтер Союзу убагында Кеминде бир катар өнөр жай ишканалары курулган: электротехника, линолеум, курулуш материалдар, нан жана алтын казуучу заводдору. 1954-жылы ал шаар тибиндеги шаарча статусун алган, ал эми 2012-жылы шаарга айланган<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.for.kg/news-188852-ru.html |accessdate=2026-05-20 |archivedate=2024-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226112430/https://www.for.kg/news-188852-ru.html }}</ref>. 2012-жылы [[Кытай|Кытайдан]] «TBEA» компаниясынын колдоосу менен өлкөнүн ошол кездеги эң ири энергетикалык долбоору - узундугу 405 чакырым болгон 500 кВ «Датка—Кемин» электр берүү линиясынын курулушуу башталган. 2015-жылы долбоор ишке киргизилген, ал мурда элект энергиясы жагынан бири-биринен ажыратылган өлкөнүн түштүгү менен түндүгүн бириктирген. Кеминде подстанция курулган <ref>https://who.ca-news.org/company:276</ref><ref>https://russian.news.cn/2015-08/29/c_134567589.htm</ref>.{{Kyrgyzstan-stub}} == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} {{Кемин районунун калкконуштары}} [[Категория:Кемин району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] ol5wgspg8e7iu3wwt8xr8ulp3r6eq94 0 17545 652373 556495 2026-09-11T13:16:47Z Artelow 2286 652373 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = |расмий аталышы = |сүрөт = |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Shopokov.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = | lat_deg = 42 | lat_min = 51 | lat_sec = 27 | lon_deg = 74 | lon_min = 20 | lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Чүй облусу |таблицадагы облус = |район = Сокулук району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1985 |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 740 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 8700 |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = +996 3134 |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Шопок''' — [[Сокулук району|Сокулук районундагы]] шаар (1985-жылга чейин Краснооктябрский шаарчасы). Райондун борбору Сокулук кыштагынан 5 км, өлкөнүн борбору [[Бишкек шаары|Бишкек шаарынан]] 20 км, «Манас» аэропортунан 45 км, облустун борбору Токмоктон 80 км аралыкта, деңиз деңг. 760 м бийиктикте, Бишкек–Тараз (Казакстан) – [[Ташкент]] (Өзбекстан) автомобиль жолунун жана Чалдыбар–Кара-балта–Бишкек–Балыкчы темир жолунун боюнда жайгашкан. Шаардын борбору (Шопоков) темир жолунан бекетинен 4 км аралыкта. Аянты 529,9 га. Калкы 8,9 миң (2002) жана райондук борбор көп улуттуу: кыргыздар, орустар, украиндер жана башка.Шаарда «Кыргызторгмаш» жабык типтеги акционердик коому (ЖТАК),«Кошой» АК, «Шопоков Дан-азык», «Эмгекчил» АК, «Ала-Тоо», «Тотонсүт» жоопкерчилиги чектелген коомдор жана башкалар. 10го жакын ишканасы, 3 кичи тегирмен бар. Шаарда кесиптик лицей, 2 орто мектеп гимназия, бейтапкана, 2 оорукана, 3 дарыкана, 3 мончо, 2 клуб, китепкана, музей бар. Шаар, Москваны коргогон 28 Панфиловчу жоокерлердин бири, ушул жердин кулуну Советтер Союзунун баатыры Дүйшөнкул Шопоковдун ысымынан аталган. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз улуттук энциклопедиясы. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Сокулук району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] pwtry43m9pv0nfi1dpyyd57o2wzad56 0 17594 652348 648636 2026-09-11T13:05:05Z Artelow 2286 652348 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = |кыргызча аталышы = Кара-Көл |расмий аталышы = | макамы = шаар |сүрөт = File:Engineering (Bridges) Kara-Köl.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 40|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Азамат Турдубеков |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1977, 17-январь |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 930 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 21 300<ref name="автоссылка1">2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, {{cite web|author = |url = http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ |title = Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года |lang = ru |website = www.stat.kg |date = |accessdate = 2020-09-21 |deadlink = no}}</ref> |элди каттоо жылы = |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыздар]] (94,3%), </br>[[Орустар]] (3,4%), </br>[[Өзбектер]] (0,7%), </br>[[Татарлар]] (0,6%)<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">[http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/Джалал-Абадская%20область.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |date=2011-08-10 }} {{архивировано|url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |date=2011-08-10 }}</ref> |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3746 |почта индекси = 721000 |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Кара-Көл''' — Кыргызстандагы шаар. [[Жалал-Абад]] шаарынан 175 км түндүк-батышта, [[Таш-Көмүр]] темир жол бекетинен 78 км аралыкта. 1962-ж. [[Токтогул ГЭСи|Токтогул ГЭCин]] куруучулардын шаарчасы катары негизделген. 1977-ж. 17-январда шаар макамын алган. [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясынын]] сол жээгинде, Бишке—Ош жолунун боюнда. Климаты континенттик; январдын орт. температурасы —3°C, июлдуку 23—25°C. Жылдык жаан-чачыны 300—500 мм. Калкы 24 миң (2001); көп улуттуу, негизинен [[кыргыз]] (80%), [[орус]] (10%), [[өзбек]] (2,6%), [[татар]] (3,2%), азербайжан (0,2%), [[белорус]], [[тажик]], [[армян]], украин, казактар ж.б. жашайт. Азыркы шаар жайгашкан жер Жазы-Кечүү деп аталган. Малга жайлуу болгондуктан, жергиликтүү эл негизинен мал чарбачылык менен тиричилик кылган. Айрым жерлерге жүгөрү, таруу, шалы (күрүч) эгишкен. Кеңеш бийлиги орногондон кийин колхоздоштуруу башталып, эки колхоз түзүлгөн (Фрунзе жана Молотов атындагы). 1950-жылдары эл чарбасын өнүктүрүү үчүн пахта өстүрүү колго алынып, Жазы-кечүү айылынын калкы Ноокен ооданынын аймагына көчүрүлгөн. 1960-жылдары [[Токтогул ГЭСи|Токтогул ГЭCинин]] курулушу башталган. 1962-ж. куруучулар үчүн мурдагы айылдын ордуна турак жайлар курулуп, мектеп, үйлөрдү жылытуучу буу казаны, коомдук тамактануу, мед. тейлөө мекемеси, мончо, байланыш бөлүмү ишке кирген. Кийинки жылы 25 миң м² болгон турак жайлар, турмуш-тиричилик жактан тейлөө комбинаты, бала бакча, бейтапкана ж.б. бүткөрүлгөн. Маданият үйү бар. Учурда Кара-Көл шаарында Токтогул ГЭCинин каскады, «Достук заводу», «Нарынгидроэнергиякурулуш», «Гидромонтаж», «Аэродромкурулуш» ж.б. 12 акционердик коом иштейт. «Нарынгидроэнергиякурулуш» акционердик коомунда 3000дей киши иштейт. Республиканын бардык аймактарында жана [[Бишкек]], [[Ош шаары|Ош]] шаарларында курулуш иштерин жүргүзөт. [[Түркия|Түркиянын]] «Cуусамыр—Интер», «Энтес», [[Иран|Ирандын]] «Кейсон», «Ирдопаз» жол реконструкциялоочу фирмалары менен кызматташууда. «Кыргызгидроатайынкурулуш» акционердик коому Камбарата, Ташкөмүр, Шамалдысай ГЭCтеринде жана Өзбекстан Республикасындагы Резаккамчик ашуусундагы тоннелге, ал эми «Гидромонтаж» акционердик коому Үчкоргон, Ташкөмүр, Камбарата, Атбашы ГЭCтеринде курулуш-монтаждоо иштерин аткарган. «Аэродромкурулуш» акционердик коому Бишкек—Ош автомобиль жолун реконструкциялоодо 3 млн сомдук иш бүткөргөн (1999). Рыноктук экономиканын шартына өтүүдө бир топ реформалык иштер жүргүзүлүп, натыйжада шаарда 4 кичи ишкана, 1 кооператив, 117 жеке ишкер, 2 менчик дүкөн, 11 жоопкерчилиги чектелген дүкөн ишке киргизилген. «Ротор» кичи ишканасы 1996-ж. түзүлгөн. Бөтөлкөлөрдүн оозун бекитүүчү капкактарды чыгарат. Анда 44 киши иштейт. Ичимдик чыгарган «Нурлан-Алко» жоопкерчилиги чектелген коомдо 17 киши иштейт (2001). 1999-жылга карата жогоруда аталган ө. ж. ишканалары 29132 млн сомдук продукция өндүргөн. 1999-ж. 1-апрелде Бишкек—Ош автомобиль жолунун боюнда «[[Кыргызтелеком]]» акционердик коомунун шаар жана эл аралык кварцтык телефон байланыш пункту, 2000-ж. 105 орундуу базар пайдаланууга берилген. Кара-Көл шаары Бишкек—Ош автомобиль жолунун боюнда жайгашкандыктан Кыргызстандын бардык аймактары менен байланышта. Автобус (Каракөл—[[Жалал-Абад]], Каракөл—Токтогул, Каракөл—Өзгөрүш) үзгүлтүксүз каттайт. 2000/01-окуу жылында шаарда 6 орто, 2 негизги мектеп, музыкалдык мектеп, балдардын чыгармачыл үйү, 2 китепкана, 3 бала бакча, спорт мектеби, ошондой эле Жалал-Абад мамлекеттик университетинин Кара-Көл инженердик факультети (1962-ж. Бишкектеги политехникалык институтунун даярдоо бөлүмү катары ачылып, 1963-жылдан тех. факультети уюшулган). Кесиптик-техникалык окуу жайы, «Кайыңды» эс алуу лагери (жылына 600—800 бала эс алат), «Энергетик» спорт комплекси (200 орундуу, күрөш, [[каратэ]], [[футбол]] ж.б. спорттун түрлөрү менен машыгышат) иштейт, ошондой эле маданият үйү да бар. Кара-Көл шаардык борборлоштурулган ооруканасында 398 киши эмгектенет (а. и. 86 врач, 137 мед. орто билимдүү адистер), андан сырткары 4 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 2 фельдшер-акушердик пункт, төрөт үйү бар. == Булактар == {{Булактар|2}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстандын шаарчалары‎]] [[Категория:Жалал-Абад облусу]] 8ms10gvlfikahcdofgjgxkb1u2lalhh 0 17597 652356 556513 2026-09-11T13:08:40Z Artelow 2286 652356 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Таш-Көмүр |расмий аталышы = Таш-Көмүр шаары |сүрөт = Tash Komur.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Tash-Komur.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы облус = Жалал-Абад облусу |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1943 |аймагы = 4,8 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 585 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 40 400<ref name="автоссылка1">2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref> |элди каттоо жылы = 2015 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыздар]] (87,8%), </br>[[Өзбектер]] (7,6%), </br>[[Орустар]] (1,9%), </br>[[Татарлар]] (1,6%)<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">[https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/Джалал-Абадская%20область.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область]</ref> |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |Шаарга байланыштуу инсандар = |телефон коду = +996 3745 |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Таш-Көмүр''' — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусундагы]] (1943-жылдан) шаар, темир жол бекети. Нарын дарыясынын оң жээгинде, Бишкек — Жалал-Абад автомобиль жолунун боюнда, [[Жалал-Абад шаары|Жалал-Абад шаарынан]] 147 км түндүк-батыш тарапта, [[Бишкек]] шаарынан 450 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 585 м бийиктикте жайгашкан. Ташкөмүр шаарына [[Шамалды-Сай]], [[Кызыл-Жар]] шаарчалары, [[Теңдик]] айылы да кирет. Калкы 40,7 миң (2001); көбү кыргыздар (81,4%), ошондой эле орус, өзбек, казак, татар, украин, тажик жана башка улуттар жашайт. Шаардын климаты мелүүн континенттик. Январдын орточо температурасы —8...—10°С, шамалдын ылдамдыгы 6—8 м/сек, июлдуку 40,5°С. Жылдык жаан чачыны 403 мм. Аялдар 54%, эркектер 46%ти түзөт. Ташкөмүр шаары ушул аймактагы көмүр бассейинин өздөштүрүүгө байланыштуу пайда болгон. 1930-ж. көмүр кени ачылып, азыркы шаардын ордуна шахтёрлордун кичинекей кыштакчасы курулган. Көмүр казып алууну тездетүү максатында темир жол салынган. 1935-ж. Ташкөмүр шаары болуп түзүлгөн. Карамагына азыркы Аксы жана Ноокен районун айрым бөлүктөрү кирген. Негизги өнөр жай тармактары көмүр казуу, гидроэнергетика, химиялык, металлургиялык өндүрүш, тамеки ферменттөө, курулуш, транспорт жана башка. Негизги өнөр жай ишканалары: «Кристалл» мамлекеттик акционердик коому, «Тегене» жоопкерчилиги чектелген коом, «Сарыалтын» акционердик коому, курулуп жаткан ГЭСтер ишканасы, «Ташкөмүр», «Күч», «Аргымак», «Суусамыр», «Жер азык», «Айылкөмөк», «Ален» акционердик коомдору, «Бакай-майрам» жоопкерчилиги чектелген коому, Гидроболотконструкция, жыгачтан эмерек, буюм жасоочу цех жана башка. Шаарда 2 автотранспорт ишканасы «Аргымак» жана «Буудан» акционердик коомдору) бар. Аларда 200гө жакын адам эмгектенет. Республикалык психоневрологиялык оорукана,маданият уйу бар. Облустун аймагы кенге бай. Анда кара, түстүү, сейрек ж-а баалуу металлдардын, таш көмүрдүн, курулуш материалдарынын, химиялык сырьёлордун, асыл жана кооз таштардын кендери, о. эле жер астындагы суулардын бассейндери, ысык жана минералдуу суу-сарайы, телестанция, китепкана, мечит жана башка; маданий агартуу мекемелери бар. 2001—2002-окуу жылында 13 орто, 1башталгыч мектеп, 6 бала бакча, кесиптик лицей жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == * ISBN 9967-14-006-2 © Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Жалал-Абад облусунун шаарлары]] [[Категория:Шаарлар]] 2wmpvexys6v2aa4fic0vyuytyrp9iq7 0 20767 652371 517858 2026-09-11T13:15:38Z Artelow 2286 652371 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = шаар |кыргызча аталышы = Токтогул |сүрөт = Kirghizistan 2018 - Dom Kulturi de Toktogul.jpg |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Toktogul city.png |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =52 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =72 |lon_min =56 |lon_sec =44 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Жалал-Абад облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Токтогул району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген макам = |аймагы = 6,76 |бийиктиги = 988 |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 33 700 |элди каттоо жылы = 2018 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Токтогул''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Токтогул району|Токтогул районундагы]] шаар, райондун административдик борбору. Аталышы кыргыз эл акыны [[Токтогул Сатылганов|Токтогул Сатылгановдун]] атынан берилген. Мурунку аталышы — Музтөр. 2012-жылы Токтогул шаарчасы шаар статусуна ээ болгон.. == География == Аянты 676 га. [[Кетментөбө, өрөөнү|Кетментөбө өрөөнүндө]] деңиз деңгээлинен 988 м бийиктикте, [[Токтогул суу сактагычы|Токтогул суу сактыгычынын]] түндүк жээгинде, [[Бишкек]] — [[Ош]] жолунун боюнда жайгашкан. == Калкы == Калкы — 16 429 (2009)<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">{{Cite web |title=Элди каттоо,Кыргызстан-2009. Жалал-Абад областы |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2014-08-25 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref>. == Дагы окуңуз == *[[Токтогул (аэропорт)|Токтогул аэропорту]] == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Токтогул районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} c6x59rusqd0smiku2aic3s56k7kp74k 0 21431 652361 508153 2026-09-11T13:11:16Z Artelow 2286 652361 wikitext text/x-wiki {{маанилер|Кара-Суу}} {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Кара-Суу |расмий аталышы = {{lang-ru|Кара-Суу}} |герб = Coat of arms of Kara-Suu.png |желек = |өлкө = Кыргызстан |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg= 40|lat_min= 42|lat_sec=0 |lon_deg= 72|lon_min= 53|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city(19200)_region:KG |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус = Ош облусу |таблицадагы облус = |район түрү = район |район = Кара-Суу району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = [[]] |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = Дөлөнчөк |берилген статусу = 1960 |аймагы = 38,7 |бийиктиги = бийиктик |ОЖ борборунун бийиктиги = 780 |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 22 900<ref name="Дем_ежег_2012">[http://stat.kg/images/stories/docs/tematika/demo/Demo%20publ%202007-2011.pdf Демографический ежегодник Кыргызской Республики]</ref> |элди каттоо жылы = 2012 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = кыргыздар 80%, өзбектер 12%, тажиктер 2%, уйгурлар 1%, орустар 1% |диний курамы = болжол менен 98% мусулмандар |этнохороним = карасуулук, карасуулуктар |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = +996 3232 |почта индекс = |почтовые индекси = |автоунаа коду = О |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |Commons категориясы = |сайты = karasuu.kg |сайтынын тили = |сайтынын тили2 = }} '''Кара-Суу''' (мурдагы аты Дөлөнчөк, Долон-Чек, Долоно-Чек, Дөлөндүн чеги) ― [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] райондук маанидеги шаар. [[Ош облусу|Ош облусундагы]] [[Кара-суу району|Кара-Суу районунун]] административдик борбору. Шаар калкы 20 900 адам. Негизги калкы [[Кыргыздар|кыргыздар]] жана [[Өзбек|өзбектер]], андан сырткары [[Татарлар|татар]], [[Орусия|орус]], [[Уйгурлар|уйгур]], [[Тажикстан|тажик]] ж.б. улуттардын өкүлдөрү жашашат. Шаарда К. Жакыпов атындагы таланттуу балдар гимназиясы, Манас, Ленин, Бабур, К.Рахимов атындагы кыргыз, орус, өзбек тилиндеги [[Мектеп|мектептер]] болуп жалпы тогуз мектеп ишмердүүлүгүн жүргүзүп жатат, бир музыкалык мектеп иштейт. Ж. Бөкөмбаев атындагы парк, Ала-Тоо кинотеатры эс алуучу шаардыктарды тейлейт. Шаардын чыгыш тарабында өлкөнүн жана ушул аймактын экономикасында маанилүү роль ойногон белгилүү Кара-Суу базары жайгашкан. Батышында райондук оорукана жайгашкан. Кара-Суу темир жол бекети да ушул шаарда. Кыргызстандагы белгилүү ырчы, саясатчы [[Жунусов Ибрагим|Ибрагим Жунусов]] жана [[Куран|ыйык Куранды]] биринчи болуп [[кыргызча]]га, өзбекчеге которгон [[Алауддин Мансур]] ушул шаарда туулуп өсүшкөн. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] e33ypoge92b4ekinvflgeoq3j9bqih3 0 26134 652414 559825 2026-09-12T06:54:54Z Bobby.deng 11023 652414 wikitext text/x-wiki {{Бириктирүүгө|2026-09-12|Толтой|section=Эки макаланы бириктирүү}} {{Orphan|date=Октябрь (Тогуздун айы) 2012}} {{stub}} '''"Толтой"''' (Керме-Тоодогу) — кызыл-суулук (Кытай Эл Ресубликасы) кыргыздардын эпосу, [["Манас" эпосу|"Манас" үчилтигинин]] кошумча бөлүгү. Бул эпос өзүнүн композияциялык түзүлүшү жана сюжетинин өзгөчөлүгү боюнча [["Семетей" эпосу|"Семетей" эпосунун]] каарманы Толтойдун жигиттик курагынан өмүрүнүн акырына чейинки окуяны камтыйт. Эпостун композициялык курулушу өз алдынча сюжеттик өзөктү түзгөн бир канча эпизоддордон куралып, ал эпизоддордун мазмуну башкы каарман Толтойдун тегерегине топтоштурулган. Баян негизинен [[Толтой]] баатырдын көрсөткөн эрдиктери, өмүрү жана баатырдык жүрүштөрү жөнүндө толук айтылган. "Толтой" эпосу кызыл-суулук кыргыздарда айтылып, баатырдык баян катары кеңири тараган чыгармалардан болгон. Бул баатырдык баянды 1916—30-ж. манасчы [[Жусуп Мамай|Жусуп Мамайдын]] агасы Балбай жазып, кагазга түшүргөн. Кытайдагы "маданий төңкөрүш" жылдары Балбай абакка отургандан кийин элдик көптөгөн мурастар менен кошо [["Толтой" эпосу]] да жоголуп кеткен. Бирок, кол жазманы өз учурунда окуп калган Жусуп Мамай жатка сактап калган. [[Толтой]] жөнүндөгү баян бизде "Манас" үчилтигинин экинчи бөлүмү "Семетей" эпосунда өзүнчө эпизод болуп, "Чынкожо, [[Толтой]] чатагы" деп аталат. "Семетей" эпосунда бул эпизод варианттарда бир мазмундагы сюжеттик өзөктү берсе да айрым бир кырдаалдарда деталдык көрүнүштөрү, образдык сүрөттөмөлөрү, жүргүзгөн аракеттери, кыял-жоруктары жагынан айырмачылыкка ээ экендигин белгилей кетүүгө болот. [[Жусуп Мамай|Жусуп Мамайдын]] айтуусунда бул эпос Толтойдун балалык чагы, Толтойдун баатырдыктары, [[Чынкожо|Чынкожонун]] [[Толтой|Толтойду]] азгыра башташы жана Толтойдун адашуусу деген төрт бөлүктөн турат. Ал бөлүктөр өз ичинен бир нечелеген эпизоддорго бөлүнүп, бир композициялык курулушту түзгөн баш каармандын өмүрүн жана баатырдык жортуулдарын баяндаган сюжеттик өзөккө ээ. Эпостун башталыш окуяларында [[Толтой]] кыргыз элинин бейкутчулугун сактаган адилет баатыр катары сүрөттөлөт. Эпостун мазмуну дүйнөлүк эпостордо салт катары көп колдонулуучу баатырдын аттанып чыгып башка баатырларды издөөсү же аңчылыкка жалгыз чыгып кетүүсү сыяктуу мотивдердин негизинде ар бир баатырдын өзүнө теңтайлашкан баатырларга кездешип, беттешкени менен башталат. [[Толтой]] жөнүндөгү баян ушул мотив аркылуу ачылып, ал эч кимге айтпастан, алгачкы кар жааганда тайганы менен бүркүтүн алып сонорго аттанып кетет. Бир нече күндөн кийин жер чалып жүргөн кызылбаш элинин каны Контукчу баатырга келип кабылат. Эки баатырдын кездешүүсүндөгү кырдаал окуяны андан ары өөрчүтүп, чыйралта баштайт. Жер кыдырып, өз аймагынан алыстап кеткен айрым баатырларды же сапарда жүргөндөрдү Контукчу тоноп, чаап алып турган. Анын ой-максаты жамандык, баскынчылыкты көздөгөн. Контукчу Толтойго кездешкенде да аны өлтүрүп же кармап кетүүнү ойлоп, карасанатайлык жасоого аракеттенген. Бирок анын бул максаты ишке ашпай, тилеген ою таш кабат. Окуя андан нары өөрчүп олтуруп, барган сайын чыйралып курчуйт.''' '''Ар''' '''кандай баатыр өз жеринин жана элинин тынчтыгын сактоо үчүн кандай гана кырдаалда болбосун анын коопсуздугу үчүн кам көрөт. Бир жагынан өз элинин камын жесе да негизги ою олжо табуу болгондуктан Контукчу да, кийинки окуядагы түркмөндүн каны Кырымдын уулу Камангил да баскынчылык максатты көздөшкөн. Камангил Толтойдун ким экендигин билген соң айткан саламын алик албастан, аны кемсинтип жалгыз жедигер элин эмес, жалпы кыргызды баш ийдире тургандыгын айтып, жекеге чакырат. [[Манас баатыр|Манас]] баатырдын өлгөнүн уккан Камангил Толтойго өкүм сүйлөп: Контукчу, [[Толтой]] сен тургай, Айкөл [[Манас баатыр|Манас]], Алмамбет, [[Чубак|Чубак,]] [[Сыргак]] каракөк, Кыргылчал баштап кыркынын, Чыгарып сыпсыйпылын, Аралап кирип баргамын, Атын айдап алгамын — деп, көтөрүлөт. Бирок кармашып жоодон жеңилбеген элин кордоого бербей, өз намысын алдырбаган [[Толтой]] баатыр Камангилдин сөзүнө анча маани бербейт. Окуя андан нары чиеленишип отуруп, Камангил менен Контукчунун чатагы башталат да, ал чатак акыры Камангилди Контукчу өлтүрүшү менен аяктайт. Окуянын башталышында эле [[Толтой|Толтойду]] колго түшүрүүнү ойлоп жүргөн Контукчу карөзгөй максатын ишке ашыруу аракетине өтөт. Мунун баарын байкап жана Контукчунун ким экендигин сезип, сактанып жүргөн [[Толтой]] кооптуу кырдаалга туруштук берип, жеңишке ээ болот. Толтойдун көрсөткөн эрдиги ушул эки баатыр менен эле чектелип калбайт. [[Манас баатыр|Манас]] баатыр өлгөндөн кийин кыргыз эли менен жерине көз арткан душмандардын баатырлары баш көтөрө баштайт. [[Семетей|Семетейдин]] жаштыгынан пайдаланып, [[Жакып]] кан балдары [[Абыке|Абыке]], Көбөштү тукуруп [[Манас баатыр|Манастын]] ордосун талайт. [[Каныкей]] оор кырдаалга чыдабастан [[Семетей]] менен Чыйырдыны ала качып, Темир канга кетет. Кароосуз калган эл душманга оңой олжо болуп кетет. Коргоп калар [[Манас баатыр|Манас]] жок, [[Семетей]] Букарда жүргөндөн пайдаланып, душман баатырлары кыргызга өктөмдүк кылып, Жакыпты, балдары [[Абыке|Абыке]], Көбөштү баш кылып баш көтөртпөй басып, салык салып, өз бийлигин жүргүзө баштайт. Муну "Толтой" эпосунун кийинки бөлүмдөрүндө катышкан Коронкыр, Карезги, Керкимат жана бай Чакайдын иш-аракеттерине байланыштуу окуяларда толук болбосо да аталган баатырлардын сөздөрүндө эскерилет. Манастан кийин кыргызды душманга бастыра койбос баатыр бар экендиги: "Өлгөн менен эр [[Манас баатыр|Манас]], Баатыры бар кыргыздын Элинин кунун издээрге" — деген саптардан көрүнөт. Бул ой жалгыз гана Толтойго таандык болбостон эпосто эскерилип жаткан Семетейге, ошондой эле [[Кошой]] баатырдын уулу Жалгызекке да карата айтылып жаткандыгы эпостун контекстинде ачык эле байкалат. Эпостун мазмунунда [[Семетей]] менен Жалгызектин эпикалык душман баатырлары менен түздөн-түз майданга чыгып көрсөткөн эрдиктери ачык айтылбаса да сөз арасында, өзгөчө Толтойдун атасы Багыштын сөзүндө баса айтылат. Ал эми [[Семетей]] жөнүндө [[Чынкожо]] менен Толтойго байланыштуу окуяда кенен баяндалат. Контукчу менен Камангилге каршы кармашта жеңишке ээ болгон [[Толтой]] тынч жатып албастан жер кыдырып, эл көрүп, Кашкар каны Карезгинин кыргызга жасаган кордугун угат. Башынан кыргызга көз артып, кезегин келтире албай жүргөн Карезги капарсыз жаткан Ошко кол салып, элди бүлүндүрөт. Алым үстүнө алым кошуп, элди оор абалга салып, жакшылыктан үмүт үздүрөт. Буга чыдабаган оштук кыргыздар [[Абыке]] менен [[Көбөш|Көбөшкө]] , [[Кыргылчал]] менен [[Жакып|Жакыпка]] жардам сурап кайрылышат. Алар элдин өтүнүчүн угуп ажат ачмак турсун өздөрү жан айласын кылышат. Карезги оштук кыргыздарды басып алгандан кийин Контукчу менен Камангелдин кунун алыш үчүн жедигер элин чабууга даяр экендигин жарыя салат. Буга [[Толтой]] чыдап турбастан, Оштон чыгып кеткен Карезгинин артынан бир жигит менен гана кууп келип, чөлдө өлтүрөт, олжону оштук кыргыздардын өзүнө кайрып берет. Керкимат таякеси Камангил, кайнагасы Контукчунун өчүн алууга келип, Толтойдон өлүмгө дуушар болсо, бай Чакай Толтойдун жары баатыр кыз Байторуну тартып алмакчы болуп, бир канча күн кармашууга чыдабай аягында сыйкырлап [[Толтой]] менен Байторуну колго түшүрөт. Бирок Толтойдун адил күрөшүнүн натыйжасында бай Чакай жеңилет. Эпикалык чыгармалардагы баш каармандардын баатырдык жортуулдарына эриш-аркак жүргөн темалардын бири баатырдык үйлөнүү темасы. Мына ушундай мотивдердин бири Толтойдун Байторуга үйлөнүүсү. Элдик эпикалык чыгармалардын көбүндө баатыр кыз колуна курал алып, эл четине келген баскынчы душманга каршы күрөшүп, эл-журтунун коопсуздугун коргойт. Андай кыз өзүнө тең келип жеке кармашта жеңип чыккан баатырга жар болот. Мына ушундай кыздардын бири — Байтору. Байтору "Толтой" эпосунда кара кытай элинен чыккан Батай кандын жалгыз туягы. Ал жеке кармашта эч кимге алдырбаган, намыс үчүн күрөшкөн эр жүрөк кыз. Байторунун аты айланадагы кандыктарга бүтүндөй тарап, жуучулар келе баштайт. Батай кан менен кызынын койгон шарты боюнча, жеңилип калганы экинчи жолу кайрылып келбеске убадасын берүүгө тийиш. Байторунун койгон шарты эпиканын табиятына мүнөздүү дүйнөлүк оозеки чыгармачылыкта кеңири тараган салттык көрүнүштөрдөн. Өктөмдүгү жана караөзгөйлүгү менен атагы чыккан [[Коңурбай]], бай Чакай сыяктуу ашкан зулумзордукчу баатырлар келип, Байторудан жеңилип, экинчи жолу кайрылып келбөөгө ант бергендиги эпосто айтылат. Байторунун даңкын уккан [[Толтой]] да сыноого түшүп, жеке кармашта аны жеңип, коюлган шарт боюнча ага үйлөнөт. Толтойдун баатырдык аброюнун төмөндөшүнө [[Чынкожо]] кезиккен кырдаал өзүнчө чоң роль ойнойт. [[Чынкожо]] менен [[Толтой]] жөнүндө айтылган баян биздеги манасчыларда "Чынкожо, [[Толтой]] чатагы" деген эпизоддо "Семетей" эпосунда сүрөттөлөт. "Семетей" эпосунун варианттарында өзгөчө көңүл Чынкожого бөлүнөт да, ар бир манасчы өз алдынча [[Чынкожо|Чынкожонун]] образын ар кыл мааниде талкууга алышат. Негизги варианттардан болгон С. Каралаевдин айтуусунда [[Семетей]] Чынкожону ага катарында эсептеп ага кеңеш салып, Коңурбайга аттануу жөнүндө өз ара сүйлөшүүлөрдү жүргүзүшөт. Ш. Рысмендеевде [[Семетей|Семетейдин]] сунушуна макул болуп, [[Чынкожо]] эли менен [[Семетей|Семетейге]] келе жатканда артынан келген чабармандан досу Толтойдун айлын кызылбаштар чаап жаткандыгын угуп, элин таштап, Толтойго жардамга кетет. Астынан тосуп чыккан [[Семетей]] [[Толтой|Толтойду]] кызылбаштардан куткарууга [[Чынкожо|Чынкожонун]] кеткенин укканда [[Семетей]] нааразы болот да элин кырып, кайра кетип калат. Мына ушундай абалга нааразы болгон [[Чынкожо]] чындап эле каршыга баштайт. Манасчылардын айтуусундагы Чынкожого байланыштуу окуяда [[Семетей]] менен, ошондой эле айрымдарында [[Манас баатыр|Манастын]] ортосундагы араздашуу мотиви бирдейликти түзсө да алардын талкууланышы, окуянын жүйөлөнүшү ар кимисинде ар башка жагдайда чечилгендиги менен айырмаланып турат. Мына ушундай жагдайдан караганда бирдейликти түзгөнү менен айырмачылыктары ачык. [[Чынкожо]] тең аталык кылып, [[Семетей|Семетейге]] бийликти бергиси келбей, ага каршылык көрсөтүп андан өч алуунун жолун издейт. [[Толтой]] менен Байторуга жолугушуп, достошот. Анын арамдык оюн билбеген жана андай түшүнүк оюнда жок жаш [[Толтой]] [[Чынкожо|Чынкожонун]] купулуна толуп, өзү каалагандай жолдош таап, достошконуна ыраазы болуп, айлына кетет. Ооруп төшөктө жаткан Багыш уулу [[Толтой]] менен увазири Байтеке экөөнө калтырган керээзинде: Биринчи айтар бул кебим, Башка акылга кирбеген. Ар кандай иш болсо да, Арстан [[Манас баатыр|Манас]] айкөлдүн Тукумуна тийбегин деп өтүнөт. Кыргыз эли [[Манас баатыр|Манастын]] үзүрүн көрүп, анын колдоосу менен өз алдынча эл болуп жашагандыгын, Коңурбайдын кордугунан куткаргандыгын жана Таш-Кыянын белинде [[Семетей|Семетейге]] оолукканын "байкап көрсөм мен аны, атасынан зал экен", — деп эскерет да: Арамдык кылса ким ага, Акыры түбү кар экен. Кебиме менин кулак сал, Керээзди угар туяк кал. Кан [[Манас баатыр|Манастын]] тукумга Катышпагын билип ал, — деп, Багыш аталык керээзинде [[Манас баатыр|Манастын]] тукумуна каршы тургандын иши оңолбосун билгичтик менен Толтойго кулакдар кылат. Семетейди көргөнү Таш-Кыяга барганда суукка алдырган Багыш, [[Толтой]] менен Байтекеге керээзин айтып бүтөрү менен дүйнөдөн кайтат. Багыштын өлүмү [[Чынкожо|Чынкожонун]] Толтойго тезирээк жакындашына чоң түрткү берет. Багыштын сөөгү коюлгандан кийин, анын ашы жөнүндө сөз болот. [[Толтой]] атасынын керээзин ортого салганда [[Чынкожо]] туурадан чыгып Багыштын кадыры үчүн аш бербесе элге уят боло турганын эскерип, дос катары ашка чыгымдала турган малдын жарымын төлөп, Толтойдун ишенимине кирет. [[Чынкожо|Чынкожонун]] азгыруусуна кирген [[Толтой]] [[Семетей]] менен Жалгызекке кабарлабай туруп, атасынын ашына элди чакырат. Ашка чакыруусуз келген [[Коңурбай]] күч менен коркута баштаганда [[Чынкожо]] ачуусу келген [[Толтой|Толтойду]] токтотуп, Коңурбайга тартуу берип куйтулук кылат. [[Чынкожо]] ашты башкарып, [[Толтой]] өз бийлигине ээ боло албай калат. Ашта Коңурбайдын зомбулугун көргөн жедигер эли бир топ жапа чегишет. Намыстанган Толтой, аялы Байтору Коңурбайга каршы чыгышат. Байторуга ок жаңылып, ажал табат. Толтойдун энөөлүгү, ак көңүл алабармандыгын [[Чынкожо]] өзүнүн арам оюна пайдаланат. Аш берилип бүткөн соң [[Чынкожо]] [[Семетей|Семетейге]] нааразы экендигин, аны кордоп, ала турган катыны [[Айчүрөк|Айчүрөктү]] тартып алып, Толтойго берээрин айтат. Бирок ага [[Толтой]] макул болбой атасынын керээзин эскерип: Эми атамдын жолун тандаймын, Айткан сөзүн аңдаймын, Арстан уулу Семеңдин, Ала турган катынын Мен алам деп барбаймын. Тийишсем шердин уулуна, Түбүндө тирүү калбаймын, — дейт. Толтойдун [[Семетей|Семетейге]] каршы турайын деген ниети жок болсо да [[Чынкожо|Чынкожонун]] арам саясатына акыры кошулууга аргасыз болот. Аны менен бирге Акун кандын шаарын камоого мажбурланат. Толтойдун [[Семетей]] менен беттешүүгө ниети болбосо да мурдагы [[Чынкожо]] менен антташкан сөзүнөн кайта албай анын талабын аткарууга аргасыз болот. Акырында [[Толтой]] Чынкожого карата: Дос оозанып башынан, Торуңа сенин чалындым. Ойлонсом, сен деп жүрүп, Кутулгус чырга малындым, — деп чын сырын айтат. Чынында эле [[Чынкожо]] аны нары калчап, бери калчап, ак көңүл немени азгырып, акыры экөө тең курман болушат. [["Манас" эпосу|"Манас" эпосунда]] [[Чынкожо|Чынкожонун]] тилине кирген күндөн баштап, анын жүргүзгөн иш аракеттери терс мааниде баяндалып турса да, элдик идеал катарында [[Толтой]] өзүнүн Чынкожого жасаган мамилелери менен чындык үчүн күрөшкөн каарман экендиги ачык эле сүрөттөлөт. "Семетейдин" мейли биздеги варианттарында болсун, мейли Ж. Мамайдын айтканында болсун [[Айчүрөк|Айчүрөккө]] байланыштуу айтылган окуя толук берилет. Айчүрөктүн баатырларды сынашы, Чачыкейге жолугушу, [[Акшумкар|Акшумкарды]] алып качышы, [[Семетей|Семетейдин]] [[Акшумкар|Акшумкарды]] издеп чыгышы, Үргөнч суусунан өтүшү жана [[Айчүрөк|Айчүрөккө]] жолугушу сыяктуу окуялар тигил же бул өзгөчөлүктөрүнө карабастан "Толтой" эпосунда толук берилбестен, айрым бир маанилүү деталдык көрүнүштөрү алынып, калгандары, схемалык жол менен сүрөттөлөт да Семетейди Үргөнчкө келгенде [[Айчүрөк]] тосуп алат. "Семетей" эпосунда Толтойдун уулу Кыяс жөнүндө да кеңири баян бар. Ал эми "Толтой" эпосунда Толтойдон бала жок болуп, иниси Кыязды асырап багып жүргөндүктөн, эл аны баласы деп атап калышкан. Бирок эки эпостогу Толтой, Чынкожо, [[Айчүрөк|Айчүрөккө]] байланыштуу айтылган окуя сөзмө сөз бирин экинчиси кайталап калган деп айтууга болбойт. Ар бири өз алдынча сюжеттик курулмага, мотивдик кырдаалга образдык системага жана көркөм ыкмаларга ээ. Кызыл-суулук кыргыздардын "Толтой" эпосунда [[Толтой]] элдик баатыр катарында сүрөттөлөт. Ал өзүнүн баатырдык күчүн жалгыз гана жедигер элинин бейкутчулугу үчүн жумшабастан, ошондой эле ал жалпы кыргыз элинин тынчтыгын сактоого арнаган баатырлардан болгон. Анын башкы максаты жалпы кыргыз элинин кызыкчылыгы үчүн күрөшүп, элди жана жерди жат душмандардан коргоо үчүн күрөшкөн баатыр экендиги эпикалык фабуланы камтыган. "Толтой" эпосунун сюжеттик курулушу, мотивдердин жүйөлөнүшү, көркөм образдардын талкууланышы эпиканын мыйзам ченеминен сырткары кетпестен, анын койгон проблемалык маселелерин толугу менен чече алган. == Колдонулган адабияттар == *[["Манас" энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4 [[Категория:Манас эпосу]] emdgla6qvmmcydfsmn3jkre4pncuj6d 0 26402 652286 616893 2026-09-11T12:07:11Z Artelow 2286 Artelow "[[Кимсанбай Абдурахманов]]" барагын "[[Абдурахманов Кимсанбай ажы]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 616893 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Октябрь (Тогуздун айы) 2012}} '''Кимсанбай Абдурахманов''' (1940-жылы туулган) – [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] эгемендик доорундагы алгачкы муфтийи, сунний мусулмандардын Кыргызстандагы ханафий мазхабынын таасирдүү диниятчысы (улама), ажы, коомдук ишмер. Теги [[Кыргыздар|кыргыз]]. Ислам шариатынын адиси. == Кыскача өмүр таржымакалы == Кимсанбай Абдурахманов 1940-жылдын 10-июлунда [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] Фергана облусундагы (Кыргызстандын Баткен шаарынан 15 километр алыстагы) Жанабад айылында [[Өзбекстандык кыргыздар|жергиликтүү кыргыз]] үй-бүлөдө туулган. Ал 1957-жылда орто мектепти аяктаган. 1959-жылда ал Өзбекстандын Бухара шаарындагы Мир-и Араб Ислам медресесине окууга кирген. 1962-1966-жылдарда Советтер Биримдигинин ([[Советтер Союзу|Советтер Союзунун]]) Ыраакы Чыгышында Аскердик Деңиз флотунда кызмат кылган. Аскерден кайткан соң Мир араб медресесиндеги окуусун улантып, 1971-жылда аны бүтүргөн. 1971-1976-жылдарда [[Ташкен|Ташкендеги]] Борбордук Азия жана Казакстан мусулмандарынын Диний Башкармасында «Советтик Чыгыштын мусулмандары» журналынын редакциясында адабий кызматкер болуп иштеди. 1976-1980-жылдары ал Иорданиянын борбору Иордан (Үрдүн) шаарындагы Үрдүн мамлекеттик университетинин Шарият факультетинде окуп, аны ийгиликтүү бүтүрүп, Иорданиянын падышасынын колунан Ислам шариатынын адиси деген дипломду алган. 1980-1982- жылдары “Советтик чыгыштын мусулмандары” журналынын редакциясында журналдын араб тили жана өзбек тили вариянтынын редактору болуп иштеген. 1982-1986-жылдары ал Бухара шаарындагы Мир-и Араб Ислам медресесинин директору болуп иштеген. 1987-1989-жылдары Борбордук Азия жана Казакстан мусулмандарынын Диний Башкармасынын «Фатва» бөлүмүндө иштеди. 1990-жылдын мартынан 1992- жылдын сентябрына чейин Кыргызстан мусулмандарынын казыятынын төрагасы - Казы болуп кызмат кылды. 1992- жылдын август айынын аягында Кыргызстан мусулмандарынын 1-Курултайы болуп, эгемендүү Кыргызыстан Диний Башкармасын түзүп, анын төрагасы (Муфтий) кылып Кимсанбай Абдурахмановду дайындады. Муфтий Кимсанбай 1990-жылдын сентябрында Бишкек шаарында Кыргызстандагы туңгуч ислам медресесин ачты. Бул медресени 1993-жылда Ислам Инситутуна айлантып, окуу программаларын да жогору даражага көтөрүп, ага «Азрети Умар » наамын берди. Ушул жылдагы Кимсанбайдын демилгеси менен Кыргызстандын облустарында да Ислам медреселери ачылып иштей баштады. 1991-жылы Кимсанбай баш болгон биринчи жолу 450 киши Кыргызстандан Саудия Аравиясына ажылыкка барышты. Ушул жылы Муфтий Кимсанбайдын демилгеси менен даргин улуттары жашай турган айылда Ислам медресеси жана Куръани Каримди жаттоо ишин багыттаган каарылар медресеси ачылып, иштей баштады. Муфтий Кимсанбай Эмираттагы белгилүү шейхтердин бири менен сүйлөшүп, Бишкек шаарында жаңы стилдеги борбор мечитин куруп берүүгө жардам сурап, аны макулдатты. Ушул борбор мечит 1995-жылдын октябрь айында бүттү. Азыркы күндөрдө да ал мечит борбор мечити болуп кызмат кылып жатат. 1994- жылда муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен Саудиядагы Ислам Банкы ушул борбор мечиттин жанындагы чон имаратты сатып алып берди. 1996- жылы Кыргызстан мусулмандарынын Диний Башкармасын жана «Азрети Умар» институтун ушул имаратка көчүрүп киргизди. Азырда ушул имаратта Диний Башкарма жана Ислам институту иштеп жатат. Муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен 1990-жылга чейинки Кыргызстандагы 36 мечиттин саны миңден да ашып кетти. «Азирети Умар» Ислам институтунда Мисрден келген араб мугалимдер араб тилинен сабак бере баштады. 1996-жылдын декабрында Кимсанбай ажы Кыргызстандын Муфтийи кызматынан алгачкы жолу бошоду. Ал эми 2000-жылдан 2003-жылдын сентябрына чейин Кимсанбай ажы экинчи жолу Кыргызстан Мусулмандарынын муфтийси болуп кызмат кылды. 2004-2007-жылдары Кимсанбай ажы Бишкек шаарындагы Махмуд Кашкарий мечитинде имам хатиб болуп иштеди. 2008-жылдын апрелинен баштап Бишкек шаарындагы жаңы курулган Мусакан төрө мечитинде имам хатиб (башкы имам) болуп кызмат өтөп жатат. == Эл аралык жыйындарга катышуусу == Кимсанбай Абдурахманов кайра курууга чейин Москва шаарында,Баку шаарында,Ташкентте, Бухара,Самарканд шаарында болуп өткөн эл аралык Ислам конференцияларында көп жолу катышып келген. Кайра куруудан соң да Москва да, Дүйшөмбү шаарында, жана Иорданияда, Мароккодо, Саудия Аравиясында да өткөрүлгөн эл аралык Ислам конференцияларында катышкан. Ал өзү муфтий болуп турганда да Бишкекте эл аралык Ислам конференциясын өткөргөн. == Анын айрым чыгармалары == Кимсанбай ажы сунний мусулмандардын ханафий мазхабынын азхыркы учурдагы таасирдүү өкүлү. * <br> == Кыскача адабият == * <br> == Интернеттеги шилтемелер == * {{Интервикисиз}} [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Муфтийлер]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Борбордук Азия]] [[Категория:Фергана]] [[Категория:Диниятчылар]] [[Категория:Туулгандар 1940-жылы‎]] ibi1d9w2oz48p0mrteftx6y0yiyj4gp 652295 652286 2026-09-11T12:29:54Z Artelow 2286 652295 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Октябрь (Тогуздун айы) 2012}} '''Кимсанбай Абдурахманов''' (1940-жылы туулган) – [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] эгемендик доорундагы алгачкы муфтийи, сунний мусулмандардын Кыргызстандагы ханафий мазхабынын таасирдүү диниятчысы (улама), ажы, коомдук ишмер. Теги [[Кыргыздар|кыргыз]]. Ислам шариатынын адиси. == Кыскача өмүр таржымакалы == Кимсанбай Абдурахманов 1940-жылдын 10-июлунда [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] Фергана облусундагы (Кыргызстандын Баткен шаарынан 15 километр алыстагы) Жанабад айылында [[Өзбекстандык кыргыздар|жергиликтүү кыргыз]] үй-бүлөдө туулган. Ал 1957-жылда орто мектепти аяктаган. 1959-жылда ал Өзбекстандын Бухара шаарындагы Мир-и Араб Ислам медресесине окууга кирген. 1962-1966-жылдарда Советтер Биримдигинин ([[Советтер Союзу|Советтер Союзунун]]) Ыраакы Чыгышында Аскердик Деңиз флотунда кызмат кылган. Аскерден кайткан соң Мир араб медресесиндеги окуусун улантып, 1971-жылда аны бүтүргөн. 1971-1976-жылдарда [[Ташкен|Ташкендеги]] Борбордук Азия жана Казакстан мусулмандарынын Диний Башкармасында «Советтик Чыгыштын мусулмандары» журналынын редакциясында адабий кызматкер болуп иштеди. 1976-1980-жылдары ал Иорданиянын борбору Иордан (Үрдүн) шаарындагы Үрдүн мамлекеттик университетинин Шарият факультетинде окуп, аны ийгиликтүү бүтүрүп, Иорданиянын падышасынын колунан Ислам шариатынын адиси деген дипломду алган. 1980-1982- жылдары “Советтик чыгыштын мусулмандары” журналынын редакциясында журналдын араб тили жана өзбек тили вариянтынын редактору болуп иштеген. 1982-1986-жылдары ал Бухара шаарындагы Мир-и Араб Ислам медресесинин директору болуп иштеген. 1987-1989-жылдары Борбордук Азия жана Казакстан мусулмандарынын Диний Башкармасынын «Фатва» бөлүмүндө иштеди. 1990-жылдын мартынан 1992- жылдын сентябрына чейин Кыргызстан мусулмандарынын казыятынын төрагасы - Казы болуп кызмат кылды. 1992- жылдын август айынын аягында Кыргызстан мусулмандарынын 1-Курултайы болуп, эгемендүү Кыргызыстан Диний Башкармасын түзүп, анын төрагасы (Муфтий) кылып Кимсанбай Абдурахмановду дайындады. Муфтий Кимсанбай 1990-жылдын сентябрында Бишкек шаарында Кыргызстандагы туңгуч ислам медресесин ачты. Бул медресени 1993-жылда Ислам Инситутуна айлантып, окуу программаларын да жогору даражага көтөрүп, ага «Азрети Умар » наамын берди. Ушул жылдагы Кимсанбайдын демилгеси менен Кыргызстандын облустарында да Ислам медреселери ачылып иштей баштады. 1991-жылы Кимсанбай баш болгон биринчи жолу 450 киши Кыргызстандан Саудия Аравиясына ажылыкка барышты. Ушул жылы Муфтий Кимсанбайдын демилгеси менен даргин улуттары жашай турган айылда Ислам медресеси жана Куръани Каримди жаттоо ишин багыттаган каарылар медресеси ачылып, иштей баштады. Муфтий Кимсанбай Эмираттагы белгилүү шейхтердин бири менен сүйлөшүп, Бишкек шаарында жаңы стилдеги борбор мечитин куруп берүүгө жардам сурап, аны макулдатты. Ушул борбор мечит 1995-жылдын октябрь айында бүттү. Азыркы күндөрдө да ал мечит борбор мечити болуп кызмат кылып жатат. 1994- жылда муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен Саудиядагы Ислам Банкы ушул борбор мечиттин жанындагы чон имаратты сатып алып берди. 1996- жылы Кыргызстан мусулмандарынын Диний Башкармасын жана «Азрети Умар» институтун ушул имаратка көчүрүп киргизди. Азырда ушул имаратта Диний Башкарма жана Ислам институту иштеп жатат. Муфтий Кимсанбайдын аракеттери менен 1990-жылга чейинки Кыргызстандагы 36 мечиттин саны миңден да ашып кетти. «Азирети Умар» Ислам институтунда Мисрден келген араб мугалимдер араб тилинен сабак бере баштады. 1996-жылдын декабрында Кимсанбай ажы Кыргызстандын Муфтийи кызматынан алгачкы жолу бошоду. Ал эми 2000-жылдан 2003-жылдын сентябрына чейин Кимсанбай ажы экинчи жолу Кыргызстан Мусулмандарынын муфтийси болуп кызмат кылды. 2004-2007-жылдары Кимсанбай ажы Бишкек шаарындагы Махмуд Кашкарий мечитинде имам хатиб болуп иштеди. 2008-жылдын апрелинен баштап Бишкек шаарындагы жаңы курулган Мусакан төрө мечитинде имам хатиб (башкы имам) болуп кызмат өтөп жатат. == Эл аралык жыйындарга катышуусу == Кимсанбай Абдурахманов кайра курууга чейин Москва шаарында,Баку шаарында,Ташкентте, Бухара,Самарканд шаарында болуп өткөн эл аралык Ислам конференцияларында көп жолу катышып келген. Кайра куруудан соң да Москва да, Дүйшөмбү шаарында, жана Иорданияда, Мароккодо, Саудия Аравиясында да өткөрүлгөн эл аралык Ислам конференцияларында катышкан. Ал өзү муфтий болуп турганда да Бишкекте эл аралык Ислам конференциясын өткөргөн. == Анын айрым чыгармалары == Кимсанбай ажы сунний мусулмандардын ханафий мазхабынын азхыркы учурдагы таасирдүү өкүлү. * <br> == Кыскача адабият == * <br> == Интернеттеги шилтемелер == * {{Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи}} [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Муфтийлер]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Борбордук Азия]] [[Категория:Фергана]] [[Категория:Диниятчылар]] [[Категория:Туулгандар 1940-жылы‎]] 5piza8v3vctdy9zoiwecm6f3jgvt09u 0 34794 652340 649846 2026-09-11T12:44:25Z Artelow 2286 652340 wikitext text/x-wiki {{Административдик бирдик |Түс1 = {{Түс|Кыргызстан}} |Кыргызча аталышы = Ак-Талаа району |Расмий аталышы = |Герб = Ак-Талаа району.svg |Желек = |Гербдин көлөмү = |Желектин көлөмү = |гербдин чечмелениши = |Желектин чечмелениши = |Өлкө = [[Кыргызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгээл = |CoordScale = |Гимн = |Статус = район |Курамына кирет = [[Нарын облусу]] |Курамына алат = |Борбору = [[Баетов]] |Чоң шаар = |Ири шаарлары = |Негизделген = [[2-сентябрь]] [[1936-жыл]] |Жоюлушу = |Областка карайт = [[Нарын облусу]] |Башчысынын аталышы2 = Аким |Башчысы = Камчыбеков Мирлан Мамырбекович |ИДП = |ИДП жылы = |ИДП оруну = |ИДП киши баашына = |ИДП калк санынана жараша = |Тили =[[кыргыз тили]] |Тилдери = |Калкы = 34 141 адам<ref name="Калк"/> |Катталган жылы = 2021 |Калк боюнча пайызы = |Оруну = |Жыштыгы = |Калк боюнча орду = |улуттук курамы = 99,9% - [[кыргыздар]] |Диний курамы = 99,9% - [[ислам]] |Аянты = 7266 |Аянты боюнча пайызы = |Аянт боюнча орду = |Максималдык бийиктиги = |Орточо бийиктиги = |Минималдык бийиктиги = |Кеңдиги = |Узактыгы = |Карта = Kyrgyzstan_Ak-Talaa_Raion.png |Картанын көлөмү = |Адм. бирдиктин картасы = |Адм. б-тин картасынын көлөмү = |Саат поясы = [[UTC+06:00]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коду = 996 03537 |Интернет-домен = |Автомобилдик номерлердин коду = |Почта индекси = 722640 |Сайт = |Commonsтогу түрмөк = |Эскертүү = }} '''Ак-Талаа району''' ― [[Нарын облусу|Нарын облусундагы]] район. Административдик борбору ― [[Баетов кыштагы|Баетов айылы]]. Райондо 13 [[айыл аймагы]] бар. Ак-Талаа району Нарын облусундагы административдик бирдик катары 1936-жылдын 2-сентябрында уюшулган<ref>{{Cite web|title=Enrin.grida.no|url=http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm|accessdate=2012-12-04|archivedate=2009-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802180521/http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm}}</ref>. Район чыгышынан [[Нарын району]], түндүгүнөн [[Жумгал району]], түндүк-чыгышынан [[Кочкор району]], батышынан Чаар-Таш ([[Ак-Шыйрак тоо кыркасы|Ак-Шырак]] тоо кыркасы аркылуу [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад обласунун]] [[Тогуз-Торо району]], түштүгүнөн [[Байбиче-Тоо|Байбиче]] тоосу аркылуу [[Ат-Башы району]], түштүк-батышынан [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Өзгөн району]] менен чектешет. Райондун аянты 7266 км² түзүп, Нарын облусунун аянтынын 14,2% ээлейт. Райондун аймагы 13 айыл өкмөтүнө бөлүнгөн. Ак-Талаа районунун жана [[Баетов айыл аймагы|Баетов айыл аймагынын]] административдик борбору [[Баетов (Ак-Талаа району)|Баетов айылы]]. == Тарыхы == Район 1936-жылга чейин Ак-Талаа Тогуз-Торо райондору биригип, Тогуз-Булак району деп аталып, райондун борбору Дөрбөлжүн айылы болгон<ref name=":4">[https://ak-talaa.gov.kg/rajon-tuuraluu/rajondun-taryhy/ Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясы. Райондун тарыхы]</ref>. Райондо Ак-Талаа, Тогуз-Торо, Мыкаачы айылдык кеңештери түзүлгөн<ref name=":4" />. Ак-Талаа айылдык кеңешине Байгөнчөк, Үгүт, Ак-Тал, Ак-Кыя, Көк-Жар, Жаңы-Талап, Тогуз-Булак, Кара-Булуң, Кызыл–Эмгек, Чоң-Арык, Көк-Ой, Көлмө, Жогорку-Май, Тилектеш, Кызыл-Жылдыз, Кайкалак айылдары  кирген. Мыкаачы  айылдык кеңешине Ичке-Суу, Кара-Суу, Терек, Дөрбөлжүн, Келте-Чап, Жаңы-Тилек, Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Кара-Жар, Саз, Өзгөрүш, Коңорчок, Бел-Кырчын, Жерге-Тал, Съезд, Кош-Дөбө айылдары кирген<ref name=":4" />. Тогуз-Тороодогу айыл кыштактар Тогуз-Тороо айылдык кеңешине караган<ref name=":4" />. Ак-Талаа айылдык кеңешинин атынан Ак-Талаа району деген аталыш менен өз алдынча район катары 1936-жылы 2-сентябрда уюшулган<ref name=":4" />. === Тарыхый жерлери === Район тарыхый эстеликтерге бай. Алардын катарына б.з.ч. коргондор тобу, [[Шырдакбек чеби|«Шырдакбектин чеби»]]<ref>[https://kyrgyzmedia.kg/shyrdakbektin-chebi-zhogolup-ket-korkunuchunda-turgan-estelikterdin-biri/?ysclid=lxaf1604fc70905778 Шырдакбектин чеби жоголуп кетүү коркунучунда турган эстеликтердин бири.]</ref>, «Чолок-Коргон»,[[Куртка чеби|«Куртка чеби»]] , [[Тайлак баатырдын күмбөзү|«Тайлак баатырдын күмбөзү»]], «Арап өлгөн» бели,[[Тоголок Молдо|Тоголок молдонун мектеби]] жана XVI-IX кылымдарга таандык болгон күмбөздөрүнүн топтому кирет. Соң-Көлдөгү тарыхый эстеликтер - [[«Манастын» географиясы|«Манастын таштулгасы»]], [[Аккуланын мамысы|«Ак-куланын мамысы»]]<ref>[https://saat.kg/2016/04/18/kyrgyzstandy-d-jn-g-taanytkan-taryhyj-murastar/ Кыргызстанды дүйнөгө тааныткан тарыхый мурастар.]</ref>. == Географисы == === Географиялык абалы === Ак-Талаа району [[Ички Теңир-Тоо|Ички Теӊир-Тоо]], [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортоӊку Нарын өрөөнүндө]] жайгашкан. Райондун түндүк тарабынан [[Молдо-Тоо]], түштүгүнөн Жаман-Тоо, түштүк батышынан [[Фергана тоо тизмеги]] менен курчалган. Деңиз деңгээлинен 1170-4737 м бийиктикте жайгашкан<ref>Ак-Талаа району: Энциклопедия.-Б.:"Учкун", 2006.-248 б. ISBN 9967-428-30-9 </ref>. [[Ак-Талаа (Нарын району)|Ак-Талаа району]] түндүктөн түштүккө кара 99 км, чыгыштан батышка карай 107 кмге созулат. === Рельефи === Ак-талаа району [[Ички Теңир-Тоо]], [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] жайгашкан. Райондун аймагы тоолуу келип, түндүк тарабынан [[Молдо-Тоо]], түштүгүнөн Жаман-Тоо, түштүк батышынан [[Фергана тоо тизмеги]] менен курчалган. [[Нарын дарыясы|Нарын]] дарыясынын куймасы [[Ала-Буга суусу|Ала-Буга]] суусунун боюндагы түзөңдөрдө Орто-Терең сай жана адырлуу чаптар жатат. Ак-Талаа району түштүк бөлүгүнөн Сырт өрөөнү орун алган. Орто-Сырт өрөөнү Ак-Талаа районуна карайт. Өрөөндүн аймагы тоолуу, тоонун капталдары көптөгөн суу өрөөндөрү менен тилмеленген. Деңиз денгээлинен 2700-4500 м бийиктикте жайгашкан Орто-Сырт өрөөнү жайыт чарбасы жагынан мааниси чоң, аянты 121,7 миң гектарды түзөт жана анын ичинен жайытка жарактуу жерлер 54,1 миң гектар жерди ээлейт. Ошондуктан Ак-Талаа бийик тоолуу өрөөндөрү анын ичинен Орто-Сырт өрөөнү райондун субальпылык, альпылык зоналык жайлоо иретинде пайдаланылат. Райондун түндүгүндө [[Соң-Көл өрөөнү|Сон-Көл өрөөнү]] деңиз деңгээлинен 3016 м бийиктикте жайгашкан. Өрөөндүн айланасы жайлоо иретинде пайдаланылат. Тоо кыркаларды таянган бийик бөксөлөрдүн этек жактарында өтө тилмеленген майда дөбөлөр, чаптар жайгашкан. [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясынын]] оң өйүзүндө жана сол өйүзүндө батышты карай чаптуу рельефти кездештирүүгө болот. Чаптардын капталдары тик, жыланач келет. === Климаты === [[Файл:2021-жыл.Кош-Дөбө_айылы_(Ак-Талаа_району)._Айылдын_төмөнкү_бөлүгүнүн_бийиктиктен_көрүнүшү.jpg|thumb|420x420px|[[Кош-Дөбө (Ак-Талаа району)|Кош-Дөбө]] айылындагы жаз]] Өрөөндүн климаттык шарттарынын өзгөчөлүктөрү: биринчиден, анын төмөнкү кеңдиктен алган географиялык ордуна; экинчиден анын түндүк жана түштүгүнөн бийик тоолор-климат бөлгүчтөр менен далдаланып турушу; үчүнчүдөн өрөөндүн таманынан деңиз деңгээлинен абсолюттук бийиктигин жогору б.а. 1500м-2300м бийиктикте жатышына карата шартталган. Климаты дээрлик катаал мүнөзгө ээ. [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] кыш узакка созулуп (4-5 ай), кургак жана суук келет. Кыш мезгили аба ырайынын антициклондук тиби менен мүнөздөлөт. Бул мезгилдерде аймакта жогорку басымдагы аба массасы үстөмдүк кылат. Кышкы узак түндөр, туруктуу ачык, тынч аба ырайы жер бетинин өтө муздашына жана муздак абанын тоо арасындагы өрөөндө топтолуп туруп калышына көмөкчү болот. [[Январь|Январдын]] орточо температурасы -25°C — -30 С, [[Июль|июлдуку]] +20°C — + 25°C. Жылдык жаан-чачыны 200-500мм. Жылдын жылуу мезгилинде абал кескин өзгөрүп, аба ырайы туруксуз жаан-чачындуу боло баштайт. Жалпысынан Ички Тянь-Шань жаан-чачыны жетишсиз мелүүн климаттуу район. Жаан-чачындын көбөйгөн мезгили жаз айларынын аягы жана жай айларына туура келет. Ортонку Нарын ойдунунун вегатациалык мезгили апрель, май, июнь, июль, август, сентябрь айларын камтыйт. Көпчүлүк учурда бул мезгил май айынан, тоолордо июнь айынан башталат. Кээ бир жылдары бул айларда абанын температурасы 0°C дан өтө төмөн түшүп, үшүк жүрүшү байкалат. Өрөөндүн шамал режими туруксуз жана районда, сутка ичинде багытын өзгөртүп турган тоолуу өрөөндө согуучу шамал басымдуулук кылат. Жалпысынан алып караганда өрөөндү, кыш бою чыгыш шамалы көбүрөөк согот, андан кийинки орун батыш шамалына таандык. [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] тоо кыркаларынын жана алардын арасындагы өрөөндөрдүн багыттарына жараша тоо-өрөөн шамалдары басымдуулук кылат. === Топурагы === Климатынын кургак болгондугуна байланыштуу чөл, жарым чөл жана талаа ландшафтары кеңири таралган. Боз жана күрөң топурактар басымдуу, топурагы таштактуу келет. === Суу ресурстары (гидрология) === ==== Дарыялары ==== Ири дарыялары [[Нарын дарыясы|Нарын]] жана [[Ала-Буга суусу|Ала-Буга]]. Майда суулары: [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]], [[Коңорчок|Коӊорчок]], [[Жаман-Даван агын суусу|Жаман-Даван]] [[Мазар-Суу, Токтогул району|Мазар]], [[Терек (Ак-Талаа району)|Терек]], [[Ак-Тал]], [[Куртка суусу|Куртка]] ж.б<ref>H. M. Прокопенко. [https://fmm.ru/images/7/74/TMM_1931_Prokopenko.pdf Молодые свинцоворудные процессы в хребте Ак-шийряк в центральном Тянь-Шане] // Труды минералогического института Академии Наук СССР. — 1931. — Т. I. — С. 69—89.</ref>. ==== Көлдөрү ==== ===== Соң-Көл ===== {{Негизги макала|Соң-Көл}}Соң-Көл — Ак-Талаа районунун ири көлү, ал райондун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 3016 метр бийиктикте жайгашкан. Аянты 278 км² узундугу 29 км туурасы 18 км ге барабар (Кыргызстанда аянты боюнча [[Ысык-Көл|Ысык -Көлдөн]] кийинки экинчи көл). Суунун көлөмү 2,64 км3, орточо тереӊдиги 9,2 метр, эң терең жери 13,2 метр, көлдүн чыгыш жагы тайыз 4—5 м болуп, түбү тегиз. Соң-Көлгө 18 суу куят. Эң ири куймалары [[Ак-Таш|Ак-Таш,]] [[Жаман-Эчки мөңгүлөрү|Жаман-Эчки]], Өзбек, [[Кара-Кече, агын суу|Кара-Кече]], [[Куртка суусу|Куртка]], [[Таш дөбө көрүстөнү|Таш-Дөбө]], [[Кум-Бел көмүр кени|Кум-Бел]], Кумдуу суулары. Соң-Көлдөн [[Кажырты|Кажырты суусу]] агып чыгат. Көлдүн пайда болушу орто эсеп менен 4000 жылга барабар. Суунун температурасы жайында 11°C — 12°C, кышында 3°C градустан ашпайт. Кышында көлдүн бетинде тоңгон муздун калыңдыгы 1 метрге чейин жетет. Суу агып чыгып тургандыктан суунун деңгээли анча өзгөрбөйт. Суунун тунуктугу 7 метр жана тузсуз гидрокарбанаттуу сульфаттуу-кальцийлүү суулардын түрүнө кирет<ref>[https://www.orexca.com/rus/kyrgyzstan/rivers_lakes.htm Кыргызстандын дарыялары жана көлдөрү.]</ref>. === Флорасы и фаунасы === [[Файл:Ак-Талаа_районундагы_жай.jpg|left|thumb|320x320px|Тоо өсүмдүктөрү. Ак-Талаа району.]] Боз топурактуу жерлеринде [[шыбак]], эрмен, кара бүргөн, тоолуу бөлүгүндө [[бетеге]] өсөт. Түзөңдөрдө жана чөл, жарым чөл тектирлерде шыбак-эфемер өсүмдүктөрү басымдуу келет. Топурагы агыш коңур жана бозомтук күрөң. Чаптуу жерлерде өсүмдүктөр өтө сейрек. Өрөөндүн батыш жагында жана [[Алабуга өрөөнү|Алабуга өрөөнүндө]] таш шагылдуу жерлеринде тикендүү куурай кезигет<ref name=":0">[https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/biom/lib/article/ionov-rastitelnyi-mir-kyrgystana.pdf Кыргызстандагы өсүмдүктөр дүйнөсү.] «Горы Кыргызстана». Бишкек: «Технология», 2001.- С.121-138.</ref>. Ойдуңдун рельефинин татаал болушу мындагы өсүмдүктөр дүйнөсүнүн ар түрдүүлүгүнө алып келген. Өсүмдүктөр климаттык, экологиялык факторлорго байланыштуу түрдүү абсолюттук бийиктиктерде, бийиктик жана алкактуулук закон ченемдүүлүгүнө ылайык жайгашкан. Ойдуңдун кескин кургак континенттик климаты чөл тибиндеги өсүмдүктөрдүн таралышына алып келген. Чөл өсүмдүктөрү өрөөндөрдө жана тоо этектеринде, ошондой эле бийик тоо беттеринде да өсөт. Чөл өсүмдүктөрүнүн ичинен кеңири тараганы шыбактуу чөптөр.Шыбак менен бирге жылтыркан, боз терескен жана көп жылдык бадал сымалдар кездешет<ref name=":0" /><ref name=":1">Лазьков Г.А., Султанова Б.А. [https://info.undp.org/docs/pdc/Documents/KGZ/00085844_Flora_Cadastre_Rus.pdf Кадастр флоры Кыргызстана]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сосудистые растения. Б.:2014 - 126 стр. ISBN 978-9967-11-427-2</ref>. Кыртышты, нымды сактоо ролдору, капталдардагы ар кандай гравитациялык процесстерге туруштук берүү жана рекреациялык мааниси жагынан өзгөчө орунда турган өсүмдүктөрдүн түркүму токойлор болуп саналат. Райондун аймагында арчалуу токойлордун басымдуу бөлүгү Ички Тянь-Шандын бир далай аймактарында кездешет. 3000 метрге жакын бийик капталдарда, күнөстүү беттерде арчалардын жапалак формалары кездешет. Арча менен кошо токойлуу тилкелерге тиешелүү бадалдар (бөрү карагат, ит мурун, шилби, ж.б.) жана шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. Шалбаалар жапалак ачалардын топтору менен аралаш таралган<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Өрөөндө карагай, [[арча]], сейрек арча, [[терек]], [[Талдар|талдан]] турган токойлор бар. Тоолу аймактарында карагай токойлору башка токойлорго караганда көбүрөөк кездешет. Райондун аймагында жаныбарлардын өтө сейрек кездешкен түрлөрү тоо текеси, [[илбирс]], [[Бөрү|карышкыр]], суур, кашкулак, майда кемирүүчүлөрдүн түрлөрү кездешет<ref name=":2">Челпакова Ж. М. [https://www.osce.org/files/f/documents/f/8/80510.pdf Животный мир Кыргызстана] (Кыргызстандагы жаныбарлар дүйнөсү) / Ж. М. Челпакова, А. Т. Давлетбаков, Л. А. Кустарёва. — Б.: «Аль салам», 2011. — 264 с. ISBN 978-9967-435-96-4</ref>. Ошондой эле көпөлөктөрдүн өтө сейрек кездешкен түрлөрү да бар<ref name=":2" />. Соң-Көлдө балыктардын ондон ашык түрү бар. Ошондой эле ар кандай маалыматтар боюнча көлдө канаттуулардын 41ден 69га чейин түрү байырлашат. Ошондой эле сууга жакын жашаган канаттуулардын 52 түрү аныкталган<ref name=":2" /><ref>[https://web.archive.org/web/20110818184143/http://iucnca.net/inforeserve588 Соң-Көлдүн фаунасы.]</ref>. === Жайлоолору === [[Арпа өрөөнү|Арпа]], [[Орто-Сырт өрөөнү|Орто-Сырт]], [[Бычан, суусу|Бычан]], [[Соң-Көл өрөөнү|Соӊ-Көл]], Ат-Кулак. === Кен байлыктары === [[Файл:Жерге-Тал_айылы._(Ак-Талаа_району)_2.jpg|thumb|320x320px|Чоң-Туздун [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]] айылы тараптан көрүнүшү]] Ак-Талаа районунун аймагында отун-энергетикалык ресурстардын ири жана түрдүү запастары бар. Алар: [[мунай]] жана жаратылыш газы, традициялык эмес кайрадан калыбына келүүчү энергия булактары. Бирок алардын колдонуу деңгээли өтө эле төмөн абалда калууда. Райондо Ак-Сай жана Турук аз күлдүү [[Ташкөмүр|таш көмүр]] кендери белгилүү. [[Фарфор]], [[фаянс]], [[Керамика|карапа]] буюмдарын жана [[Кыш (курулуш материалы)|кыш]] жасоого колдонулган [[Чопо|чопонун]] да кендери кездешет. Райондо мунай жана газ чыгуучу жерлер райондун [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]], [[Коңорчок]], Кайкалак аймактарында жайгашкан. Бирок нефть менен газ кендери бар жерлердин геологиялык, геофизикалык изилдөөлөрү начар жүргүзүлгөн. [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]] айылынын Май-Булак аймагында 1980-жыдарга чейин геологиялык чалгындоо иштери жүргүзүлүп турган, бирок СССРдин тарашы менен бул иштер аягына чыкпай токтоп калган. Асыл жана кооз таштар райондун Жаман-Даван аймагында кездешет. Алар [[циркон]], [[сапфир]], [[оникс]], [[яшма]], [[агат]], [[арагонит]], [[родонит]], [[берилл]] жана башка кооз таштар. Туздун кендери [[Үгүт (айыл)|Үгүт]], Бөйрөк-Туз аймактарында жана Кош-Дөбөнүн «Чоң-Туз» аймагында жайгашкан.Мында туздун катмары чопонун катмары менен аралышып, калыңдыгы 10-12 метрге чейин жетет. Райондун аймагында минералдуу жана ысык суулардын булак түрүндөгү өзү чыккан жерлери бар. Алардын катарына [[Үгүт (айыл)|Үгүт]], Бычан минералдык суусу кирет. Бул сууларды райондун жергиликтүү калкы дарылануу үчүн пайдаланат. == Калкы == Калктын саны ― 35 165 киши (2026-жылдын башына карата)<ref>[https://stat.gov.kg/kg/statistics/naselenie/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын туруктуу калкынын саны]</ref>, 30тан ашык уруулардын өкүлдөрү жашайт. Райондо Нарын облусунун калкынын 12,3% ти жашайт. Ак-Талаа районунун калкынын санынын өзгөрүшүнө миграциялык процесстер өтө чоң таасирин берип жатат. Акыркы он жылдыкта райондун калкы өтө жай темпте өскөн. === Жыныстык жана курактык түзүмү === Ак-Талаа районунун негизги өзгөчөлүгү болуп калктын курамындагы эркектердин көптүгү болуп саналат. Эркектердин саны аялдарга караганда (1000 аялга 1002 эркек туура келет) көп<ref name="Калк">[http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2021-ж. башында айыл өкмөттөрү берген маалымат боюнча)]</ref>. Жаш курагы боюнча эмгекке чейинки курактагылар (0-15) калктын жалпы санынын 37,5 % түзөт. Калктын эмгекке жарамдуу курамы 50,5% түзөт<ref name="Калк" />. === Этникалык курамы === Райондун калкы бир улутуу. Негизинен бул аймакта кыргыздар калктын жалпы санынын 99,9 % түзөт. Башка улуттардан өзбектер, тажиктер, орустар, татарлар, түрктөр жана башка улуттар аз санда же болбосо жокко эсе<ref name="Калк" />. == Экономикасы == Районудун экономикасы негизинен айыл чарбасына жана мал чарбасына негизделген. Ири өнөр-жай объектери жок, айылдарында кичи ишканалар жана эл аралык уюмдардын атайын долбоорлору аркылуу каржыланган чакан коммерциялык тама-аш азыктарын жана салттуу буюмдарды даярдаган чакан топтор бар. Акыркы жылдары туризм багыты да жандана баштады. === Мал чарбасы === [[Файл:2023-жыл._Кош-Дөбө_айылы_(Ак-Талаа_району)._Колдо_кармалган_малдардын_төл_учуру.jpg|thumb|428x428px|Колдо кармалган малдардын төл учуру.]] Райондун негизги чарбачылыгы мал чарбасы болуп саналат. Ак-Талаа району Нарын облусу гана эмес, республиканын ири мал чарба району болуп эсептелет<ref>[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/721624 Кыргызстанда үй-чарбаларында мал-чарбачылыктын өнүгүүсү.]</ref>. Ак-Талаа районунун аймагында табигый жайыттардын, өзгөчө кургак талаалуу жана жарым чөлдүү жайыттардын кеңири болушу илгертеден бери эле айыл чарбасында кой чарбасынын басымдуу болушуна шарт түзгөн. Кой чарбачылыгында уяң жүндүү кой басымдуулук кылат. Жайкысын койдун көпчүлүгү жайлоолордо багылып келет. Табигый жайыттын негизги бөлүгүн Орто-Сырттын жана Жогорку Нарын сууларынын алабындагы Ала-Бел, Ак-Шыйрак, Тарагай, Кара-Сайдагы жана башка жайыттар түзөт. Ак-Талаа районунун малы Сон-Көл, Бычан, Орто-Сырт кыштоолорунда, Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүндө кыштайт. Райондо «Орто-Сырт» асыл тукум мал өстүрү чарбасы, Терек үрѳнчүлүк чарбасы жана 2009-жылдын көрсөткүчү боюнча 781 фермердик дыйкан чарбалары катталган. Фермердик дыйкан чарбаларында 2009 жылы 103269 баш кой, 14269 баш мүйүздүү ири мал, 11790 баш жылкы, 60 топоз, 25846 миң үй канатуулары болгон. === Айыл чарбасы === Ак-Талаа районунун экономикасында айыл чарба тармагы негизги орунду ээлейт. Райондо айыл чарбага жарактуу жери 2009-жылдын башына 389,2 миң га (райондун аймагынын 60,6%) түзгөн. Ойдуңдун таманындагы түздүктүү жерлер дыйканчылыкта пайдаланылат. Анда негизинен тоют өсүмдүктөрү [[беде]], [[эспарцет]], тоюттук [[жүгөрү]], [[дан эгиндери]]: [[арпа]], [[буудай]], [[сулу]] жана жашылча жемиштер: [[Картөшкө|картошка]], [[пияз]], [[сабиз]], [[керем]] ж.б. эгилет. Тоо капталдарын айылдардагы малдарды кезүү менен кайтарууда колдонушат. Негизинен өрөөндүн рельефи өтө татаал, бийик тоолуу келип, табигый шарттарына да чарбачылыка да чоң таасир тийгизет. === Өнөр жайы === Өнөр жайынын өнүгүшү боюнча Ак-Талаа району азырынча республиканын ошондой эле Нарын облусунун калган бөлүктөрүнөн артта турат. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 5,4 % берет<ref name=":3">{{Cite web |title=Производство основных видов продукции животноводства по территории Кыргызской Республики на 1 марта 2024 г. |url=https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/1768/ |accessdate=2024-06-11 |archivedate=2024-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611141302/https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/1768/ }}</ref>. Өнөр жайынын негизги тармактары: отун-өнөр жайы, тамак-аш, ун жана жем тартып чыгаруу болуп саналат. Райондо Турук көмүр кени бар. Турук көмүр кени 10100 тонна көмүр өндүрөт. Көмүрдү казып алуунуну эң жогорку деңгээли 2000-жылга туура келип, ал жылы 206,5 миң тонна казылып алынган. Акыркы беш жылда жылына орточо 160,0 миң тоннадан көмүр казылып алынып жатат. === Жеңил өнөр жайы === Ак-Талаа районунун борбору Баетов айылында чакан кийим тигүү, турмуш-тиричилик комбинаттары, бут, кийим тигүүчү цехтер болгон. Азыркы учурда жеңил өнөр жай бат темп менен өнүгүп, райондун баардык айылдарында чакан тигүү цехтери ачылууда<ref>[https://stat.kg/media/files/a4c09cd7-d52e-4df9-8162-6895ac4e8b56.doc Объем промышленной продукции по видам экономической деятельности Ак-Талинского района за январь 2024 г.]</ref>. === Тамак аш өнөр жайы === Ак-Талаа районунда өнөр жайдын эң маанилүү жана жакшы өнүккөн тармагына тамак- аш өнөр жайы кирет. Райондун борбору Баетов айылында нан бышыруучу, сүт иштетүүчү майда ишканалар бар. Ак-Талаа районунда тамак-аш өнөр жайынын тармагы болуп саналган 70 тен ашкан тегирмен калкка кызмат көрсөтүүдө<ref name=":3" />. === Туризм === Райондо, экологиялык таза улуттук тамак- ашты, уникалдуу туристтик ресурстарды, кооз табияты көрүүгө болот. Аймактагы түбөлүк мөңгүлөр, тоо капчыгайлары, ашуулар, тарыхый эстеликтер, трекинг, атчан жана жөө жүрүштөр, этнографиялык жана тоо туризмин, тоо сууларында рафтинг менен агуу сыяктуу туризм түрлөрү жаңыдан жандана баштады. == Административдик-аймактык түзүлүшү == {{Кошумча караңыз|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}} {{Ак-Талаа районунун картасы}} Райондо 13 [[айыл аймагы]] жана алардын курамына кирген 19 айыл бар<ref name="Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору">[http://stat.kg/media/files/21f93e4d-9418-433e-aed9-ecb28d70ef5a.doc Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору, 11.05.2021]</ref>: * [[Ак-Тал айыл аймагы]]: [[Ак-Тал]] (борбору); * [[Ак-Чий айыл аймагы]]: [[Ак-Чий (Ак-Талаа району)|Ак-Чий]] (борбору), [[Жаңы-Тилек]]; * [[Баетов айыл аймагы]]: [[Баетов (Ак-Талаа району)|Баетов]] (борбору), [[Кайыңды-Булак (айыл)|Кайыңды-Булак]]; * [[Терек айыл аймагы]]: [[Терек (Ак-Талаа району)|Терек]] (борбору), [[Орто-Сырт]]; * [[Кара-Бүргөн айыл аймагы]]: [[Кара-Бүргөн]] (борбору); * [[Коңорчок айыл аймагы]]: [[Коңорчок]] (борбору); * [[Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]: [[Чолок-Кайың]] (борбору), [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]]; * [[Кош-Дөбө айыл аймагы]]: [[Кош-Дөбө (Ак-Талаа району)|Кош-Дөбө]] (борбору); * [[Кызыл-Белес айыл аймагы]]: [[Кадыралы (айыл)|Кадыралы]] (борбору); * [[Жаңы-Талап айыл аймагы]]: [[Жаңы-Талап (Ак-Талаа району)|Жаңы-Талап]] (борбору); * [[Тоголок-Молдо айыл аймагы]]: [[Кара-Ой (Ак-Талаа району)|Кара-Ой]] (борбору); * [[Көк-Жар айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Көк-Жар айыл аймагы]]: [[Ак-Кыя (Ак-Талаа району)|Ак-Кыя]] (борбору), [[Көк-Жар (Ак-Талаа району)|Көк-Жар]]; * [[Үгүт айыл аймагы]]: [[Үгүт (айыл)|Үгүт]] (борбору), [[Байгөнчөк]]. == Райондун атактуу инсандары == * [[Тоголок Молдо]] (1860—1942) — кыргыз акыны. * [[Калый Молдобасанов|Молдобасанов Калый Молдобасанович]] (1929—2006) — композитор. * [[Бейшеналиев Шүкүрбек]] (1928— 2000) — жазуучу. * [[Муса Баетов]] (1902— 1949) — ырчы, обончу. * [[Тайлак баатыр]] (1796-1838). * [[Нурак Абдыракманов]] (1947—2014) — комузчу, күүчү. * [[Жутакеев Абылкасым]] (1888—1931) — акын. == Булактар == {{Булактар}} {{Кыргызстандын райондору}} [[Категория:Ак-Талаа району| ]] 54it86qdomigseefs976oaxqh8qhn58 652341 652340 2026-09-11T12:52:01Z Artelow 2286 652341 wikitext text/x-wiki {{Административдик бирдик |Түс1 = {{Түс|Кыргызстан}} |Кыргызча аталышы = Ак-Талаа району |Расмий аталышы = |Герб = Ак-Талаа району.svg |Желек = |Гербдин көлөмү = |Желектин көлөмү = |гербдин чечмелениши = |Желектин чечмелениши = |Өлкө = [[Кыргызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгээл = |CoordScale = |Гимн = |Статус = район |Курамына кирет = [[Нарын облусу]] |Курамына алат = |Борбору = [[Баетов]] |Чоң шаар = |Ири шаарлары = |Негизделген = [[2-сентябрь]] [[1936-жыл]] |Жоюлушу = |Областка карайт = [[Нарын облусу]] |Башчысынын аталышы2 = Аким |Башчысы = Камчыбеков Мирлан Мамырбекович |ИДП = |ИДП жылы = |ИДП оруну = |ИДП киши баашына = |ИДП калк санынана жараша = |Тили =[[кыргыз тили]] |Тилдери = |Калкы = 34 141 адам<ref name="Калк"/> |Катталган жылы = 2021 |Калк боюнча пайызы = |Оруну = |Жыштыгы = |Калк боюнча орду = |улуттук курамы = 99,9% - [[кыргыздар]] |Диний курамы = 99,9% - [[ислам]] |Аянты = 7266 |Аянты боюнча пайызы = |Аянт боюнча орду = |Максималдык бийиктиги = |Орточо бийиктиги = |Минималдык бийиктиги = |Кеңдиги = |Узактыгы = |Карта = Kyrgyzstan_Ak-Talaa_Raion.png |Картанын көлөмү = |Адм. бирдиктин картасы = |Адм. б-тин картасынын көлөмү = |Саат поясы = [[UTC+06:00]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коду = 996 03537 |Интернет-домен = |Автомобилдик номерлердин коду = |Почта индекси = 722640 |Commonsтогу түрмөк = |Эскертүү = |Сайты=https://ak-talaa.gov.kg/}} '''Ак-Талаа району''' ― [[Нарын облусу|Нарын облусундагы]] район. Административдик борбору ― [[Баетов кыштагы|Баетов айылы]]. Райондо 13 [[айыл аймагы]] бар. Ак-Талаа району Нарын облусундагы административдик бирдик катары 1936-жылдын 2-сентябрында уюшулган<ref>{{Cite web|title=Enrin.grida.no|url=http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm|accessdate=2012-12-04|archivedate=2009-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802180521/http://enrin.grida.no/htmls/kyrghiz/soe2/english/map/map3.htm}}</ref>. Район чыгышынан [[Нарын району]], түндүгүнөн [[Жумгал району]], түндүк-чыгышынан [[Кочкор району]], батышынан Чаар-Таш ([[Ак-Шыйрак тоо кыркасы|Ак-Шырак]] тоо кыркасы аркылуу [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад обласунун]] [[Тогуз-Торо району]], түштүгүнөн [[Байбиче-Тоо|Байбиче]] тоосу аркылуу [[Ат-Башы району]], түштүк-батышынан [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Өзгөн району]] менен чектешет. Райондун аянты 7266 км² түзүп, Нарын облусунун аянтынын 14,2% ээлейт. Райондун аймагы 13 айыл өкмөтүнө бөлүнгөн. Ак-Талаа районунун жана [[Баетов айыл аймагы|Баетов айыл аймагынын]] административдик борбору [[Баетов (Ак-Талаа району)|Баетов айылы]]. == Тарыхы == Район 1936-жылга чейин Ак-Талаа Тогуз-Торо райондору биригип, Тогуз-Булак району деп аталып, райондун борбору Дөрбөлжүн айылы болгон<ref name=":4">[https://ak-talaa.gov.kg/rajon-tuuraluu/rajondun-taryhy/ Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясы. Райондун тарыхы]</ref>. Райондо Ак-Талаа, Тогуз-Торо, Мыкаачы айылдык кеңештери түзүлгөн<ref name=":4" />. Ак-Талаа айылдык кеңешине Байгөнчөк, Үгүт, Ак-Тал, Ак-Кыя, Көк-Жар, Жаңы-Талап, Тогуз-Булак, Кара-Булуң, Кызыл–Эмгек, Чоң-Арык, Көк-Ой, Көлмө, Жогорку-Май, Тилектеш, Кызыл-Жылдыз, Кайкалак айылдары  кирген. Мыкаачы  айылдык кеңешине Ичке-Суу, Кара-Суу, Терек, Дөрбөлжүн, Келте-Чап, Жаңы-Тилек, Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Кара-Жар, Саз, Өзгөрүш, Коңорчок, Бел-Кырчын, Жерге-Тал, Съезд, Кош-Дөбө айылдары кирген<ref name=":4" />. Тогуз-Тороодогу айыл кыштактар Тогуз-Тороо айылдык кеңешине караган<ref name=":4" />. Ак-Талаа айылдык кеңешинин атынан Ак-Талаа району деген аталыш менен өз алдынча район катары 1936-жылы 2-сентябрда уюшулган<ref name=":4" />. === Тарыхый жерлери === Район тарыхый эстеликтерге бай. Алардын катарына б.з.ч. коргондор тобу, [[Шырдакбек чеби|«Шырдакбектин чеби»]]<ref>[https://kyrgyzmedia.kg/shyrdakbektin-chebi-zhogolup-ket-korkunuchunda-turgan-estelikterdin-biri/?ysclid=lxaf1604fc70905778 Шырдакбектин чеби жоголуп кетүү коркунучунда турган эстеликтердин бири.]</ref>, «Чолок-Коргон»,[[Куртка чеби|«Куртка чеби»]] , [[Тайлак баатырдын күмбөзү|«Тайлак баатырдын күмбөзү»]], «Арап өлгөн» бели,[[Тоголок Молдо|Тоголок молдонун мектеби]] жана XVI-IX кылымдарга таандык болгон күмбөздөрүнүн топтому кирет. Соң-Көлдөгү тарыхый эстеликтер - [[«Манастын» географиясы|«Манастын таштулгасы»]], [[Аккуланын мамысы|«Ак-куланын мамысы»]]<ref>[https://saat.kg/2016/04/18/kyrgyzstandy-d-jn-g-taanytkan-taryhyj-murastar/ Кыргызстанды дүйнөгө тааныткан тарыхый мурастар.]</ref>. == Географисы == === Географиялык абалы === Ак-Талаа району [[Ички Теңир-Тоо|Ички Теӊир-Тоо]], [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортоӊку Нарын өрөөнүндө]] жайгашкан. Райондун түндүк тарабынан [[Молдо-Тоо]], түштүгүнөн Жаман-Тоо, түштүк батышынан [[Фергана тоо тизмеги]] менен курчалган. Деңиз деңгээлинен 1170-4737 м бийиктикте жайгашкан<ref>Ак-Талаа району: Энциклопедия.-Б.:"Учкун", 2006.-248 б. ISBN 9967-428-30-9 </ref>. [[Ак-Талаа (Нарын району)|Ак-Талаа району]] түндүктөн түштүккө кара 99 км, чыгыштан батышка карай 107 кмге созулат. === Рельефи === Ак-талаа району [[Ички Теңир-Тоо]], [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] жайгашкан. Райондун аймагы тоолуу келип, түндүк тарабынан [[Молдо-Тоо]], түштүгүнөн Жаман-Тоо, түштүк батышынан [[Фергана тоо тизмеги]] менен курчалган. [[Нарын дарыясы|Нарын]] дарыясынын куймасы [[Ала-Буга суусу|Ала-Буга]] суусунун боюндагы түзөңдөрдө Орто-Терең сай жана адырлуу чаптар жатат. Ак-Талаа району түштүк бөлүгүнөн Сырт өрөөнү орун алган. Орто-Сырт өрөөнү Ак-Талаа районуна карайт. Өрөөндүн аймагы тоолуу, тоонун капталдары көптөгөн суу өрөөндөрү менен тилмеленген. Деңиз денгээлинен 2700-4500 м бийиктикте жайгашкан Орто-Сырт өрөөнү жайыт чарбасы жагынан мааниси чоң, аянты 121,7 миң гектарды түзөт жана анын ичинен жайытка жарактуу жерлер 54,1 миң гектар жерди ээлейт. Ошондуктан Ак-Талаа бийик тоолуу өрөөндөрү анын ичинен Орто-Сырт өрөөнү райондун субальпылык, альпылык зоналык жайлоо иретинде пайдаланылат. Райондун түндүгүндө [[Соң-Көл өрөөнү|Сон-Көл өрөөнү]] деңиз деңгээлинен 3016 м бийиктикте жайгашкан. Өрөөндүн айланасы жайлоо иретинде пайдаланылат. Тоо кыркаларды таянган бийик бөксөлөрдүн этек жактарында өтө тилмеленген майда дөбөлөр, чаптар жайгашкан. [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясынын]] оң өйүзүндө жана сол өйүзүндө батышты карай чаптуу рельефти кездештирүүгө болот. Чаптардын капталдары тик, жыланач келет. === Климаты === [[Файл:2021-жыл.Кош-Дөбө_айылы_(Ак-Талаа_району)._Айылдын_төмөнкү_бөлүгүнүн_бийиктиктен_көрүнүшү.jpg|thumb|420x420px|[[Кош-Дөбө (Ак-Талаа району)|Кош-Дөбө]] айылындагы жаз]] Өрөөндүн климаттык шарттарынын өзгөчөлүктөрү: биринчиден, анын төмөнкү кеңдиктен алган географиялык ордуна; экинчиден анын түндүк жана түштүгүнөн бийик тоолор-климат бөлгүчтөр менен далдаланып турушу; үчүнчүдөн өрөөндүн таманынан деңиз деңгээлинен абсолюттук бийиктигин жогору б.а. 1500м-2300м бийиктикте жатышына карата шартталган. Климаты дээрлик катаал мүнөзгө ээ. [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] кыш узакка созулуп (4-5 ай), кургак жана суук келет. Кыш мезгили аба ырайынын антициклондук тиби менен мүнөздөлөт. Бул мезгилдерде аймакта жогорку басымдагы аба массасы үстөмдүк кылат. Кышкы узак түндөр, туруктуу ачык, тынч аба ырайы жер бетинин өтө муздашына жана муздак абанын тоо арасындагы өрөөндө топтолуп туруп калышына көмөкчү болот. [[Январь|Январдын]] орточо температурасы -25°C — -30 С, [[Июль|июлдуку]] +20°C — + 25°C. Жылдык жаан-чачыны 200-500мм. Жылдын жылуу мезгилинде абал кескин өзгөрүп, аба ырайы туруксуз жаан-чачындуу боло баштайт. Жалпысынан Ички Тянь-Шань жаан-чачыны жетишсиз мелүүн климаттуу район. Жаан-чачындын көбөйгөн мезгили жаз айларынын аягы жана жай айларына туура келет. Ортонку Нарын ойдунунун вегатациалык мезгили апрель, май, июнь, июль, август, сентябрь айларын камтыйт. Көпчүлүк учурда бул мезгил май айынан, тоолордо июнь айынан башталат. Кээ бир жылдары бул айларда абанын температурасы 0°C дан өтө төмөн түшүп, үшүк жүрүшү байкалат. Өрөөндүн шамал режими туруксуз жана районда, сутка ичинде багытын өзгөртүп турган тоолуу өрөөндө согуучу шамал басымдуулук кылат. Жалпысынан алып караганда өрөөндү, кыш бою чыгыш шамалы көбүрөөк согот, андан кийинки орун батыш шамалына таандык. [[Ортоңку Нарын өрөөнү|Ортонку Нарын өрөөнүндө]] тоо кыркаларынын жана алардын арасындагы өрөөндөрдүн багыттарына жараша тоо-өрөөн шамалдары басымдуулук кылат. === Топурагы === Климатынын кургак болгондугуна байланыштуу чөл, жарым чөл жана талаа ландшафтары кеңири таралган. Боз жана күрөң топурактар басымдуу, топурагы таштактуу келет. === Суу ресурстары (гидрология) === ==== Дарыялары ==== Ири дарыялары [[Нарын дарыясы|Нарын]] жана [[Ала-Буга суусу|Ала-Буга]]. Майда суулары: [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]], [[Коңорчок|Коӊорчок]], [[Жаман-Даван агын суусу|Жаман-Даван]] [[Мазар-Суу, Токтогул району|Мазар]], [[Терек (Ак-Талаа району)|Терек]], [[Ак-Тал]], [[Куртка суусу|Куртка]] ж.б<ref>H. M. Прокопенко. [https://fmm.ru/images/7/74/TMM_1931_Prokopenko.pdf Молодые свинцоворудные процессы в хребте Ак-шийряк в центральном Тянь-Шане] // Труды минералогического института Академии Наук СССР. — 1931. — Т. I. — С. 69—89.</ref>. ==== Көлдөрү ==== ===== Соң-Көл ===== {{Негизги макала|Соң-Көл}}Соң-Көл — Ак-Талаа районунун ири көлү, ал райондун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 3016 метр бийиктикте жайгашкан. Аянты 278 км² узундугу 29 км туурасы 18 км ге барабар (Кыргызстанда аянты боюнча [[Ысык-Көл|Ысык -Көлдөн]] кийинки экинчи көл). Суунун көлөмү 2,64 км3, орточо тереӊдиги 9,2 метр, эң терең жери 13,2 метр, көлдүн чыгыш жагы тайыз 4—5 м болуп, түбү тегиз. Соң-Көлгө 18 суу куят. Эң ири куймалары [[Ак-Таш|Ак-Таш,]] [[Жаман-Эчки мөңгүлөрү|Жаман-Эчки]], Өзбек, [[Кара-Кече, агын суу|Кара-Кече]], [[Куртка суусу|Куртка]], [[Таш дөбө көрүстөнү|Таш-Дөбө]], [[Кум-Бел көмүр кени|Кум-Бел]], Кумдуу суулары. Соң-Көлдөн [[Кажырты|Кажырты суусу]] агып чыгат. Көлдүн пайда болушу орто эсеп менен 4000 жылга барабар. Суунун температурасы жайында 11°C — 12°C, кышында 3°C градустан ашпайт. Кышында көлдүн бетинде тоңгон муздун калыңдыгы 1 метрге чейин жетет. Суу агып чыгып тургандыктан суунун деңгээли анча өзгөрбөйт. Суунун тунуктугу 7 метр жана тузсуз гидрокарбанаттуу сульфаттуу-кальцийлүү суулардын түрүнө кирет<ref>[https://www.orexca.com/rus/kyrgyzstan/rivers_lakes.htm Кыргызстандын дарыялары жана көлдөрү.]</ref>. === Флорасы и фаунасы === [[Файл:Ак-Талаа_районундагы_жай.jpg|left|thumb|320x320px|Тоо өсүмдүктөрү. Ак-Талаа району.]] Боз топурактуу жерлеринде [[шыбак]], эрмен, кара бүргөн, тоолуу бөлүгүндө [[бетеге]] өсөт. Түзөңдөрдө жана чөл, жарым чөл тектирлерде шыбак-эфемер өсүмдүктөрү басымдуу келет. Топурагы агыш коңур жана бозомтук күрөң. Чаптуу жерлерде өсүмдүктөр өтө сейрек. Өрөөндүн батыш жагында жана [[Алабуга өрөөнү|Алабуга өрөөнүндө]] таш шагылдуу жерлеринде тикендүү куурай кезигет<ref name=":0">[https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/biom/lib/article/ionov-rastitelnyi-mir-kyrgystana.pdf Кыргызстандагы өсүмдүктөр дүйнөсү.] «Горы Кыргызстана». Бишкек: «Технология», 2001.- С.121-138.</ref>. Ойдуңдун рельефинин татаал болушу мындагы өсүмдүктөр дүйнөсүнүн ар түрдүүлүгүнө алып келген. Өсүмдүктөр климаттык, экологиялык факторлорго байланыштуу түрдүү абсолюттук бийиктиктерде, бийиктик жана алкактуулук закон ченемдүүлүгүнө ылайык жайгашкан. Ойдуңдун кескин кургак континенттик климаты чөл тибиндеги өсүмдүктөрдүн таралышына алып келген. Чөл өсүмдүктөрү өрөөндөрдө жана тоо этектеринде, ошондой эле бийик тоо беттеринде да өсөт. Чөл өсүмдүктөрүнүн ичинен кеңири тараганы шыбактуу чөптөр.Шыбак менен бирге жылтыркан, боз терескен жана көп жылдык бадал сымалдар кездешет<ref name=":0" /><ref name=":1">Лазьков Г.А., Султанова Б.А. [https://info.undp.org/docs/pdc/Documents/KGZ/00085844_Flora_Cadastre_Rus.pdf Кадастр флоры Кыргызстана]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сосудистые растения. Б.:2014 - 126 стр. ISBN 978-9967-11-427-2</ref>. Кыртышты, нымды сактоо ролдору, капталдардагы ар кандай гравитациялык процесстерге туруштук берүү жана рекреациялык мааниси жагынан өзгөчө орунда турган өсүмдүктөрдүн түркүму токойлор болуп саналат. Райондун аймагында арчалуу токойлордун басымдуу бөлүгү Ички Тянь-Шандын бир далай аймактарында кездешет. 3000 метрге жакын бийик капталдарда, күнөстүү беттерде арчалардын жапалак формалары кездешет. Арча менен кошо токойлуу тилкелерге тиешелүү бадалдар (бөрү карагат, ит мурун, шилби, ж.б.) жана шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. Шалбаалар жапалак ачалардын топтору менен аралаш таралган<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Өрөөндө карагай, [[арча]], сейрек арча, [[терек]], [[Талдар|талдан]] турган токойлор бар. Тоолу аймактарында карагай токойлору башка токойлорго караганда көбүрөөк кездешет. Райондун аймагында жаныбарлардын өтө сейрек кездешкен түрлөрү тоо текеси, [[илбирс]], [[Бөрү|карышкыр]], суур, кашкулак, майда кемирүүчүлөрдүн түрлөрү кездешет<ref name=":2">Челпакова Ж. М. [https://www.osce.org/files/f/documents/f/8/80510.pdf Животный мир Кыргызстана] (Кыргызстандагы жаныбарлар дүйнөсү) / Ж. М. Челпакова, А. Т. Давлетбаков, Л. А. Кустарёва. — Б.: «Аль салам», 2011. — 264 с. ISBN 978-9967-435-96-4</ref>. Ошондой эле көпөлөктөрдүн өтө сейрек кездешкен түрлөрү да бар<ref name=":2" />. Соң-Көлдө балыктардын ондон ашык түрү бар. Ошондой эле ар кандай маалыматтар боюнча көлдө канаттуулардын 41ден 69га чейин түрү байырлашат. Ошондой эле сууга жакын жашаган канаттуулардын 52 түрү аныкталган<ref name=":2" /><ref>[https://web.archive.org/web/20110818184143/http://iucnca.net/inforeserve588 Соң-Көлдүн фаунасы.]</ref>. === Жайлоолору === [[Арпа өрөөнү|Арпа]], [[Орто-Сырт өрөөнү|Орто-Сырт]], [[Бычан, суусу|Бычан]], [[Соң-Көл өрөөнү|Соӊ-Көл]], Ат-Кулак. === Кен байлыктары === [[Файл:Жерге-Тал_айылы._(Ак-Талаа_району)_2.jpg|thumb|320x320px|Чоң-Туздун [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]] айылы тараптан көрүнүшү]] Ак-Талаа районунун аймагында отун-энергетикалык ресурстардын ири жана түрдүү запастары бар. Алар: [[мунай]] жана жаратылыш газы, традициялык эмес кайрадан калыбына келүүчү энергия булактары. Бирок алардын колдонуу деңгээли өтө эле төмөн абалда калууда. Райондо Ак-Сай жана Турук аз күлдүү [[Ташкөмүр|таш көмүр]] кендери белгилүү. [[Фарфор]], [[фаянс]], [[Керамика|карапа]] буюмдарын жана [[Кыш (курулуш материалы)|кыш]] жасоого колдонулган [[Чопо|чопонун]] да кендери кездешет. Райондо мунай жана газ чыгуучу жерлер райондун [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]], [[Коңорчок]], Кайкалак аймактарында жайгашкан. Бирок нефть менен газ кендери бар жерлердин геологиялык, геофизикалык изилдөөлөрү начар жүргүзүлгөн. [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]] айылынын Май-Булак аймагында 1980-жыдарга чейин геологиялык чалгындоо иштери жүргүзүлүп турган, бирок СССРдин тарашы менен бул иштер аягына чыкпай токтоп калган. Асыл жана кооз таштар райондун Жаман-Даван аймагында кездешет. Алар [[циркон]], [[сапфир]], [[оникс]], [[яшма]], [[агат]], [[арагонит]], [[родонит]], [[берилл]] жана башка кооз таштар. Туздун кендери [[Үгүт (айыл)|Үгүт]], Бөйрөк-Туз аймактарында жана Кош-Дөбөнүн «Чоң-Туз» аймагында жайгашкан.Мында туздун катмары чопонун катмары менен аралышып, калыңдыгы 10-12 метрге чейин жетет. Райондун аймагында минералдуу жана ысык суулардын булак түрүндөгү өзү чыккан жерлери бар. Алардын катарына [[Үгүт (айыл)|Үгүт]], Бычан минералдык суусу кирет. Бул сууларды райондун жергиликтүү калкы дарылануу үчүн пайдаланат. == Калкы == Калктын саны ― 35 165 киши (2026-жылдын башына карата)<ref>[https://stat.gov.kg/kg/statistics/naselenie/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын туруктуу калкынын саны]</ref>, 30тан ашык уруулардын өкүлдөрү жашайт. Райондо Нарын облусунун калкынын 12,3% ти жашайт. Ак-Талаа районунун калкынын санынын өзгөрүшүнө миграциялык процесстер өтө чоң таасирин берип жатат. Акыркы он жылдыкта райондун калкы өтө жай темпте өскөн. === Жыныстык жана курактык түзүмү === Ак-Талаа районунун негизги өзгөчөлүгү болуп калктын курамындагы эркектердин көптүгү болуп саналат. Эркектердин саны аялдарга караганда (1000 аялга 1002 эркек туура келет) көп<ref name="Калк">[http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаарчаларынын, айыл аймактарынын жана айылдарынын калкынын саны (2021-ж. башында айыл өкмөттөрү берген маалымат боюнча)]</ref>. Жаш курагы боюнча эмгекке чейинки курактагылар (0-15) калктын жалпы санынын 37,5 % түзөт. Калктын эмгекке жарамдуу курамы 50,5% түзөт<ref name="Калк" />. === Этникалык курамы === Райондун калкы бир улутуу. Негизинен бул аймакта кыргыздар калктын жалпы санынын 99,9 % түзөт. Башка улуттардан өзбектер, тажиктер, орустар, татарлар, түрктөр жана башка улуттар аз санда же болбосо жокко эсе<ref name="Калк" />. == Экономикасы == Районудун экономикасы негизинен айыл чарбасына жана мал чарбасына негизделген. Ири өнөр-жай объектери жок, айылдарында кичи ишканалар жана эл аралык уюмдардын атайын долбоорлору аркылуу каржыланган чакан коммерциялык тама-аш азыктарын жана салттуу буюмдарды даярдаган чакан топтор бар. Акыркы жылдары туризм багыты да жандана баштады. === Мал чарбасы === [[Файл:2023-жыл._Кош-Дөбө_айылы_(Ак-Талаа_району)._Колдо_кармалган_малдардын_төл_учуру.jpg|thumb|428x428px|Колдо кармалган малдардын төл учуру.]] Райондун негизги чарбачылыгы мал чарбасы болуп саналат. Ак-Талаа району Нарын облусу гана эмес, республиканын ири мал чарба району болуп эсептелет<ref>[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/721624 Кыргызстанда үй-чарбаларында мал-чарбачылыктын өнүгүүсү.]</ref>. Ак-Талаа районунун аймагында табигый жайыттардын, өзгөчө кургак талаалуу жана жарым чөлдүү жайыттардын кеңири болушу илгертеден бери эле айыл чарбасында кой чарбасынын басымдуу болушуна шарт түзгөн. Кой чарбачылыгында уяң жүндүү кой басымдуулук кылат. Жайкысын койдун көпчүлүгү жайлоолордо багылып келет. Табигый жайыттын негизги бөлүгүн Орто-Сырттын жана Жогорку Нарын сууларынын алабындагы Ала-Бел, Ак-Шыйрак, Тарагай, Кара-Сайдагы жана башка жайыттар түзөт. Ак-Талаа районунун малы Сон-Көл, Бычан, Орто-Сырт кыштоолорунда, Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүндө кыштайт. Райондо «Орто-Сырт» асыл тукум мал өстүрү чарбасы, Терек үрѳнчүлүк чарбасы жана 2009-жылдын көрсөткүчү боюнча 781 фермердик дыйкан чарбалары катталган. Фермердик дыйкан чарбаларында 2009 жылы 103269 баш кой, 14269 баш мүйүздүү ири мал, 11790 баш жылкы, 60 топоз, 25846 миң үй канатуулары болгон. === Айыл чарбасы === Ак-Талаа районунун экономикасында айыл чарба тармагы негизги орунду ээлейт. Райондо айыл чарбага жарактуу жери 2009-жылдын башына 389,2 миң га (райондун аймагынын 60,6%) түзгөн. Ойдуңдун таманындагы түздүктүү жерлер дыйканчылыкта пайдаланылат. Анда негизинен тоют өсүмдүктөрү [[беде]], [[эспарцет]], тоюттук [[жүгөрү]], [[дан эгиндери]]: [[арпа]], [[буудай]], [[сулу]] жана жашылча жемиштер: [[Картөшкө|картошка]], [[пияз]], [[сабиз]], [[керем]] ж.б. эгилет. Тоо капталдарын айылдардагы малдарды кезүү менен кайтарууда колдонушат. Негизинен өрөөндүн рельефи өтө татаал, бийик тоолуу келип, табигый шарттарына да чарбачылыка да чоң таасир тийгизет. === Өнөр жайы === Өнөр жайынын өнүгүшү боюнча Ак-Талаа району азырынча республиканын ошондой эле Нарын облусунун калган бөлүктөрүнөн артта турат. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 5,4 % берет<ref name=":3">{{Cite web |title=Производство основных видов продукции животноводства по территории Кыргызской Республики на 1 марта 2024 г. |url=https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/1768/ |accessdate=2024-06-11 |archivedate=2024-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240611141302/https://stat.gov.kg/kg/statistics/download/operational/1768/ }}</ref>. Өнөр жайынын негизги тармактары: отун-өнөр жайы, тамак-аш, ун жана жем тартып чыгаруу болуп саналат. Райондо Турук көмүр кени бар. Турук көмүр кени 10100 тонна көмүр өндүрөт. Көмүрдү казып алуунуну эң жогорку деңгээли 2000-жылга туура келип, ал жылы 206,5 миң тонна казылып алынган. Акыркы беш жылда жылына орточо 160,0 миң тоннадан көмүр казылып алынып жатат. === Жеңил өнөр жайы === Ак-Талаа районунун борбору Баетов айылында чакан кийим тигүү, турмуш-тиричилик комбинаттары, бут, кийим тигүүчү цехтер болгон. Азыркы учурда жеңил өнөр жай бат темп менен өнүгүп, райондун баардык айылдарында чакан тигүү цехтери ачылууда<ref>[https://stat.kg/media/files/a4c09cd7-d52e-4df9-8162-6895ac4e8b56.doc Объем промышленной продукции по видам экономической деятельности Ак-Талинского района за январь 2024 г.]</ref>. === Тамак аш өнөр жайы === Ак-Талаа районунда өнөр жайдын эң маанилүү жана жакшы өнүккөн тармагына тамак- аш өнөр жайы кирет. Райондун борбору Баетов айылында нан бышыруучу, сүт иштетүүчү майда ишканалар бар. Ак-Талаа районунда тамак-аш өнөр жайынын тармагы болуп саналган 70 тен ашкан тегирмен калкка кызмат көрсөтүүдө<ref name=":3" />. === Туризм === Райондо, экологиялык таза улуттук тамак- ашты, уникалдуу туристтик ресурстарды, кооз табияты көрүүгө болот. Аймактагы түбөлүк мөңгүлөр, тоо капчыгайлары, ашуулар, тарыхый эстеликтер, трекинг, атчан жана жөө жүрүштөр, этнографиялык жана тоо туризмин, тоо сууларында рафтинг менен агуу сыяктуу туризм түрлөрү жаңыдан жандана баштады. == Административдик-аймактык түзүлүшү == {{Кошумча караңыз|Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү}} {{Ак-Талаа районунун картасы}} Райондо 13 [[айыл аймагы]] жана алардын курамына кирген 19 айыл бар<ref name="Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору">[http://stat.kg/media/files/21f93e4d-9418-433e-aed9-ecb28d70ef5a.doc Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору, 11.05.2021]</ref>: * [[Ак-Тал айыл аймагы]]: [[Ак-Тал]] (борбору); * [[Ак-Чий айыл аймагы]]: [[Ак-Чий (Ак-Талаа району)|Ак-Чий]] (борбору), [[Жаңы-Тилек]]; * [[Баетов айыл аймагы]]: [[Баетов (Ак-Талаа району)|Баетов]] (борбору), [[Кайыңды-Булак (айыл)|Кайыңды-Булак]]; * [[Терек айыл аймагы]]: [[Терек (Ак-Талаа району)|Терек]] (борбору), [[Орто-Сырт]]; * [[Кара-Бүргөн айыл аймагы]]: [[Кара-Бүргөн]] (борбору); * [[Коңорчок айыл аймагы]]: [[Коңорчок]] (борбору); * [[Жерге-Тал айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал айыл аймагы]]: [[Чолок-Кайың]] (борбору), [[Жерге-Тал (Ак-Талаа району)|Жерге-Тал]]; * [[Кош-Дөбө айыл аймагы]]: [[Кош-Дөбө (Ак-Талаа району)|Кош-Дөбө]] (борбору); * [[Кызыл-Белес айыл аймагы]]: [[Кадыралы (айыл)|Кадыралы]] (борбору); * [[Жаңы-Талап айыл аймагы]]: [[Жаңы-Талап (Ак-Талаа району)|Жаңы-Талап]] (борбору); * [[Тоголок-Молдо айыл аймагы]]: [[Кара-Ой (Ак-Талаа району)|Кара-Ой]] (борбору); * [[Көк-Жар айыл аймагы (Ак-Талаа району)|Көк-Жар айыл аймагы]]: [[Ак-Кыя (Ак-Талаа району)|Ак-Кыя]] (борбору), [[Көк-Жар (Ак-Талаа району)|Көк-Жар]]; * [[Үгүт айыл аймагы]]: [[Үгүт (айыл)|Үгүт]] (борбору), [[Байгөнчөк]]. == Райондун атактуу инсандары == * [[Тоголок Молдо]] (1860—1942) — кыргыз акыны. * [[Калый Молдобасанов|Молдобасанов Калый Молдобасанович]] (1929—2006) — композитор. * [[Бейшеналиев Шүкүрбек]] (1928— 2000) — жазуучу. * [[Муса Баетов]] (1902— 1949) — ырчы, обончу. * [[Тайлак баатыр]] (1796-1838). * [[Нурак Абдыракманов]] (1947—2014) — комузчу, күүчү. * [[Жутакеев Абылкасым]] (1888—1931) — акын. == Булактар == {{Булактар}} {{Кыргызстандын райондору}} [[Категория:Ак-Талаа району| ]] 0vimkzhzjjvgb14w9h5e1v8xj07h9ef 0 38742 652346 536898 2026-09-11T13:04:19Z Artelow 2286 652346 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы =Шаар |кыргызча аталышы = Баткен |расмий аталышы = |сүрөт = Osh-Batken-Razzakov (Isfana) road in Razzakov (Isfana).jpg |сүрөт ачыктамасы = Ош-Баткен-Раззаков жолу. |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Batken city.png |желек = Flag of Batken.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 70 |желектин туурасы = 150 |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 03|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 70|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Баткен облусу |таблицадагы облус = |район түрү = Административдик борбор{{!}}Админ. борбор |район = Баткен району |таблицадагы район = |коомдун түрү = Баткен облусу{{!}}Баш ийгени |коом = Баткен облусу{{!}}Облустук денгээлдеги шаар |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = [[Кызыл-Жол]]<br>Чынар-Бак<br>[[Базар-Башы]]<br>Ак-Таш<br>Кызыл-Дөң<br>Бак-Сарай<br>Чет-Булак<br>[[Булак-Башы (Баткен)|Булак-Башы]] |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Имамназар Бурканов |негизделген күнү = 1934 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |макамдын берилиши = 2000 |аймагы = 51,8 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1036 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 29 579<ref name="Perep2009">[http://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ Кыргыз Республикасынын Улуттук Статистика Комитети. Баткен облусу.]</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = 234 |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 99,0%<br>башкалар — 1,0% |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 (шаардык 3254) |почта индекси = 720105 |почта индекстери = |автоунаа коду = 03 |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Batken |сайты = batkenshaary.kg |сайтынын тили =ky |сайттын аталышы 2 = Сайты |сайты 2 =batken-meria.gov.kg |сайтынын тили 2_2 =ky |сайтынын тили 2_3 =ru }} '''Баткен''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] шаар. [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] жана [[Баткен району|Баткен районунун]] административдик борбору. Калкы — 27 730 киши (2021-жылдын башына). == Тарыхы == Баткен айылы 1934-жылы апрелде [[Баткен району|Баткен районунун]] район борбору катары негизделген. 1999-жылы [[Ош облусу|Ош облусунун]] үч батыш районундагы [[Баткен окуясы|согушчандардын]] бир катар [[Баткен окуясы|чабуулдарынан]] кийин бул жерлерди башкарууну жакшыртуу максатында [[Баткен облусу]] түзүлүп, анын административдик борбору Баткен шаары болгон. Ушул окуялардан кийин 2000-жылы Баткен айылына шаар макамы берилип, анын биринчи мэри болуп Мамасыдык Султанов дайындалган. Айылдын калкы 2000-жылы 10987 болгон. 2001-жылы шаарга үч шаар четиндеги айыл кошулган. 2022-жылдын сентябрь айында шаардын айланасында [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|чек ара чатактар]] болгон. == Географиясы == [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүк-батышында, [[Ош (Кыргызстан)|Ош]] шаарынан болжол менен 240 км алыстыкта жайгашкан. Шаардын жалпы аянты 5180 га. Шаардын жеке аймагы (үлүш участкаларын кошпогондо) 1143 га. Айыл-чарбасы үчүн 4037 га, анын ичинде 1 106 га — дыйкан-чарба үлүштөрү, алардын 918 га—сугат; 393 га—ФПС жерлери, анын ичинде 316 га — сугат; 27 га— айдоо ; 111 га—шаардыктардын үлүш участкалары жана 2400 га жайлоо. Шаардын администрациясына караштуу жерлер 205 км² түзөт. Анын ичинен 51,8 км² шаар аймагы, калган 153 км² үч шаар четиндеги айыл аймактары(алардын ичинен эң чоңу 6378 киши калкы бар Кызыл-Жол айылы), баары биригип 11 925 киши <ref name="Perep2009"/>. Шаар администрациясына караштуу жерлерде 19 765 адам жашайт. == Административдик-аймактык түзүлүшү == Административдик-аймактык түзүлүшү боюнча шаар 6 кварталга бөлүнгөн — Аэропорт, Базар-Башы, Булак-Башы, Келечек, Кызыл-Дөң жана Кызыл-Жол. == Булактар == {{Булактар}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] fj7qstmw2m07vu5c677jqwaa1earfgl 652376 652346 2026-09-11T13:26:51Z Artelow 2286 /* Географиясы */ 652376 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы =Шаар |кыргызча аталышы = Баткен |расмий аталышы = |сүрөт = Osh-Batken-Razzakov (Isfana) road in Razzakov (Isfana).jpg |сүрөт ачыктамасы = Ош-Баткен-Раззаков жолу. |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Batken city.png |желек = Flag of Batken.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 70 |желектин туурасы = 150 |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 03|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 70|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Баткен облусу |таблицадагы облус = |район түрү = Административдик борбор{{!}}Админ. борбор |район = Баткен району |таблицадагы район = |коомдун түрү = Баткен облусу{{!}}Баш ийгени |коом = Баткен облусу{{!}}Облустук денгээлдеги шаар |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = [[Кызыл-Жол]]<br>Чынар-Бак<br>[[Базар-Башы]]<br>Ак-Таш<br>Кызыл-Дөң<br>Бак-Сарай<br>Чет-Булак<br>[[Булак-Башы (Баткен)|Булак-Башы]] |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Имамназар Бурканов |негизделген күнү = 1934 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |макамдын берилиши = 2000 |аймагы = 51,8 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1036 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 29 579<ref name="Perep2009">[http://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ Кыргыз Республикасынын Улуттук Статистика Комитети. Баткен облусу.]</ref> |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = 234 |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 99,0%<br>башкалар — 1,0% |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 (шаардык 3254) |почта индекси = 720105 |почта индекстери = |автоунаа коду = 03 |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Batken |сайты = batkenshaary.kg |сайтынын тили =ky |сайттын аталышы 2 = Сайты |сайты 2 =batken-meria.gov.kg |сайтынын тили 2_2 =ky |сайтынын тили 2_3 =ru }} '''Баткен''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] шаар. [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] жана [[Баткен району|Баткен районунун]] административдик борбору. Калкы — 27 730 киши (2021-жылдын башына). == Тарыхы == Баткен айылы 1934-жылы апрелде [[Баткен району|Баткен районунун]] район борбору катары негизделген. 1999-жылы [[Ош облусу|Ош облусунун]] үч батыш районундагы [[Баткен окуясы|согушчандардын]] бир катар [[Баткен окуясы|чабуулдарынан]] кийин бул жерлерди башкарууну жакшыртуу максатында [[Баткен облусу]] түзүлүп, анын административдик борбору Баткен шаары болгон. Ушул окуялардан кийин 2000-жылы Баткен айылына шаар макамы берилип, анын биринчи мэри болуп Мамасыдык Султанов дайындалган. Айылдын калкы 2000-жылы 10987 болгон. 2001-жылы шаарга үч шаар четиндеги айыл кошулган. 2022-жылдын сентябрь айында шаардын айланасында [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|чек ара чатактар]] болгон. == Географиясы == [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түштүк-батышында, [[Ош (Кыргызстан)|Ош]] шаарынан болжол менен 240 км алыстыкта жайгашкан. Шаардын жалпы аянты 5180 га. Шаардын жеке аймагы (үлүш участкаларын кошпогондо) 1143 га. Айыл-чарбасы үчүн 4037 га, анын ичинде 1 106 га — дыйкан-чарба үлүштөрү, алардын 918 га—сугат; 393 га—ФПС жерлери, анын ичинде 316 га — сугат; 27 га— айдоо ; 111 га—шаардыктардын үлүш участкалары жана 2400 га жайлоо. Шаардын администрациясына караштуу жерлер 205 км² түзөт. Анын ичинен 51,8 км² шаар аймагы, калган 153 км² үч шаар четиндеги айыл аймактары(алардын ичинен эң чоңу 6378 киши калкы бар Кызыл-Жол айылы), баары биригип 11 925 киши <ref name="Perep2009"/>. Шаар администрациясына караштуу жерлерде 19 765 адам жашайт. === Климаты === {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Баткендин | Булак = Погода и климат<ref>[https://www.pogodaiklimat.ru/weather.php?id=38608 Погода и климат. Климат мира. Баткен]</ref> | Үчт_ор = -1.5 | Үчт_ор_ж-ч = 68 | Бир_ор = 0.8 | Бир_ор_ж-ч = 64 | Жал_ор = 6.5 | Жал_ор_ж-ч = 58 | Чын_ор = 13.6 | Чын_ор_ж-ч = 51 | Буг_ор = 18.6 | Буг_ор_ж-ч = 46 | Кул_ор = 23.5 | Кул_ор_ж-ч = 38 | Тек_ор = 25.8 | Тек_ор_ж-ч = 37 | Баш_ор = 24.2 | Баш_ор_ж-ч = 39 | Аяк_ор = 18.8 | Аяк_ор_ж-ч = 44 | Тог_ор = 12.3 | Тог_ор_ж-ч = 53 | Жет_ор = 5.8 | Жет_ор_ж-ч = 62 | Беш_ор = 0.5 | Беш_ор_ж-ч = 69 | Жыл_ор = 12.4 | Жыл_ор_ж-ч = 52 | Үчт_ор_мин = -5.3 | Үчт_ор_макс = 3.2 | Бир_ор_мин = -3.2 | Бир_ор_макс = 5.8 | Жал_ор_мин = 1.8 | Жал_ор_макс = 12.1 | Чын_ор_мин = 8.1 | Чын_ор_макс = 19.8 | Буг_ор_мин = 12.4 | Буг_ор_макс = 25.1 | Кул_ор_мин = 16.5 | Кул_ор_макс = 30.5 | Тек_ор_мин = 18.6 | Тек_ор_макс = 33.1 | Баш_ор_мин = 16.8 | Баш_ор_макс = 31.8 | Аяк_ор_мин = 11.7 | Аяк_ор_макс = 26.8 | Тог_ор_мин = 6.2 | Тог_ор_макс = 19.3 | Жет_ор_мин = 1.1 | Жет_ор_макс = 11.5 | Беш_ор_мин = -3.1 | Беш_ор_макс = 4.8 | Жыл_ор_мин = 7.1 | Жыл_ор_макс = 18.7 | Үчт_а_мин = -26.3 | Үчт_а_макс = 19.5 | Бир_а_мин = -25.8 | Бир_а_макс = 23.4 | Жал_а_мин = -13.5 | Жал_а_макс = 29.8 | Чын_а_мин = -5.0 | Чын_а_макс = 35.0 | Буг_а_мин = 0.2 | Буг_а_макс = 38.0 | Кул_а_мин = 7.1 | Кул_а_макс = 41.2 | Тек_а_мин = 10.5 | Тек_а_макс = 42.5 | Баш_а_мин = 6.2 | Баш_а_макс = 40.0 | Аяк_а_мин = -1.0 | Аяк_а_макс = 36.5 | Тог_а_мин = -6.8 | Тог_а_макс = 32.2 | Жет_а_мин = -18.2 | Жет_а_макс = 26.0 | Беш_а_мин = -22.5 | Беш_а_макс = 21.0 | Жыл_а_мин = -26.3 | Жыл_а_макс = 42.5 | Үчт_суу = 18 | Бир_суу = 22 | Жал_суу = 29 | Чын_суу = 33 | Буг_суу = 25 | Кул_суу = 12 | Тек_суу = 6 | Баш_суу = 4 | Аяк_суу = 6 | Тог_суу = 15 | Жет_суу = 18 | Беш_суу = 19 | Жыл_суу = 207 }} == Административдик-аймактык түзүлүшү == Административдик-аймактык түзүлүшү боюнча шаар 6 кварталга бөлүнгөн — Аэропорт, Базар-Башы, Булак-Башы, Келечек, Кызыл-Дөң жана Кызыл-Жол. == Булактар == {{Булактар}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары]] aa39uv5e4x449dkid3hz4wiqksdiq72 0 41506 652360 651524 2026-09-11T13:10:53Z Artelow 2286 652360 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы =Кара-Балта |расмий аталышы = |сүрөт = |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Kara-Balta.svg |желек = Flag of Kara-Balta.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 100 |желектин туурасы = 100 |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 49|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 73|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Чүй облусу |таблицадагы облус = |район = Жайыл району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы ={{өсүү}} 48,811 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |сайты = |сайтынын тили = |макамы=Шаар}} '''Кара-Балта''' – [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Жайыл району|Жайыл районундагы]] шаар, райондун борбору. Чүй өрөөнүндө, Кара-Балта суусунун боюнда, [[Бишкек]] – [[Тараз]] (Казакстан) – [[Ташкент|Ташкен]] (Өзбекстан) автомобиль жолунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 780 м бийикте жайгашкан. Бишкек шаарынан 62 км, облустун борбору [[Токмок]] шаарынан 122 км батыш тарапта. == Тарыхы == V—VIII кылымдарда эле Чүй өрөөнүндө дыйканчылык конуштары пайда болгон<ref>{{Cite web|url=https://suus.kg/ru/places/place/bishkek-chuyskaya-dolina/|title=Бишкек, Чуйская долина|date=2018-06-11|website=Suuslodge|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215154/https://suus.kg/ru/places/place/bishkek-chuyskaya-dolina/|archive-date=2021-05-06|url-status=live|access-date=2024-10-28}}</ref>. Чыңгызхандын баскынынан кийин бўл жерде XIV кылымдан XIX кылымга чейин көчмөн жана малчы уруулар жашашкан. XIX кылымдын башында өлкө Кокон хандыгына баш ийдирилгенден кийин Чүй түздүгүндө чеп курулат. 1774-жылы кыргыздар менен казактардын ортосунда Атаке-Таний бийдин башчылыгында салгылашуу болуп, кыргыздар жеңилип, Талас өрөөнүнөн чегинишкен. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда, 1942-жылы Андерстин поляк армиясынын автоунаа батальондору нацисттик Германияга каршы күрөшүү үчүн Кыргызстандан эвакуациялануудан мурун Кара-Балта шаарында жайгаштырылып, уюштурулган<ref>{{cite web|url=https://wroclaw.ipn.gov.pl/download/89/441936/ARMIAANDERSAdodruku.pdf|title=Tworzenie Armii Polskiej w ZSRS w 1941–1942|website=Instytut Pamięci Narodowej|language=pl|access-date=9 December 2023}}</ref>. ХХ кылымдын 40-50-жылдарында келечектеги шаардын өнөр жайы тез өнүгө баштады<ref>{{YouTube|_Ri4fn1ao-U|Д/ф "Город будущего (Кара-Балта)" реж. Мурат Джергалбаев, 1980 г.}}</ref>. Чоң өнөр жай потенциалынын болушу Кара-Балта поселогу үчүн шаар статусун талап кылган. Ал кезде поселок Калинин районунун (азыркы Чүй облусунун Жайыл району) административдик борбору болгон. Кара-Балта шаарынын статусу Кыргыз КСРинин Жогорку Советинин 1975-жылдын 9-сентябрындагы указы боюнча. Посёлоктун статусун жогорулатуу демилгеси менен 1974-жылы Чүй облусунун Калинин райондук партия комитетинин биринчи катчысы Хасан Камалович Камалов жана райондук советтин аткаруу комитетинин төрагасы Мухаммед Тургунович Ибрагимов республикалык бийликке кат менен чыгышкан. Кыргыз КСРинин Коммунисттик партиясынын Борбордук Комитетинин биринчи катчысы [[Усубалиев Турдакун Усубалиевич|Турдакун Усубалиев]] кайрылууну колдоп, Кара-Балта шаар статусун алган<ref>{{cite web|url=http://limon.kg/news:62998|title=Кара-Балта — один из самых молодых городов Кыргызстана|author=|date=|website=limon.kg|lang=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630161118/http://limon.kg/news:62998|archive-date=2017-06-30|url-status=live|access-date=2020-10-09}}</ref>. == Географиясы == Чүй облусунун батыш бөлүгүндөгү Кыргыз тоо кыркасынын түндүк капталында, [[Бишкек]] шаарынан 62 км алыстыкта, мелүүн кеңдик алкагында жайгашкан. Жердин рельефи – тынч, бийиктик белгилери түштүктөн түндүккө карай бир аз төмөндөйт. Шаарды Кара-Балта дарыясы курчап турат, ал өз атын алган. Темир жол бекети бар. == Калкы == {| class="wikitable" ! colspan="8" |Калктын саны |- ![[:uk:Перепис_населення_СРСР_(1939)|1939]] ![[:uk:Перепис_населення_СРСР_(1959)|1959]]<ref>{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|website=demoscope.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107031302/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php|archive-date=2017-11-07|access-date=2026-08-01}}</ref> ![[:uk:Перепис_населення_СРСР_(1970)|1970]] ![[:uk:Перепис_населення_СРСР_(1979)|1979]] ![[:uk:Перепис_населення_СРСР_(1989)|1989]] !1999<ref>[https://stat.gov.kg/stat.files/census.pdf Итоги Первой национальной переписи населения Кыргызской Республики 1999 года]</ref> !2001 !2009<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.kg/ru/statisticheskie-perepisi/perepis-naseleniya-i-zhilishnogo-fonda-kyrgyzskoj-respubliki-2009-goda/|title=Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года - Статистика Кыргызстана|website=stat.gov.kg|access-date=2026-08-01}}</ref> |- |6651 |{{Көбөйүү}}{{Num|10678}} |{{Көбөйүү}}{{Num|10 844}} |{{Көбөйүү}}{{Num|47 274}} |{{Көбөйүү}}{{Num|53887}} |{{Азаюу}}{{Num|47159}} |{{Азаюу}}{{Num|43531}} |{{Азаюу}}{{Num|37834}} |} == Экономикасы == Кара-Балта Чүй облусунун эң ири өнөр жай борбору болуп саналат, анын өнөр жай продукциясынын 70% чейин камсыз кылат. Тарыхый жактан шаардын экономикалык каркасы советтик мезгилде калыптанган, анын түштүк бөлүгү жабык администрациялык-аймактык түзүлүш (почта кутусу) режиминде иштеген. Бул жерде курамында уран бар руданы кайра иштетүү боюнча Борбордук Азиядагы кубаттуу ишкана – Кара-Балта кен комбинаты (КГРК) жайгашкан. Атайын зонанын түзүлгөн инфраструктурасы шаардын заманбап өнөр жай потенциалына негиз болду. Кара-Балтанын алдыңкы индустриалдык объектиси долбоордук кубаттуулугу жылына 800 миң тонна сырьену түзгөн кытайлык China Petrol Company Zhongda мунайды кайра иштетүүчү заводу болуп саналат. 2024-2026-жылдары Кытайдын Шенси көмүр-химиялык корпорациясынын инвесторлору тарабынан К5 стандарттарындагы жогорку экологиялык отунду өндүрүүнү баштоого жана заводдун базасында масштабдуу өнөр жай паркын түзүүгө багытталган 193,7 миллион АКШ доллары наркындагы мунайды кайра иштетүүчү заводду терең модернизациялоо иштери жүргүзүлгөн<ref>{{cite web|url=https://economist.kg/novosti/2026/05/28/modernizirovannyi-npz-dzhunda-planiruet-probnyi-zapusk-v-oktiabre-2026-goda/|title=Модернизированный НПЗ «Джунда» планирует пробный запуск в октябре 2026 года|date=2026-05-28|website=Economist.kg|url-status=live|access-date=2026-06-07}}</ref>. Ошондой эле шаарда айыл чарба продукциясын кайра иштетүүчү ишканалар жана коомдук тамактануунун өнүккөн коммерциялык тармагы менен көрсөтүлгөн чакан жана орто бизнес сектору өнүккөн. == Окутуму == Кара-Балтада орто, атайын жана жогорку окутумдун өнүккөн көп деңгээлдүү системасы бар. Адистерди кесиптик даярдоо чөйрөсүн төмөнкүлөр түзөт: * И. Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин филиалы (КМТУ); * М. Т. Ибрагимов атындагы Кара-Балта техникалык-экономикалык коллежи (1945-жылдан бери тарыхын жүргүзөт); * Кара-Балта мамлекеттик медициналык коллежи[1]; * Кесиптик лицей. Жалпы орто окутум түзүмү 13 мамлекеттик жалпы окутумдук мектепти жана окутуу кыргыз жана орус тилдеринде жүргүзүлүүчү жеке гимназиялар тармагын камтыйт. Шаарда муниципалдык мектепке чейинки балдар мекемелеринин кеңири тармагы иштейт. == Спорт == Кара-Балта шаарында стадион жана бассейнди камтыган "Манас" комплексине таянган өнүккөн спорттук ички түзүм бар. Шаар футбол, сууда сүзүү, жекеме-жеке күрөш жана улуттук спорттун күчтүү мектептери менен белгилүү. Шаардын спорттук тарыхындагы негизги инсандар: * Сергей Резин (1953-2025) – Кыргыз Республикасынын футбол боюнча эмгек сиңирген машыктыруучусу. Дээрлик 45 жыл бою жергиликтүү футболчуларды даярдоого жетекчилик кылып, 30дан ашык спорт чеберлерин, анын ичинде Кыргызстандын улуттук курама командасынын негизги оюнчулары Антон Землянухин менен Мирлан Мурзаевди тарбиялаган. Узак убакыт бою жергиликтүү "Кара-Балта" футбол клубунун машыктыруучулар штабын жетектеген. * Анатолий Зверев (1937-2020) – Кыргыз Республикасынын сууда сүзүү боюнча эмгек сиңирген машыктыруучусу, Кара-Балта шаарынын ардактуу жараны. Ал "Олимпиец" шаардык спорттук бассейнин түзүүнүн башталышында турган (2021-жылдын октябрында объектке расмий түрдө А. С. Зверевдин ысымы ыйгарылган). Өзүнүн эмгек жолунда көптөгөн республикалык жана эл аралык чемпионаттардын чемпиондорун жана байге ээлерин даярдаган. * [[Гүлжигит Алыкулов]] (туул. 2000) – азыркы Кыргызстандын улуттук курама командасынын алдыңкы футболчуларынын бири. Алыкулов кесипкөй клубдук карьерасын жана Жогорку лигадагы дебютун 2018-жылдын сезонунда "Кара-Балта" ФКнын курамында баштап, 18 беттеште 7 гол киргизген. Региондун спорттук турмушунда улуттук [[көк бөрү]] оюну өзгөчө орунду ээлейт. Кара-Балта жана ага жакын [[Суусамыр өрөөнү|Суусамир өрөөнү]] тартыш чеберлерин даярдоонун таанылган борборлору болуп саналат. Облус республиканын көп жолку чемпиону, Чүй облусунун курама командасынын капитаны жана Кыргызстандын улуттук курама командасынын оюнчусу, Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында өлкөнүн жеңишине зор салым кошкон көрүнүктүү кыргыз улукчусу Майрамбек Рысбековду тарбиялаган. Ошондой эле шаарда эркин жана грек-рим күрөшү, бокс жана каратэ секциялары активдүү өнүгүүдө, анда Азия чемпионатынын күмүш байге ээси Рафаэль Акбаров Кара-Балтаны эл аралык аренада коргойт. == Транспорту == Кара-Балта Кыргызстандын түндүк жана түштүк аймактарын байланыштырган, ошондой эле эл аралык транзитти камсыз кылган эң ири стратегиялык транспорттук түйүндүн функциясын аткарат. Шаар аркылуу маанилүү Бишкек – Ташкен жана М41 (Бишкек – Ош) магистралдык автотрассалары өтөт. Кыргыз темир жолунун "Кара-Балта" бекети жүк жана жүргүнчүлөрдү ташуу үчүн ири логистикалык пункт болуп саналат. Түйүндүн мааниси аймакты глобалдык соода жолдору менен байланыштырууга багытталган Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан эл аралык темир жол магистралына интеграциялоо контекстинде өсүүдө. Ички логистиканы шаардын турак жай массивдерин жана өнөр жай зонасын байланыштырган чакан сыйымдуулуктагы муниципалдык жана жеке коомдук транспорттун өнүккөн тармагы камсыз кылат. == Туризми жана дем алыш жайлары == Кара-Балта Кыргыз тоо кыркасынын этегинде жайгашкандыктан, Чүй облусунун батыш бөлүгүндө экологиялык, альпинисттик жана тоо лыжа туризми үчүн негизги транзиттик жана базалык борбордун функциясын аткарат. Шаар Борбордук Тянь-Шандын бийик тоолуу рекреациялык зоналарына алып баруучу маршруттар үчүн баштапкы пункт болуп саналат. Аймактагы негизги туристтик багыттар: * Кара-Балта капчыгайы жана [[Төө-Ашуу]] ашуусу (3180 м) – М41 трассасы өткөн кооз тоо коридору. Ашуунун аймагында кышкы спорттун түрлөрүн жана фрирайдды сүйүүчүлөрдү өзүнө тарткан ошол эле аталыштагы заманбап лыжа базасы иштейт. * [[Суусамыр өрөөнү]] – парапланеризмдин жана жайлоо туризминин эл аралык борбору катары таанылган, 2200 м бийиктиктеги уникалдуу плато. Өрөөн өзүнүн кымызканалары, этно-комплекстери жана жолсуз туризм (off-road) жана бэккантри мүмкүнчүлүктөрү менен белгилүү. * Абла капчыгайы – трокинг, категория жана альпинизм үчүн популярдуу жергиликтүү маршрут, ал өзүнүн жапайы жаратылышы жана шаркыратмалары менен белгилүү. Шаардын өзүндө коштоочу инфраструктура акырындык менен өнүгүп жатат: мейманкана комплекстери, этно-кафелер жана эл аралык экспедицияларды жана туристтик топторду бийик тоолуу аймакка жеткирүүнү камсыз кылган транспорттук-логистикалык кызматтар иштейт. == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Жайыл району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] nah2n5fbl2opiv4fwz82inyfv4lp9va 0 41796 652368 515448 2026-09-11T13:14:30Z Artelow 2286 652368 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Орловка |расмий аталышы = |сүрөт = |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Orlovka city.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir =N |lat_deg = 42|lat_min =44 |lat_sec = 51 |lon_dir =E |lon_deg =75 |lon_min =35 |lon_sec =18 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Чүй облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Кемин району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 6000 |элди каттоо жылы = 2017 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = орловкалык, орловкалыктар |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Орло́вка''' — [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Кемин району|Кемин районундагы]] шаар. [[Кыргыз Ала-Тоосу|Кыргыз Ала-Тоосунун]] түндүк боорунда, Кемин темир жол станциясынан 9 км аралыкта жайгашкан. Деңиз деңгээлинен эң бийик жери — 1160 м. 1910-жылы [[Орусия империясы|Орусия империясынын]] ар кайсы бурчунан көчүп келгендер негиздеген. 1913-жылы 113 түтүндөн турган. 1930-жылы «Ильичтин осуяты» жана «Жаңы жашоо» колхоздору түптөлгөн. 2012-жылы шаарчага шаар статусу берилген. 2017-жылдын 1-мартына карата шаардын калкынын саны 6 миң адам. Шаарда химия-металлургиялык завод, больница, эки мектеп, үч кирпич заводу, лыжа базасы бар. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} {{Кемин районунун калкконуштары}} [[Категория:Кемин району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] 8xxhse1qxt92hj7w4vd2jd3fyvbb6vx 0 42321 652324 649528 2026-09-11T12:36:54Z Artelow 2286 Artelow "[[Жылкелди, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жылкелди (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 649528 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жылкелди |расмий аталышы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = lat_dir = N|lat_deg =42 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = |район = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы =Коммунизм |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 748 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним =Жылкелди |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жылкелди''' — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]нун [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Ак-Таш айыл округу]] курамына кирет. == Калкы == Калкы - 3 748 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} gu7lm4gxpsn2u20f1oukrx5okl18uq2 0 42325 652326 515270 2026-09-11T12:37:21Z Artelow 2286 Artelow "[[Правда, Кара-Суу району]]" барагын "[[Правда (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515270 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Правда |расмий аталышы = Правда |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 40.69466|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 73.11865|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 4 868 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Правда''' ({{lang-ky|Правда}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Жаңы-Арык айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 4 868 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} 0h2m3rja8r7bbarbdu897ko496ll8wo 0 42342 652328 515262 2026-09-11T12:38:09Z Artelow 2286 Artelow "[[Кара-Сөгөт, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кара-Сөгөт (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515262 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кара-Сөгөт |расмий аталышы = Кара-Сөгөт |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.38387|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.9826|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 358 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кара-Сөгөт''' ({{lang-ky|Кара-Сөгөт}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 1 358 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} eglbicjkir7us4g4z90wm393r5dawp7 0 42343 652332 525608 2026-09-11T12:38:39Z Artelow 2286 Artelow "[[Кичик, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кичик (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 525608 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кичик (же Кичи-Талдык) |расмий аталышы = Кичик |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.29491|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =73.19263|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област =Ош |аймактын түрү = Өлкө{{!}}Өлкө |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы =Кичи-Талдык |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили =кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 350 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы =мусурмандар |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кичик''' ({{lang-ky|Кичик (Кичи-Талдык)}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]]нун курамына кирет. == Калкы == Калкы - 350 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} hy25m0ibhvn7j5alvwo8n1ag168byro 0 42344 652330 515261 2026-09-11T12:38:26Z Artelow 2286 Artelow "[[Талдык, Кара-Суу району]]" барагын "[[Талдык (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515261 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Талдык |расмий аталышы = Талдык |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.30862|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =73.22981|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 456 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Талдык''' ({{lang-ky|Талдык}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 1 456 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} 75g055s80gasjiccpm6m4szcvgwfark 0 42345 652334 526724 2026-09-11T12:38:49Z Artelow 2286 Artelow "[[Кызыл-Ордо, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кызыл-Ордо (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 526724 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кызыл-Ордо |расмий аталышы = Кызыл-Ордо |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.54329|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =73.04932|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 258 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кызыл-Ордо''' ({{lang-ky|Кызыл-Ордо}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 1 258 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} bque9o4rars1s52abrhnvxjwilu6u44 0 42348 652336 508978 2026-09-11T12:39:05Z Artelow 2286 Artelow "[[Ачы, Кара-Суу району]]" барагын "[[Ачы (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 508978 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Ачы |расмий аталышы = Ачы |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.53084|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.91728|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 1 416 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Ачы''' ({{lang-ky|Ачы}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]] составына кирет.Нариман айыл окмотуно караштуу == Калкы == Калкы - 1 416 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}} {{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |accessdate=2014-01-16 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} caiku7hvt11b73wblfp1j82en5r3z7h 0 42368 652308 513998 2026-09-11T12:34:18Z Artelow 2286 Artelow "[[Нариман, Кара-Суу району]]" барагын "[[Нариман (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 513998 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Нариман |расмий аталышы = Нариман |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.58971|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.81659|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 9 901 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Нариман''' ({{lang-ky|Нариман}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 9 901 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} s3gu25bb2ovam1b592x63ah7ezk7v7n 0 42369 652310 508589 2026-09-11T12:34:33Z Artelow 2286 Artelow "[[Алим-Төбө, Кара-Суу району]]" барагын "[[Алим-Төбө (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 508589 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Алим-Төбө |расмий аталышы = Алим-Төбө |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.61177|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.76952|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 055 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Алим-Төбө''' ({{lang-ky|Алим-Төбө}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 2 055 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} 6inquvl8icpd5nh3ns42d4fivh3imgt 0 42371 652312 515132 2026-09-11T12:34:57Z Artelow 2286 Artelow "[[ВЛКСМ, Кара-Суу району]]" барагын "[[ВЛКСМ (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515132 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = ВЛКСМ |расмий аталышы = ВЛКСМ |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.58768|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.76062|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 858 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''ВЛКСМ''' ({{lang-ky|ВЛКСМ}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 3 858 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} hxq4hwxujnk4zgzbv9fso20g1limobk 0 42372 652314 649536 2026-09-11T12:35:09Z Artelow 2286 Artelow "[[Жаңы-Махалла, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жаңы-Махалла (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 649536 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жаңы-Маале |расмий аталышы = Жаңы-Маале |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.57039|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.77543|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 447 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жаңы-Маале''' ({{lang-ky|Жаңы-Маале}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Кара-Суу району|Кара-Суу районундагы]] айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. Деңиз деңгээлинен 935 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору жана т. ж. бекети [[Кара-Суу шаары|Кара-Суу шаарынан]] 4 км. Калкы 2676 (2007); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, бала бакча, дарыкана, ФАП бар. == Калкы == Калкы - 3 447 киши (2009).<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Колдонулган адабияттар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1 == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} [[Категория:Кыргызстандын кыштактары‎]] bh69p0pnuedvp9kaalgwgp2zzhdpxj5 0 42373 652316 649537 2026-09-11T12:35:22Z Artelow 2286 Artelow "[[Жийдалик, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жийдалик (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 649537 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жийделик |расмий аталышы = Жийделик |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.56356|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.79145|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 5 041 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жийделик''' ({{lang-ky|Жийделик}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 5 041 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} m33r2hcwawa1sk5ae3i7ouqij27riex 0 42374 652318 395100 2026-09-11T12:35:34Z Artelow 2286 Artelow "[[Каратай, Кара-Суу району]]" барагын "[[Каратай (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 395100 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Каратай |расмий аталышы = Каратай |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.5114011|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =73.0108988|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 585 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Каратай''' ({{lang-ky|Каратай}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 2 585 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> Котур булак 4mwufbsyj04ds6zi4eh2ul0aeob64l1 0 42375 652322 515269 2026-09-11T12:35:44Z Artelow 2286 Artelow "[[Осмон, Кара-Суу району]]" барагын "[[Осмон (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады 515269 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Осмон |расмий аталышы = Осмон |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.58968|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.97805|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 998 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Осмон''' ({{lang-ky|Осмон}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 998 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} a36sczy45xt228hzkovnt0uhilsd9bd 0 42376 652298 515134 2026-09-11T12:32:00Z Artelow 2286 Artelow "[[Куранкол, Кара-Суу району]]" барагын "[[Куранкол (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515134 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Курөн-Кол |расмий аталышы = Курөн-Кол |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.3203986|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =73.0447982|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 237 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Курөн-Кол''' ({{lang-ky|Курөн-Кол}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 237 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} bm3dk17yqzjcl7p0950ivx9nj2j3oq3 0 42377 652300 649303 2026-09-11T12:32:41Z Artelow 2286 Artelow "[[Кызыл-Мехнат, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кызыл-Мехнат (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 649303 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Кызыл-Мехнат |расмий аталышы = Кызыл-Мехнат |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.61793|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.80866|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |облус = Ош облусу |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |район = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 038 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Кызыл-Мехнат''' ({{lang-ky|Кызыл-Мехнат}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 3 038 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} tkovemklt2sxfs4ri70n6pse7wkekh3 0 42379 652302 515272 2026-09-11T12:33:03Z Artelow 2286 Artelow "[[Нурдар, Кара-Суу району]]" барагын "[[Нурдар (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515272 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Нурдар |расмий аталышы = Нурдар |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.5863373|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.7793794|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 3 792 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Нурдар''' ({{lang-ky|Нурдар}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 3 792 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} q9qh113ucu6tu1dbd6v79qbyt1qcpyu 0 42380 652304 515127 2026-09-11T12:33:44Z Artelow 2286 Artelow "[[Жим, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жим (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515127 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Жим |расмий аталышы = Жим |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.56186|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.79609|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 628 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Жим''' ({{lang-ky|Жим}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 2 628 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} cv9fo6c4jpve3iqixewbf0pb5vfyo9m 0 42381 652306 515257 2026-09-11T12:33:58Z Artelow 2286 Artelow "[[Тажикабад, Кара-Суу району]]" барагын "[[Тажикабад (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515257 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Тажикабад |расмий аталышы = Тажикабад |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.60902|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.82061|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 2 296 <ref name="2009 census"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Тажикабад''' ({{lang-ky|Тажикабад}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Нариман айыл аймагы|Нариман айыл аймагынын]] курамына кирет. == Калкы == Калкы - 2 296 киши.<ref name="2009 census">{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=no}}</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} 6yhmhwv171dvgiltanky9z542thfr4s 0 53141 652365 543693 2026-09-11T13:13:17Z Artelow 2286 652365 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Көк-Жаңгак |расмий аталышы = |баш ийгени = |сүрөт = Koʻkyongʻoq 5.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = {{KGZ}} |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 41|lat_min = 02|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 73|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 300 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = [[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png | 24px | border]] [[Жалал-Абад облусу|Жалалабат облусу]] |таблицадагы облус = |район түрү = Район |район = [[Сузак району]] |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = 1910 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1943 |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 1450 |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 11 400<ref>2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref> |элди каттоо жылы = 2017 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Көк-Жаңгак''' — («көк» иран тилдеринде «кух» — тоо маанисин билдирет; тоо жаңгагы) — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусундагы]] [[Сузак району|Сузак районунун]] аймагында, шаар (1943-жылдан); темир жол бекети. Шаар [[Фергана тоо тизмеги|Фергана тоо тизмегинин]] түштүк-батыш этегинде, [[Көгарт|Көгарт суусунун]] сол куймасы — Коргонташ суусунун боюнда, Cерүүн-дөбөгө жакын, деңиз деңг. 1350—1590 м бийиктикте жайгашкан. Жалал-Абад шаарынан 30 км түн.-чыгыш тарапта, табияты кооз жаңгак-жемиш токойлуу аймакта жайгашкан. Шаар жайгашкан аймактын кышы жумшак (январдын орточо температурасы —15°Cге чейин), жайы салкын (июлдуку 30-35°C). Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 450 мм, көбүнчө кыш жана жаз айларында жаайт. 1958-ж. Көк-Жаңгак шаарында калктын саны 27 миңге жеткен. Калкы 11400 (2017)<ref>2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]</ref>. Көп улуттуу: көбү кыргыздар, ошондой эле орус, өзбек, татар жана башкалар. Көк-Жаңгак кыштак катары 1896-ж. негизделген. Анын эски калдыктары шаардын түштүк-батыш тарабында (4—5 км аралыкта) тоонун этегинде сакталган. Көмүр 1910-жылдан казып алына баштаган. 1931-ж. Жалал-Абад — Багыш — Көкжаңгак темир жолу курулган. 1932-ж. «Көкжаңгак көмүр» кен башкармасы уюшулуп, анда алгачкы жолу план б-ча 160,5 миң т, ал эми 1979-ж. 724 миң т. көмүр казылып алынган. Шаарда таш көмүр шахтасы, кийим тигүү фабрикасы (1968-жылдан иштейт), Жетиген» (1972-ж. ишке киргизилген «Профиль» заводу), «Коргонташ», «Тулпар» акционердик коомдору, «Гүлазык» нан заводу, банк, байланыш бөлүмү, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, басмакана, дүкөн, ашкана, чайкана, ресторан жана башкалар иштейт. Транспорттук жана экономикалык байланыштары темир жана автомобиль жолдору аркылуу жүргүзүлөт. Көк-Жаңгак автобекети 1979-ж. курулган. Шаарда кесиптик-техникалык лицей, 5 орто мектеп, музыкалык мектеп, спорт мектеби, шаардык китепкана, 5 бала бакча, оорукана (1935-жылдан иштейт), дарыкана, тез жардам берүү бөлүмү (1934), музей (1985), маданият үйү, кинотеатр жана башка мекемелери бар. Cовет бийлигин орнотууда жана Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. ==Колдонулган адабияттар== * Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ISBN 9967-14-006-2 * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9 == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Сузак району]] [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] 4wyhw09f43q6k7q4ema7ifpiv4ang98 0 53640 652359 601354 2026-09-11T13:10:25Z Artelow 2286 652359 wikitext text/x-wiki {{Адаштырба|Кант}} {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = |расмий аталышы = |сүрөт = E7988-Kant-main-street.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Kant (Ysyk-Ata).png |желек = Flag of Kant (Ysyk-Ata).png |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 51|lon_sec = |өлкө картасынын өлчөмү = 250 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = Чүй облусу |таблицадагы облус = |район түрү = |район = Ысык-Ата району |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = 1985 |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = |элди каттоо жылы = |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Кант''' — [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Ысык-Ата району|Ысык-Ата районундагы]] шаар (1985-жылдан), райондун борбору (1998-жылдан). Республиканын борбору Бишкектен 20 км чыгыш, облустун борбору Токмок шаарынан 40 км батыш тарапта. Бишкек — Балыкчы автомобиль жана темир жолунун боюнда жайгашкан. Шаар 1929-жылы кыштак катары негизделген. Калкы 21,6 миң (2007). Темир жол бекети. Кант шаары — Чүй облусунун өнөр жайлуу борборлорунун бири. Шаарда тогуз өнөр жай ишканасы бар. Алар: «Кант цементшифер комбинаты», «Кант типография», «Кумшагыл», «Дан-азык» АК, «Абдыш ата», «Кант-сүт», «Блиц-1», «Кыргызмунайзат» ЖЧКлары, тажрыйба-ремонт — эксперименттик-механикалык жана нан заводдору. Шаарда кесиптик-тех. окуу жайы, лицей, 5 орто жана муз. мектеп, китепканалар, 5 бала бакча, балдарды эстетикалык жактан тарбиялоо борборлору, маданият үйү, клуб, стадион жана башка бар. Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, санитария-эпидемиол. станциясы, балдардын кардиоревматология санаторийи, оорукана, бейтапкана, «Экофарм», аптекалар, мончо, сауналар, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, базар, ресторан, кафе-барлар жана башка иштейт. Шаардын чегинде бир нече мечит жана 2 чиркөө жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9 {{Ысык-Ата районунун калкконуштары}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] ne2e9nbwzxcy4pua0abtil5cy7kvtrh 0 55944 652350 549175 2026-09-11T13:05:54Z Artelow 2286 652350 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = |расмий аталышы = Майлы-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Mailuu-Suu.png |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg =41.258984 |lon_deg =72.467125 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Жалал-Абад областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = |аймак = |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = Мэр |башчысы = Сабырбек Токтогулов |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = 1946-жыл |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1956-жыл |аймагы = 122,16 |бийиктиги = 800-900 |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 22 853<ref name="Этно2009.Джалал-Абад"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 76,0% <br /> [[орустар]] — 10,4% <br /> [[өзбектер]] — 7,4% <br /> [[татарлар]] — 3,8%<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">[http://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Элди каттоо,Кыргызстан-2009. Жалал-Абад областы]</ref> |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |телефон коду = +996 3744 |почта индекси = 721100 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://maylisayt.by.ru/index.html |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Майлуу-Суу''' ('''Майлуу-Сай''' — 1956-1992-ж.) — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусундагы]] шаар (1956-жылдан), Ноокен районунун аймагында. Бабашата кырка тоосунун этегинде, Майлысуу суусунун боюнда жайгашкан. Аянты 12.2 км². Облустун борбору жана темир жол бекети [[Жалал-Абад шаары|Жалал-Абад шаарынан]] 95 км түндүк-батыш тарапта. Шаар жайгашкан аймактын климаты мелүүн континенттик. Кышы мелүүн суук, кыска, кар арбын түшөт; январдын орточо температурасы —3°C-ден —11°C-ге чейин. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 300 мм-дей. Калкы 23 миң (2013); көбү кыргыздар (14500); ошондой эле орустар (4300), өзбектер (1700), татарлар (1300) жана башка улут өкүлдөрү жашайт. Шаардын четинде Көкташ, Cарыбээ шаарчалары, Көгой, Каражыгач кыштактары жайгашкан. Майлысуу жылуулук менен камсыз кылуу өндүрүштүк бирикмеси,«Береке, «Акнан», «Азат», «Баатыр» акционердик коомдору, Кыял чакан ишканасы жана башка өнөр жай ишканалары, ошондой эле «Cерей» жоопкерчилиги чектелген коому, «Чебер» фирмасы, телеком, почта байланыш түйүнү, керек-жарак коому иштейт. Шаарга жакын мунай жана газ кендери чыгат. Ош, Жалал-Абад шаарларына газ куурлары кетет. Шаарда 8 орто мектеп, кесиптик лицей, электр-техникалык коллеж, медициналык окуу жайы, экономика жана башкаруу институту, балдардын жатак үйү, карылар жана майыптар үйү, маданият үйү, стадион, кинотеатр, мечит, бала бакча, бириккен шаардык оорукана (305 орундуу), борбордук дарыкана, ден соолукту чыңдоо борбору, шаарды турмуш тиричилик жактан тейлөөчү (шаарды жашылдандыруучу суу каналы жана башка) ишканалар бар. Шаардык администрациянын жана электр лампа заводунун органы болгон «Майлысуу шамы» («Cвет Майлысуу») газетлары чыгат. Шаарды көркөмдөп турган тарыхый эстеликтер да бар; алар — «Cогуштук даңк проспектиси» (1941—1945-жылдардагы Ата Мекендик согушка катышкан Майлысуулук жоокерлердин урматына 1989-ж. тургузулган) жана «Эрдик» монументтери (Баткен жергесинде эл аралык террористтик топтор менен болгон куралдуу кагылышууда курман болгон Майлысуулук жоокерлердин урматына 1999-ж. тургузулган). Шаар эзелтен дыйканчылыгы өнүккөн Фергана өрөөнү менен көчмөн чарбасы өнүккөн тоолуу аймактын чегинде жайгашкандыктан, анда илгертен эле соода сатык, товар алмашуу иштери кеңири жолго коюлгандыгы айгинеленет. Көчмөн калк малын айдап келип, Көгөй ашуусунун артында «таш короого» камап, аларды кол өнөрчүлүк буюмдарга жана эгин азыктарына алмаштырып кетишкен; ал короону эл «таш базар» деп да аташкан. Шаарга жакын кызыл чопонун кени болгондуктан анда карапачылык да өнүккөн. Шаар аркылуу Улуу Жибек жолунун бир бутагы өткөн; Орто Азиядан Кытайга кеткен кербен жолу Даван-сай капчыгайы жана башка жолдор аркылуу өткөн. Майлысуу суусунан жана анын куймаларынан баштаган илгерки ирригациялык курулмалардын калдыктары (чоң арыктар, оготтор жана башка) бул аймакта мурда эле дыйканчылык өнүккөндүгүн айгинелейт. ==Колдонулган адабияттар== * Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ISBN 9967-14-006-2 © == Булактар == {{Булактар|2}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://web.archive.org/web/20070707122409/http://maylisayt.by.ru/index.html Майлы-Суу маалымат сайты] * [http://www.maili-sai.com/forum/ Майлы-Суу форуму] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022093429/http://www.maili-sai.com/forum/ |date=2016-10-22 }} * [http://www.citykr.kg/mailyysy.php Кыргыз Республикасынын шаарлар ассоциациясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929174728/http://www.citykr.kg/mailyysy.php |date=2007-09-29 }} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Жалал-Абад облусу‎]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] kp7ikqj5g67mvvahy2hfzri9ivhnlq0 652351 652350 2026-09-11T13:06:13Z Artelow 2286 652351 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = |расмий аталышы = Майлы-Суу |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Mailuu-Suu.png |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg =41.258984 |lon_deg =72.467125 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Жалал-Абад областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = |аймак = |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = Мэр |башчысы = Сабырбек Токтогулов |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = 1946-жыл |мурунку аталышы = |берилген статусу = 1956-жыл |аймагы = 122,16 |бийиктиги = 800-900 |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 22 853<ref name="Этно2009.Джалал-Абад"/> |элди каттоо жылы = 2009 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[кыргыздар]] — 76,0% <br /> [[орустар]] — 10,4% <br /> [[өзбектер]] — 7,4% <br /> [[татарлар]] — 3,8%<ref name="Этно2009.Джалал-Абад">[http://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Элди каттоо,Кыргызстан-2009. Жалал-Абад областы]</ref> |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |телефон коду = +996 3744 |почта индекси = 721100 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://maylisayt.by.ru/index.html |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Майлуу-Суу''' ('''Майлуу-Сай''' — 1956-1992-ж.) — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусундагы]] шаар (1956-жылдан), Ноокен районунун аймагында. Бабашата кырка тоосунун этегинде, Майлысуу суусунун боюнда жайгашкан. Аянты 12.2 км². Облустун борбору жана темир жол бекети [[Жалал-Абад шаары|Жалал-Абад шаарынан]] 95 км түндүк-батыш тарапта. Шаар жайгашкан аймактын климаты мелүүн континенттик. Кышы мелүүн суук, кыска, кар арбын түшөт; январдын орточо температурасы —3°C-ден —11°C-ге чейин. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 300 мм-дей. Калкы 23 миң (2013); көбү кыргыздар (14500); ошондой эле орустар (4300), өзбектер (1700), татарлар (1300) жана башка улут өкүлдөрү жашайт. Шаардын четинде Көкташ, Cарыбээ шаарчалары, Көгой, Каражыгач кыштактары жайгашкан. Майлысуу жылуулук менен камсыз кылуу өндүрүштүк бирикмеси,«Береке, «Акнан», «Азат», «Баатыр» акционердик коомдору, Кыял чакан ишканасы жана башка өнөр жай ишканалары, ошондой эле «Cерей» жоопкерчилиги чектелген коому, «Чебер» фирмасы, телеком, почта байланыш түйүнү, керек-жарак коому иштейт. Шаарга жакын мунай жана газ кендери чыгат. Ош, Жалал-Абад шаарларына газ куурлары кетет. Шаарда 8 орто мектеп, кесиптик лицей, электр-техникалык коллеж, медициналык окуу жайы, экономика жана башкаруу институту, балдардын жатак үйү, карылар жана майыптар үйү, маданият үйү, стадион, кинотеатр, мечит, бала бакча, бириккен шаардык оорукана (305 орундуу), борбордук дарыкана, ден соолукту чыңдоо борбору, шаарды турмуш тиричилик жактан тейлөөчү (шаарды жашылдандыруучу суу каналы жана башка) ишканалар бар. Шаардык администрациянын жана электр лампа заводунун органы болгон «Майлысуу шамы» («Cвет Майлысуу») газетлары чыгат. Шаарды көркөмдөп турган тарыхый эстеликтер да бар; алар — «Cогуштук даңк проспектиси» (1941—1945-жылдардагы Ата Мекендик согушка катышкан Майлысуулук жоокерлердин урматына 1989-ж. тургузулган) жана «Эрдик» монументтери (Баткен жергесинде эл аралык террористтик топтор менен болгон куралдуу кагылышууда курман болгон Майлысуулук жоокерлердин урматына 1999-ж. тургузулган). Шаар эзелтен дыйканчылыгы өнүккөн Фергана өрөөнү менен көчмөн чарбасы өнүккөн тоолуу аймактын чегинде жайгашкандыктан, анда илгертен эле соода сатык, товар алмашуу иштери кеңири жолго коюлгандыгы айгинеленет. Көчмөн калк малын айдап келип, Көгөй ашуусунун артында «таш короого» камап, аларды кол өнөрчүлүк буюмдарга жана эгин азыктарына алмаштырып кетишкен; ал короону эл «таш базар» деп да аташкан. Шаарга жакын кызыл чопонун кени болгондуктан анда карапачылык да өнүккөн. Шаар аркылуу Улуу Жибек жолунун бир бутагы өткөн; Орто Азиядан Кытайга кеткен кербен жолу Даван-сай капчыгайы жана башка жолдор аркылуу өткөн. Майлысуу суусунан жана анын куймаларынан баштаган илгерки ирригациялык курулмалардын калдыктары (чоң арыктар, оготтор жана башка) бул аймакта мурда эле дыйканчылык өнүккөндүгүн айгинелейт. ==Колдонулган адабияттар== * Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ISBN 9967-14-006-2 © == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://web.archive.org/web/20070707122409/http://maylisayt.by.ru/index.html Майлы-Суу маалымат сайты] * [http://www.maili-sai.com/forum/ Майлы-Суу форуму] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022093429/http://www.maili-sai.com/forum/ |date=2016-10-22 }} * [http://www.citykr.kg/mailyysy.php Кыргыз Республикасынын шаарлар ассоциациясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929174728/http://www.citykr.kg/mailyysy.php |date=2007-09-29 }} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Кыргызстан шаарлары‎]] [[Категория:Жалал-Абад облусу‎]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] 71tcmz61dqpenvwar6p43dmwi4y3i7f 0 56372 652392 610269 2026-09-11T22:03:28Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652392 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Бальцхайм |расмий аталышы = Balzheim |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Balzheim COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=10 |lat_sec=17 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=04 |lon_sec=38 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Баден-Вюртемберг |таблицадагы облус = Баден-Вюртемберг |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Альб-Дунай |таблицадагы район = Альб-Дунай (район){{!}}Альб-Дунай |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Гюнтер Херрман |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 17,58 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 529 |климаты = |расмий тили = |калкы = 1993 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 07347 |почта индекси = 88481 |почта индекстери = |автоунаа коду = UL |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 08 4 25 140 |Commons түрмөгүндө = Balzheim |сайты = http://www.balzheim.de/ |сайтынын тили = de }} '''Бальцхайм''' ({{lang-de|Balzheim}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Тюбинген (округ)|Тюбинген]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Альб-Дунай (район)|Альб-Дунай]] районуна кирет. Калкы — 1993 киши(2013-ж.). .<ref>{{Cite web |title=Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010 |url=http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |access-date=2015-08-28 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |dead-url=yes |accessdate=2015-08-28 |archivedate=2013-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf }}</ref> Аянты — 17,58 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''08 4 25 140''. Мэр — Гюнтер Херрман. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.balzheim.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115190716/http://www.balzheim.de/ |date=2014-11-15 }} {{Баден-Вюртемберг Жерине караган райондор}} {{Германия:Альб-Дунай Район:Шаарлар}} {{BadenWürttemberg-geo-stub}} [[Категория:Баден-Вюртемберг шаарлары]] me0l3e781dn568gws81f606nwker7vm 0 57362 652410 612259 2026-09-12T03:56:18Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652410 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Хольцкирх |расмий аталышы = Holzkirch |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = Holzkirch Wappen.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=31 |lat_sec=50 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=59 |lon_sec=43 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Баден-Вюртемберг |таблицадагы облус = Баден-Вюртемберг |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Альб-Дунай |таблицадагы район = Альб-Дунай (район){{!}}Альб-Дунай |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Герхард Линднер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 8,14 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 579 |климаты = |расмий тили = |калкы = 269 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 07340 |почта индекси = 89183 |почта индекстери = |автоунаа коду = UL |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 08 4 25 062 |Commons түрмөгүндө = Holzkirch |сайты = http://www.holzkirch.de/ |сайтынын тили = de }} '''Хольцкирх''' ({{lang-de|Holzkirch}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Альб-Дунай (район)|Альб-Дунай]] районуна кирет. Калкы — 269 киши(2013-ж.). .<ref>{{Cite web |title=Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010 |url=http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |access-date=2015-09-03 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |dead-url=yes |accessdate=2015-09-03 |archivedate=2013-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf }}</ref> Аянты — 8,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''08 4 25 062''. Мэр — Герхард Линднер. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.holzkirch.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109140407/http://www.holzkirch.de/ |date=2013-11-09 }} {{Баден-Вюртемберг Жерине караган райондор}} {{Германия:Альб-Дунай Район:Шаарлар}} {{BadenWürttemberg-geo-stub}} [[Категория:Баден-Вюртемберг шаарлары]] 61lbf8oao0ti18iy6ucux1p41i9hn7w 0 63255 652390 612665 2026-09-11T21:37:43Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652390 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Альтмерслебен |расмий аталышы = Altmersleben |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=40 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=25 |lon_sec=47 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Бернд Павельски |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 13,34 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 26 |климаты = |расмий тили = |калкы = 394 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 03908 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 020 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Альтмерслебен''' ({{lang-de|Altmersleben}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 394 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты — 13,34 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 020''. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Павельски. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] r41p6b07l8lh6o5glcgkc6uszyz8e0m 0 63264 652391 612695 2026-09-11T21:43:37Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652391 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = шаар |кыргызча аталышы = Арендзе |расмий аталышы = Arendsee (Altmark) |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DE-ST 15-0-81-030 Arendsee COA.png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=52 |lat_sec=36 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=29 |lon_sec=12 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Клаус Фюр |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 33,87 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 25 |климаты = |расмий тили = |калкы = 7381 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039384 |почта индекси = 39619 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 030 |Commons түрмөгүндө = Arendsee (Altmark) |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Арендзе''' ({{lang-de|Arendsee (Altmark)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[Шаар]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 7381 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты — 33,87 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 030''. Мэр — Клаус Фюр. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] suqfx9jq6jpnhgbn1wnv2oi7ww0ylgw 0 63364 652396 612967 2026-09-11T22:25:35Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652396 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Брунау |расмий аталышы = Brunau |сурөтү = [[Сүрөт:Brunau Kirchtuerme.jpg|330px]] |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=45 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Ульрих Мельциан |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 16,05 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 37 |климаты = |расмий тили = |калкы = 638 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039030 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 085 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Брунау''' ({{lang-de|Brunau}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 638 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 16,05 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 085''. Муниципалитеттин башчысы — Ульрих Мельциан. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 99wggyh4vo4mg75l22xf5es6gu1iwcr 0 63423 652397 613155 2026-09-11T22:36:19Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652397 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Вернштедт |расмий аталышы = Wernstedt |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=38 |lat_sec=45 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=20 |lon_sec=19 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Анни Шульц |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 9,41 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 30 |климаты = |расмий тили = |калкы = 218 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039080 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 560 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Вернштедт''' ({{lang-de|Wernstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 218 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 9,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 560''. Муниципалитеттин башчысы — Анни Шульц. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 1skuyajpyxgcx986dkv1m71q9c7x9f4 0 63441 652398 613213 2026-09-11T22:41:12Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652398 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Винкельштедт |расмий аталышы = Winkelstedt |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=40 |lat_sec=37 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=19 |lon_sec=6 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Марион Лансман |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 20,91 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 31 |климаты = |расмий тили = |калкы = 320 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039081 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 575 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Винкельштедт''' ({{lang-de|Winkelstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 320 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 20,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 575''. Муниципалитеттин башчысы — Марион Лансман. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] qiekvi7vyawivm1ekizn3ouuh93vy9e 0 63541 652400 613519 2026-09-11T22:58:26Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652400 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Гюссефельд |расмий аталышы = Güssefeld |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=43 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=22 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Уве Шмидт |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 11,11 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 53 |климаты = |расмий тили = |калкы = 185 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039009 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 145 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Гюссефельд''' ({{lang-de|Güssefeld}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 185 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 11,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 145''. Муниципалитеттин башчысы — Уве Шмидт. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 093k5h9no43t9rs8hm5yivdq9opssnd 0 63603 652402 613712 2026-09-11T23:47:43Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652402 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Занне-Керкун |расмий аталышы = Sanne-Kerkuhn |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=49 |lat_sec=23 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=26 |lon_sec=35 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Йоахим Миколайкцик |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 15,93 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 34 |климаты = |расмий тили = |калкы = 305 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039034 |почта индекси = 39606 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 460 |Commons түрмөгүндө = Sanne-Kerkuhn |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Занне-Керкун''' ({{lang-de|Sanne-Kerkuhn}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 305 киши (31-декабрь,). Болжолдуу аянты — 15,93 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 460''. Муниципалитеттин башчысы — Йоахим Миколайкцик. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 42350vx42ypfa2t04jz2prqz7s0jarg 0 63733 652404 614121 2026-09-12T02:04:12Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652404 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Нойендорф-ам-Дам |расмий аталышы = Neuendorf am Damm |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=38 |lat_sec=49 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=27 |lon_sec=10 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Хельмут Вихман |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 14,75 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 40 |климаты = |расмий тили = |калкы = 240 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039080 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 380 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Нойендорф-ам-Дам''' ({{lang-de|Neuendorf am Damm}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 240 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 14,75 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 380''. Муниципалитеттин башчысы — Хельмут Вихман. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] amjx6zwxed9wpnwdqdyb91qk09bgwv0 0 63737 652405 614132 2026-09-12T02:04:37Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652405 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Нойлинген (Альтмарк) |расмий аталышы = Neulingen (Altmark) |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=52 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=34 |lon_sec=12 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Хельга Лехлер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 9,93 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 30 |климаты = |расмий тили = |калкы = 86 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039384 |почта индекси = 39615 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 390 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Нойлинген (Альтмарк)''' ({{lang-de|Neulingen (Altmark)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 86 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 9,93 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 390''. Муниципалитеттин башчысы — Хельга Лехлер. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 63znv6mplb4xryysjdw0f5fyy7helz1 0 63764 652406 614208 2026-09-12T02:16:01Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652406 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Паккебуш |расмий аталышы = Packebusch |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=45 |lat_sec=24 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=30 |lon_sec=11 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Отто Винекке |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 13,86 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 27 |климаты = |расмий тили = |калкы = 395 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039030 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 400 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Паккебуш''' ({{lang-de|Packebusch}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 395 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 13,86 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 400''. Муниципалитеттин башчысы — Отто Винекке. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] nqqnfkbr6cqfdr5d2a68l5vw6pds64q 0 63860 652408 614468 2026-09-12T03:06:52Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652408 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Тильбер |расмий аталышы = Thielbeer |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=51 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Клаус-Дитер Мюнстер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 11,19 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 31 |климаты = |расмий тили = |калкы = 174 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039384 |почта индекси = 39619 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 520 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Тильбер''' ({{lang-de|Thielbeer}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 174 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 11,19 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 520''. Муниципалитеттин башчысы — Клаус-Дитер Мюнстер. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] 64vbgnot6j1u221kqxvacg22v7exgki 0 63900 652409 614523 2026-09-12T03:35:53Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652409 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Финау |расмий аталышы = Vienau |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=42 |lat_sec=36 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Фриц Борхман |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 22,67 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 44 |климаты = |расмий тили = |калкы = 399 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039030 |почта индекси = 39624 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 535 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Финау''' ({{lang-de|Vienau}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 399 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 22,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 535''. Муниципалитеттин башчысы — Фриц Борхман. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] l400w4m3vypnz7f64bvvwaneob0k77d 0 64015 652411 614638 2026-09-12T04:01:25Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652411 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Цимендорф |расмий аталышы = Ziemendorf |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=54 |lat_sec=51 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=29 |lon_sec=34 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Саксония-Анхальт |таблицадагы облус = Саксония-Анхальт |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Зальцведель |таблицадагы район = Зальцведель (район){{!}}Зальцведель |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Михель Майер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 13,22 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 24 |климаты = |расмий тили = |калкы = 209 |элди каттоо жылы = 2006 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 039384 |почта индекси = 39619 |почта индекстери = |автоунаа коду = SAW |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 15 0 81 595 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |сайтынын тили = de }} '''Цимендорф''' ({{lang-de|Ziemendorf}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Зальцведель (район)|Зальцведель]] районуна кирет. Калкы — 209 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты — 13,22 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 81 595''. Муниципалитеттин башчысы — Михель Майер. == Булактар == {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} {{Саксония-Анхальт райондору}} {{Германия:Зальцведель Район:Шаарлар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]] bbww8vloabo51knshe6zceigt3njfwn 0 64747 652403 609557 2026-09-12T02:01:45Z Gliwi 15757 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Donndorf.png]] → [[File:DEU Donndorf (Roßleben-Wiehe) COA.svg]] PNG → SVG 652403 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Донндорф (Унструт) |расмий аталышы = Donndorf (Unstrut) |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Donndorf (Roßleben-Wiehe) COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=17 |lat_sec=35 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=22 |lon_sec=16 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Кифхойзер |таблицадагы район = Кифхойзер (район){{!}}Кифхойзер |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 2 ички район |башчысынын түрү = |башчысы = Гудрун Хольбе |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 11,51 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 120 |климаты = |расмий тили = |калкы = 828 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 034672 |почта индекси = 6571 |почта индекстери = |автоунаа коду = KYF |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 65 013 |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = de }} '''Донндорф (Унструт)''' ({{lang-de|Donndorf (Unstrut)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (район)|Кифхойзер]] районуна кирет. Калкы — 828 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 11,51 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 65 013''. Муниципалитеттин башчысы — Гудрун Хольбе. Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Кифхойзер Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] 0vi2rs6di42weuv0hkvnt2xf47c8wob 0 79600 652296 647009 2026-09-11T12:30:05Z Artelow 2286 652296 wikitext text/x-wiki {{Ислам аалымы | ысымы = Чубак ажы Жалилов | туулган_аты = Жалилов Чубак Тажибайевич | сүрөтү = Чубак ажы Жалилов.jpeg | туулган_датасы = 21.1.1975 | туулган_жери = [[Баймундуз, Базар-Коргон району|Бай-Мундуз]] айылы, [[Базар-Коргон району]], [[Жалал-Абад облусу]], [[Кыргыз ССРи]] | каза_болгон_датасы = 11.7.2020 (45 жашында) | каза_болгон_жери = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]] | сөөгү коюлган жери = "Дөң-Арык" көрүстөнү, [[Чүй облусу]] | дини = [[Ислам]] | агымы = [[Суннизм|Ахли сүннөт вал жамаат]] | акыйдасы = [[Матуридий|Матуридий]] | мазхабы = [[Ханафий мазхабы|Ханафий]] | устаттары = [[Салих аль-Фаузан]], [[Мухаммад ибн Салих аль-Усеймин]] | адистиги = Фикх, Араб тили, Тафсир, Хадис таануу | кызматы = Кыргызстан Мусулмандарынын Азирети Муфтийи | кызмат_мөөнөтү_башы = 26-июль, 2010 | кызмат_мөөнөтү_аягы = июль, 2012 | мурдагы_жетекчи = [[Руслан ажы Жумагулов]] | кийинки_жетекчи = [[Рахматулла Эгембердиев]] | сыйлыктары = * [[Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Ардак грамотасы]] * [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] }} '''Чубак ажы Тажибай уулу Жалилов''' (21-январь 1975, Бай-Мундуз, Базар-Коргон району, Жалал-Абад облусу, Кыргыз ССРи — 11-июль 2020, Бишкек, Кыргызстан) — Кыргызстандык диний жана коомдук ишмер, аалым, Кыргызстан Мусулмандарынын Азирети Муфтийи (2010—2012), [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2026)<ref name=":0">[https://president.kg/kg/news/21/40416 Кыргыз Республикасынын расмий сайты. Чубак Жалиловго “Кыргыз Республикасынын Эл Баатыры” эң жогорку артыкчылык даражасы ыйгарылды]</ref><ref>[https://barakelde.org/news:771865/?from=akipresskg&place=nowread Баракелде. Маркум Чубак Жалиловго «Эл Баатыры» наамы ыйгарылды]</ref>. == Өмүр баяны == === Балалыгы жана билими === Чубак Тажибайевич Жалилов 1975-жылы 21-январда Жалал-Абад облусуна караштуу Базар-Коргон районунун Бай-Мундуз айылында мугалимдердин үй-бүлөсүндө туулган. Атасы Тажибай Жалилов математика, апасы Гүлжамал Сакыева англис тили мугалими болгон. Үй-бүлөдө алты бир туугандын экинчиси болгон<ref name="sputnik_bio">{{cite web |url=https://ru.sputnik.kg/spravka/20171203/1036645176/zhalilov-chubak-azhy-tazhibaevich-biografiya.html |title=Жалилов Чубак ажы Тажибаевич — биография |website=Sputnik.kg |access-date=2018-03-17 |archive-date=2018-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180524080812/https://ru.sputnik.kg/spravka/20171203/1036645176/zhalilov-chubak-azhy-tazhibaevich-biografiya.html }}</ref>. Орто мектепти алтын медаль менен аяктаган. 1992-1996-жылдары Бишкектеги Азирети Умар атындагы Кыргызстан Ислам университетинде билим алган. 2000-2002-жылдары Сауд Арабиясындагы "Умм аль-Куро" эл аралык университетинин алдындагы араб тили институтунда, ал эми 2002-2006-жылдары ошол эле университетте фикх боюнча билим алып, жогорку окуу жайларды кызыл диплом менен бүтүргөн. == Эмгек жолу == === Алгачкы карьерасы === Эмгек жолун жогорку окуу жайда окуп жүргөн кезинде эле баштаган. 1995-1998-жылдары Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Чыгыш таануу факультетинде араб тилинен сабак берген. 2005-2007-жылдары Бүткүл дүйнөлүк ислам лигасынын Орто Азия боюнча эксперти болуп иштеген. 2008-2010-жылдары Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгында (КМДБ) фатва бөлүмүнүн жетекчиси, ошол эле учурда Азирети Умар атындагы Кыргызстан Ислам университетинде мугалим болуп эмгектенген<ref name="sputnik_bio"/>. === Кыргызстан Муфтийи (2010—2012) === 2010-жылдын апрель айындагы [[Кыргызстандагы революция (2010)|революциядан]] кийинки туруксуз мезгилде, муфтияттагы ар кандай топторго кошулбаган «компромисстүү фигура» катары 2010-жылы июль айында Кыргызстан Мусулмандарынын Азирети Муфтийи болуп шайланган. Муфтийлик кызматта турган эки жыл ичинде бир катар маанилүү реформаларды жүргүзгөн: * '''Имамдардын билимин жогорулатуу:''' Имамдардын квалификациясын жогорулатуу боюнча иш-чараларды уюштуруп, алардын курамын жарым-жартылай жаңылаган. * '''Хутбаларды тартипке салуу:''' Мечиттерде айтылуучу жума баяндарына көзөмөлдү күчөтүп, КМДБ тарабынан жактырылган хутбалар «Ак Башак» журналына жарыяланып турган. * '''Ажылыкты уюштуруу:''' Ажылык сапарды уюштуруу укугун буга чейин тейлеп келген Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиядан толугу менен Муфтияттын карамагына өткөргөн. 2011-жылы Муфтият уюштурган алгачкы ажылык сапарды Кыргызстандын Сауд Арабиясындагы элчиси жогорку деңгээлде өттү деп баалаган<ref name="islamsng">{{cite web |url=http://www.islamsng.com/kgz/analytics/5338 |title=Итоги руководства экс-муфтия Кыргызстана Чубак ажы Жалилова |website=islamsng.com |access-date=2018-03-17 |archive-date=2018-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180311111950/http://www.islamsng.com/kgz/analytics/5338 |deadlink=no }}</ref>. 2012-жылы ден соолугуна байланыштуу жана өз дарегине айтылган сындардан улам өз каалоосу менен муфтийлик кызматтан кеткен<ref name="azattyk_obit">{{cite web |url=https://www.azattyk.org/a/religion_chubak-ajy_jalilov_11-7-2020_obit_tch_kyrgyz/30720425.html |title=Таанымал диний аалым Чубак ажы Жалилов дүйнөдөн кайтты |website=Азаттык Υналгысы |date=2020-07-11 |access-date=2024-06-18}}</ref>. === Кийинки ишмердиги === Муфтийликтен кеткенден кийин ал илимий-агартуучулук иштерин жигердүү уланткан. "Чубак ажы Жалилов" атындагы кайрымдуулук фондун негиздеп, коомдук иштерге аралашкан. Ал заманбап технологияларды колдонуп, социалдык тармактарда (YouTube, Instagram) баяндарын, лекцияларын жана суроо-жоопторун тынымсыз жарыялап турган. Анын сабактары, өзгөчө жаштар жана эмгек мигранттары арасында кеңири тарап, Кыргызстандагы эң таанымал диний ишмерлердин бирине айланган<ref name="azattyk_obit"/>. == Коомдук көз караштары жана сын-пикирлер == Чубак ажы Жалилов коомдо кызуу талкуу жараткан бир катар билдирүүлөрү менен да белгилүү. 2017-жылы декабрда ал экинчи жолу үйлөнгөнүн ачык жарыялап, коомчулукта чоң резонанс жараткан. Анткени Кыргызстанда көп аялдуулукка мыйзам тарабынан тыюу салынган. Аялдардын укугун коргоочу активисттер аны жоопко тартууну талап кылышкан<ref name="azattyk_obit"/>. Чубак ажы экинчи жубайына шарият боюнча нике кыйганын билдирген<ref>{{cite web |url=http://www.gezitter.org/society/65998_muftiyat_sdelal_obraschenie_v_svyazi_s_chubakom_ajyi_/ |title=Муфтият сделал обращение в связи с Чубаком ажы |website=Gezitter.org |access-date=2018-03-17 |archive-date=2018-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318004442/http://www.gezitter.org/society/65998_muftiyat_sdelal_obraschenie_v_svyazi_s_chubakom_ajyi_ |deadlink=no |accessdate=2025-06-16 |archivedate=2018-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318004442/http://www.gezitter.org/society/65998_muftiyat_sdelal_obraschenie_v_svyazi_s_chubakom_ajyi_ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.sputnik.kg/society/20171128/1036552990/chubak-azhy-zhalilov-obyavil-o-dvoezhenstve.html |title=Чубак ажы Жалилов объявил о двоеженстве. Что об этом думают кыргызстанцы |website=Sputnik.kg |access-date=2018-03-17}}</ref>. Андан сырткары, кээ бир фатвалары жана көз караштары "радикалдуу" же "чагымчыл" деп сынга алынган учурлар болгон. Мисалы, Жаңы жылды майрамдагандар "каапыр болот" деген сыяктуу билдирүүлөрү коомдо ар кандай пикирлерди жараткан<ref name="azattyk_obit"/>. == Илимий мурасы жана өзгөчөлүктөрү == Чубак ажы Жалилов фикх (шариат укугу), араб тилинин грамматикасы, тафсир (Куранды чечмелөө), хадис терминологиясы жана хадис таануу илимдери боюнча сабак берүүгө жана фатва чыгарууга уруксааты (ижазасы) болгон. Анын өзгөчөлүгү катары 5 тоннага жакын китептен турган жеке китепканасын айтууга болот. Ал бир күндө 500 бетке чейин китеп окуганын, убактысынын көп бөлүгүн китеп окууга жана илимий маселелерди изилдөөгө арнаганын айтчу. == Жеке жашоосу == Үй-бүлөлүү, үч уул, үч кыздын атасы. Эне тилинен сырткары, араб жана орус тилдеринде эркин сүйлөгөн<ref>{{cite web |url=http://knews.kg/2011/08/jalilov-chubak-ajyi/ |title=Жалилов Чубак ажы |website=K-News |access-date=2018-03-17 |archive-date=2018-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313120533/http://knews.kg/2011/08/jalilov-chubak-ajyi/ |deadlink=no }}</ref>. == Өлүмү == 2020-жылы 10-июлда пневмония диагнозу менен оор абалда ооруканага жаткырылган. 11-июлга караган түнү саат 2:50дө дарыгерлердин аракетине карабай каза болгон. Алдын ала маалыматтар боюнча, өлүмүнө эки тараптуу пневмония себеп болгон<ref name="death_sputnik">{{cite web | url=https://m.sputnik.kg/society/20200711/1048976375/chubak-azhy-kaza-boldu.html |title=Белгилүү дин аалымы Чубак ажы дүйнөдөн өттү |website=Sputnik.kg| access-date=2020-07-11}}</ref>. Коронавирус пандемиясына байланыштуу киргизилген чектөөлөрдөн улам, маркумдун сөөгү өзү туулуп-өскөн айылына эмес, Бишкекке жакын жайгашкан Чүй облусунун Аламүдүн районундагы "Дөң-Арык" көрүстөнүнө коюлган<ref name="azattyk_obit"/>. == Сыйлыктары == * Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Ардак грамотасы (29-февраль, 2012-жыл) — ''«2011-жылдагы Ажылык сапарды ийгиликтүү уюштургандыгы үчүн»''<ref>{{cite web |url=https://cbd.minjust.gov.kg/57-9705/edition/527864/ru |title=Распоряжение Правительства Кыргызской Республики от 29 февраля 2012 года № 64-р (О награждении Почётной грамотой Правительства Кыргызской Республики) |access-date=2024-07-13 |archive-date=2024-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713200129/https://cbd.minjust.gov.kg/57-9705/edition/527864/ru |url-status=live }}</ref>. * Кыргыз Республикасынын Эл Баатыры (26-май, 2026-жыл) — ''«Диний билим берүүнү жана руханий агартууну өнүктүрүүгө, моралдык-адеп-ахлактык баалуулуктарды калыптандырууга, элдин маданий-диний салттарын сактоого кошкон өзгөчө салымы үчүн»''<ref name=":0" />''.'' == Колдонулган адабияттар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://web.archive.org/web/20200721183805/https://ru24.net/other/252778425/ Чубак ажы Жалилов] {{Кыргыз Республикасынын Баатырлары}} {{Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи}} [[Категория:Кыргызстандын диний ишмерлери]] [[Категория:Кыргызстан муфтийлери]] [[Категория:Умм аль-Куро университетинин бүтүрүүчүлөрү]] [[Категория:КУУнун окутуучулары]] [[Категория:1975-жылы туулгандар]] [[Категория:2020-жылы каза болгондор]] 27nqtq17dqnqohyppkdchrx8t5t3xg1 0 79963 652399 246065 2026-09-11T22:58:18Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652399 wikitext text/x-wiki '''Гуттаперча''' (''малайялыкча'' getah— чайыр, pertia — жыгач) — [[табигый каучук|табигый каучуктун]] [[изомер|изомери]]. Гутталуу өсүмдүктөрдөн алынат. Тех. Гуттаперча - бөлмөдөгу температурада катуу, ак же сары күрөң түстөгү зат. Анын составына жогорку молекулалуу углеводород — гутта (C5Hs)n, [[белок]] заттары, чайырлар, ным ж. б. кирет. Гуттанын орточо молекулярдык салмагы 50 000 ге жакын. Гуттаперча [[туз]], фтордуу [[суутек]] ж. б. кислоталардын таасирине түрүктуу, ысытканда жумшарып, ийилгич абалга келет, ароматтуу жана хлордуу углеводороддордо эрийт, [[суу]] жана [[электр]] өткөрбөйт. Гуттаперча [[химия]] жана бут кийим өнөр жайында колдонулат. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.<br /> * Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б. == Шилтемелер == * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1164.html ГУТТАПЕРЧА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122000639/http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1164.html |date=2019-11-22 }} - Химическая энциклопедия. [[Категория:Эластомерлер]] cbml54nh68t0rv5a3dn24xjojaad9ro 0 87246 652383 544898 2026-09-11T16:33:07Z Dr. Thomas Liptak 47407 photo updated (2026) 652383 wikitext text/x-wiki [[Файл:Frankfurt am Main, Museumsuferfest 2026 (fireworks) 1.jpg|thumb|250px|[[Франкфурт-на-Майне]]]] '''Фейерверк''' ([[Немис тили|нем]]. Feuer - от жана Werk - иш, жумуш) - металл туздары бар пиротех. заттарды күйгүзгөндө абада пайда болгон кооз, түстүү оттор. Фейерверк өнөрү б. з. ч. эле Кытай менен Индияда белгилүү болгон. [[Европа|Европада]] алгач Фейерверк Италияда даярдалган. [[Россия|Россияда]] биринчи Фейерверк 17-кылымда (1674, Устюг ш.) жагылган. Фейерверк жагууда тех. коопсуздук эрежелерин сактоо керек. ==Колдонулган адабияттар== *«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4 [[Категория:Химия]] 2e8dzel55wjmk0s3vn237gryfp292of 0 95841 652389 508388 2026-09-11T21:24:25Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652389 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм}} '''"Зутопия (Айбанаттар шаары)"''' ({{lang-en|Zootopia}}, {{lang-ru|Зверополис}}) (кээ бир жерлерде "Зутрополис" деген аталышта да колдонулат) — 2016-жылы "[[Walt Disney Animation Studios]]" өндүргөн жана "[[Walt Disney Pictures]]" жайылткан [[3D]] компүтерде [[Анимация|анимацияланган]] америкалык жоруктуу комедия. Бул "Disney" студиясынын 50-анимацияланган тасмасы болуп саналат. Тасманын режиссёрлору [[Бирон Ховард]] менен [[Рич Мур]], [[Жеред Буш]] менен биргелешкен кызматташуусунун негизинде тартышкан. Ал эми үн коштогондор: [[Жиннифер Гудвин]], [[Жейсон Бейтмен]], [[Идрис Элба]], [[Женни Слейт]], [[Нейт Торренс]], [[Бонни Хант]], [[Дон Лейк]], [[Томми Чоң]], [[Ж.К. Симмонс]], [[Октавия Спенсер]], [[Алан Түдык]] жана [[Шакира]]. Тасма сүт эмүүчүлөр шаарынын жапайы жырткыч тургундарынын жок болуп кеткендиги тууралуу кутум планды уккандан кийин башталган коён полиция кызматкери жана түлкүнүн кызматташуусун баяндайт. "Зутопия"- 2016-жылы, 13-февралда Белгиядагы "[[Брюссель]] Анимациялык Кинофестивалында" көрсөтүлгөн. Тасма дүйнө жүзү боюнча жылуу сын-пикирлерге ээ болон. Ошондой эле дүйнө жүзү боюнча 1 миллиард киреше табуу менен , бир нече өлкөдө чоң киреше табуу боюнча рекорд койгон тасмалардын бири болгон. Тасма "[[Америка]] Кино [[Институт|Институту]]" тарабынан 2016-жылдын эң мыкты тасмасы деп тандалган. Ошондой эле "[["Оскар" сыйлыгы|Оскар]]", "[[Алтын Глобус]]" жана "Киносынчылардын Кино Тандоо" сыйлыгы жана " Эң мыкты анимацияланган тасма" категориясында "Энни Сыйлыгы" наамдарын жеңип, "[[BAFTA]]" сыйлыгынын "Эң мыкты анимацияланган тасма" наамына көрөстүлгөн. == Сюжети == == Келечек == === Мүмкүн уландысы === 2016-жылы июнда Ховард менен Мур Зоотопиянын уландысы тууралуу сүйлөшүүлөрдү жүргүзүшкөн.<ref>{{Cite news|title=Zootopia directors talk sequel, TV potential - EW.com|url=https://ew.com/article/2016/06/02/zootopia-disney-sequel/|date=2016-06-02|access-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115224812/http://ew.com/article/2016/06/02/zootopia-disney-sequel/|archive-date=2018-01-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.slashfilm.com/zootopia-2/|title=Zootopia 2 Talk Begins As Movie Becomes Second …|date=2016-06-06|author=Peter Sciretta|access-date=2018-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511213514/http://www.slashfilm.com/zootopia-2/|archive-date=2018-05-11|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Zootopia's Directors Are Already Thinking About Sequel Possibilities|url=https://allbusinessreviews.org/zootopia-2-all-about-its-realising/|access-date=2018-03-30|accessdate=2022-01-21|archivedate=2022-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220112184400/https://allbusinessreviews.org/zootopia-2-all-about-its-realising/}}</ref> === Телевидение === 2021-жылдын 12-ноябрында Дисней сериалдын 2022-жылы чыгаарын ырастады, ошондой эле тасманын мурда серияга кирери ырасталбаган каармандарды камтыган биринчи тизер сүрөтүн чыгарды. Сериалды Трент Корри жана Джози Тринидад башкарат.<ref>{{Cite news|title=Zootopia+ First Look Revealed By Disney+|url=https://comicbook.com/tv-shows/news/zootopia-first-look-revealed-by-disney/|last=Burlingame|first=Russ|website=comicbook.com|date=2021-11-12|access-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112215553/https://comicbook.com/tv-shows/news/zootopia-first-look-revealed-by-disney/|archive-date=2021-11-12|url-status=live}}</ref> == Шилтемелер == {{Булактар}} [[Категория:АКШнын тасмалары]] [[Категория:2016-жыл чыккан тасмалар‎]] nizlz87jdg9c6r68r0i9kz9qa5kl81v 0 114251 652342 640172 2026-09-11T13:00:58Z Artelow 2286 652342 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = шаар |кыргызча аталышы = Ош |расмий аталышы = |баш ийгени = Мамлекеттик денгээлдеги шаар |сүрөт = Osh 03-2016 img32 Sulayman Mountain viewpoint.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Osh.png |желек = Flag of Osh.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = [[Жанар Акаев]]<ref name=":1">{{Cite news|title=Официально: Жанар Акаев назначен мэром Оша|author=Kaktus.Media|url=https://kaktus.media/doc/540907_oficialno:_janar_akaev_naznachen_merom_osha.html|website=Kaktus.Media|date=2026-02-18|access-date=2026-02-18|url-status=live}}</ref> |негизделген күнү =5-октябрь |биринчи белгиленген = IX кылым |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1876 |аймагы = 182<ref name="ООН">[https://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/dyb/dyb2015/Table08.xls UN Demographic Yearbook 2015. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1996-2015]</ref>, <ref name=“Нацстатком”>[http://stat.kg/ru/gorod-osh/ Национальный статистический комитет КР] </ref> |бийиктиктин түрү = Бийиктиги |ОЖ борборунун бийиктиги = 870—1100 |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 375 400 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = 4935 |агломерация = 1 000 000 |улуттук курамы = [[өзбектер]] - 38%, [[кыргыздар]] - 59%, [[башка улуттар]] 3% |диний курамы = мусулман, христиан |этнохороним = оштук, оштуктар |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3222 |почта индекси = 723500 (714000 мурункусу) |почта индекстери = |автоунаа коду = 02, O, Z |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Osh |сайты = oshcity.kg |сайтынын тили =ky | сайтынын тили 2 = ru }} '''Ош''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] экинчи ири жана [[Орто Азия|Орто Азиянын]] эң байыркы шаарларынын бири. Ош расмий эмес аталыштарда Кыргызстандын экинчи борбору деп аталат<ref>https://geohistory.today/osh-fergana-valley/</ref>. Бул өлкөдөгү эң эски шаар (болжол менен 3000 жылдан ашуун), 1939-жылдан бери [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Административдик борбор|административдик борбору]] болуп саналат. 2025-жылы шаардын этностук аралаш калкынын саны 375.400 адам болгон<ref>[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Туруктуу калктын саны жылдын башына карата <small>(миң адам)</small>]<small>, ☀Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 21-май 2025-ж. каралган.</small></ref>, [[Кыргыздар|кыргыз]], [[Өзбектер|өзбек]], [[Украиндер|украин]], [[Орустар|орус]], [[Корейлер|корей]] жана башка чакан этносторду камтыйт. Ал Кыргызстан менен [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Чек ара|чек арасынан]] 5 км алыстыкта жайгашкан. Ал белгилүү Ислам аалымы үчүн белгилүү. Ош шаары [[Фергана]] өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. [[Бишкек|Бишкектен]] Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырым. Ош шаары [[Сулайман-Тоо]] жана [[Ак-Буура суусу|Ак-Буура дарыясы]] менен атактуу. == Калкы == Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь) бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак карайт. Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган. Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азербайжан жана башка улуттар жашайт. Ош шаарын 50% тургундары Ислам (сунний) динин карманат. {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |+Шаар калкынын саны, миң. адам. |'''Жыл''' |1914 |1939 |1959 |1970 |1974 |1979 |1989 |1991 |1999 |2009 |2010 |2011 |2012 |2015 |2017 |2018 |- |'''Калк, <br /> миң жашоочу.''' |46 |33 |65 |120 |143 |169 |213 |212 |212 |220 |235 |231 |230 |243 |251 |288 |} {| class="wikitable" |+ Ош шаарынын улуттук курамы <br /><small>''(каратылган аймактардан тышкары)''</small> ! Улут !! Саны <br />[[2009 жыл]]дын<br />эл каттоосу боюнча<ref name="Perep2009">{{Cite web |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош. |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |access-date=2018-07-19 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025085154/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |dead-url=yes |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174213/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf }}</ref> !! Бөлүк (%) |- | '''Баары''' ||align="right" | 232 816 ||align="right" | 100,00 % |- |[[Өзбектер]]|| align="right" | 112 469 ||align="right" | 48,31 % |- |[[Кыргыздар]]|| align="right" | 100 218 ||align="right" | 43,05 % |- | [[Орустар]] ||align="right" | 6 292 ||align="right" | 2,70 % |- | [[Түрктөр]] ||align="right" | 5 506 ||align="right" | 2,36 % |- | [[Татарлар]] ||align="right" | 2 703 ||align="right" | 1,16 % |- | [[Түркмөндөр]] ||align="right" | 885 ||align="right" | 0,38 % |- | [[Уйгурлар]] ||align="right" | 791 ||align="right" | 0,34 % |- | [[Тажиктер]] ||align="right" | 679 ||align="right" | 0,29 % |- | [[Азербайджандыктар]] ||align="right" | 587 ||align="right" | 0,25 % |- | [[Украиндиктер]] ||align="right" | 379 ||align="right" | 0,16 % |- | [[Корейлер]] ||align="right" | 319 ||align="right" | 0,14 % |- | [[Казактар]] ||align="right" | 265 ||align="right" | 0,11 % |- | [[Кытайлыктар]] ||align="right" | 221 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Күрдүлөр]] ||align="right" | 199 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Дунгандар]] ||align="right" | 92 ||align="right" | 0,04 % |- | [[Немецтер]] ||align="right" | 90 ||align="right" | 0,04 % |- | башкалар ||align="right" | 1121 ||align="right" | 0,48 % |} == Тарыхы == Шаар [[Орто Азия|Борбордук Азиядагы]] эң байыркы калктуу конуштардын бири. Ош шаары 8-кылымда [[Улуу жибек жолу|Улуу жибек жолунун]] боюнда жибек өндүрүү борбору катары белгилүү болгон жана б. з. ч. IV-кылымда – б. з. V-кылымда шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. өндүрүлгөн жибек атактуу соода жолу [[Алай тоо кыркасы|Алай тоолорунан]] өтүп Чыгыштагы [[Кашкар|Кашкарга]] жеткен. 8–10-кылымдары Ош чоңдугу бoюнча [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] эң ири шааарлардын бири катары саналган. Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн [[Бабур-Наама]] деген эмгегинде Ош жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал- 181 губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926- жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),, Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак, Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген.<br /> == Маданият, билим берүү == * Бириктирилген Ош тарыхый-маданий корук-музейи ** [[Сулайман-Тоо]] ыйык тоосу, [[ЮНЕСКО]]нун [[Бабер|тизмесиндеги(2009-жылдан тарта) Ош шаарынын так ортосунда жайгашкан тоо.]]<ref>[http://knmii.lg.kg/?p=110 Город Ош. Предчувствие будущего - Кыргызский Национальный Музей Изобразительных Искусств имени Гапара Айтиева]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[Бабер|Бабурдун буйругу менен XVI кылымда курулган Сулайман-Тоонун чыгыш тарабындагы үй.]] ** [[Бабер|Тахт-и-Сулейман мечи]]ти ** [[Бабер|Ак-Буура чеби (I-XII)]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоодо жайгашкан Краевед музейи]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоонун 3000 жылдыгына карата курулган «Улуу Жибек жолу» Краевед комплекси]] ** [[Бабер|Орто кылымдык мончосу]] ** [[Бабер|Сүрөт-Таш чокусу ( б. з. ч. I миң жылдыктын 100 таш бетиндеги сүрөттөрү)]] === Мечитер === * [[Бабер|Шейит-Дөбө мечити]] * [[Бабер|Ача-Мазар мечити]] * [[Бабер|Садыкбай мечити]] * [[Бабер|Асаф-ибн-Бурхия күмбөзү (XI-XVII)]] * [[Бабер|Рават Абдулла-хан мечити (XVII-XVIII)]] * [[Бабер|Мухаммед Юсуф Байходжи-уулу мечити (1909)]] * [[Бабер|Сулайман-Тоо мечити (2012)]]<ref>{{Cite web |title=Сулайман-Тоо: музей vs мечеть. 15 октября 2012 |url=http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2012-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |date=2012-08-27 }}</ref> === Театр, Филармония, Кинотеатрлар === * Р. Абдыкадыров атындагы облустук филармония * С. Ибраимов атындагы улуттук драма театры * [[Ош өзбек музыкалык драма театры|З.М. Бабур атындагы Мамлекеттик академик өзбек драма театры]] * «Семетей» кинотеатры * «Кыргызстан» кинотеатры * "Ак-Буура" кинозалы === Эстеликтер === [[Файл:Osh - Lenin (30507065375).jpg|thumb|246x246px|Ош шаарынын аянтында жайгашкан В.И. Лениндин эстелиги ]] * [[Барсбек каган|Барсбек кагандын]] эстелиги * [[Алымбек датка]]нын эстелиги * [[Алишер Навои]]нин эстелиги * [[Манас|«Айкөл Манастын]] монументалдуу комплекси». 2013-жылдын [[Бугу айы|Бугу айында]] коюлган<ref>[https://archive.is/20130618032940/fergana.akipress.org/news:209633/ Монументальный комплекс «Айколь Манас» в Оше]</ref> * [[Курманжан Датка|Курманжан датканын]] эстелиги * [[Рысбай Абдыкадыров]]дун эстелиги * [[Токтогул Сатылганов]]дун эстелиги * «Өчпөс от» мемориалдуу комплекси * «Кайгылуу эне» [[Мемориалдык такта|мемориалы]] * [[Владимир Ленин|В. И. Лениндин]] эстелиги * «ГАЗ-АА» унаасынын эстелиги === ЖОЖдор === [[Файл:Osh state university.jpg|thumb|230x230px|[[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]]]] * [[Ош технологиялык университети|Ош технологиялык Университети]] (Исанов көч, 81)<ref>{{Cite web |title=Ошский технологический университет |url=http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035914/http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet }}</ref> * [[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]] (Ленин көч, 331)<ref>{{Cite web |title=Ошский государственный университет |url=http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035510/http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet }}</ref> * Ош гуманитардык педагогикалык институту (Исанов көч, 75) * Ош Мамлекеттик социалдык Университети * Москва мамлекеттик социалдык Университетинин бөлүмү == Спорт == * [[Алай]] футбол клубу == Элчиликтер == * [[Орусия|Орусиянын]] негизги [[Консулдук өкүлчүлүк|консулдугу]] * [[Казакстан|Казакстандын]] негизги консулдугу * [[Кытай|Кытайдын]] (КЭР) негизги консулдугу ==Боордош шаарлар == * {{Желек|Түркия}} [[Маниса]], [[Түркия]] (16-май 1997-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Стамбул]], [[Түркия]] (10-август 1998-жыл) * {{Желек|Тажикстан}} [[Хужанд]], [[Тажикстан]] (3-июнь 2000-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]], [[Орусия]] (20-февраль 2004-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Амасья]], [[Түркия]] (6-декабрь 2005-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Кашгар]], [[КЭР]] (3-март 2006-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Новосибирск]], [[Орусия]] (26-июнь 2009-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Йозгат]], [[Түркия]] (2-ноябрь 2012-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Үрүмчү]], [[КЭР]] (2013-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Синин]], [[КЭР]] (9-декабрь 2014-жыл) * {{Желек|Казакстан}} [[Тараз]], [[Казакстан]] (17-июнь 2016-жыл) * {{Желек|Өзбекстан}} [[Андижан]], [[Өзбекстан]] (3-октябрь 2016-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Ярославль]], [[Орусия]] * {{Желек|КЭР}} [[Ланьчжоу]], [[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Фошань]] ,[[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Сиань]], [[КЭР]] * {{Желек|Түркия}} [[Самсун]], [[Түркия]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Каракол]], [[Кыргызстан]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Чолпон-Ата]], [[Кыргызстан]] == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз обондору / Жыйнакты түзгөндөр Б.Алагушов, К.Мадваров. – Фрунзе: «Кыргызстан» басмасы, 1970. – 474 бет. – [Кыргыз ССР Маданият министрлиги. Республикалык эл чыгармачылык үйү]. * Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2. * Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий био-библиографическийу свод / Отв. ред. академик У.А.Асанов. – Бишкек: Центр государственного языка и энциклопедии, 2002. – 544 стр., илл., карта. - ISBN 5-89750-142-4. * Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6...<br> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512171635/http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm |date=2017-05-12 }} * http://kg.wen.su/osh/istoriya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917215504/http://kg.wen.su/osh/istoriya/ |date=2011-09-17 }} * http://oshcity.kg/kg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815074643/http://oshcity.kg/kg/ |date=2018-08-15 }} {{Кыргызстандын райондору}} [[Категория:Ош шаары|*]] levri7skbzzf6gj2j8b4tw0env5ubnj 652343 652342 2026-09-11T13:02:16Z Artelow 2286 652343 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = шаар |кыргызча аталышы = Ош |расмий аталышы = |баш ийгени = Мамлекеттик денгээлдеги шаар |сүрөт = Osh 03-2016 img32 Sulayman Mountain viewpoint.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Osh.png |желек = Flag of Osh.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = [[Жанар Акаев]]<ref name=":1">{{Cite news|title=Официально: Жанар Акаев назначен мэром Оша|author=Kaktus.Media|url=https://kaktus.media/doc/540907_oficialno:_janar_akaev_naznachen_merom_osha.html|website=Kaktus.Media|date=2026-02-18|access-date=2026-02-18|url-status=live}}</ref> |негизделген күнү =5-октябрь |биринчи белгиленген = IX кылым |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1876 |аймагы = 182<ref name="ООН">[https://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/dyb/dyb2015/Table08.xls UN Demographic Yearbook 2015. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1996-2015]</ref>, <ref name=“Нацстатком”>[http://stat.kg/ru/gorod-osh/ Национальный статистический комитет КР] </ref> |бийиктиктин түрү = Бийиктиги |ОЖ борборунун бийиктиги = 870—1100 |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 375 400 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = 4935 |агломерация = 1 000 000 |улуттук курамы = [[өзбектер]] - 38%, [[кыргыздар]] - 59%, [[башка улуттар]] 3% |диний курамы = мусулман, христиан |этнохороним = оштук, оштуктар |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3222 |почта индекси = 723500 (714000 мурункусу) |почта индекстери = |автоунаа коду = 02, O, Z |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Osh |сайты = oshcity.kg |сайтынын тили =ky | сайтынын тили 2 = ru }} '''Ош''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] экинчи ири жана [[Орто Азия|Орто Азиянын]] эң байыркы шаарларынын бири. Ош расмий эмес аталыштарда Кыргызстандын экинчи борбору деп аталат<ref>https://geohistory.today/osh-fergana-valley/</ref>. Бул өлкөдөгү эң эски шаар (болжол менен 3000 жылдан ашуун), 1939-жылдан бери [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Административдик борбор|административдик борбору]] болуп саналат. 2025-жылы шаардын этностук аралаш калкынын саны 375.400 адам болгон<ref>[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Туруктуу калктын саны жылдын башына карата <small>(миң адам)</small>]<small>, ☀Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 21-май 2025-ж. каралган.</small></ref>, [[Кыргыздар|кыргыз]], [[Өзбектер|өзбек]], [[Украиндер|украин]], [[Орустар|орус]], [[Корейлер|корей]] жана башка чакан этносторду камтыйт. Ал Кыргызстан менен [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Чек ара|чек арасынан]] 5 км алыстыкта жайгашкан. Ал белгилүү Ислам аалымы үчүн белгилүү. Ош шаары [[Фергана]] өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. [[Бишкек|Бишкектен]] Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырым. Ош шаары [[Сулайман-Тоо]] жана [[Ак-Буура суусу|Ак-Буура дарыясы]] менен атактуу. == Калкы == Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь) бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак карайт. Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган. Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азербайжан жана башка улуттар жашайт. Ош шаарын 50% тургундары Ислам (сунний) динин карманат. {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |+Шаар калкынын саны, миң. адам. |'''Жыл''' |1914 |1939 |1959 |1970 |1974 |1979 |1989 |1991 |1999 |2009 |2010 |2011 |2012 |2015 |2017 |2018 |- |'''Калк, <br /> миң жашоочу.''' |46 |33 |65 |120 |143 |169 |213 |212 |212 |220 |235 |231 |230 |243 |251 |288 |} {| class="wikitable" |+ Ош шаарынын улуттук курамы <br /><small>''(каратылган аймактардан тышкары)''</small> ! Улут !! Саны <br />[[2009 жыл]]дын<br />эл каттоосу боюнча<ref name="Perep2009">{{Cite web |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош. |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |access-date=2018-07-19 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025085154/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |dead-url=yes |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174213/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf }}</ref> !! Бөлүк (%) |- | '''Баары''' ||align="right" | 232 816 ||align="right" | 100,00 % |- |[[Өзбектер]]|| align="right" | 112 469 ||align="right" | 48,31 % |- |[[Кыргыздар]]|| align="right" | 100 218 ||align="right" | 43,05 % |- | [[Орустар]] ||align="right" | 6 292 ||align="right" | 2,70 % |- | [[Түрктөр]] ||align="right" | 5 506 ||align="right" | 2,36 % |- | [[Татарлар]] ||align="right" | 2 703 ||align="right" | 1,16 % |- | [[Түркмөндөр]] ||align="right" | 885 ||align="right" | 0,38 % |- | [[Уйгурлар]] ||align="right" | 791 ||align="right" | 0,34 % |- | [[Тажиктер]] ||align="right" | 679 ||align="right" | 0,29 % |- | [[Азербайджандыктар]] ||align="right" | 587 ||align="right" | 0,25 % |- | [[Украиндиктер]] ||align="right" | 379 ||align="right" | 0,16 % |- | [[Корейлер]] ||align="right" | 319 ||align="right" | 0,14 % |- | [[Казактар]] ||align="right" | 265 ||align="right" | 0,11 % |- | [[Кытайлыктар]] ||align="right" | 221 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Күрдүлөр]] ||align="right" | 199 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Дунгандар]] ||align="right" | 92 ||align="right" | 0,04 % |- | [[Немецтер]] ||align="right" | 90 ||align="right" | 0,04 % |- | башкалар ||align="right" | 1121 ||align="right" | 0,48 % |} == Тарыхы == Шаар [[Орто Азия|Борбордук Азиядагы]] эң байыркы калктуу конуштардын бири. Ош шаары 8-кылымда [[Улуу жибек жолу|Улуу жибек жолунун]] боюнда жибек өндүрүү борбору катары белгилүү болгон жана б. з. ч. IV-кылымда – б. з. V-кылымда шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. өндүрүлгөн жибек атактуу соода жолу [[Алай тоо кыркасы|Алай тоолорунан]] өтүп Чыгыштагы [[Кашкар|Кашкарга]] жеткен. 8–10-кылымдары Ош чоңдугу бoюнча [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] эң ири шааарлардын бири катары саналган. Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн [[Бабур-Наама]] деген эмгегинде Ош жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал- 181 губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926- жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),, Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак, Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген.<br /> == Маданият, билим берүү == * Бириктирилген Ош тарыхый-маданий корук-музейи ** [[Сулайман-Тоо]] ыйык тоосу, [[ЮНЕСКО]]нун [[Бабер|тизмесиндеги(2009-жылдан тарта) Ош шаарынын так ортосунда жайгашкан тоо.]]<ref>[http://knmii.lg.kg/?p=110 Город Ош. Предчувствие будущего - Кыргызский Национальный Музей Изобразительных Искусств имени Гапара Айтиева]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[Бабер|Бабурдун буйругу менен XVI кылымда курулган Сулайман-Тоонун чыгыш тарабындагы үй.]] ** [[Бабер|Тахт-и-Сулейман мечи]]ти ** [[Бабер|Ак-Буура чеби (I-XII)]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоодо жайгашкан Краевед музейи]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоонун 3000 жылдыгына карата курулган «Улуу Жибек жолу» Краевед комплекси]] ** [[Бабер|Орто кылымдык мончосу]] ** [[Бабер|Сүрөт-Таш чокусу ( б. з. ч. I миң жылдыктын 100 таш бетиндеги сүрөттөрү)]] === Мечитер === * [[Бабер|Шейит-Дөбө мечити]] * [[Бабер|Ача-Мазар мечити]] * [[Бабер|Садыкбай мечити]] * [[Бабер|Асаф-ибн-Бурхия күмбөзү (XI-XVII)]] * [[Бабер|Рават Абдулла-хан мечити (XVII-XVIII)]] * [[Бабер|Мухаммед Юсуф Байходжи-уулу мечити (1909)]] * [[Бабер|Сулайман-Тоо мечити (2012)]]<ref>{{Cite web |title=Сулайман-Тоо: музей vs мечеть. 15 октября 2012 |url=http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2012-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |date=2012-08-27 }}</ref> === Театр, Филармония, Кинотеатрлар === * Р. Абдыкадыров атындагы облустук филармония * С. Ибраимов атындагы улуттук драма театры * [[Ош өзбек музыкалык драма театры|З.М. Бабур атындагы Мамлекеттик академик өзбек драма театры]] * «Семетей» кинотеатры * «Кыргызстан» кинотеатры * "Ак-Буура" кинозалы === Эстеликтер === [[Файл:Osh - Lenin (30507065375).jpg|thumb|246x246px|Ош шаарынын аянтында жайгашкан В.И. Лениндин эстелиги ]] * [[Барсбек каган|Барсбек кагандын]] эстелиги * [[Алымбек датка]]нын эстелиги * [[Алишер Навои]]нин эстелиги * [[Манас|«Айкөл Манастын]] монументалдуу комплекси». 2013-жылдын [[Бугу айы|Бугу айында]] коюлган<ref>[https://archive.is/20130618032940/fergana.akipress.org/news:209633/ Монументальный комплекс «Айколь Манас» в Оше]</ref> * [[Курманжан Датка|Курманжан датканын]] эстелиги * [[Рысбай Абдыкадыров]]дун эстелиги * [[Токтогул Сатылганов]]дун эстелиги * «Өчпөс от» мемориалдуу комплекси * «Кайгылуу эне» [[Мемориалдык такта|мемориалы]] * [[Владимир Ленин|В. И. Лениндин]] эстелиги * «ГАЗ-АА» унаасынын эстелиги === ЖОЖдор === [[Файл:Osh state university.jpg|thumb|230x230px|[[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]]]] * [[Ош технологиялык университети|Ош технологиялык Университети]] (Исанов көч, 81)<ref>{{Cite web |title=Ошский технологический университет |url=http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035914/http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet }}</ref> * [[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]] (Ленин көч, 331)<ref>{{Cite web |title=Ошский государственный университет |url=http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035510/http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet }}</ref> * Ош гуманитардык педагогикалык институту (Исанов көч, 75) * Ош Мамлекеттик социалдык Университети * Москва мамлекеттик социалдык Университетинин бөлүмү == Спорт == * [[Алай]] футбол клубу == Элчиликтер == * [[Орусия|Орусиянын]] негизги [[Консулдук өкүлчүлүк|консулдугу]] * [[Казакстан|Казакстандын]] негизги консулдугу * [[Кытай|Кытайдын]] (КЭР) негизги консулдугу ==Боордош шаарлар == * {{Желек|Түркия}} [[Маниса]], [[Түркия]] (16-май 1997-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Стамбул]], [[Түркия]] (10-август 1998-жыл) * {{Желек|Тажикстан}} [[Хужанд]], [[Тажикстан]] (3-июнь 2000-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]], [[Орусия]] (20-февраль 2004-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Амасья]], [[Түркия]] (6-декабрь 2005-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Кашгар]], [[КЭР]] (3-март 2006-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Новосибирск]], [[Орусия]] (26-июнь 2009-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Йозгат]], [[Түркия]] (2-ноябрь 2012-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Үрүмчү]], [[КЭР]] (2013-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Синин]], [[КЭР]] (9-декабрь 2014-жыл) * {{Желек|Казакстан}} [[Тараз]], [[Казакстан]] (17-июнь 2016-жыл) * {{Желек|Өзбекстан}} [[Андижан]], [[Өзбекстан]] (3-октябрь 2016-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Ярославль]], [[Орусия]] * {{Желек|КЭР}} [[Ланьчжоу]], [[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Фошань]] ,[[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Сиань]], [[КЭР]] * {{Желек|Түркия}} [[Самсун]], [[Түркия]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Каракол]], [[Кыргызстан]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Чолпон-Ата]], [[Кыргызстан]] == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз обондору / Жыйнакты түзгөндөр Б.Алагушов, К.Мадваров. – Фрунзе: «Кыргызстан» басмасы, 1970. – 474 бет. – [Кыргыз ССР Маданият министрлиги. Республикалык эл чыгармачылык үйү]. * Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2. * Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий био-библиографическийу свод / Отв. ред. академик У.А.Асанов. – Бишкек: Центр государственного языка и энциклопедии, 2002. – 544 стр., илл., карта. - ISBN 5-89750-142-4. * Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6...<br> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512171635/http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm |date=2017-05-12 }} * http://kg.wen.su/osh/istoriya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917215504/http://kg.wen.su/osh/istoriya/ |date=2011-09-17 }} * http://oshcity.kg/kg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815074643/http://oshcity.kg/kg/ |date=2018-08-15 }} {{Кыргызстандын райондору}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ош шаары|*]] pne42ckszd8dzbbc163j9ld47vctjrz 652375 652343 2026-09-11T13:25:17Z Artelow 2286 652375 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = шаар |кыргызча аталышы = Ош |расмий аталышы = |баш ийгени = Мамлекеттик денгээлдеги шаар |сүрөт = Osh 03-2016 img32 Sulayman Mountain viewpoint.jpg |сүрөт ачыктамасы = |өлкө = Кыргызстан |герб = Coat of arms of Osh.png |желек = Flag of Osh.svg |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = [[Жанар Акаев]]<ref name=":1">{{Cite news|title=Официально: Жанар Акаев назначен мэром Оша|author=Kaktus.Media|url=https://kaktus.media/doc/540907_oficialno:_janar_akaev_naznachen_merom_osha.html|website=Kaktus.Media|date=2026-02-18|access-date=2026-02-18|url-status=live}}</ref> |негизделген күнү =5-октябрь |биринчи белгиленген = IX кылым |мурунку аталышы = |статустун берилиши = 1876 |аймагы = 182<ref name="ООН">[https://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/dyb/dyb2015/Table08.xls UN Demographic Yearbook 2015. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1996-2015]</ref>, <ref name=“Нацстатком”>[http://stat.kg/ru/gorod-osh/ Национальный статистический комитет КР] </ref> |бийиктиктин түрү = Бийиктиги |ОЖ борборунун бийиктиги = 870—1100 |климаты = |расмий тили = кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = {{Өсүү}} 375 400 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = 4935 |агломерация = 1 000 000 |улуттук курамы = [[өзбектер]] - 38%, [[кыргыздар]] - 59%, [[башка улуттар]] 3% |диний курамы = мусулман, христиан |этнохороним = оштук, оштуктар |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 3222 |почта индекси = 723500 (714000 мурункусу) |почта индекстери = |автоунаа коду = 02, O, Z |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Osh |сайты = oshcity.kg |сайтынын тили =ky | сайтынын тили 2 = ru }} '''Ош''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] экинчи ири жана [[Орто Азия|Орто Азиянын]] эң байыркы шаарларынын бири. Ош расмий эмес аталыштарда Кыргызстандын экинчи борбору деп аталат<ref>https://geohistory.today/osh-fergana-valley/</ref>. Бул өлкөдөгү эң эски шаар (болжол менен 3000 жылдан ашуун), 1939-жылдан бери [[Ош облусу|Ош облусунун]] [[Административдик борбор|административдик борбору]] болуп саналат. 2025-жылы шаардын этностук аралаш калкынын саны 375.400 адам болгон<ref>[https://stat.gov.kg/kg/opendata/category/39/ Туруктуу калктын саны жылдын башына карата <small>(миң адам)</small>]<small>, ☀Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. 21-май 2025-ж. каралган.</small></ref>, [[Кыргыздар|кыргыз]], [[Өзбектер|өзбек]], [[Украиндер|украин]], [[Орустар|орус]], [[Корейлер|корей]] жана башка чакан этносторду камтыйт. Ал Кыргызстан менен [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Чек ара|чек арасынан]] 5 км алыстыкта жайгашкан. Ал белгилүү Ислам аалымы үчүн белгилүү. Ош шаары [[Фергана]] өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. [[Бишкек|Бишкектен]] Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырым. Ош шаары [[Сулайман-Тоо]] жана [[Ак-Буура суусу|Ак-Буура дарыясы]] менен атактуу. == Тарыхы == Шаар [[Орто Азия|Борбордук Азиядагы]] эң байыркы калктуу конуштардын бири. Ош шаары 8-кылымда [[Улуу жибек жолу|Улуу жибек жолунун]] боюнда жибек өндүрүү борбору катары белгилүү болгон жана б. з. ч. IV-кылымда – б. з. V-кылымда шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. өндүрүлгөн жибек атактуу соода жолу [[Алай тоо кыркасы|Алай тоолорунан]] өтүп Чыгыштагы [[Кашкар|Кашкарга]] жеткен. 8–10-кылымдары Ош чоңдугу бoюнча [[Фергана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] эң ири шааарлардын бири катары саналган. Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн [[Бабур-Наама]] деген эмгегинде Ош жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал- 181 губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926- жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),, Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак, Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген. == Географиясы == === Климаты === {{Шаардын аба ырайы | Туурасы = 100% | Абалы = collapsed | Жер_илик = Оштун | Булак = Погода и климат<ref>[https://www.pogodaiklimat.ru/weather.php?id=38615 Погода и климат. Климат мира. Ош]</ref> | Үчт_ор = -2.2 | Үчт_ор_ж-ч = 80 | Бир_ор = 0.2 | Бир_ор_ж-ч = 76 | Жал_ор = 6.3 | Жал_ор_ж-ч = 69 | Чын_ор = 13.5 | Чын_ор_ж-ч = 60 | Буг_ор = 18.2 | Буг_ор_ж-ч = 55 | Кул_ор = 23.2 | Кул_ор_ж-ч = 43 | Тек_ор = 25.8 | Тек_ор_ж-ч = 40 | Баш_ор = 24.3 | Баш_ор_ж-ч = 43 | Аяк_ор = 18.9 | Аяк_ор_ж-ч = 49 | Тог_ор = 12.1 | Тог_ор_ж-ч = 61 | Жет_ор = 5.4 | Жет_ор_ж-ч = 72 | Беш_ор = -0.3 | Беш_ор_ж-ч = 81 | Жыл_ор = 12.1 | Жыл_ор_ж-ч = 61 | Үчт_ор_мин = -6.3 | Үчт_ор_макс = 2.8 | Бир_ор_мин = -4.1 | Бир_ор_макс = 5.2 | Жал_ор_мин = 1.4 | Жал_ор_макс = 12.1 | Чын_ор_мин = 7.7 | Чын_ор_макс = 19.8 | Буг_ор_мин = 12.0 | Буг_ор_макс = 25.0 | Кул_ор_мин = 16.0 | Кул_ор_макс = 30.3 | Тек_ор_мин = 18.3 | Тек_ор_макс = 33.2 | Баш_ор_мин = 16.3 | Баш_ор_макс = 32.1 | Аяк_ор_мин = 11.2 | Аяк_ор_макс = 27.2 | Тог_ор_мин = 5.8 | Тог_ор_макс = 19.4 | Жет_ор_мин = 0.8 | Жет_ор_макс = 11.1 | Беш_ор_мин = -4.0 | Беш_ор_макс = 4.2 | Жыл_ор_мин = 6.6 | Жыл_ор_макс = 18.5 | Үчт_а_мин = -25.8 | Үчт_а_макс = 19.1 | Бир_а_мин = -28.6 | Бир_а_макс = 23.0 | Жал_а_мин = -14.0 | Жал_а_макс = 30.2 | Чын_а_мин = -6.5 | Чын_а_макс = 34.6 | Буг_а_мин = -0.7 | Буг_а_макс = 37.1 | Кул_а_мин = 6.5 | Кул_а_макс = 40.8 | Тек_а_мин = 10.2 | Тек_а_макс = 41.5 | Баш_а_мин = 5.8 | Баш_а_макс = 40.4 | Аяк_а_мин = -1.6 | Аяк_а_макс = 37.1 | Тог_а_мин = -7.6 | Тог_а_макс = 32.7 | Жет_а_мин = -20.5 | Жет_а_макс = 25.5 | Беш_а_мин = -24.0 | Беш_а_макс = 20.3 | Жыл_а_мин = -28.6 | Жыл_а_макс = 41.5 | Үчт_суу = 34 | Бир_суу = 42 | Жал_суу = 55 | Чын_суу = 54 | Буг_суу = 47 | Кул_суу = 19 | Тек_суу = 11 | Баш_суу = 7 | Аяк_суу = 9 | Тог_суу = 27 | Жет_суу = 33 | Беш_суу = 33 | Жыл_суу = 371 }} == Калкы == Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь) бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак карайт. Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган. Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азербайжан жана башка улуттар жашайт. Ош шаарын 50% тургундары Ислам (сунний) динин карманат. {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |+Шаар калкынын саны, миң. адам. |'''Жыл''' |1914 |1939 |1959 |1970 |1974 |1979 |1989 |1991 |1999 |2009 |2010 |2011 |2012 |2015 |2017 |2018 |- |'''Калк, <br /> миң жашоочу.''' |46 |33 |65 |120 |143 |169 |213 |212 |212 |220 |235 |231 |230 |243 |251 |288 |} {| class="wikitable" |+ Ош шаарынын улуттук курамы <br /><small>''(каратылган аймактардан тышкары)''</small> ! Улут !! Саны <br />[[2009 жыл]]дын<br />эл каттоосу боюнча<ref name="Perep2009">{{Cite web |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош. |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |access-date=2018-07-19 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025085154/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |dead-url=yes |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174213/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf }}</ref> !! Бөлүк (%) |- | '''Баары''' ||align="right" | 232 816 ||align="right" | 100,00 % |- |[[Өзбектер]]|| align="right" | 112 469 ||align="right" | 48,31 % |- |[[Кыргыздар]]|| align="right" | 100 218 ||align="right" | 43,05 % |- | [[Орустар]] ||align="right" | 6 292 ||align="right" | 2,70 % |- | [[Түрктөр]] ||align="right" | 5 506 ||align="right" | 2,36 % |- | [[Татарлар]] ||align="right" | 2 703 ||align="right" | 1,16 % |- | [[Түркмөндөр]] ||align="right" | 885 ||align="right" | 0,38 % |- | [[Уйгурлар]] ||align="right" | 791 ||align="right" | 0,34 % |- | [[Тажиктер]] ||align="right" | 679 ||align="right" | 0,29 % |- | [[Азербайджандыктар]] ||align="right" | 587 ||align="right" | 0,25 % |- | [[Украиндиктер]] ||align="right" | 379 ||align="right" | 0,16 % |- | [[Корейлер]] ||align="right" | 319 ||align="right" | 0,14 % |- | [[Казактар]] ||align="right" | 265 ||align="right" | 0,11 % |- | [[Кытайлыктар]] ||align="right" | 221 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Күрдүлөр]] ||align="right" | 199 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Дунгандар]] ||align="right" | 92 ||align="right" | 0,04 % |- | [[Немецтер]] ||align="right" | 90 ||align="right" | 0,04 % |- | башкалар ||align="right" | 1121 ||align="right" | 0,48 % |} == Маданият, билим берүү == * Бириктирилген Ош тарыхый-маданий корук-музейи ** [[Сулайман-Тоо]] ыйык тоосу, [[ЮНЕСКО]]нун [[Бабер|тизмесиндеги(2009-жылдан тарта) Ош шаарынын так ортосунда жайгашкан тоо.]]<ref>[http://knmii.lg.kg/?p=110 Город Ош. Предчувствие будущего - Кыргызский Национальный Музей Изобразительных Искусств имени Гапара Айтиева]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[Бабер|Бабурдун буйругу менен XVI кылымда курулган Сулайман-Тоонун чыгыш тарабындагы үй.]] ** [[Бабер|Тахт-и-Сулейман мечи]]ти ** [[Бабер|Ак-Буура чеби (I-XII)]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоодо жайгашкан Краевед музейи]] ** [[Бабер|Сулайман-Тоонун 3000 жылдыгына карата курулган «Улуу Жибек жолу» Краевед комплекси]] ** [[Бабер|Орто кылымдык мончосу]] ** [[Бабер|Сүрөт-Таш чокусу ( б. з. ч. I миң жылдыктын 100 таш бетиндеги сүрөттөрү)]] === Мечитер === * [[Бабер|Шейит-Дөбө мечити]] * [[Бабер|Ача-Мазар мечити]] * [[Бабер|Садыкбай мечити]] * [[Бабер|Асаф-ибн-Бурхия күмбөзү (XI-XVII)]] * [[Бабер|Рават Абдулла-хан мечити (XVII-XVIII)]] * [[Бабер|Мухаммед Юсуф Байходжи-уулу мечити (1909)]] * [[Бабер|Сулайман-Тоо мечити (2012)]]<ref>{{Cite web |title=Сулайман-Тоо: музей vs мечеть. 15 октября 2012 |url=http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2012-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827061534/http://rus.azattyk.org/content/kyrgyzstan_osh_sulaiman_too/24617564.html |date=2012-08-27 }}</ref> === Театр, Филармония, Кинотеатрлар === * Р. Абдыкадыров атындагы облустук филармония * С. Ибраимов атындагы улуттук драма театры * [[Ош өзбек музыкалык драма театры|З.М. Бабур атындагы Мамлекеттик академик өзбек драма театры]] * «Семетей» кинотеатры * «Кыргызстан» кинотеатры * "Ак-Буура" кинозалы === Эстеликтер === [[Файл:Osh - Lenin (30507065375).jpg|thumb|246x246px|Ош шаарынын аянтында жайгашкан В.И. Лениндин эстелиги ]] * [[Барсбек каган|Барсбек кагандын]] эстелиги * [[Алымбек датка]]нын эстелиги * [[Алишер Навои]]нин эстелиги * [[Манас|«Айкөл Манастын]] монументалдуу комплекси». 2013-жылдын [[Бугу айы|Бугу айында]] коюлган<ref>[https://archive.is/20130618032940/fergana.akipress.org/news:209633/ Монументальный комплекс «Айколь Манас» в Оше]</ref> * [[Курманжан Датка|Курманжан датканын]] эстелиги * [[Рысбай Абдыкадыров]]дун эстелиги * [[Токтогул Сатылганов]]дун эстелиги * «Өчпөс от» мемориалдуу комплекси * «Кайгылуу эне» [[Мемориалдык такта|мемориалы]] * [[Владимир Ленин|В. И. Лениндин]] эстелиги * «ГАЗ-АА» унаасынын эстелиги === ЖОЖдор === [[Файл:Osh state university.jpg|thumb|230x230px|[[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]]]] * [[Ош технологиялык университети|Ош технологиялык Университети]] (Исанов көч, 81)<ref>{{Cite web |title=Ошский технологический университет |url=http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035914/http://univer.in/oshskii-tekhnologicheskii-universitet }}</ref> * [[Ош мамлекеттик университети|Ош Мамлекеттик Университети]] (Ленин көч, 331)<ref>{{Cite web |title=Ошский государственный университет |url=http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet |accessdate=2018-07-19 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130035510/http://univer.in/oshskii-gosudarstvennyi-universitet }}</ref> * Ош гуманитардык педагогикалык институту (Исанов көч, 75) * Ош Мамлекеттик социалдык Университети * Москва мамлекеттик социалдык Университетинин бөлүмү == Спорт == * [[Алай]] футбол клубу == Элчиликтер == * [[Орусия|Орусиянын]] негизги [[Консулдук өкүлчүлүк|консулдугу]] * [[Казакстан|Казакстандын]] негизги консулдугу * [[Кытай|Кытайдын]] (КЭР) негизги консулдугу ==Боордош шаарлар == * {{Желек|Түркия}} [[Маниса]], [[Түркия]] (16-май 1997-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Стамбул]], [[Түркия]] (10-август 1998-жыл) * {{Желек|Тажикстан}} [[Хужанд]], [[Тажикстан]] (3-июнь 2000-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]], [[Орусия]] (20-февраль 2004-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Амасья]], [[Түркия]] (6-декабрь 2005-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Кашгар]], [[КЭР]] (3-март 2006-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Новосибирск]], [[Орусия]] (26-июнь 2009-жыл) * {{Желек|Түркия}} [[Йозгат]], [[Түркия]] (2-ноябрь 2012-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Үрүмчү]], [[КЭР]] (2013-жыл) * {{Желек|КЭР}} [[Синин]], [[КЭР]] (9-декабрь 2014-жыл) * {{Желек|Казакстан}} [[Тараз]], [[Казакстан]] (17-июнь 2016-жыл) * {{Желек|Өзбекстан}} [[Андижан]], [[Өзбекстан]] (3-октябрь 2016-жыл) * {{Желек|Орусия}} [[Ярославль]], [[Орусия]] * {{Желек|КЭР}} [[Ланьчжоу]], [[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Фошань]] ,[[КЭР]] * {{Желек|КЭР}} [[Сиань]], [[КЭР]] * {{Желек|Түркия}} [[Самсун]], [[Түркия]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Каракол]], [[Кыргызстан]] * {{Желек|Кыргызстан}} [[Чолпон-Ата]], [[Кыргызстан]] == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз обондору / Жыйнакты түзгөндөр Б.Алагушов, К.Мадваров. – Фрунзе: «Кыргызстан» басмасы, 1970. – 474 бет. – [Кыргыз ССР Маданият министрлиги. Республикалык эл чыгармачылык үйү]. * Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2. * Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий био-библиографическийу свод / Отв. ред. академик У.А.Асанов. – Бишкек: Центр государственного языка и энциклопедии, 2002. – 544 стр., илл., карта. - ISBN 5-89750-142-4. * Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6...<br> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512171635/http://www.presskg.com/tuusu/08/0729_12.htm |date=2017-05-12 }} * http://kg.wen.su/osh/istoriya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917215504/http://kg.wen.su/osh/istoriya/ |date=2011-09-17 }} * http://oshcity.kg/kg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815074643/http://oshcity.kg/kg/ |date=2018-08-15 }} {{Кыргызстандын райондору}} {{Кыргызстандагы шаарлар}} [[Категория:Ош шаары|*]] q7nywfgtl42qyafduih3r3ke1psf6lg 0 125577 652338 515118 2026-09-11T12:39:18Z Artelow 2286 Artelow "[[Торгой-Булак, Кара-Суу району]]" барагын "[[Торгой-Булак (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 515118 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Айыл |кыргызча аталышы = Торгой-Булак |расмий аталышы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg =40.5311365|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =72.93119|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale |ЯндексКарта= |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |областын картасынын өлчөмү = |аймактын картасынын өлчөмү = |областын түрү = област |област = Ош областы |таблицадагы област = |аймактын түрү = Район{{!}}Район |аймак = Кара-Суу району |ички бөлүнүшү = |башычысынын түрү = |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |берилген статусу = |аймагы = |бийиктиги = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 936 <ref name="Демогр2021/> |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |телефон коду = |почта индекси = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |сайтынын тили 2 = }} '''Торгой-Булак''' ({{lang-ky|Торгой-Булак}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Ош облусу]]н [[Кара-Суу району]]ндагы айыл. [[Катта-Талдык айыл округу]] составына кирет. == Калкы == Калкы - 936 киши.<ref name="Демогр2021>[http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825 Численность населения областей, районов, городов,поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики (по данным айыл окмоту на начало 2021г.)]</ref> == Булактар == {{Булактар}} {{Кара-Суу районунун калкконуштары}} 9isexlv13fakh2qf5f68uuiaflu2e3a 1 133443 652320 465943 2026-09-11T12:35:34Z Artelow 2286 Artelow "[[Талкуу:Каратай, Кара-Суу району]]" барагын "[[Талкуу:Каратай (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 465943 wikitext text/x-wiki ассалам алейкум. эмнеге Каратай деп коюулуп калган? [[Атайын:Contributions/80.72.176.29|80.72.176.29]] 03:26, 22 февраль 2024 (UTC) nc5aikw6m3b7i0k30122yfes3p9mqo7 0 135951 652407 496190 2026-09-12T02:56:10Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652407 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|color=yellow|name=Суматра пили|status=CR|image=Sumatra elephant Ragunan Zoo 3.JPG|familia=[[Пил]]дер|tribus=Elephas|subtribus=Elephas maximus|regnum=[[Айбанаттар]]|binomial=Elephas maximus sumatranus}} '''Суматра пили''' (''Elephas maximus sumatranus'') — [[Азия пили]]нин таанылган үч түрчөсүнүн бири болуп саналат жана [[Индонезия|Индонезиянын]] Суматра аралында жашашат. 2011-жылдан бери Суматра пили [[Табиятты коргоонун бүткүл дүйнөлүк союзу]]нун (IUCN) тизмесине киргизилген, анткени анын популяциясы акыркы үч муундун ичинде (75 жыл) жок дегенде 80%га кыскарган. Түрлөр үчүн эң олуттуу коркунучтар жашоо чөйрөсүнүн бузулушу жана жашоо чөйрөсүнүн бөлүнүшү болуп саналат жана Суматра пилинин табигый жашоо чөйрөсүнүн 69%ы акыркы 25 жылда жок болгон. Калган токой 250&nbsp;км²ден аз блоктордо жайгашкан жана пилдин дени сак популяциясын камсыз кылуу үчүн жетиштүү эмес<ref name="IUCN">{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org/details/199856/0|title=Elephas maximus ssp. sumatranus|publisher=IUCN Red List of Threatened Species version 2012.2}}</ref>. == Өзгөчөлүктөрү == Жалпысынан алганда, Азия пилдери [[Африка пилдери|африка пилдеринен]] кичине. Алардын тумшугунун учунда бир манжа сымал узартуу бар. Алардын аркалары томпок жана жалпак. Ургаачылары эркектерге караганда кичине же кыска же узун тиштери жок<ref>Shoshani, J., Eisenberg, J.F. (1982) [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf ''Elephas maximus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830202351/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |date=2006-08-30 }} {{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060830202351/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |archivedate=30.08.2006 }}. Mammalian Species 182: 1–8</ref>. Сейлан пили далысынын бийиктиги 2-3,2 м, салмагы 2000ден 4000 килограммга чейин. &nbsp;Кабырга сөөктөрүнүн саны 20 жуп. Алардын териси ''максимус'' жана ''индикус'' түрчөсүнө караганда жеңилирээк, пигменттүү эмес тактар сейрек кездешет<ref name="Shoshani">Shoshani, J. (2006) [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=oCpiZA61tyQC&oi=fnd&pg=PA3&ots=2IMfIdn35g&sig=9LKyLo77Kb4BehHoiX_CSJsREXs#v=onepage&q&f=false ''Taxonomy, Classification, and Evolution of Elephants''] {{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204141832/http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=oCpiZA61tyQC&oi=fnd&pg=PA3&ots=2IMfIdn35g&sig=9LKyLo77Kb4BehHoiX_CSJsREXs#v=onepage&q&f=false|archivedate=4.12.2013}} In: Fowler, M. E., Mikota, S. K. (eds.) Biology, medicine, and surgery of elephants. Wiley-Blackwell. ISBN 0813806763. S. 3–14</ref>. == Таркалышы жана жашоо чөйрөсү == [[Файл:Bayi gajah Sumatera di Taman Nasional Tesso Nilo.jpg|right|300px|thumb|Пил жаңы төрөлгөн баласы менен Тессо Нило улуттук паркында, [[Пелалаван]], [[Риау]], [[Индонезия]]]] Суматра пили бир кездерде аралда кеңири таралган жана пилдин эң көп популяциясы деп эсептелген Риауда 1980-жылдары 1600 пил болгон деп болжолдонууда<ref name="IUCN"/>. 1985-жылдагы каттоого ылайык, [[Суматра]]нын сегиз провинциясындагы 44 жерде 2800дөн 4800гө чейин пил бар болгондугу айтылган. Бул каттоодо 2002-жылы [[Лампунг]]дагы он эки жашоо жердин үчөө гана корголгондугу байкалган. Алардын ичинен Букит Барисан Селатан улуттук паркында 498 пил жана Уэй Камбас улуттук паркында 180 пил болгон. Гунунг-Риндинган-Вэй-Вэйядагы үчүнчү популяция узак мөөнөттүү келечекте ден соолугун сактоо үчүн жетиштүү эмес экени белгилүү болду<ref name=Hedges05>Hedges, S., Tyson, M. J., Sitompul, A. F., Kinnaird, M. F., Gunaryadi, D., Aslan. (2005). [http://www.selamatkangajah.org/Links%20%26%20Tautan_files/Hedges%20et%20al_2005_Elephants%20in%20Sumatra.pdf ''Distribution, status, and conservation needs of Asian elephants (Elephas maximus) in Lampung Province, Sumatra, Indonesia'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Biological Conservation 124: 35–48.</ref>. 2008-жылга карата 1985-жылы аныкталган 44 аймактын 23үндө пилдер толугу менен жок болгону байкалган. [[Батыш Суматра]]да жок болуп кеткен пилдер [[Түндүк Суматра]]дан да жок болуп кетиши ыктымал. Риауда 9 гана аймакта 350гө жакын пил аман калган<ref name="IUCN"/>. == Коркунучтар == Суматра пилинин популяциясы токойлорду турак-жай жана айыл чарба аймактарына айландыруу менен жок кылынгандыктан адамзат тарабынан олуттуу кыйынчылыктарга дуушар болду. Натыйжада жаратылышта жашаган көптөгөн пилдер өлтүрүлгөн же туткунга алынган. Ошонун менен бирге, пилдин тишин сатуу үчүн мыйзамсыз өлтүрүлгөн. 1985-жылдан 2007-жылга чейин Суматра пилинин популяциясынын 50%ы өлгөн<ref name="IUCN"/>. 1980-жылдан 2005-жылга чейин, бир эле Суматра пили жашоо жеринин 69% жоготкон. Бүгүнкү күндө жашоо чөйрөсүн жоготуу көзөмөлсүз уланууда. Ушул себептен улам Риау жана Лампунгта пилдердин популяциясынын жок болушунун түздөн-түз далилдери бар<ref name=Hedges05/>. == Эскертүүлөр == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://wwf.panda.org/what_we_do/endangered_species/elephants/asian_elephants/sumatran_elephant/ WWF: ''Суматра пили''] [[Категория:Индонезия]] [[Категория:Жаныбарлар]] 7694uvnf4jhxfqxrg58ni2u25le5pp7 0 135974 652393 500658 2026-09-11T22:10:26Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652393 wikitext text/x-wiki {{ОЖ|макамы=шаар|кыргызча аталышы=Бекабад|өлкө=Өзбекстан|баш ийгени=Ташкент облусу|lat_deg=40|lon_deg=69|lat_min=13|lat_sec=13|lon_min=16|lon_sec=4|CoordAddon=type:city_region:UZ|башчысы=Nasrullo Babayev|башчысынын түрү=Аким|негизделген күнү=1899|мурунку аталышы=Хилково, Бегават|климаты=кескин континентал|расмий тили=өзбек|калкы=102 000|элди каттоо жылы=2023|улуттук курамы=[[өзбектер]], [[казактар]], [[тажиктер]]|диний курамы=[[Ислам|Мусулмандар]], [[Христиандык|Христиандар]]|убакыт аралыгы=+5|телефон коду=+99870|2={{lang-uz|Bekobod / Бекобод}}|почта индекси=110516}} [[Файл:Kyzyl_mazar_mausoleum_near_Bekabad.jpg|thumb|Бекабаддын жанындагы "Кызыл мүрзө" күмбөзү]] '''Бекабад''' – [[Ташкент облусу|Ташкент облусундагы]] шаар (1954-жылдан)<ref>[[:uz:Oʻzbekiston_milliy_ensiklopediyasi_Davlat_ilmiy_nashriyoti|https://uz.wikipedia.org/]] [[Өзбекстан улуттук энциклопедиясы]] Мамлекеттик илимий басмасы, 2000-2005 - 201 - б.</ref>. Аянты 0,03 миң км² , калкы 102,0 миң адам (2023). Бекабад – Өзбекстандын маанилүү өнөр-жай шаары. Бул жерде ири болот жана цемент заводдору жайгашкан. Ошондой эле кирпич заводу, эт комбинаты, пахта заводу, көптөгөн чакан жана орто ишканалар бар<ref name="OʻzME">Бекабад, [[Өзбекстан улуттук энциклопедиясы]] </ref>. Фархад дамбасы (плотинасы) жана Фархад ГЭСи шаардын жогорку бөлүгүндө жайгашкан. == Taрыхы == Шаар 1899-жылы "Хилков" темир жол станциясынын курулушу учурунда конуш катары пайда болгон. Хилков аталышы – темир жолдун курулуш жетекчилеринин бири болгон М.И.Хилковдун атына ушундай аталган. Кийинчерээк айыл жакын жердеги Беговат айылын өзүнө кошуп алган. Совет мезгилинде шаар цемент заводуна байланыштуу жаңыдан төрөлгөн. Себеби1942-1944-жылдары шаарда болот заводу курулган.1943-1948-жылдары Бекабаддын жанына Фархад дамбасы жана Фархад ГЭСи курулган. ГЭС Өзбекстан үчүн электр энергиясынын жана сугат суунун негизги булагы болуп саналат. Бекабад 1945-жылы шаар статусун алган.1964-жылга чейин шаар ''Беговат'' наамы менен белгилүү болгон<ref name="Akademik">{{Cite web|title=Bekabad|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/68112/%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B4|publisher=|language=ru}}</ref>. == Географиясы == [[Ташкен|Ташкенттен]] 189км түштүктө (шоссе аркылуу 140км), Далварзин чөлүнүн түштүк-чыгышында, [[Тажикстан|Тажикстан Республикасы]] чек арасына жакын жайгашкан. Бекабад шаарында [[Темир жол бекети|темир жол станциясы]] бар, ал аркылуу Ховос-[[Кокон (шаар)|Кокон]] темир жол линиясы өтөт. Көптөгөн каналдар, автомобиль жолдору жана темир жолдор шаарды өзүнчө аймактарга бөлүп турат. Сырдариянын эки жээгинде түндүк-чыгыш жана түштүк-чыгыш тоо кыркалары менен курчалган. Климаты кескин континенталдуу. Июль айынын орточо температурасы 28 –30° январьда болсо −2, −3°. Жылына 300 ммден ашык жаан жаайт. == Калкы == 2023-жылдын 1-январына карата Бекабаддын калкы 102 000 адамды түзгөн<ref name="toshvilstat-aholi">{{Cite web|title=Райондор боюнча шаар жана айыл калкынын саны|url=https://www.toshvilstat.uz/uz/?preview=1&option=com_dropfiles&format=&task=frontfile.download&catid=292&id=2695&Itemid=1000000000000|publisher=Ташкент областынын статистика башкармасы|accessdate=25-ноябрь, 2023-жыл|ref=uz|archivedate=2023-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231109105442/https://www.toshvilstat.uz/uz/?preview=1&option=com_dropfiles&format=&task=frontfile.download&catid=292&id=2695&Itemid=1000000000000}}</ref>. Калкы негизинен өзбектерден турат, ошондой эле орустар, татарлар, корейлер, казактар, тажиктер жана башкалар жашайт. == Экономика жана өнөр жайы == Бекабад – Өзбекстандын маанилүү өнөр-жай шаары. Бул жерде ири болот жана цемент заводдору жайгашкан. Ошондой эле кирпич заводу, эт комбинаты, пахта заводу, көптөгөн чакан жана орто ишканалар бар. Фархад дамбасы (плотинасы0 жана Фархад ГЭСи шаардын жогорку бөлүгүндө жайгашкан. 1929-жылы 26-июньда Бекабад цемент комбинаты курулган. Учурда "Бекободцемент" АКга таандык Завод цемент жана шифер чыгарат. Завод жылына 700 000 тонна цемент чыгарат. 1942-жылы металлургиялык заводдун курулушу башталган<ref>{{cite encyclopedia|year=1988|title=Бекабад|encyclopedia=Энциклопедиялык сөздүк|publisher=Өзбек Совет Энциклопедиясы.|location=Ташкент|language=uz|id=5-89890-002-0|pages=89|volume=1}}</ref>. Борбордук Азиядагы бул жалгыз кара металлургия борбору. 1944-жылы биринчи болотту жана 1946-жылы биринчи прокатты берген. Азыркы учурда "Озметкомбинат" наамы менен аталып калган компания жылына 750 000 тонна болот иштеп чыгаруу кубатына ээ. == Объектилер == Шаарда 2 футбол клубу – "Металлург" жана "Цементчи" бар. 2015-жылдын сентябрында сыйымдуулугу 15 000 күйөрманды өзүнө батыра алган Металлург стадиону ачылган. == Маданияты == 2000-жылга карата Бекабадда индустриалдык техникум, медициналык окуу жайы,17 жалпы билим берүүчү мектеп, 2 музыкалык жана спорттук мектеп, 11 коомдук китепкана, 1 клуб, 4 маданият үйү, металлургия маданият сарайы, музей жана 7 оорукана бар. == Булактар == {{Булактар}} [[Категория:Coordinates on Wikidata]] lxd79fvcswqij9e5mjtu831oj91d1s5 4 136776 652283 652253 2026-09-11T12:01:45Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 652283 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14277}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 4 || [[User:Chorobek|<span style="color:gray">Chorobek</span>]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11092}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6011}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:Kvazimodo|<span style="color:gray">Kvazimodo</span>]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 15 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1464}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 40 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 41 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 42 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 43 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 44 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 45 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 71 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 72 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 73 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 74 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}} |- | 78 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 79 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 80 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 81 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 82 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 83 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 84 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 85 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 86 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 88 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 89 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 90 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 91 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 92 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 93 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 94 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 95 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 96 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 97 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 98 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 100 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 101 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 102 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 103 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 104 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 105 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 106 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 107 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 108 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 109 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 110 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 111 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 112 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 113 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 114 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 115 || [[User:Dostojewskij|<span style="color:gray">Dostojewskij</span>]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 116 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 117 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 118 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 119 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 120 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 121 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 122 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 123 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 124 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 125 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 126 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 127 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 128 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 129 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 130 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 131 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 132 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 133 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 134 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 135 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 136 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 137 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 138 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 139 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 140 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 141 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 142 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 143 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 144 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 145 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 147 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 148 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 149 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 150 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} {{/end}} 56mpgrtjlfanxmnnxzpj2zejdvc0fyq 0 136854 652388 528935 2026-09-11T21:15:58Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline|airline=TezJet|logo=TezJet Logo.jpg|logo_size=260px|IATA=K9|ICAO=TEZ|callsign=TEZJET|founded={{Start date and age|2013|04|23|df=yes|p=yes|br=yes}}|commenced=2014-ж, август|bases=[[Манас эл аралык аэропорту]]|website={{URL|https://flytezjet.com/}}|headquarters={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}, [[Бишкек]], Фучик көчөсү 49А|aoc=46|image=|parent=AKKA Group|fleet_size=3}} '''TezJet''' — [[Бишкек]] шаарында жайгашкан авиакомпания. 2013-жылы негизделип, 2014-жылдын август айында ишин баштаган. Учурда авиакомпания Кыргызстандын жети аэропортуна туруктуу рейстерди аткарат. Башкы оперативдик базасы [[Бишкек]] шаарындагы [[Манас эл аралык аэропорту|"Манас" эл аралык аэропортунда]] жайгашкан<ref>{{Cite web|title=Биз жөнүндө|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/about-us.html|work=flytezjet.com|accessdate=2025-04-16|archivedate=2025-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250425230539/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/about-us.html}}</ref>. == Багыттары == 2025-жылдын март айына карата TezJet Airlines төмөнкү багыттар боюнча үзгүлтүксүз жүргүнчү каттамдарын аткарат:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ TezJet багыттары<ref name=":0">{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/destinations.html|work=flytezjet.com|accessdate=2025-04-16|archivedate=2025-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250421112541/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/destinations.html}}</ref> |- ! Өлкө ! Шаар ! Аэропорт ! Эскертүүлөр |- | rowspan="7" |{{KGZ}} | [[Баткен]] | [[Баткен (аэропорт)|Баткен эл аралык аэропорту]] | |- | [[Бишкек]] | [[Манас эл аралык аэропорту|"Манас" эл аралык аэропорту]] |Хаб |- | [[Жалал-Абад]] | [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад аэропорту]] | |- | [[Ош]] | [[Ош эл аралык аэропорту]] | |- | [[Раззаков (шаар)|Раззаков]] | [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков аэропорту]] | |- | [[Тамчы (айыл)|Тамчы]] |[[Ысык-Көл эл аралык аэропорту]] | Ош шаарынан |- | [[Каракол]] | [[Каракол эл аралык аэропорту]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.html#|title=Каракол, Кыргызстан TezJet менен таанышыңыз|work=flytezjet.com|accessdate=2025-05-17}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{UZB}} |[[Ташкен|Ташкент]] |[[Ташкент эл аралык аэропорту]] |<ref>{{Cite web|title=Kyrgyzstan spreads its wings with direct flights to Uzbekistan's capital|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3940543.html|lang=en|work=en.trend.az|accessdate=2025-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tez Jet запускает четыре прямых рейса в неделю из Бишкека в Ташкент с 3 сентября|url=https://economist.kg/transport/2024/08/30/tez-jet-zapuskaiet-chietyrie-priamykh-rieisa-v-niedieliu-iz-bishkieka-v-tashkient-s-3-sientiabria/|lang=ru|work=economist.kg|accessdate=2025-04-16}}</ref> |- |{{RUS}} |[[Москва]] |Домодедово эл аралык аэропорту |<ref>{{Cite web|title=TezJet менен Москва, Россияны кыдыруу|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/moscow-russia.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-07-25}}</ref> | |} == Учактар == 2025-жылдын май айына карата TezJet авиакомпаниясынын флоту төмөнкү учактардан турат:<ref>{{Cite web|title=TezJet Fleet Details and History|url=https://www.planespotters.net/airline/TezJet-Air-Company|lang=en|work=planespotters.net|accessdate=2025-04-16|archivedate=2021-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016140333/https://www.planespotters.net/airline/TezJet-Air-Company}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto" |- !Учак !Саны !Буюртмалар !Жүргүнчүлөр !Эскертүүлөр |- |align=center| BAe 146/Avro RJ85 |align=center| 2 |align=center| – |align=center| 96 |align=center| |- |align=center| McDonnell Douglas MD-83 |align=center| 2 |align=center|– |align=center| 164 |align=center|<ref>{{Cite web|title=TezJet тарыхты тосуп алды: Соңку McDonnell Douglas MD-83 паркка кошулду|url=https://flytezjet.com/kyrgyzstan/tezjet-welcomes-a-legend.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-05-25}}</ref> |- !Баары ! 4 ! align="center" | ! ! |} {{Gallery | title= TezJet авиапаркы | width = 250 | height = 150 | align=center |File:MD83 Aircraft of TezJet.jpg|TezJet MD83 учагы Ысык-Көл эл аралык аэропортуна кону алдында. |File:Avro RJ85.jpg|TezJet Avro RJ85 учагы. }} == Окуялар жана кырсыктар == *2018-жылдын 1-мартында, жергиликтүү убакыт боюнча саат 14:52де, [[Манас эл аралык аэропорту|Манас эл аралык аэропортунан]] [[Баткен (аэропорт)|Баткен]] багытына учуп бара жаткан учак күтүлбөгөн жагдайлардан улам Бишкек аэропортуна шашылыш конууга мажбур болгон. Учак саат 14:22де учуп чыккан жана бортунда 96 жүргүнчү болгон. Окуянын натыйжасында жабыркагандар жана каза болгондор катталган эмес<ref>{{Cite web|title=Plane's left engine breakdown blamed for emergency landing|url=https://akipress.com/news:603055/|lang=en|work=akipress.com|accessdate=2025-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211011064549/https://akipress.com/news:603055/|archivedate=2021-10-11}}</ref>. == Дагы караңыз == * [[Кыргызстандын авиакомпанияларынын тизмеси]] == Булактар == <references /> == Шилтемелер == *[https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/ Расмий сайты] {{Ref-ky}} {{Ref-en}} {{Ref-ru}} {{Кыргызстан авиакомпаниялары}} [[Категория:Кыргызстандын авиакомпаниялары]] fskfvc72tb0us6cbbr1kxocw86hcpj8 4 137589 652285 652255 2026-09-11T12:01:49Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 652285 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115425}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35897}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8513}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3206}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1283}}]] |- | 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1141}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 22 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 23 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] |- | 41 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 7slh12gcn1wlc0sfariw3eg5zsoeoqp 4 137601 652284 652254 2026-09-11T12:01:47Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 652284 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115425}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35897}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14277}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 7 || [[User:Chorobek|<span style="color:gray">Chorobek</span>]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11092}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8513}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6011}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:Kvazimodo|<span style="color:gray">Kvazimodo</span>]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 22 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 34 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1464}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1283}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 51 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 52 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 53 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1141}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 55 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 56 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 57 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 58 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 59 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 60 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 61 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 62 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 63 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 64 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 65 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 66 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 67 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 68 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 69 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 104 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 105 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 106 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 107 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 108 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 109 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}} |- | 114 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 115 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 116 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 117 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 118 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 119 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 120 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 121 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 122 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 123 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 124 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 125 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 126 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 128 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 129 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 130 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 131 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 132 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 133 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 134 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 135 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 136 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 137 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 138 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 139 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 140 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 141 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 142 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 143 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 144 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 145 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 146 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 148 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 149 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 150 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} {{/end}} lga2c5y1tb1tzthxyq404an5jke66wi 1 142036 652288 622302 2026-09-11T12:07:11Z Artelow 2286 Artelow "[[Талкуу:Кимсанбай Абдурахманов]]" барагын "[[Талкуу:Абдурахманов Кимсанбай ажы]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 622302 wikitext text/x-wiki {{Жылдык окурмандар}} 9v1v6ufnrdovgpq4optrira92qlodw2 0 152195 652412 646286 2026-09-12T04:03:29Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652412 wikitext text/x-wiki {{Спортчу |ысымы = Чагаев Руслан Шамилович |сүрөтү = RuslanChagaev.jpg |туурасы = 280px |сүрөткө баяндама = |жынысы = эркек |толук ысымы = |нукура ысымы = {{lang-tt|Ruslan Şamil ulı Çağayev, Руслан Шамил улы Чагаев}}, {{lang-uz|Ruslan Shamilovich Chagayev}} |лакап аты = |жарандыгы = {{Өлкө желеги|Өзбекстан}} |специализациясы = |клубу = |төрөлгөн датасы = 19.10.1978 |төрөлгөн жери = СССР, Өзбек ССР, Анжыян |өлгөн датасы = |өлгөн жери = |карьерасы = 1995 - а.у. |иштөөчү бөлүгү = |машыктыруучусу = |бою = 185 |салмагы = |чини = |медалдары = |викиказына = [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ruslan_Chagaev Ruslan Chagaev] }} '''Чагаев Руслан Шамилович''' ({{lang-tt|Ruslan Şamil ulı Çağayev, Руслан Шамил улы Чагаев}}, {{lang-uz|Ruslan Shamilovich Chagayev}}, лакап аты '''Ак Тайсон''' ({{lang-en|White Tyson}}) 19-октябрь 1978-жыл, [[Анжыян (шаар)|Анжыян]]) — татар тектүү өзбекстандык оор салмак категориясында профессионал боксчусу<ref>{{Cite news|title=Луиза ЧАГАЕВА: «Мы с Русланом - чистокровные татары»|author=Луиза Чагаева|url=http://box.sport.ua/news/68990|work=СПОРТ.UA|date=|access-date=2016-10-19|archive-date=2016-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020035747/http://box.sport.ua/news/68990|url-status=live}}</ref>. Бокс сүйүүчүлөрдүн арасында эки жолку дүйнө чемпиону (1997, 2001). 1998-жылы оор салмактагы Азиянын жана дүйнөнүн чемпиону аталган. Ошондой эле Өзбекстандын курамында XXVII жайкы Олимпиада оюндарына 91 кг чейинки салмак категориясында катышып, чейрек финалда жеңилип калган. Чагаев оор салмак боюнча WBA версиясынын дүйнө чемпиону (2007—2009)<ref>[http://newsru.com/sport/27jul2009/wba1champ_print.html WBA больше не сомневается в чемпионском титуле Валуева] NewsRu.com</ref>. Мындан тышкары, ал WBA версиясы боюнча оор салмактагы туруктуу дүйнө чемпиону (2014—2016; 2016) жана PABA версиясы боюнча Азия чемпиону (2013). BoxRec сайты Чагаевди салмак категориясына карабастан Азиянын бардык мезгилдердеги эң мыкты мушкерлеринин рейтингинде 7-орунга жайгаштырган. Ошондой эле BoxRec версиясы боюнча Чагаев 2004-жылдан 2013-жылга чейин сегиз жыл катары менен дүйнөнүн эң мыкты оор салмактагы он мушкеринин катарына кирген, 2005—2007-жылдары дүйнөдөгү эң мыкты үч оор салмактагы мушкердин бири болгон<ref>{{cite web|url=https://boxrec.com/en/ratings?r%5Brole%5D=proboxer&r%5Bsex%5D=M&r%5Bdivision%5D=&r%5Bcountry%5D=ASIA&r%5Bstance%5D=&r%5Bstatus%5D=&r_go=|title=BoxRec ratings: Asia, pound-for-pound, active and inactive|access-date=2020-07-24|publisher=BoxRec|archive-date=2021-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022054521/https://boxrec.com/en/ratings?r%5Brole%5D=proboxer&r%5Bsex%5D=M&r%5Bdivision%5D=&r%5Bcountry%5D=ASIA&r%5Bstance%5D=&r%5Bstatus%5D=&r_go=|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=BoxRec's Annual Ratings: Heavyweight Annuals|url=https://boxrec.com/media/index.php/BoxRec%27s_Annual_Ratings:_Heavyweight_Annuals|access-date=2020-12-23|website=boxrec.com|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226200301/https://boxrec.com/media/index.php/BoxRec%27s_Annual_Ratings:_Heavyweight_Annuals|url-status=live}}</ref>. == Спорт карьерасы == === Бокс сүйүүчүлөрдүн арасындандагы карьерасы === * 1995 — оор салмакта бокс сүйүүчүлөр арасындагы Азия чемпиону. * 1996 — Атлантадагы Олимпиадага катышкан Өзбекстандын улуттук курама командасынын мүчөсү. * 1996 — Луань Красникиге (Германия) упай эсеби менен жеңилген — PTS (4-12) * 1996 — Гаванада өткөн жаштар арасындагы дүйнө чемпионатында оор салмакта коло медаль уткан. * 1996 — Марат Товмасянды (Армения) жеңген — RSC-3 * 1996 — Юркис Стерлинге (Куба) жеңилген — PTS (11-14) * 1997 — Будапештте өткөн дүйнө чемпионатында оор салмак боюнча чемпион болгон. * 1997 — Сергей Дычковду (Беларусь) жеңген — PTS (15-7) * 1997 — Жакоббе Фрагоменини (Италия) жеңген — PTS (18-4) * 1997 — Майк Хенкени (Германия) жеңген — PTS (12-7) * 1997 — Феликс Савонду (Куба) жеңген — PTS (14-4) * 1998 — Бангкокто өткөн Азия чемпионатында оор салмакта алтын медаль жеңген. * 1998 — Музаффар Икбал Мирзаны (Пакистан) жеңген — RSC-1 * 1999 — Хьюстондо өткөн бокс сүйүүчүлөр арасындагы дүйнө чемпионатында Өзбекстандын атынан катышкан. * 1999 — Гарт да Силваны (Жаңы Зеландия) жеңген — PTS * 1999 — Дэвид Тернерди (Австралия) жеңген — RSC-1 * 1999 — Феликс Савонго (Куба) жеңилген — PTS (1-9) * 1999 — Азия оюндарынын алтын медалынын ээси. * 2000 — Сидней Олимпиадасында Өзбекстандын атынан оор салмакта катышкан. * 2000 — Александр Яценкону (Украина) жеңген — PTS (15-2) * 2000 — Владимир Чантурияга (Грузия) жеңилген — PTS (12-18) * 2001 — Белфастта өткөн бокс сүйүүчүлөр арасындагы дүйнө чемпионатында оор салмакта алтын медаль уткан. * 2001 — Куртузс Скабаны (Венгрия) жеңген — RTD-2 * 2001 — Виталий Бутту (Германия) жеңген — RSCO-3 * 2001 — Алексей Мазыкинди (Украина) жеңген — RTD-2 == Жеке жашоосу == Руслан Чагаевдин улуту - татар<ref>{{Cite web|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/259754|title=Руслан Чагаев: Только после боя я разглядел, какой же Валуев огромный!|access-date=2016-03-06|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612172529/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/259754|url-status=live}}</ref>, ислам динин карманат<ref name="fakty.ua">{{cite web|url=http://fakty.ua/19798-rodnaya-sestra-ruslana-chagaeva-luiza-gorzhus-chto-moj-brat-ni-razu-v-zhizni-ne-vykuril-ni-odnoj-sigarety-i-ne-prigubil-spirtnogo|title=Родная сестра Руслана Чагаева Луиза: «Горжусь, что мой брат ни разу в жизни не выкурил ни одной сигареты и не пригубил спиртного»|publisher=|access-date=2016-03-06|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208185601/http://fakty.ua/19798-rodnaya-sestra-ruslana-chagaeva-luiza-gorzhus-chto-moj-brat-ni-razu-v-zhizni-ne-vykuril-ni-odnoj-sigarety-i-ne-prigubil-spirtnogo|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ummahsports.net/2015/06/10/top-10-active-muslim-boxers/|title=Top 10 active Muslim boxers – Ummah Sports<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2016-03-06|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310115103/https://ummahsports.net/2015/06/10/top-10-active-muslim-boxers/|url-status=live|accessdate=2026-05-13|archivedate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310115103/https://ummahsports.net/2015/06/10/top-10-active-muslim-boxers/}}</ref>. Атасы Шамиль Чагаев Ульянов облусунун Барыш районундагы Калда айылынан чыккан мишар татары болгон<ref name="fakty.ua" />. Үй-бүлөсү 1950-жылы Өзбек ССРине көчүп келген. Апасы Замира Чагаева Өзбекстанда төрөлгөн, 2005-жылы Москва шаарында каза болгон<ref>{{Cite web|url=http://www.championat.com/boxing/article-110991-chagaev-o-nemeckom-grazhdanstve-ne-zadumyvalsja.html|title=Чагаев: о немецком гражданстве не задумывался - Чемпионат<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2016-03-06|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307161201/http://www.championat.com/boxing/article-110991-chagaev-o-nemeckom-grazhdanstve-ne-zadumyvalsja.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/259754|title=Чемпион мира WBA Руслан Чагаев (Узбекистан): Только после боя я разглядел, какой же Валуев огромный! - Тексты - Советский Спорт<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2016-03-06|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612172529/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/259754|url-status=live}}</ref>. Чагаевдин Луиза аттуу карындашы бар<ref name="fakty.ua" />. Жубайы — Виктория, улуту армян, ал дагы Анжыян шаарынан чыккан. Анжиян медициналык институтун бүтүрүп, жалпы дарыгер адистигине ээ болгон<ref name="fakty.ua" />. 2003-жылдын ноябрында Чагаев Германиянын Гамбург шаарындагы Universum клубунан ушул клубдун атынан мелдештерге чыгуу сунушун кабыл алган. Жубайы анын жанына беш айдан кийин барган. 2004-жылдын март айынын башында Руслан клуб менен расмий келишим түзгөн. Азыркы учурда ал үй-бүлөсү менен Гамбург шаарында жашайт. Руслан менен Викториянын үч уулу бар<ref name="fakty.ua" />. Тун уулу Артур 2004-жылдын 24-мартында төрөлгөн<ref name="fakty.ua" />. Экинчи уулу Алан 2007-жылдын 15-августунда Гамбург шаарында жарык дүйнөгө келген<ref name="fakty.ua" />. Үчүнчү уулу Адамдын туулган күнү тууралуу маалымат жок. == Сыйлыктары жана наамдары == * "Өзбекстан Ифтихори" ардактуу наамы (1998)<ref>{{Lex.uz|О награждении в связи с семилетием независимости Республики Узбекистан группы работников науки, здравоохранения, культуры, просветительства, средств массовой информации и социальной сферы|1998-8-27|УП|2074|2392196}}</ref> * Өзбекстан Республикасынын эмгек сиңирген спортчусу (2000)<ref>{{Lex.uz|О награждении в связи с девятой годовщиной независимости Республики Узбекистан группы работников науки, здравоохранения, культуры, просвещения, средств массовой информации и общественных сфер|2000-8-25|УП|2704|2367690}}</ref> * Ардак ордени (2001)<ref>{{lex.uz|О награждении в связи с десятилетием независимости Республики Узбекистан группы работников науки, здравоохранения, культуры, просвещения, средств массовой информации, общественных сфер|2001-8-24|УП|2921|2395887}}</ref> * Ардак ордени (2007)<ref>{{Lex.uz|О награждении Р.Ш. Чагаева орденом «Буюк хизматлари учун»|2007-04-17|УП|3869|2368139}}</ref> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://instagram.com/ruslanchagaev Инстаграмдагы баракчасы] * [http://www.ruslanchagaev.de Руслан Чагаевдин расмий сайты] 5l49pjjh6wsf66a015p88s444bovh2g 3 153595 652377 651120 2026-09-11T13:28:17Z S.Marchenko 48681 S.Marchenko "[[Колдонуучунун баарлашуулары:RuslanBarabbas]]" барагын "[[Колдонуучунун баарлашуулары:Vladimir Varava]]" деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/RuslanBarabbas|RuslanBarabbas]]" to "[[Special:CentralAuth/Vladimir Varava|Vladimir Varava]]" 651120 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:58, 13 август 2026 (UTC) 4rru3n1mlmk4do2yvyp0wg57heup7qr 0 153960 652395 652234 2026-09-11T22:22:40Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 652395 wikitext text/x-wiki {{Инсан | ысымы = Перчаткин Борис Георгиевич | расмий ысымы = {{lang-ru|Перчаткин Борис Георгиевич}} | нукура ысымы = | сүрөт = | сүрөттүн түшүндүрмөсү = | туулган күнү = 01.07.1946 | туулган жери = [[Миргород]], Полтава облусу, [[Украин ССР]], [[СССР]] | каза болгон датасы = | каза болгон жери = | жарандыгы = {{Өлкө желеги|СССР}}, {{Өлкө желеги|АКШ}} | ишмердүүлүгү = [[Укук коргоочу]], диний ишмер | дини = [[Христиандык]] ([[Элүүнчүлөр]]) | жубайы = | балдары = 6 | сайты = {{URL|https://bperchatkin.wordpress.com/}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1-июль 1946, [[Миргород]], [[Украин ССР]], [[СССР]]) — советтик жана америкалык укук коргоочу, диний ишмер, 1970-жылдардын аягында жана 1980-жылдардын башында [[Находка]] шаарындагы диний эмиграция кыймылынын негизги уюштуруучуларынын бири<ref name="ostrovskaya">{{Cite book|last=Островская|first=О.П.|chapter=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|title=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|publisher=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|location=[[Хабаровск]]|date=2017-06-23|pages=65–71|language=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|archive-date=2023-09-26}}</ref>. Ал 1989-жылы АКШда «Лаутенберг оңдоосун» кабыл алууга жетишкен негизги активисттердин бири болгон. Бул мыйзам мурдагы [[СССР]] өлкөлөрүнөн 1 миллиондон ашык адамдын [[АКШ]]га эмиграцияланышына мүмкүндүк берген<ref name="nashaamerica">{{Cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|archive-date=2023-09-26}}</ref><ref name="romanovich">{{Cite web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|website=spasenie.by|author=Михаил Романович|access-date=2023-09-26}}</ref>. == Өмүр баяны == === Мурдагы жылдары жана чиркөөгө келиши === Борис Перчаткин аскер учкучунун үй-бүлөсүндө туулган, атасы Борис уулу туулгандан көп өтпөй авиациялык кырсыктан каза болгон. Бористин энеси күйөөсү каза болгондон кийин башка офицерге турмушка чыккан. Ал 1953-жылы СССРдеги тополоңдор маалында аскердик буйрукту аткаруудан баш тартканы үчүн камалып, [[Воркута]] лагерлерине 25 жылга соттолгон. 16 жашында Борис Находка шаарындагы [[Элүүнчүлөр|элүүнчүлөр]] чиркөөсүн таап, чөмүлтүлүүдөн өткөн. Кийинчерээк ал СССРдеги ишенгендерди куугунтуктоо тууралуу маалыматтарды жыйнап, аны ротапринтте көбөйтүп, чет элдик журналисттерге бере баштаган<ref name="semenova">{{Cite web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|website=usa.one|author=Виктория Семёнова|date=2020-01-03|access-date=2023-09-25}}</ref>. === Эмиграциялык кыймыл жана диссиденттик (1976–1980) === 1976-жылы Перчаткин пикирлештери Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко жана Владимир Степанов менен бирге [[Москва]]дагы [[диссиденттери|диссиденттер]] менен байланыш түзүп, «эмиграциялык кыймыл» багытын карманган. Ошол эле учурда Находкага [[Москва Хельсинки тобу]]нун өкүлү Л. В. Воронина келген. Ошол учурдан тарта Перчаткин СССРден элүүнчүлөрдүн системалуу түрдө чет өлкөгө чыгуусун уюштуруу менен жигердүү алектене баштаган<ref name="ostrovskaya"/>. Ал [[БУУ]], [[Чиркөөлөрдүн бүткүл дүйнөлүк кеңеши]]не жана [[Хельсинки макулдашуусу]]на кол койгон мамлекет башчыларына СССРдеги ишенгендердин куугунтукталышы тууралуу кайрылууларды жөнөткөн<ref name="nashaamerica"/>. 1977-жылы ал Николай Горетой менен бирге камакка алынган диссиденттер [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] жана [[Анатолий Шаранский]]ди коргоп, дүйнөлүк саясатчыларга элүүнчүлөрдүн атынан ачык кат жазган<ref name="ostrovskaya"/>. Ошол эле жылы ал башка христиандар менен бирге СССРден эркин чыгуу укугун талап кылып, каршылык ачкачылыгын өткөргөн<ref>{{Cite news|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|title=Dissidents fast across USSR|newspaper=The Ukrainian Weekly|date=1977-10-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archive-date=2023-09-26|accessdate=2026-09-09|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf}}</ref>. 1978-жылдын 20-декабрында Перчаткин Находка почтасынан [[АКШ Президенти]] [[Джимми Картер]]ге дин эркиндигин жана эмиграция укугун коргоону суранган Жаңы жылдык телеграмма жөнөткөн<ref name="ostrovskaya"/><ref name="nashaamerica"/><ref>{{Cite book|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|author=Андрей Дементьев|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|archive-date=2023-09-25}}</ref>. 1979-жылдан баштап ал СССРден кетүүнү каалаган элүүнчүлөрдүн бирдиктүү Эмиграциялык борборун башкарган. 1980-жылы эмиграцияга талапкер советтик элүүнчүлөр чиркөөлөрүнүн кеңешинин катчысы болуп шайланган<ref name="ostrovskaya"/>. 1979-жылдын аягында Перчаткин АКШ, Канада, Австралия, Улуу Британия, ФРГ, Франция жана Италия парламенттери менен өкмөттөрүнө СССРдеги чыныгы диний кырдаал, КПССтин чиркөөнү жоюу пландары жана диний мыйзамдардын бузулушу тууралуу билдирүү даярдаган<ref name="nashaamerica"/>. === Куугунтуктоо жана камакка алынышы === Совет өкмөтү Перчаткинге жана анын үй-бүлөсүнө каршы жергиликтүү гезиттерде каралоо макалаларын жарыялап, жигердүү өнөктөштүк жүргүзгөн<ref name="ostrovskaya"/>. 1980-жылдын 21-августунда Перчаткин Находкада камалып, 1981-жылдын мартында<ref name="dtic">{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|title=Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982|publisher=Defense Technical Information Center|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|archive-date=2023-10-02}}</ref> РСФСР Кылмыш-жаза кодексинин 190.1-беренеси боюнча («Советтик мамлекеттик жана коомдук түзүлүштү жаманатты кылган жалган маалыматтарды таратуу») 2 жылга эркиндигинен ажыратылган<ref name="dtic"/>. «[[Голос Америки, радио уктуруу]]» радиосунун кабарлашынча, тергөө маалында Перчаткинге каршы психотроптук заттар (нейролептиктер) колдонулган<ref name="ostrovskaya"/>. 1982-жылы августта жазасын өтөп чыккандан кийин ал диний эмиграция үчүн күрөштү кайрадан уланткан. 1983-жылдын февралында кайрадан камалып, РСФСР КК 218-беренесинин 2-бөлүгү боюнча (муздак курал сактоо) 1,5 жылга соттолгон<ref name="ostrovskaya"/>. === Дипломатиялык ишмердүүлүгү жана АКШга эмиграциясы === 1987-жылы Перчаткин АКШ Конгресси үчүн «СССРдеги диний кырдаал тууралуу» баяндама даярдаган. Ошол баяндама АКШ Конгрессинде окулгандан кийин Перчаткин АКШ Мамлекеттик катчысы [[Джордж Шульц]]<ref name="romanovich"/>, АКШ Жогорку сотунун төрагасы [[Уильям Ренквист]]<ref name="romanovich"/> жана Мамлекеттик катчынын диний иштер боюнча орун басары менен жолугушууга чакырылган. 1988-жылы май айында АКШ Президенти [[Рональд Рейган]]дын [[Михаил Горбачёв]] менен жолугушуу үчүн СССРге жасаган расмий сапары маалында Перчаткин Рейгандын жубайы — [[Нэнси Рейган]] менен жолугушкан 40 диссиденттен турган делегациянын курамына кирген. 1988-жылдын 30-майындагы жолугушууда ал советтик протестанттардын расмий өкүлү катары Нэнси Рейганга СССРдеги дин эркиндигинин абалы тууралуу эки саат бою баяндап берген. Ошондон кийин Нэнси Рейган Перчаткинди АКШ Конгрессинде өз баяндамасын окууга чакырган<ref name="gura">{{Cite journal|last=Гура|first=В.О.|title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|journal=Гілея: науковий вісник|location=[[Киев]]|year=2018|issue=135|pages=171–175|language=uk|issn=2076-1554|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}</ref>. 1988-жылдын 26-июлунда Перчаткин үй-бүлөсү менен бирге АКШга эмиграцияланган<ref name="gura"/><ref name="ostrovskaya"/>. 1988-жылдын 4-августунда ал [[АКШ Конгресси]]нде СССРдеги ишенгендерди геноцидге учуратуу тууралуу баяндама жасап, конгрессмендер, сенаторлор жана дипломаттар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн<ref name="ostrovskaya"/><ref name="gura"/><ref>{{Cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Фото|language=ru|website=russiainphoto.ru|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}</ref>. Бул талкуулардын натыйжасында<ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|title=25-летие начала исхода|newspaper=Диаспора. Славянская общественная газета|author=Виталий Футорный|date=2013-08-11|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|archive-date=2024-05-08}}</ref> 1989-жылы Нью-Джерси штатынан шайланган сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]]дин аты менен аталган «Лаутенберг оңдоосу» кабыл алынган. Бул оңдоонун алгачкы он жылында АКШга 350 миңден ашык диний качкын көчүп келген<ref name="gura"/><ref name="semenova"/>, ал эми 2010-жылга карата бул сан 1 миллионго жеткен<ref name="romanovich"/>. Находка шаарынан элүүнчүлөрдүн массалык эмиграцияланышы 1988-жылы башталып, ал жылы 152 чоң киши (жаш балдарды эсеппегенде) өлкөдөн кетишкен. 1989-жылы Находкадан дагы 45 чоң киши элүүнчү эмиграцияланган<ref name="ostrovskaya"/>. === АКШдагы укук коргоо ишмердүүлүгү === АКШга келгенден кийин Перчаткин өзүнүн жеке веб-сайтын ачып, анда өзүнүн камалышы, түрмөдө отурушу жана эмиграция үчүн күрөшү тууралуу маалыматтарды жарыялаган<ref name="ostrovskaya"/><ref>{{Cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Персональный сайт Бориса Перчаткина|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}</ref>. Ошондой эле ал ARRC (American-Russian Relief Committee) христиандык укук коргоо уюмун түзгөн<ref name="romanovich"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&pg=PA21|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|publisher=U.S. Government Printing Office|year=2007|language=en|isbn=978-0-16-077910-7}}</ref>. Анын «Огненные тропы» аттуу өмүр баяндык китеби бир нече жолу кайра басылып чыккан<ref name="ostrovskaya"/>. 2025-жылдын жайында Борис Перчаткин АКШ Мамлекеттик департаменти жана Эл аралык дин эркиндиги боюнча комиссия өкүлдөрү менен бирге Украина менен Орусиядагы пацифист-христиандардын куугунтукталышы, альтернативдүү жарандык кызматтын чектелиши, куралдуу күчтөргө мажбурлап тартуу, согушка катышуудан баш тартканы үчүн сабалышы, камалышы, коркутууларга кабылышы, ошондой эле дискриминация жана кылмыш жоопкерчилигине тартылышы маселелерин көтөргөн. Ошондон улам Перчаткин «[[Uniting for Ukraine]]» (U4U) программасы боюнча АКШга келген украиналык пацифист-христиандар үчүн өзүнчө иммиграциялык квота бөлүнүшүн талап кылган<ref>{{Cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|access-date=2025-11-27|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}</ref>. == Эскерүү == Нобель сыйлыгынын лауреаты, академик [[Андрей Сахаров]] өзүнүн 1981-жылдагы «Окумуштуулардын жоопкерчилиги» аттуу макаласында Борис Перчаткинди советтик саясий туткундардын арасында атап өткөн<ref>{{Cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|archive-date=2023-10-02}}</ref>. == Китептери == * Перчаткин, Борис. ''Огненные тропы''. Сиэтл (АКШ), 2002. — 222 б. == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://bperchatkin.wordpress.com/ Борис Перчаткиндин жеке веб-сайты] * {{Cite journal|author=Michael Rowe|title=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|journal=Religion in Communist Lands|date=2008-01-02|volume=11|issue=3|pages=337–339|language=en|doi=10.1080/09637498308431098}} * {{Cite journal|author=Catherine Wanner|title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|journal=Canadian-American Slavic Studies|publisher=Brill Schöningh|date=2010-01|volume=44|issue=1–2|pages=44–66|language=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}} * {{Cite news|author=Special To the New York Times|title=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|newspaper=The New York Times|date=1979-09-05|access-date=2025-12-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|archive-date=2018-03-10}} {{Сырткы шилтемелер}} [[Категория:Туулгандар 1946-жылы]] kokx9xktmddeeonxh9oq782r37pgppp 0 153988 652287 2026-09-11T12:07:11Z Artelow 2286 Artelow "[[Кимсанбай Абдурахманов]]" барагын "[[Абдурахманов Кимсанбай ажы]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] 89h5xg3m6payigtth4gd7qjxxgqtsab 1 153989 652289 2026-09-11T12:07:11Z Artelow 2286 Artelow "[[Талкуу:Кимсанбай Абдурахманов]]" барагын "[[Талкуу:Абдурахманов Кимсанбай ажы]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652289 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Талкуу:Абдурахманов Кимсанбай ажы]] fb9c1jgkjd1aonm1toemaxvifsx8f5c 3 153990 652290 2026-09-11T12:09:35Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652290 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:09, 11 сентябрь 2026 (UTC) k0g4hz39ywjoyi7shgfqknhxl66vunz 10 153991 652291 2026-09-11T12:25:36Z Artelow 2286 Жаңы барак: "‎{{Багыттоочу жадыбал |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аталышы = Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи |стиль_негизги_башжазуу = background:#E0F0E6 |стиль_башжазуу = background:#E0F0E6 |башжазуу = Кыргызстан мусулмандарынын Дин башк..." 652291 wikitext text/x-wiki {{Багыттоочу жадыбал |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аталышы = Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи |стиль_негизги_башжазуу = background:#E0F0E6 |стиль_башжазуу = background:#E0F0E6 |башжазуу = [[Кыргызстан мусулмандарынын Дин башкармалы|Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи]] |сүрөт = |башжазуу1 = |тизмек1 = [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (1992—1996) {{·}} [[Мажитов Абдусаттар ажы]] (1996—2000) {{·}} [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (2000—2002) {{·}} [[Жуманов Мураталы ажы]] (2002—2010) {{·}} [[Чубак ажы Жалилов|Жалилов Чубак ажы]] (2010—2012) {{·}} [[Эгембердиев Рахматулла ажы Сайдиманович]] (2012—2014) {{·}} [[Токтомушев Максатбек ажы Токтомушевич]] (2014—2021) [[Ракиев Замир кары Шейшенбекович]] (2021—2024) {{·}} [[Закиров Абдулазиз кары Назирбекович]] (2021— а.у.) }} 3g83ifff846it0okkjm9wwxbml7fgvg 652292 652291 2026-09-11T12:27:25Z Artelow 2286 652292 wikitext text/x-wiki {{Багыттоочу жадыбал |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аталышы = Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи |стиль_негизги_башжазуу = background:#E0F0E6 |стиль_башжазуу = background:#E0F0E6 |башжазуу = [[Кыргызстан мусулмандарынын Дин башкармалы|Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи]] |сүрөт = |башжазуу1 = |тизмек1 = [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (1992—1996) {{·}} [[Мажитов Абдусаттар ажы]] (1996—2000) {{·}} [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (2000—2002) {{·}} [[Жуманов Мураталы ажы]] (2002—2010) {{·}} [[Чубак ажы Жалилов|Жалилов Чубак ажы]] (2010—2012) {{·}} [[Эгембердиев Рахматулла ажы Сайдиманович]] (2012—2014) {{·}} [[Токтомушев Максатбек ажы Токтомушевич]] (2014—2021) [[Ракиев Замир кары Шейшенбекович]] (2021—2024) {{·}} [[Закиров Абдулазиз кары Назирбекович]] (2021— а.у.) }} <noinclude> [[Категория:Категория:Багыттоочу калыптар:Ислам]] </noinclude> 8ey560yll6j3gc0rxxrdajenzsczapv 652297 652292 2026-09-11T12:30:36Z Artelow 2286 652297 wikitext text/x-wiki {{Багыттоочу жадыбал |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аталышы = Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи |стиль_негизги_башжазуу = background:#E0F0E6 |стиль_башжазуу = background:#E0F0E6 |башжазуу = [[Кыргызстан мусулмандарынын Дин башкармалы|Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи]] |сүрөт = |башжазуу1 = |тизмек1 = [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (1992—1996) {{·}} [[Мажитов Абдусаттар ажы]] (1996—2000) {{·}} [[Абдурахманов Кимсанбай ажы]] (2000—2002) {{·}} [[Жуманов Мураталы ажы]] (2002—2010) {{·}} [[Чубак ажы Жалилов|Жалилов Чубак ажы]] (2010—2012) {{·}} [[Эгембердиев Рахматулла ажы Сайдиманович]] (2012—2014) {{·}} [[Токтомушев Максатбек ажы Токтомушевич]] (2014—2021) [[Ракиев Замир кары Шейшенбекович]] (2021—2024) {{·}} [[Закиров Абдулазиз кары Назирбекович]] (2024— а.у.) }} <noinclude> [[Категория:Категория:Багыттоочу калыптар:Ислам]] </noinclude> l8ebs6wdyuhb4k7ry4s0cnix9im2mib 14 153992 652293 2026-09-11T12:27:54Z Artelow 2286 Created blank page 652293 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 652294 652293 2026-09-11T12:28:05Z Artelow 2286 «[[Категория:Багыттоочу калыптар|Багыттоочу калыптар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 652294 wikitext text/x-wiki [[Категория:Багыттоочу калыптар]] n1u0rk6hftrwufxzx44248digbxwvj4 0 153993 652299 2026-09-11T12:32:01Z Artelow 2286 Artelow "[[Куранкол, Кара-Суу району]]" барагын "[[Куранкол (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652299 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Куранкол (Кара-Суу району)]] ac5mdznr9xti8eet22b079gm091j6o2 0 153994 652301 2026-09-11T12:32:41Z Artelow 2286 Artelow "[[Кызыл-Мехнат, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кызыл-Мехнат (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652301 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кызыл-Мехнат (Кара-Суу району)]] bin3zbbr9rr02twrs3ys7587fx5n14f 0 153995 652303 2026-09-11T12:33:04Z Artelow 2286 Artelow "[[Нурдар, Кара-Суу району]]" барагын "[[Нурдар (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652303 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нурдар (Кара-Суу району)]] i96grx7xzyzz2cvmhvpok973nv3bp8p 0 153996 652305 2026-09-11T12:33:44Z Artelow 2286 Artelow "[[Жим, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жим (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жим (Кара-Суу району)]] p0mhok2rtcrbx1nu0ao63yopxuer1fd 0 153997 652307 2026-09-11T12:33:58Z Artelow 2286 Artelow "[[Тажикабад, Кара-Суу району]]" барагын "[[Тажикабад (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652307 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тажикабад (Кара-Суу району)]] tha29hxc6kh4cmjfdaopxa9eat67zpw 0 153998 652309 2026-09-11T12:34:19Z Artelow 2286 Artelow "[[Нариман, Кара-Суу району]]" барагын "[[Нариман (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652309 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нариман (Кара-Суу району)]] agbovhunxuen0gctclqzba0xz7nmk6n 0 153999 652311 2026-09-11T12:34:33Z Artelow 2286 Artelow "[[Алим-Төбө, Кара-Суу району]]" барагын "[[Алим-Төбө (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652311 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алим-Төбө (Кара-Суу району)]] t3mejggzmsvmxztvvfe26dwm9ol8c4n 0 154000 652313 2026-09-11T12:34:57Z Artelow 2286 Artelow "[[ВЛКСМ, Кара-Суу району]]" барагын "[[ВЛКСМ (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652313 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ВЛКСМ (Кара-Суу району)]] ap5redje89ohwiq36f8d1ybjbvg3akv 0 154001 652315 2026-09-11T12:35:09Z Artelow 2286 Artelow "[[Жаңы-Махалла, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жаңы-Махалла (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652315 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жаңы-Махалла (Кара-Суу району)]] 6zno05ubhcieyxxl7rnhok8xfwyhvik 0 154002 652317 2026-09-11T12:35:22Z Artelow 2286 Artelow "[[Жийдалик, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жийдалик (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652317 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жийдалик (Кара-Суу району)]] m8w56nxd1m3rrazql2iblivwru8gd55 0 154003 652319 2026-09-11T12:35:34Z Artelow 2286 Artelow "[[Каратай, Кара-Суу району]]" барагын "[[Каратай (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652319 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Каратай (Кара-Суу району)]] gcagi6t00xkpj6t8u0g13xgeio3f72x 1 154004 652321 2026-09-11T12:35:34Z Artelow 2286 Artelow "[[Талкуу:Каратай, Кара-Суу району]]" барагын "[[Талкуу:Каратай (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652321 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Талкуу:Каратай (Кара-Суу району)]] ev8b1m2ioxlgpg78gp4kofiecv5m7yo 0 154005 652323 2026-09-11T12:35:44Z Artelow 2286 Artelow "[[Осмон, Кара-Суу району]]" барагын "[[Осмон (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады 652323 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Осмон (Кара-Суу району)]] k4s900h4awztsyhz2si4wllwjge2ezj 0 154006 652325 2026-09-11T12:36:54Z Artelow 2286 Artelow "[[Жылкелди, Кара-Суу району]]" барагын "[[Жылкелди (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652325 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жылкелди (Кара-Суу району)]] 73d0zyo99ig9ljdwfa3tfxqmivmobp1 0 154007 652327 2026-09-11T12:37:21Z Artelow 2286 Artelow "[[Правда, Кара-Суу району]]" барагын "[[Правда (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652327 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Правда (Кара-Суу району)]] 9cugq1rr6s0otvu0t4sn5ro4f8id622 0 154008 652329 2026-09-11T12:38:09Z Artelow 2286 Artelow "[[Кара-Сөгөт, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кара-Сөгөт (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652329 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кара-Сөгөт (Кара-Суу району)]] lbyd0obeug47rbk3biti24pyhp6wc8z 0 154009 652331 2026-09-11T12:38:27Z Artelow 2286 Artelow "[[Талдык, Кара-Суу району]]" барагын "[[Талдык (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652331 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Талдык (Кара-Суу району)]] hyuyf2hkrqp9p4gome3b973bo3osl3b 0 154010 652333 2026-09-11T12:38:39Z Artelow 2286 Artelow "[[Кичик, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кичик (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652333 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кичик (Кара-Суу району)]] j9o8q3tjt4ngiyuah2dv5gbwogla88w 0 154011 652335 2026-09-11T12:38:50Z Artelow 2286 Artelow "[[Кызыл-Ордо, Кара-Суу району]]" барагын "[[Кызыл-Ордо (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652335 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кызыл-Ордо (Кара-Суу району)]] a4jcajp9eqtjrzu7j74jdcwwusyiepk 0 154012 652337 2026-09-11T12:39:05Z Artelow 2286 Artelow "[[Ачы, Кара-Суу району]]" барагын "[[Ачы (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652337 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ачы (Кара-Суу району)]] i4xdxt5c13i6goswmmbeq56lnulvbo6 0 154013 652339 2026-09-11T12:39:18Z Artelow 2286 Artelow "[[Торгой-Булак, Кара-Суу району]]" барагын "[[Торгой-Булак (Кара-Суу району)]]" деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү 652339 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Торгой-Булак (Кара-Суу району)]] 20l1xirycdiw2ntabyajyl7xxsflpm4 3 154014 652358 2026-09-11T13:09:47Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652358 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:09, 11 сентябрь 2026 (UTC) sdslmd2bnlvbdxaib6wyc8x9o2gp946 3 154015 652378 2026-09-11T13:28:18Z S.Marchenko 48681 S.Marchenko "[[Колдонуучунун баарлашуулары:RuslanBarabbas]]" барагын "[[Колдонуучунун баарлашуулары:Vladimir Varava]]" деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/RuslanBarabbas|RuslanBarabbas]]" to "[[Special:CentralAuth/Vladimir Varava|Vladimir Varava]]" 652378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Колдонуучунун баарлашуулары:Vladimir Varava]] qvk58dz32lsx4tuf1hcydl9yamx35ka 3 154016 652381 2026-09-11T14:09:59Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652381 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:09, 11 сентябрь 2026 (UTC) f338cn3m9s6fxjbcbarsqdy9997a2m7 3 154017 652382 2026-09-11T16:10:23Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652382 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:10, 11 сентябрь 2026 (UTC) psjpfdzb2rlt3t1lrwt1z7jip5zm81h 3 154018 652384 2026-09-11T18:10:50Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652384 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:10, 11 сентябрь 2026 (UTC) hfuj5ixg0m0ify2flzsgvr8keem6zum 3 154019 652385 2026-09-11T19:11:02Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652385 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 19:11, 11 сентябрь 2026 (UTC) qyo2w8x8izy0841rwa4nj0kzmvjviiy 3 154020 652386 2026-09-11T20:11:15Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652386 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:11, 11 сентябрь 2026 (UTC) fc9ukteav54najjzbs8z8niy4dqt3bk 3 154021 652387 2026-09-11T21:11:29Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652387 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:11, 11 сентябрь 2026 (UTC) atqw4gbqy36nfr77w7b14li4qiqxltc 3 154022 652394 2026-09-11T22:11:42Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652394 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 22:11, 11 сентябрь 2026 (UTC) ks1ggb4deouqz4k01uxk1afqlmeyhyr 3 154023 652401 2026-09-11T23:11:54Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652401 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:11, 11 сентябрь 2026 (UTC) 4tiyv7emsjx60nq0k15ch1zf1yf8juc 3 154024 652413 2026-09-12T06:13:14Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652413 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:13, 12 сентябрь 2026 (UTC) i7dq58wio2zikvysfhm0ckjnsrxv25m 3 154025 652415 2026-09-12T07:13:26Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652415 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:13, 12 сентябрь 2026 (UTC) 9viq4xwpg1vjjklgji9rxf8xxq599bv 3 154026 652416 2026-09-12T09:13:49Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652416 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:13, 12 сентябрь 2026 (UTC) rj7744m02nxy7gg66c5pt2vgnx7m6jp 3 154027 652417 2026-09-12T10:14:01Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 652417 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:14, 12 сентябрь 2026 (UTC) bhwhqk1dopo2ruwkp50qe6p4vfd78xy