Википедия:Жамаат порталы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Википедия:Жамаат порталы</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3352</id>
    <revision>
      <id>653010</id>
      <parentid>652624</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>8554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ жаңы бөлүм</comment>
      <origin>653010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170700" sha1="ot0augotpb3jxafwm39tcpzveh03fz0" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Жамааттын калыбы||[[Кыргыз Википедиясы|Кыргыз Википедиясынын]] катышуучуларынын жамаатына кош келдиңиз! 

[[Уикипедия:Талкуу баракчалары#Тартыштардын эрежелери|Талкуу эрежелери]] менен таанышып койсоңуз жакшы болот. Эски талкууларды [[Википедия:Форум/Архив|архивден]] көрүүгө болот. Жеке суроолор тиешелүү баракчаларда талкууланмакчы. Сураныч, талкууларда мындай &quot;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&quot; төрт белгини колдонуу менен, өз колтамгаңызды коюуну унутпаңыз.|УП:Ж|[[Атайын:Recentchangeslinked/Калып:Жамааттын калыбы|Тийиштүү оңдоолор]]}}

&lt;!-- ЖАҢЫ ТЕМА БАШТОО --&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:10px auto; &quot; class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''&lt;big&gt;&lt;big&gt;[[Image:Fairytale right blue.png|24px|→]][[Image:Fairytale right blue.png|24px|→]] [{{fullurl:Wikipedia:Жамаат порталы|action=edit&amp;section=new}} Жаңы тема баштоо]  [[Image:Fairytale left blue.png|24px|←]][[Image:Fairytale left blue.png|24px|←]]&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;'''&lt;br/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;rad&quot; id=&quot;TOC&quot; valign=&quot;right&quot; style=&quot;float:right; margin-left:.1em; margin-top:.1em; padding:1px;background-color:transparent;&quot;&gt;__TOC__
&lt;/div&gt;

== Википедия Азия айы 2025 вики-марафонунун аяктоосуна 14 күн калды == 

Урматтуу википедиячылар! 

Сиздерди 1–30-ноябрь аралыгында өтө турган [[Википедия:Азия айы 2025|Википедия Азия айы 2025]] вики-марафонуна катышууга чакырабыз. Жеңүүчүлөр Кыргызстандагы жергиликтүү дүкөндөрдөн &lt;u&gt;белек сертификаттарына&lt;/u&gt; ээ болушат! 🛍 

🏆 Сыйлыктар:
* 🥇 1-орун — 5 000 сом
* 🥈 2-орун — 4 000 сом
* 🥉 3-орун — 2 000 сом

Бул вики-марафон Кыргыз Википедиясында экинчи ирет өткөрүлүп жатат. Азырынча бир эле катышуучу бар, ошондуктан Азияга байланыштуу макала жазып, марафонду колдоп коюуңузду суранат элек. ''Вики-марафондун аяктоосуна 14 күн гана калды! ''

Толук маалымат Википедия Азия айы 2025 барагында: 

'''[[Википедия:Азия айы 2025]]'''

🧭 Жаңы түзгөн ар бир макалаларды Fountain куралына каттоону унутпаңыз: https://fountain.toolforge.org/editathons/asian-month-ky-2025

Ошондой эле, [https://www.instagram.com/p/DQ8jAOhCNvl/ 17-ноябрь саат 14.00до Технопаркта] википедиячылардын жолугушуусу болот, келип тажрыйбаңыз менен бөлүшүп кетиңиз! 

Урматтоо менен,

Уюштуруучу топтун атынан [[Колдонуучу:Adamboluu|Adamboluu]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Adamboluu|баарлашуу]]) 11:24, 16 ноябрь 2025 (UTC)

== Чечим кабыл алуучу статусун киргизүү ==

Урматтуу википедиячылар! Мен бир сунуш киргизейин дегенмин. Бизде статус алгандан жокко эсе ошондуктан статустарды алып википедиячыларды кичине болсо да википедияга кызыктырыш керек. Бул статустар башка тилдерде колдонот. Бул статустарга шайланууну эрежелерин кыска кылып өзүбүздүн саясатыбызга ыңгайлаштырып алып өтүшүбүз керек. Мисалга [[Википедия:Чечим кабыл алуучу]] деген статус бар бул жыйынтык же болбосо чечим чыгаруучу болот. Бул статусу бар колдонуучу википедияга 6 айдан көп салым кошкон активдуу колдонуучуга берилет. Бул ар түрдү энциклопедиялык мааниге ээ эмес макалаларды өчүрөт. Мындан сырткары макаланы  калыбына келтирүүчү rollback деген статус бар. Бул викидеги вандализмге каршы күрөшөт жана ушул сыяктуу администраторго чейинки баскычтарды басып өтүүчү статустарды киргизсек. Ушуга эмне дейсинер. Анан биргеликте жакшы макала, мыкты макала жана тандалган макала сыяктуу макалалардын даражаларын белгилөөчү эрежелерди да иштеп чыксак.

Мен азыр Чечим кабыл алуучу статусун алуу үчүн эмнелер кылыш керек ошого байланыштуу баракты кыскача кылып түзүп койдум. Андагы кемчилик же каталар болсо, ошондой эле аталышын өзгөртүү керек деп ойлосоңүз талкуу баракчасында ой-пикириңизди жазсаңыз болот. &lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 07:40, 14 январь 2025 (UTC)

:# {{Макул|Колдоймун}}. Саламатсызбы! Мен колдойм! [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 09:03, 14 январь 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдоймун}}. Колдойм! [[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 22:31, 14 январь 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдойм}}. [[User:Incall|Incall]] &lt;sup&gt;[[User talk:Incall|talk]]&lt;/sup&gt; 02:04, 15 январь 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдоймун}}. Саламатсыздарбы! Абдан туура сунуш бергенсиз жана эртерээк бул макамды киргизүү керек деп эсептеймин. Анткени болуп жаткан вандализмдерге каршы күрөшүүгө жакшы бир каражат болот деп ишенем. [[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Элдин беги|баарлашуу]]) 09:54, 14 май 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдойм}}.[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 15:09, 14 май 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдойм}}.[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 14:53, 26 май 2025 (UTC)
:# {{Макул|Колдойм}}. Саламатсызбы, мен да колдойм! [[Колдонуучу:Adamboluu|Adamboluu]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Adamboluu|баарлашуу]]) 11:32, 16 ноябрь 2025 (UTC)

=== Натыйжа ===
2025-жыл 18-ноябрьда «Чечим кабыл алуучу» жана «Кайтаруучу» колдонуучу топтору түзүлдү.

== Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! ==

Dear All,

We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. 

This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture.

* Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]]
* When: Jan 19, 2025 
* Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025).
* Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 
* Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]]

To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025.

Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language.

Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all.

Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate.

Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success!

For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:08, 16 январь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27568454 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 январь 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[Файл:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[Файл:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[Файл:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 02:36, 29 январь 2025 (UTC)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[Файл:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 02:36, 29 январь 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== &quot;Макала долбоору&quot; мейкиндигин орнотуу ==

Арыбаңыздар. [[Википедия:Добуш берүү/&quot;Макала долбоору&quot; мейкиндигин орнотуу|&quot;Макала долбоору&quot; мейкиндигин орнотуу боюнча талкуу башталды]]. Мындан кийин дагы ушундай талкууларды өткөрүү пландалууда.

@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]], @[[Колдонуучу:Aiylchy|Aiylchy]], @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]], @[[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]], @[[Колдонуучу:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]], @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]], @[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]], @[[Колдонуучу:Kairat Zamirbekov|Kairat Zamirbekov]], @[[Колдонуучу:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]], @[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]], @[[Колдонуучу:Adamboluu|Adamboluu]], @[[Колдонуучу:Mamatkazy|Mamatkazy]] @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]], @[[Колдонуучу:Kmaksat|Kmaksat]], @[[Колдонуучу:Chorobek|Chorobek]] [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 16:49, 29 январь 2025 (UTC)

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 февраль 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== Айрым мейкиндиктердин кыскартмаларын орнотуу ==

Арыбаңыздар. [[Википедия:Добуш берүү/Айрым мейкиндиктердин кыскартмаларын орнотуу|'''Жаңы талкуу башталды''']]. @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]], @[[Колдонуучу:Aiylchy|Aiylchy]], @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]], @[[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]], @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]], @[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]], @[[Колдонуучу:Kairat Zamirbekov|Kairat Zamirbekov]], @[[Колдонуучу:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]], @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 17:51, 10 февраль 2025 (UTC)

== Айрым талаштуу маселелер ==

Урматтуу википедиячылар! Менде Википедиябыздагы талаштуу маселелер боюнча бир нече сунуштар бар эле. 

1. Жыл күндөрү макалаларында (мисалы [[13-январь]]) талаштуу маселелер бар. Ушул эле макаланы карасак &quot;'''Төрөлгөндөр'''&quot; бөлүмүнө адамдын аты-жөнү, туулган жылы эле жазылбастан, &quot;''төрөлгөн''&quot; сөзү кошуп жазылган. Ошондой эле туулган жылын жазгандан кийин дефис (—) белгиси коюлбастан, &quot;'''жылы'''&quot; деп жазылган. Менин оюмча бул ашыкчалык болуп эсептелет. Башка викилердин тажрыйбасын карап көрсөк, бизге окшоп жазгандарды көрбөйбүз. Аларда баары жөнөкөйлөштүрүлгөн жана түшүнүктүү. (мисалга жогоруда келтиргеним макала [https://w.wiki/D8vc Орус Википедиясында] жана [https://w.wiki/8q3o Англис Википедиясында]) 

2. Экинчи маселе бул жалпылап айтканда бир гана Кыргыз Википедиясында колдонулуп жаткан &quot;'''Аба майдан'''&quot; сөзү. Эгерде бул [https://el-sozduk.kg/%D0%B0%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82/ булакты] карап көрсөк &quot;'''Аэропорт'''&quot; сөзү кыргыз тилине &quot;'''Аба майдан'''&quot; деп которулганын көрбөйбүз. Дагы бир кызыктуу факт Кыргызстандын эң чоң аба майданы болгон &quot;'''[[Манас (аба майдан)|Манас эл аралык аба майданынын]]'''&quot; кире беришине &quot;Манас эл аралык '''аэропорту'''&quot; деп жазылып турат. Жадагалса [http://www.airport.kg/ расмий сайтында] дагы '''Аба майдан''' деген сөз иштетилген эмес. ММКны карап көрсөм, көпчүлүгү ''[https://www.azattyk.org/a/33290386.html аэропорт]'' деп колдонушат экен.

Айтайын дегеним ушулар. Пикириңиздерди угууга ачыкмын. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 13:05, 20 февраль 2025 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]]
:1.1. '''Колдойм'''. &quot;Төрөлгөндөр&quot; бөлүмүндө &quot;төрөлгөн&quot; деп жазганыбыз чын эле ашыкча. Контексттен түшүнүктүү.
:1.2. Жылдарды &quot;1900-ж.&quot; кыскартып көрсөкчү? Адабий тилибизде жылдар дайыма жазылчудай.
:Айтор, ал макалада &quot;Америкалык&quot; → &quot;америкалык&quot;, &quot;Англиялык&quot; → &quot;англиялык&quot;, &quot;Орусиялык&quot; → &quot;орусиялык&quot;, &quot;Орус&quot; → &quot;орус&quot; деп оңдоп коюш керек экен. Бул ката көп кездешүүдө. Ошол эле &quot;кыргызстандыкты&quot; эмнегедир баш тамгадан жазышат.
:2. '''Колдойм'''. Айтканыңыз туура. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 14:01, 20 февраль 2025 (UTC)
::@[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]]
:: 1.2. боюнча айткандарыңызга кошулам. Чынында сиз айткандай кылсак болот. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 16:52, 20 февраль 2025 (UTC)
:Саламатсыздарбы! Мен [[Википедия:Жамаат порталы|бул маселе]] боюнча кайрылганыма 1 айдын жүзү болуп калыптыр. Бирок ушул аралыктын ичинде мен бир эле жооп (пикир) алганга жетиштим. Ойлошумча убакытты текке кетирбей, жогоруда айткандарымды иш жүзүндө аткара берсем. Себеби кээбир макалаларды окуп башым айланып калып жатат. Бирөөсүндө '''аэропорт''', башкасында болсо '''аба майдан'''. Башка бирөөсүндө болсо аталышы '''аэропорт''', макаланын ичинде '''аба майдан''' сөзү колдонулган. Мындай болбошу керек. Ушундай себептерден улам жогоруда келтиргеним булактарга таянып, '''аба майдан''' сөзүн '''аэропорт''' деп өзгөртүрөмүн. Албетте каалоочулар болсо алар да өзгөртүрсө болот. Рахмат! [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 20:11, 18 март 2025 (UTC)
:@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] Саламатсызбы.
:Убагында бул маселелерди байкабай калыптырмын, кеч болсо да оюмду билдирип коюууну туура көрдүм.
:# Биринчи маселе боюнча, жылды толук жазып жана окуя менен «—» белгиси аркылуу ажыратуу туура болчудай.  Окуялар [[1989-жыл]] — Бишкек шаарындагы троллейбустар кыймылы токтотулду. Төрөлгөндөр [[1989-жыл]] — Баланча уулу . Каза болгондор [[1989-жыл]] — Төкөнчө кызы Баланча.
:# Экинчи маселе боюнча маалыматтар өтө эле чар-жайыт, жада калса «Эркин-Тоо» мамлекеттик расмий гезитинин расмий сайтында да эки вариант тең колдонулган ([https://erkin-too.kg/kerben-aba-majdany-ke%D2%A3ejtilip-rekonstrukcziyalanat/?ysclid=m8wsk5wwtq337280178 «Кербен» аба майданы кеңейтилип, реконструкцияланат], [https://erkin-too.kg/osh-aeroportundagy-uchaktardyn-konuusuna-kirgizilgen-chekt%d3%a9%d3%a9-alyndy/ «Ош» аэропортундагы учактардын конуусуна киргизилген чектөө алынды]). Тил комиссиясынын сайтындагы «Котормо кызматы» барагында да «Аба майдан» жана «Аэропорт» сөздөрү бар, алар орус тилине аэропорт деп которулуп жатат. Толугу менен тактоо үчүн Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча улуттук комиссиясына кат жолдоп көрсөк болчудай. 
:[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:46, 31 март 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[Файл:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 08:29, 22 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 март 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[Файл:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[Файл:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:56, 13 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:14, 14 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 апрель 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[Файл:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

16:11, 16 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 апрель 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[Файл:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 апрель 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== Registration for the Wikimedia CEE Meeting 2025 is open ==

Dear all,              

The Organising Committee of the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] is delighted to announce the opening of the registration for this year's conference.

Affiliation and community delegates can register for the meeting until '''June 15th'''. All other self-funded participants can register until July 31st.

The registration and scholarship application form which runs on Pretix, a free, open-sourced third-party platform that helps organize and manage events, can be found [https://pretix.eu/wikimedia-events/wmcee-2025/ here].

Details on how to select delegates and the selection process can be found on the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025/Registration|registration page]].

Please keep in mind that the official language of the conference is English and interpreting services will not be available.

If you encounter any issues while registering, or have questions about the registration process, feel free to contact the coordination team via [mailto:wmceem2025@wikimedia.gr wmceem2025@wikimedia.gr].

Your swift replies will be appreciated, as they will help us conduct an efficient booking process.

Best regards,       

On behalf of

'''Wikimedia CEE Meeting 2025 Organising Team'''

[[Колдонуучу:MARKELLOS|MARKELLOS]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MARKELLOS|баарлашуу]]) 18:49, 12 май 2025 (UTC)

== Викимедиа Борбордук жана Чыгыш Европа 2025 жолугушуусуна катышуу (Wikimedia CEE Meeting 2025) ==

Саламатсыздарбы, урматтуу Кыргыз Википедиясынын жамааты жана активдүү колдонуучулары!

Кыргыз Википедиясында иш алып барганыма бир жарым жыл болуп калыптыр.
Бул убакыттын ичинде көп нерсени үйрөндүм, бир катар оңдоп-түзөөлөрдү [https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD:Contributions/Baydastann жүргүздүм] жана бир нече жаңы, актуалдуу макалаларды [https://pageviews.wmcloud.org/userviews/?project=ky.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;namespace=0&amp;redirects=0&amp;start=2023-11-16&amp;end=2025-05-13&amp;user=Baydastann&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;user=Baydastann жараттым].

Эми өзүм билбеген көптөгөн нерселерди үйрөнүү, тажрыйба топтоо жана болгон билимимди дагы да тереңдетүү максатында быйыл [[Салоники]] (Фессалоники) шаарында өтө турган [https://w.wiki/E7S3 Wikimedia CEE Meeting] жыйынына катышуу үчүн арыз тапшырып көрүүгө ниеттенип жатам. Арыз тапшырууга дагы бир себеп жамааттын айрым мүчөлөрүнүн (@[[Колдонуучу:Mamatkazy|Mamatkazy]], @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]], @[[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]]) колдоосу болуп жатат.

Бул жылкы жыйын мурункулардан айырмаланып, жалпы талкууларга жана воркшопторго өзгөчө көңүл бурулары күтүлүүдө. Анда жасалма интеллект менен иштөө, жаштар менен иштешүү, техникалык маселелер, гранттык мүмкүнчүлүктөр жана жамаатты өнүктүрүү ж.б.у. сыяктуу бүгүнкү күндүн актуалдуу темалары [https://w.wiki/E7TH каралат].

Катышуу мен үчүн гана эмес, жамаат үчүн да пайдалуу болот деп ойлойм — топтолгон билим жана тажрыйба менен албетте бөлүшөмүн.

Бардык сунуш жана пикирлерге ачыкмын. Урматтоо менен, [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 05:21, 14 май 2025 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]]
:{{Макул|Колдоймун}} — Салам,
:Эң сонун! Колдойм. [[Колдонуучу:Mamatkazy|Mamatkazy]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Mamatkazy|баарлашуу]]) 06:20, 14 май 2025 (UTC)
:{{Макул|Колдоймун}} — Мен да @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]]дын талапкерлигин колдоймун. Жаңы нерселерди үйрөнүп, кыргыз викимедиа жамааты үчүн жакшы жаңылыктарды алып келет деп ишенем. Ийгилик! [[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Элдин беги|баарлашуу]]) 13:34, 14 май 2025 (UTC)
:{{Макул|Колдоймун}} — Мен википедияга салым кошкон ар бир адамды терең урматтаймын жана колдойм. Baydastann да азыркы учурда википедияда эң жакшы салым кошуп аткан википедиячылардан бири. &lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 06:53, 15 май 2025 (UTC)
:{{Макул|Колдоймун}} — [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:47, 15 май 2025 (UTC)

===== Ыраазычылык =====
Арыбаңыздар! Билдирилген пикирлер жана колдооңуздар үчүн ыраазылык билдирем. --[[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 14:30, 26 май 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талкуу]])&lt;/bdi&gt; 22:07, 15 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:26, 22 май 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== Proposal to enable the &quot;Contribute&quot; entry point in Kyrgyz Wikipedia ==

{{Int:Hello}} Kyrgyz Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called &quot;Contribute&quot; to your Wikipedia.

The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.

Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Kirgyz Wikipedia.

'''Who can access it'''

Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the &quot;Contribute&quot; icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to &quot;view contributions&quot; is also available to access the list of your contributions.

[[Файл:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]                             [[Файл:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]

For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the &quot;Contributions&quot; option unless they change it to the &quot;Contribute&quot; manually.

We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the &quot;Contributions&quot; entry point as default.          

We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th June 2025.

We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the &quot;Contribute&quot; entry point in your Wikipedia.

We look forward to your response soon.

Thank you!

On behalf of the WMF Language and Product Localization team.

[[Колдонуучу:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:UOzurumba (WMF)|баарлашуу]]) 23:55, 27 май 2025 (UTC)

:Hello,
:Thank you for the explanation. We support enabling the “Contribute” entry point on Kyrgyz Wikipedia. It seems like a useful tool to help new and experienced contributors find ways to add and improve content more easily.
:We have no objections to activating this feature, including on mobile devices.
:Looking forward to seeing it in action.
:Best regards, [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 01:55, 7 июнь 2025 (UTC)
::Thank you @[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]], for your feedback. We will be enabling the Contribute menu to your Wiki soon. [[Колдонуучу:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:UOzurumba (WMF)|баарлашуу]]) 01:47, 10 июнь 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 03:07, 28 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талкуу]]) 16:47, 29 май 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:00, 13 июнь 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 17:44, 17 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:56, 27 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Айларды жана күндөрдү (дата) жазуу форматы ==

Саламатсыздарбы!

Кыргыз Википедиясындагы даталар боюнча маселени көтөрүү туура деп чечтим. Сиздер менен биргеликте бул маселени тактап чыгып, кабыл алынган чечимдин негизинде өзгөртүүлөрдү киргизүүнү максат кылып жатам. Кыргыз тилинин эрежелеринин же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын арасынан даталардын жазылышы жана айлардын кыргызча аталыштарын колдонуу тууралуу так талаптарды же расмий документтерди таба албай койдум.

Ток этер жерин айтканда, төмөнкүдөй суроолор жаралууда:

* Кыргыз тилинде даталарды кандай формада жазуу туура? Айлардын эл аралык (мисалы, март, апрель) аталыштарын колдонуу керекпи же кыргызча (Жалган куран, Чын куран) аталыштарын колдонуу зарылбы? Мисалы, англис тилиндеги March макаласынан кыргыз тилиндеги баракка өткөндө, ал Март деп аталышы керекпи же Жалган куран деп аталышы керекпи?
* Даталарды жазууда кайсы форма туура:
** 8-март
** Жалган курандын 8-и
** Жалган курандын сегизи

Бул маселе кыргызча энциклопедиялык, илимий жана расмий тексттердин бир түрдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн маанилүү деп эсептейм. ([[Калып:Июль календары|Июль календары]] ж.б.у.с. калыптардан 24 -июль (теке) форматтын дагы кездештирсе болот).

Азыркы учурда мамлекеттик интернет булактарында, расмий документтерде жана Жогорку Кеңеш тарабынан кабыл алынган чечимдерде даталар эл аралык стандартта көрсөтүлөт — мисалы, 15-октябрь, январь жана башка. (мисалдар: [https://mamtil.gov.kg/ky Тил комиссиясынын сайтындагы даталар], [https://www.kenesh.kg/bills/667893 ЖК документтер])

'''Бул маселени бир стандартка келтирүүдө сиздерден сунуш-пикирлер маанилүү. Ойлоруңуздар менен бөлүшө кетсеңиздер.'''

Талкуунун жыйынтыгында, жыйынтыктын негизинде Википедиядагы даталарды жана айлардын аталыштарын бир стандартка келтирүүгө аракет кылам.

[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:58, 8 июль 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[Файл:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 12:45, 14 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== Категориялардагы каталар жана аларды оңдоо зарылдыгы ==
*[[Википедия:Сурамжылоо/Категорияларды стандартташтыруу]] 
Урматтуу @[[Колдонуучу:Элдин беги|Элдин беги]], @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]], @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]], @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]], @[[Колдонуучу:Maksat|Maksat]], @[[Колдонуучу:Incall|Incall]] жана башка колдонуучулар  талкууга активдүү катышып, сунуштарыңызды билдириңиздер! Силерди терең урматтоо менен, &lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 16:51, 24 июль 2025 (UTC)

== Жамаат порталдардын барагын өчүрөм ==

Саламатсыздарбы Кыргыз Википедиянын катышуучуларына! Эгер каршы болбосоңуздар, мен дээрлик бардык бош жана керексиз форум барактарын өчүрүп, бул барактан башкасын кайрадан жазсам болобу? @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] @[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] [[User:Incall|Incall]] &lt;sup&gt;[[User talk:Incall|talk]]&lt;/sup&gt; 19:24, 12 август 2025 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Incall|Incall]], керексиз форум барактарын дегенде эмнени айтып жатасыз. Негизи мазмуну жагынан (техникалык, жалпы сунуштар) өз алдынча форум барактары болушу керек. Бизде бардык сунуштар/маселелер Жамаат порталында каралат. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 08:37, 13 август 2025 (UTC)
:: Мисалы: ''[[ВП:Суроо]], [[ВП:Добуш берүү]]'', бардык билдирүүлөрдү архивге көчүрөм. [[User:Incall|Incall]] &lt;sup&gt;[[User talk:Incall|talk]]&lt;/sup&gt; 09:11, 13 август 2025 (UTC)
:::Негизи, ушул барактарды Википедия:Форум/... деп атасак болот, толуп кеткендерин архивдеш керек. Анан ушундай форум барактарын топтоп коюп, сол тараптагы каптал панельге Форум деп койсок болот. Ошондо, Жамаат порталы менен Форум барактарын тапканга оңой болот деп ойлойм. Бул боюнча Орус Википедиясын мисал кылып алсак болот.
:::Анан, Кеңеш, Суроо, Добуш берүү, Котормолорду талкуулоо ж.б.у.с. барактарды да мазмунунан келип чыгып, тиешелүү барактарга көчүрүп коюш керек деп ойлойм. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 14:28, 14 август 2025 (UTC)
:Саламатсызбы... Негизи ирээтеп койсок бир кыйла ыңгайлуулук түзүлмөк, бирок барактарды архивтөө эң туура багыт, толук түрдө өчүрүүгө каршымын, арасында ушул күнгө чейин ой-пикир алмашкандары бар, алардын салымдарын эске алганыбыз жакшы [[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Абдырашит Сатылганов|баарлашуу]]) 15:33, 15 август 2025 (UTC)
:Саламатсызбы! Мен өчүрүүгө каршымын. Дагы бир маселе Орус Википедиясынан айрым элементтерди көчүрүп алуудан, же алардыкына окшотуудан качсак! Өзү көптөгөн макалалар Орус Википедиясынын макалаларынын стилине окшойт. Аларды өзгөртүп жетише албай жатабыз… [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 17:17, 15 август 2025 (UTC)

== Калып:Которулган жок ==

Сиздин оюңузча, кайсы калып Кыргыз Википедиясы үчүн коозураак көрүнөт — [[:en:Template:Interlanguage link]] же [[:ru:Ш:Не переведено]]? @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] @[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] [[User:Incall|Incall]] &lt;sup&gt;[[User talk:Incall|talk]]&lt;/sup&gt; 13:57, 15 август 2025 (UTC)

:Саламатсызбы... Калыпты кайсыл учурда колдонууга карап которуу туура болсо керек мисалы. Эгер орус тилинен түзмө-түз которсок анда &quot;которулган эмес&quot;, ал эми аңглис тилинен которсок, менимче &quot;тилдер аралык байланыш&quot; болуп которулса керек.....Ошондуктан алгач калыптын мазмунун билүү керек, которууга мүмкүн эмес болсо, аңглис тилинде калтыруу бир кыйла ыңгайлуу... Бизде көп колдонулбаган ички калыптар аңглис тилинде түзүлгөн. [[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Абдырашит Сатылганов|баарлашуу]]) 15:26, 15 август 2025 (UTC)
:Саламатсызбы! Англисче калып жакшы.Чоң рахмат! [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 17:14, 15 август 2025 (UTC)

== Кыргыз тилинин тыныш белгилери – тырмакча ==

Википедиядагы көптөгөн барактарда тырмакчалар ар кандай форматта колдонулут келет: “ ” же &quot; &quot;. Макала жазууда же толуктоодо кыргыз тилинин орфографиялык эрежелерин сактап, бирдиктүү үлгүдөгү белгилерди пайдаланууну сунуштайын. Кыргыз тилинин эрежелерине ылайык, тырмакча коюуда негизги форма катары « » белгилери колдонуулуга тийиш.

Булак: Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясы. Аскар Турсунов. [https://kmborboru.su/wp-content/uploads/2014/07/tynysh_belgiler.pdf КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ТЫНЫШ БЕЛГИЛЕРИ. Оӊдолуп, толукталып экинчи басылышы] [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:56, 25 август 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[Файл:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:41, 18 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt;  19:49, 2 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&amp;oldid=29381387 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 04:48, 9 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Бот желегин алуу боюнча  ==

Саламатсыздарбы! Кыргыз Википедиясында [[ВП:Бот макамына арыз берүү#Учурдагы_арыздар|ботту иштетүүнү]] чечиш үчүн мага коомчулуктун добушу керек, колдоочу же каршы добуш бериңиз. Актив катышуучуларды добуш берүүгө чакырам. @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]], @[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]], @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]], @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]], @[[Колдонуучу:Incall|Incall]], @[[Колдонуучу:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]], 

Бот желегин алган учурда [[Википедия:Жамаат порталы#Категориялардагы_каталар_жана_аларды_оңдоо_зарылдыгы]] (консенсус менен бирге кабылданса) жана башка ушул сыяктуу маселелер боюнча да иштейт. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 09:43, 27 октябрь 2025 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] Саламатсызбы.
:Добуш бердим [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 10:04, 27 октябрь 2025 (UTC)
:{{Макул|Колдойм}} - &lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 11:05, 27 октябрь 2025 (UTC)
:{{Макул}} [[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Абдырашит Сатылганов|баарлашуу]]) 16:02, 27 октябрь 2025 (UTC) 
:{{Макул}} [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 18:20, 27 октябрь 2025 (UTC)
:{{Макул|Колдойм}} --[[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 14:02, 2 ноябрь 2025 (UTC)

=== Натыйжа ===
Колдооңар үчүн чоң рахмат, бот желеги алынды.

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[Файл:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Администраторлорго кайрылуу ==

Урматтуу администраторлор!
Сиздерден Кыргыз футбол клубдарынын, [[Кыргызстан Жогорку Лигасы|Кыргызстан Жогорку Лигасынын]], Кыргыз Футбол Биримдигинин логотиптерин Кыргыз Википедиясына киргизип берүүңүздөрдү суранам. Макалаларга аябай керек болуп жатат. Азыр файл кылып бир гана админдер киргизе алышат экен. [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 19:09, 7 январь 2026 (UTC)

:Арыбаңыздар! Кайрылууга кошулам. Урматтуу администраторлор, эгер сиздерде файл киргизүүгө убакытыңыздар же каалооңуздар жок болсо, сураныч, файл киргизүү укугун мага бериңиздер. Мен орус Википедиясына футболго байланыштуу бир топ логотиптерди [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Список_файлов/Arsensky киргизгем]. Футболго байланыштуу дагы көптөгөн макалалар жазылат, буюрса. [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 08:31, 10 январь 2026 (UTC)

== Спорттук мелдештер жөнүндө макалалардын аталышы ==

Урматтуу Википедиячылар! Бизге спорттук мелдештер жөнүндө макалалардын аталышы боюнча чогу бир консенсуска келиш керек болуп жатат. Буга чейин @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] коллега экөөбүз [[Футбол боюнча 2026-жылкы дүйнө чемпиондугу|быйыл өтө турчу футбол боюнча дүйнө чемпионаты]] жөнүндө макаланын туура аталышы жөнүндө [https://ky.wikipedia.org/wiki/Талкуу:Футбол_боюнча_2026-жылкы_дүйнө_чемпиондугу талкуу кылдык], бирок бир чечимге али келген жокпуз. Ошондуктан чогу талкуу кылып, бир консенсуска келгенге аракет кылалы. 

=== Чемпиондук же чемпионат ===
Baydastann коллегабыз &quot;чемпионат&quot; десек туура болот деп эсептеди, менин оюмча &quot;чемпиондук&quot; туура болот. Мисалы: ''&quot;Кыргызстан футбол чемпиондугу&quot;''.

=== &quot;Футбол боюнча&quot; же жөн эле &quot;футбол&quot; ===
Менин оюмча &quot;боюнча&quot; деген сөздү макаланын аталышынан алып салсак болот.
М: [[Кыргызстан улуттук футбол курамасы]], «Манчестер Сити» футбол клубу, Футбол дүйнө чемпиондугу, Испания футбол кубогу, Германия футбол суперкубогу ж.б.

=== Аталыштагы жылдын саны ===
Англис тилинде жылдын саны башында жазылат (мисал: ''2026 FIFA World Cup''), ал эми орус тилинде — аягында (''Чемпионат мира по футболу 2026''). Менин жеке оюм боюнча жылдын санын башында жазган оң. Себеби дегенде толук аталышы 2026-жылкы футбол боюнча дүйнө чемпионаты болот. Кыскартыш үчүн &quot;жылкы&quot; деген сөздү алып салсак ''&quot;2026 Футбол дүйнө чемпиондугу&quot;'' десек туура болот деп ойлойм.
----
Дагы башка мелдештердин аталыштары:
* 2026 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары
* 2028 Жайкы олимпиада (же олимпиялык?) оюндары
* 2025/2026 УЕФА Чемпиондор лигасы
* 2025 Күрөш дүйнө чемпиондугу
* 2027 АФК Азия кубогу (же 2026 Футбол Азия кубогу)
* 2026 23-жашка чейинки АФК Азия кубогу

Мен өзүмдүм оюмду туп-туура деп айта албайм, ошондуктан сиздерди талкууга чакырам. Баарыбыз биригип, бир чечимге келели. [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 08:57, 13 январь 2026 (UTC)

===Пикирлер===
*:Саламатсызбы!
:Жакшы макалаларды жазып, активдүү салым кошуп жатканыңыз байкалып турат, ийгилик каалайм!
:Негизи кыргыз тилинин сөз жасоо логикасына ылайык «футбол чемпиондугу» формасы кыргызча туура жана табигый угулат. Айрым булактарда «чемпионаты» деген түрү да кездешкени менен, кыргыз тилинин нормасына көбүрөөк туура келгендиктен «чемпиондугу» деген аталышты колдоону туура деп эсептейм.
:«Боюнча» деген сөздү макаланын аталышынан алып салса да болот, анткени спорттун түрү так көрсөтүлүп турат.
:Жылдын аталыштын башында турушу кыргыз тилинин грамматикалык нормасына туура келет, ошондуктан бул сунушту толук колдойм.
:Жыйынтык: 2026 Футбол дүйнө чемпиондугу [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 12:56, 16 январь 2026 (UTC)


* Урматтуу акылдуу википедиячылар! Мен футболдун ичинде жүргөн адам катары түшүндүрүүгө аракет кылып көрөйүн. Морфологиялык жана грамматикалык маанилерин да жазайын.

Бүгүнкү күндө, жок негизи эле “'''Чемпиондугу'''” деп аталбайт. Өзү “'''чемпиондугу'''” деген сөз “'''Чемпион'''” сөзүнөн жасалган, -''дугу'' мүчөсү абалды, наамды билдирет. Негизги мааниси болсо: Чемпион болуу абалын, жетишкендигин билдирет. Мисалга: ''Ал клуб өлкө чемпиондугун утту''. Бул жерде маани ошол чемпионаттын чемпиондугун утуп турганында. Ал эми “'''Чемпионат'''” болсо — белгилүү бир спорт түрү боюнча уюштурулган расмий мелдештердин жыйындысы. Мисалга: ''Жакында өлкө чемпионаты башталат''. Эгер муну өлкө чемпиондугу башталат десек, кантип өлкө чемпиондугу башталышы мүмкүн, өлкө чемпиондугу колго киритилет, чемпиондукка жетишилет. Түшүндүрө алдым деген ойдомун.

Дагы бир маселе, “'''боюнча'''” көмөкчү сөзү кошулуусу же алынуусу жөнүндө. Бул ышарат сөз, эч качанда алынбайт. Бул кыргыз тилинин эрежелеринде жазылган. Эч ким аны өз башымча буза албайт. Боюнча көмөкчү сөзү кошулбаса, сүйлөмдөгү, же аталыштагы маани толук берилбейт. Мен түшүнбөдүм, эмнеге '''боюнча''' сөзүн алып салуу боюнча талкууга коштуңуздар, эмне кыргыз тилинин эрежелерине каршы чыгууну каалап турасыздарбы? Эгерде ушунчалык маанилүү болсо, Тил комиссиясына кайрылыңыздар, анык жооп аласыздар. 

Менин тандоом: '''2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты'''. --[[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 14:52, 16 январь 2026 (UTC)

:Ошондо ''Кыргызстан футбол боюнча улуттук курамасы'' болобу? [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 16:30, 16 январь 2026 (UTC)
::''«Барселона» футбол боюнча клубу'' болобу? Же кандай? [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 16:32, 16 январь 2026 (UTC)
:::Билбейм, сиз атайын каршы тургандай сезим калтырып жатасыз. Талкуунун өзүнө жараша эрежелери бар. Сиз азыр өзүңүз анык билип турасыз, мен “'''боюнча'''” көмөкчү сөзүн “'''Футбол боюнча дүйнө чемпионаты'''” темасына байланыштырып жазганымды. Кыскасы, эмнени ойлосоңуздар, ошону жасай бериңиздер. Мен өзүмдүн жеке оюмду жазып койдум, түшүнүктүү кылып. [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 16:38, 16 январь 2026 (UTC)
::::Албетте жок, сиз менден караганда кыргыз тил эрежелерин көбүрөөк билгендей сезилди. Орой мамиле кылгандай көрүнсөм, кечирим сурайм. Сизден кандай туура болорун сурап жатам. Сиздин айтышыңыз боюнча ''көмөкчү сөз эч качанда алынбайт.'' Ушул жерде алыныш керек эмеспи деген ой пайда болду. [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 16:45, 16 январь 2026 (UTC)
::Бул жерде '''Кыргызстан улуттук футбол курамасы''' кала берет. [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 16:32, 16 январь 2026 (UTC)

* '''Сунуш:''' Чемпионат эмес, '''биринчилик''' деген сөздү колдонсок кандай болот? Мисал: ''2026 Футбол (боюнча) дүйнө биринчилиги.'' [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 16:38, 16 январь 2026 (UTC)
*:Кыргыз Википедиясынын [https://t.me/Kyrgyz_wikipedia телеграм] тайпасы бар. Бир кирип көрүңүз, ал жерге кыргыз энциклопедиясы китебинен маалыматтар жөнөтүлдү, фото түрүндө. Окуп көрүңүз. [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 16:41, 16 январь 2026 (UTC)

===== Mirzoulugʻbekтин сунушу =====
Урматтуу википедиячылар, спорттук мелдештердин аталышы боюнча жүрүп жаткан талкууга маанилүү тарыхый жана илимий далилди кошкум келет. 
Биз ММКлардагы же Google Translate сыяктуу куралдардагы тилдик каталардан оолак болушубуз керек. Бул маселеде эң ишенимдүү булак катары [[Кыргыз Совет энциклопедиясы|Кыргыз Совет Энциклопедиясын]] (КСЭ) алууну сунуштайм. [[Кыргыз Совет энциклопедиясы|КСЭнин]] 6-томунун 374-бетинде «Чемпион» жана «Чемпионат» деген атайын макалалар берилген. Бул терминдер кыргыз тилинин энциклопедиялык деңгээлинде расмий бекитилген. Аталган энциклопедияда «Кыргызстандын чемпионаты жана кубогу 1936-жылы болгон» деп жазылган. (Футбол макаласы) Бул «чемпионат» сөзү кыргыз тилинде дээрлик бир кылымдан бери колдонулуп келе жаткандыгынын далили.

«Чемпиондук» же «биринчилик» деген терминдер бул контекстте КСЭдеги расмий терминдерге караганда алсыздык кылат. «Чемпиондук» — бул наам (статус), ал эми «Чемпионат» — бул мелдештин (процесстин) аталышы.

Википедиядагы спорттук мелдештердин аталышын КСЭнин нормаларына ылайык, «Чемпионаты» деп колдонууну консенсус катары кабыл алалы.

'''Мисалы:''' «2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты».

Бул биздин макалалардын сапаттык деңгээлин жогорулатат жана тилдик башаламандыкка чекит коёт. --&lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 09:16, 29 январь 2026 (UTC)

:Чоң ыракмат! [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 10:26, 29 январь 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 13:21, 18 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Инсандар тууралуу макалалардын энциклопедиялык баалуулугу ==

Салам!
Википедияга жеке адамдар жөнүндө макалаларды кошуу боюнча сиздердин пикириңиздерди билгим келет. Кеп коомчулук алдында анча чоң эмес эмгеги бар же айрым уюмдардан анча маанилүү эмес сыйлыктарын алган, бирок ошого карабастан алар тууралуу өзүнчө баракчалар ачылып жаткан адамдар жөнүндө болуп жатат.
Сиздердин оюңуздарча, бул Википедиянын эрежелерине канчалык туура келет жана мунун чыныгы энциклопедиялык баалуулугу барбы? Ушундай инсандардын иштерин же илимий иштеринин маанилүүлүгүн тастыктоого аракет кылдым: ар кандай булактарды, анын ичинде илимий басылмаларды жана маанилүү жетишкендиктер тууралуу материалдарды изилдеп чыктым, бирок кошкон салымдарын тастыктаган жетиштүү маалымат таба алган жокмун.
Мындай макалалар энциклопедиянын жалпы сапатына терс таасирин тийгизиши мүмкүн деген кооптонуу бар. Эгерде жеке же анча белгилүү эмес уюмдан кичинекей сыйлык алган ар бир адам жөнүндө макала түзүлө берсе, бул маанилүүлүк критерийлеринин жоголуп кетишине алып келет жана энциклопедиялык мазмундун сапатын сактоону татаалдаштырат. 
Мисалдары:
[[Элина Каракулова]] – Интерньюстун Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн директору жана коомчулукка тараган эмгектери жок.
[[Асел Ногойбаева]] – белгилүү жеке персона эмес, бул адам жабырлануучу.
[[Рада Валентина кызы]] – урбанистика багытында иштейт жана кандайдыр бир ири ачылыш же ири жанылык азырынча жарата элек. 
[[Мээрим Толепберген]] – &quot; &quot;Инстаграм&quot; социалдык тармагында миллиондогон каталуучулары бар белгилүү блогер&quot; деп жазылган, коомчулукта кандайдыр бир пайдалуу, жаратман иштери менен белгилүү эмес жана Википедиянын эрежелерине туура келбеген барак.
[[Семетей кызы Айгүл]] – коомчулукка таанылган илимий иштери же ачылыштары жок.

Ар бир мектептен алтын медаль алган, ЖОЖдон кызыл диплом алган адамдардын дипломдук иштерин илимий иш катары кабыл алып же жеке коммециялык багыттагы компаниялардын ээлерин жаза берсек Кыргыз Википедиясынын наркы кетет.

Урматтуу администраторлор (@[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]], @[[Колдонуучу:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]], @[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]]), мындай барактарды өчүрүүгө сунуштайт элем. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 13:29, 23 март 2026 (UTC)

:Салам, @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]! Өзүңүз кыргыз Википедиясының эң активдүү колдонуучуларынан бирисиз. Ошондуктан эң жок дегенде [[Википедия:Чечим кабыл алуучу|Чечим кабыл алуучу]] статусын алып койсоңуз жакшы болот экен. Ошондо энциклопедиялык мааниси болбогон макалаларды өзүңүз эле өчүрүп отурасыз. Учурда администраторлор анча актив эмес. Ийгилик! --[[Колдонуучу:Kvazimodo|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Kvazimodo|баарлашуу]]) 22:33, 23 март 2026 (UTC)
:Салам [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]! Пикириңизге толук түрдө кошулам. Бул маселе тууралуу сиз белгилеп кеткен макалалар жазылып жатканда эле макаланы киргизип жаткан колдонуучулар менен мен нары-бериге барганмын, бирок аягына чыккан эмесмин. Баштаган ишиңиздин аягына чыгышыңызга тилектешмин. [[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 03:51, 24 март 2026 (UTC)
:Саламатсызбы! Пикириңиз үчүн рахмат. Көтөрүлгөн маселе абдан маанилүү. Википедияда макала түзүүдө инсандын энциклопедиялык маанилүүлүгү жана ишенимдүү, көз карандысыз булактар менен тастыкталышы негизги талап болуп саналат.
:Акыркы учурда категориясыз барактар арасында ушуга окшош макалалар көбөйүп жатканы байкалууда. Бул маселени жөнгө салуу жана талаптарга жооп бербеген барактарды карап чыгуу боюнча иштер жүргүзүлүп жатат.
:Рахмат. [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 21:14, 24 март 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 17:11, 3 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Колдонуучу:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:MediaWiki message delivery|баарлашуу]]) 00:57, 26 апрель 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca ==

Dear Kyrgyz language community,

On behalf of the Wikimedians of Romania and Moldova User Group, we are thrilled to invite you to the [[:m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026/Registration|Wikimedia CEE Meeting 2026]]! This year, our regional gathering will take place in the heart of Transylvania, in the vibrant city of Cluj-Napoca, Romania.

&lt;span style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''Dates: 18–20 September 2026. Location: Cluj-Napoca, Romania'''&lt;/span&gt;

=== Call for Delegate Nominations ===

We are now officially opening the call for affiliates to nominate their delegates. Each affiliate is encouraged to select representatives who will actively contribute to the sessions, share local successes, and help strengthen our regional network.

It is crucial to check the '''[[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026/Eligible affiliates|eligibility subpage]]''' to see the number of delegates allocated to your community. This number tells you how many delegate scholarships are reserved for your community.

&lt;span style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''Nomination Deadline: 30 May 2026'''&lt;/span&gt;

Please ensure that your nominations are submitted by this date to allow our organizing team enough time to manage travel logistics and visa support where necessary.

=== Registration process ===

Delegates, scholarship recipients, and all self-funded attendees can register using the Registration Form (given below). It is mandatory for each delegate application to contain a link to the documents supporting the respective nomination as delegate. All travel, accommodation, and food expenses (during the conference days) will be organized and covered by Wikimedians of Romania and Moldova User Group only for delegates and scholarship recipients.

Registration is required for everyone to participate in the Wikimedia CEE Meeting.

&lt;p style=&quot;font-family:monospace,monospace;background-color:#bbb&quot;&gt;'''Registration Form is here: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Apply]'''&lt;/p&gt;

* '''Registration period for representatives of Wikimedia affiliations: &lt;u&gt;13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 May 2026, 23:59 (UTC)&lt;/u&gt;.'''
* Registration period for self-funded participants and for everyone else: 13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 June 2026, 23:59 (UTC).

For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email:
&lt;p style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''wmceem2026[[File:At sign.svg|17px|link=|@|class=skin-invert]]icf-fri.org'''&lt;/p&gt;

We look forward to welcoming you to Cluj-Napoca this September to share knowledge, foster new ideas, and celebrate our collective achievements.

Warm regards,&lt;br/&gt;Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team&lt;br/&gt;Wikimedians of Romania and Moldova User Group&lt;br/&gt; [[Колдонуучу:Gikü|Gikü]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Gikü|баарлашуу]]) 20:51, 13 май 2026 (UTC)

== Викимедиа Борбордук жана Чыгыш Европа 2026 жолугушуусуна катышуу (Wikimedia CEE Meeting 2026) ==

Саламатсыздарбы, урматтуу Кыргыз Википедиясынын жамааты!

Кыргыз Википедиясында активдүү иш алып барганыма эки жылдан ашык убакыт болду. Бул аралыкта ар кандай темаларда макалаларды түзүп, бар болгон макалаларды жакшыртууга аракет кылып келдим. Ошондой эле жамааттын иш-чараларына катышып, Wikimedia кыймылы тууралуу көбүрөөк тажрыйба топтоого мүмкүнчүлүк алдым.

Быйыл мен үчүн өзгөчө жылдардын бири болду, анткени Кыргыз Википедиясында администратор макамын алдым. Бул макам мен үчүн чоң жоопкерчилик жана жамааттын ишениминин белгиси катары маанилүү. Мындан ары дагы кыргыз тилиндеги эркин билимди өнүктүрүүгө активдүү салым кошууну улантам деп ишенем.

Ушул себептен улам 2026-жылы өтө турган [[m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026|Wikimedia CEE Meeting]] жыйынына катышууга арыз тапшырууну каалап жатам. Бул жыйынга катышуу аркылуу өзгөчө техникалык жактан көбүрөөк билим алып, аны Кыргыз Википедиясында колдонуп, өнүктүрүүгө салым кошсом деген максатым бар.

Акыркы учурда Wikimedia долбоорлорунда техникалык мүмкүнчүлүктөр, жаңы инструменттер жана жамаат менен иштөөнүн заманбап ыкмалары активдүү өнүгүп жатат. Мен үчүн дал ушул багыттар боюнча жаңы нерселерди үйрөнүү абдан маанилүү.

Ошондой эле башка өлкөлөрдүн тажрыйбасы менен таанышып, кийин алган билимимди биздин жамаат менен бөлүшүп, практикалык жактан колдонууга аракет кылам деп ишенем.

Сунуш-пикирлерге ачыкмын.

Урматтоо менен,  [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 13:38, 15 май 2026 (UTC)

* {{Макул}}. Колдонуучунун Wikimedia CEE Meeting 2026 жыйынына катышуусун толугу менен колдойм. Кыргыз Википедиясынын жаңы администратору катары анын бул иш-чарага барышы жамаатыбыздын эл аралык байланыштарын чыңдоого жана өзгөчө техникалык багытта жаңы тажрыйбаларды алып келүүгө чоң өбөлгө түзөт. Сапары ийгиликтүү болсун! &lt;span style=&quot;background:#f2ecdf;border:solid 1px;border-radius:7px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]'''&amp;nbsp;&amp;#124;'''[[Колдонуучунун баарлашуулары:Mirzoulug'bek|@]]'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt; 13:54, 16 май 2026 (UTC)

:100% колдойм. AiiaIn [[Колдонуучу:AiiaIn|AiiaIn]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:AiiaIn|баарлашуу]]) 15:03, 16 май 2026 (UTC)
:*{{макул}}. Колдойм. Ийгиликтер болсун!
:[[Колдонуучу:Baydastann|&lt;span style=&quot;color:black&quot; class=&quot;skin-invert&quot;&gt;'''Baydastann '''&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt;([[Колдонуучунун баарлашуулары:Baydastann|'''талкуу''']])&lt;/small&gt; 16:54, 17 май 2026 (UTC)
# {{Макул}}, ийгилик! --[[Колдонуучу:Kvazimodo|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Kvazimodo|баарлашуу]]) 09:03, 18 май 2026 (UTC)

:{{макул}}. Ийгилик каалайм! [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 09:23, 19 май 2026 (UTC)
:{{макул}}. Ийгилик! [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:58, 20 май 2026 (UTC)}}
:Баарыңыздарга колдооңуздар жана жакшы каалоолоруңуздар үчүн терең ыраазычылык билдирем! @[[Колдонуучу:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]] @[[Колдонуучу:AiiaIn|AiiaIn]] @[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] @[[Колдонуучу:Kvazimodo|Kvazimodo]] @[[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] @[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] @[[Колдонуучу:Mamatkazy|Mamatkazy]] [[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Aiyanakk|баарлашуу]]) 17:12, 19 май 2026 (UTC)
:{{макул}} @[[Колдонуучу:Aiyanakk|Aiyanakk]] Жакшы барып катышып кел. Ийгилик! [[Колдонуучу:Mamatkazy|Mamatkazy]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Mamatkazy|баарлашуу]]) 07:09, 26 май 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 май 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|баарлашуу]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:24, 24 июль 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;</text>
      <sha1>ot0augotpb3jxafwm39tcpzveh03fz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кушубеков Касым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4928</id>
    <revision>
      <id>653015</id>
      <parentid>553715</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="rd6p7gaqrzg2pdk1jo2349u7l5upmaq" xml:space="preserve">'''Касым Кушубеков''' — жазуучу. Талас районуна караштуу [[Кум-Арык (Талас району)|Кум-Арык]] айылында [[1949]]-жылы 24-майда туулган. 1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.

== Тарыхы ==
Касым Кушубеков [[Талас району]]на караштуу Кум-Арык айылында 1949-жылы 24-майда туулган.&lt;br&gt;
1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.&lt;br&gt;
Эмгек жолун 1966-жылы [[Ленинполь району]]нун Чалдовар мектеп-интернатында пионер тарбиячы болуп иштөө менен баштаган, 1972-жылдан ошол эле мектепте кыргыз тили жана адабияты сабагынан мугалим, 1973-жылдан [[Кыргыз ССР]]инин мамлекеттик [[радио]]сунда редактор, 1974-жылдан «Ленинчил жаш» гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1980-жылдан КирТАГдын союздук жана чет элдик маалыматтар редакциясынын башкы редактору, 1984-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинде проза бөлүмүнүн башчысы, 1987-жылдан «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы болуп эмгектенген.&lt;br&gt;
1991-жылы жазуучулар курултайында Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы болуп шайланган.&lt;br&gt;
1993-жылдан Адабий фондунун директору болуп дайындалган.&lt;br&gt;
Азыркы учурда [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Жогорку Кеңеш]]инде басма-редакциялык бөлүмүнүн башчысы.&lt;br&gt;
Биринчи аңгемелер жыйнагы «Өткүн» деген ат менен 1978-жылы басылып чыккан. Кээ бир чыгармалары орус жана украин тилдеринде жарыяланган.&lt;br&gt;
1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;
1977-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.

== Жарык көргөн китептери ==
=== Кыргыз тилинде ===
* '''Өткүн:''' Новеллалар. – Ф.: Мектеп, 1978. – 42 6.
* '''Тоолорго таң эрте атат:''' Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 182 б.
* '''Жомок ушинтип башталат...:''' Повесттер. – Кыргызстан, 1988. – 204 б.

=== Орус тилинде  ===
* '''Верность:''' Стихи. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 29 с.
* '''На солнечных склонах:''' Стихи. – Ф.: Кыргызстан. 1979. – 60 с.
* '''Арча:''' Стихи. – М.: Сов. писатель, 1980. – 96 с.

== Колдонулган адабияттар ==
* *[[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6

[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз маданияты]]
[[Категория:Маданият]]
[[Категория:Адабият]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>rd6p7gaqrzg2pdk1jo2349u7l5upmaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653016</id>
      <parentid>653015</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>жаңы чыгармалары коушлду</comment>
      <origin>653016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4004" sha1="ot4t4g2k9lfjn9titlkqdiy60chuq3r" xml:space="preserve">'''Касым Кушубеков''' — жазуучу. Талас районуна караштуу [[Кум-Арык (Талас району)|Кум-Арык]] айылында [[1949]]-жылы 24-майда туулган. 1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.

== Тарыхы ==
Касым Кушубеков [[Талас району]]на караштуу Кум-Арык айылында 1949-жылы 24-майда туулган.&lt;br&gt;
1972-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.&lt;br&gt;
Эмгек жолун 1966-жылы [[Ленинполь району]]нун Чалдовар мектеп-интернатында пионер тарбиячы болуп иштөө менен баштаган, 1972-жылдан ошол эле мектепте кыргыз тили жана адабияты сабагынан мугалим, 1973-жылдан [[Кыргыз ССР]]инин мамлекеттик [[радио]]сунда редактор, 1974-жылдан «Ленинчил жаш» гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1980-жылдан КирТАГдын союздук жана чет элдик маалыматтар редакциясынын башкы редактору, 1984-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинде проза бөлүмүнүн башчысы, 1987-жылдан «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы болуп эмгектенген.&lt;br&gt;
1991-жылы жазуучулар курултайында Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы болуп шайланган.&lt;br&gt;
1993-жылдан Адабий фондунун директору болуп дайындалган.&lt;br&gt;
Азыркы учурда [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Жогорку Кеңеш]]инде басма-редакциялык бөлүмүнүн башчысы.&lt;br&gt;
Биринчи аңгемелер жыйнагы «Өткүн» деген ат менен 1978-жылы басылып чыккан. Кээ бир чыгармалары орус жана украин тилдеринде жарыяланган.&lt;br&gt;
1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;
1977-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү.

== Жарык көргөн китептери ==
=== Кыргыз тилинде ===
* '''Өткүн:''' Новеллалар. – Ф.: Мектеп, 1978. – 42 6.
* '''Тоолорго таң эрте атат:''' Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 182 б.
* '''Жомок ушинтип башталат...:''' Повесттер. – Кыргызстан, 1988. – 204 б.
* '''Улуу тоого чыккан барбы:''' Тарыхый роман. –  Кыргызстан 
* '''Такалуу атты изи бар'''
* '''Аял жөнүндө баллада'''

=== Орус тилинде  ===
* '''Верность:''' Стихи. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 29 с.
* '''На солнечных склонах:''' Стихи. – Ф.: Кыргызстан. 1979. – 60 с.
* '''Арча:''' Стихи. – М.: Сов. писатель, 1980. – 96 с.

== Колдонулган адабияттар ==
* *[[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6

[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз маданияты]]
[[Категория:Маданият]]
[[Категория:Адабият]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>ot4t4g2k9lfjn9titlkqdiy60chuq3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жайыл баатыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6205</id>
    <revision>
      <id>653028</id>
      <parentid>615140</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="a6f1rwgi1b5l1st9mukwu91welbvi4r" xml:space="preserve">'''Жайыл баатыр''' (1692-1779, Чүй өрөөнү) — [[солто]] уруусунун баатыры. [[Талкан бий|Талкан бийдин]] небереси. Атасы [[Коңурбай-ата]] дүйнөдөн кайткандан кийин атасынын бир тууганы [[Кошой бий|Кошой бийдин]] тарбиясында калган. 
{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы = Жайыл баатыр&lt;br&gt;Коңурбай уулу Жайыл
|сүрөтү = 
| кызматы= 
| катары= 
| желек= 
| желек2= 
| иш баштоо убагы =  
| иш аяктоо убагы = 
| андан мурунку инсан   = 
| андан кийинки инсан = 
|кесиби =Баатыр, Аскер башчы
|туулган датасы = 
|туулган жери             =  
 |каза болгон жылы        = 
 |каза болгон жери         = 
|жубайы = 
|балдары =
|улуту = [[кыргыз]]
|атасы = '''Коңурбай (атасы)'''&lt;br&gt;'''[[Талкан бий]] (чоң атасы)'''
|энеси = 
|сыйлыктары = 
|уруусу='''[[Солто]]''' уруусу'''
}}
Кошой бий өлүп, кыргыздар Кетмен-Төбөдөн Чүйгө көчүп келгенде жалпы солто уруусун Кебек бий, солто ичиндеги талкан уругун жана башка менен Момокон бийлеген (1755–56). Кыргыз-казак чабыштарына (1764–65-, 1769-, 1773-, 1779-жылдар) катышып, баатыр атанган. Жайыл баатырдын уулдары Үсөн, Теке, Итике жана Момокон баатыр менен бирге Абылай хан башында турган казактардын акыркы чабуулунда (1779–80) Корготу суусунун жээгинде казактарга колго түшкөн. Момокон менен Итикени казактын Жоогач баатыры ортого түшүп, сурап калган. Калган уулдарына кошулуп, Жайыл баатыр өлүм жазасына буйрулган. [[Кыргыздар]] көп жабыр тарткан бул кыргын Жайыл баатырдын өлүмүнө байланыштуу болгондуктан, кийин тарыхта Жайыл кыргыны деп аталып калган. Учурда Чүй облусунун Жайыл районуна Жайыл баатырдын ысымы ыйгарылып, эстелиги орнотулган.

== Колдонулган адабияттар ==
- “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

{{Интервикисиз}}

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>a6f1rwgi1b5l1st9mukwu91welbvi4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нурбеков Кубанычбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10739</id>
    <revision>
      <id>653012</id>
      <parentid>555102</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <origin>653012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="dsv0evac6khyosf4rim5a8vzd2mcap6" xml:space="preserve">'''Нурбеков Кубанычбек''' [1928, [[Талас району]], [[Кум-Арык (Талас району)|Кум-Арык]] (мурдагы Пик) айылы — 1985, [[Бишкек]] (сөөгү Кум-Арыкка коюлган)] — [[юрист]], юридика илимдеринин доктору (1968), профессор (1970).

1951-ж. [[Ташкен]] мамлекеттик укук институтун бүткөн. &lt;br&gt;
1955-жылдан [[СССР]] ИАнын Мамлекет жана укук институтунун аспиранты. &lt;br&gt;
1956-73- ж. Бишкектеги Укук мектебинде жана КМУнун юридика факультетинде окутуучу, доцент жана кафедра башчысы, 1973—85-ж. [[Кыргызстан]] ИАнын философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер, социалисттик закондуулук жана укук сезими проблемалары секторунун жетекчиси. &lt;br&gt;
Нурбеков кыргыз укук таануу илимин негиздөөчүлөрдүн бири, кыргыздардан чыккан юридика илиминин туңгуч доктору. Анын илимий изилдөөлөрү кыйла көп тарамдуу. &lt;br&gt;
Нурбеков укук жана мораль маселелерин, укуктук проблемалардын мораль менен ажырагыс байланыштыгын изилдеген, граждандык укук менен уголовный укуктун жоболорун иштеп чыккан, укук бузуунун социалдык маңызын жана элементтерин, алардын пайда болуу себептерин жана өнүгүү өзгөчөлүгүн ачып берген. &lt;br&gt;
Ал Республикадагы юрист-теориячылардын алгачкыларынан болуп көз карандысыз демократиялык-укуктук мамлекет принцибине таянып, Кыргызстандын суверендүү өнүгүүсүнүн илимий-укуктук концепциясын сунуш кылган. Укук маселелери боюнча бир катар монографиялардын, окуу китептеринин автору. &lt;br&gt;
Нурбеков эмгектеринде улуттун өз тагдырын өзү чечүү укугу саясий гана эмес, экономикалык, социалдык-саясий, аймактык мааниге да ээ экендигин көтөрүп чыгышы учурунда олуттуу каталык катары бааланып, «Улутчул» деген жалаа жабылган (1972-жылдан баштап). Анын ысмы менен туулган айлындагы мектеп аталган.

== Орус жана кыргыз тилдериндеги эмгектери ==
Возникновение Киргизской Советской национальной государственности, Фр., 1964; &lt;br&gt;
История государства и права Киргизской ССР (1918—1936), Фр., 1965, 1970 (окуу китеби); &lt;br&gt;
Эркин Республикалар Союзунда, Фр., 1980; &lt;br&gt;
Государственно-правовое строительство Кыргызстана, Фр., 1981.

== Ал тууралуу адабият ==
* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с.

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.А.Асанов. - Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. - 544 стр., илл., карты. (ISBN 5-89750-142-4). 

* Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

[[Категория:Укук таануу]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Укук]]
[[Категория:Укук коргоочулар]]
[[Категория:Туулгандар 1928-жылы‎]]
[[Категория:Өлгөндөр 1985-жылы‎]]
[[Категория:Талас облусу]]
[[Категория:СССР]]
[[Категория:Куугунтукталгандар]]
[[Категория:Окуу китептердин авторлору]]</text>
      <sha1>dsv0evac6khyosf4rim5a8vzd2mcap6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653013</id>
      <parentid>653012</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>орто мектепте окуусу жөнүндө маалымат кошулду.</comment>
      <origin>653013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6138" sha1="rj7bmh2qh09ar5ilnv8twpi36nthoaj" xml:space="preserve">'''Нурбеков Кубанычбек''' [1928, [[Талас району]], [[Кум-Арык (Талас району)|Кум-Арык]] (мурдагы Пик) айылы — 1985, [[Бишкек]] (сөөгү Кум-Арыкка коюлган)] — [[юрист]], юридика илимдеринин доктору (1968), профессор (1970).

Кыргызстандагы юридикалык илимдердин биринчи доктору, профессор Нурбеков Кубанычбек Нурбекович 1928-жылы 26-апрелде Талас аймагындагы Кум-Арык айылында төрөлгөн. Сегиз жашында мектепке барып, жетинчи классты аяктагандан кийин ушул эле мектепке эсеп мугалими болуп эмгек жолун баштаган. Кийин окуусун Бишкек шаарындагы №5-кыргыз орто мектебинде уланткан. Он жылдык билимге ээ болуп, 1947-1951-жылдары [[Ташкен|Ташкент]] мамлекеттик укук институтунда билим алган.&lt;br&gt;
1955-1958жылдары Москвада [[СССР]] ИАнын Мамлекет жана укук институтунун аспирантурасында окуган. 1958-жылы &quot; Кыргызстандын автономиялык республикадан союздук республикага карай түзүлүшү&quot; - деген темада юридикалык илимдердин кандидаты деген илимий даражаны жактаган. &lt;br&gt;
1956-73- ж. Бишкектеги Укук мектебинде жана КМУнун юридика факультетинде окутуучу, доцент жана кафедра башчысы, 1973—85-ж. [[Кыргызстан]] ИАнын философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер, социалисттик закондуулук жана укук сезими проблемалары секторунун жетекчиси. &lt;br&gt;
Нурбеков кыргыз укук таануу илимин негиздөөчүлөрдүн бири, кыргыздардан чыккан юридика илиминин туңгуч доктору. Анын илимий изилдөөлөрү кыйла көп тарамдуу. &lt;br&gt;
Нурбеков укук жана мораль маселелерин, укуктук проблемалардын мораль менен ажырагыс байланыштыгын изилдеген, граждандык укук менен уголовный укуктун жоболорун иштеп чыккан, укук бузуунун социалдык маңызын жана элементтерин, алардын пайда болуу себептерин жана өнүгүү өзгөчөлүгүн ачып берген. &lt;br&gt;
Ал Республикадагы юрист-теориячылардын алгачкыларынан болуп көз карандысыз демократиялык-укуктук мамлекет принцибине таянып, Кыргызстандын суверендүү өнүгүүсүнүн илимий-укуктук концепциясын сунуш кылган. Укук маселелери боюнча бир катар монографиялардын, окуу китептеринин автору. &lt;br&gt;
Нурбеков эмгектеринде улуттун өз тагдырын өзү чечүү укугу саясий гана эмес, экономикалык, социалдык-саясий, аймактык мааниге да ээ экендигин көтөрүп чыгышы учурунда олуттуу каталык катары бааланып, «Улутчул» деген жалаа жабылган (1972-жылдан баштап). Анын ысмы менен туулган айлындагы мектеп аталган.

== Орус жана кыргыз тилдериндеги эмгектери ==
Возникновение Киргизской Советской национальной государственности, Фр., 1964; &lt;br&gt;
История государства и права Киргизской ССР (1918—1936), Фр., 1965, 1970 (окуу китеби); &lt;br&gt;
Эркин Республикалар Союзунда, Фр., 1980; &lt;br&gt;
Государственно-правовое строительство Кыргызстана, Фр., 1981.

== Ал тууралуу адабият ==
* Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с.

* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.А.Асанов. - Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. - 544 стр., илл., карты. (ISBN 5-89750-142-4). 

* Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

[[Категория:Укук таануу]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Укук]]
[[Категория:Укук коргоочулар]]
[[Категория:Туулгандар 1928-жылы‎]]
[[Категория:Өлгөндөр 1985-жылы‎]]
[[Категория:Талас облусу]]
[[Категория:СССР]]
[[Категория:Куугунтукталгандар]]
[[Категория:Окуу китептердин авторлору]]</text>
      <sha1>rj7bmh2qh09ar5ilnv8twpi36nthoaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17251</id>
    <revision>
      <id>653031</id>
      <parentid>638663</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15366" sha1="7t6qxatkm930t019dhdh83prfmd0ckg" xml:space="preserve">'''Солто''' — [[кыргыздар|кыргыздын]] [[Оң канат]] уруулар тобуна кирген ири уруулардын бири. [[Кыргыз санжырасы|Кыргыз санжырасында]] Солто уруусу [[Ак уул|Ак-Уулдун]] бир баласы [[Тагай бий|Тагай-бийден]] тарайт. 
{{Уруу
|аты = Солто
|Байыркы аталышы = Солто
|Жайгашуусу =
'''{{KGZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Чүй өрөөнү]]&lt;br&gt;
* [[Талас|Жогорку Талас]]&lt;br&gt;
* [[Сары-Өзөн]]&lt;br&gt;
* [[Чүй|Чүй дарыясынын түштүгү]] 
'''{{KAZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Жамбыл облусу|Мерке өрөөнү]]
|Урааны = Каратал!
|Канат = [[Оң канат]]
|Башка элдерде = [[Казактар|Казактарда]] Солтонун Ажыбай уругу &quot;ӘЖІБАЙ&quot; аттуу кездешет.&lt;br&gt;
[[Башкырлар|Башкырлардын]] [[Башкыр кыргыздары|Кыргыз]] уруусунун жарымы өзүн солтолук [[Эштек бий|Эштек бийдин]] урпагы катары санашат.
|Мөөрү = Айтамга
|Уруктары = [[Күнтуу]], [[Култуу]], Жетикул, [[Бөлөкбай, урук|Бөлөкбай]], Беш-Көөрүк, Ак-Буура, Талкан, Шалта, [[Чаа]], [[Көгөй]], Мааке, Кара-Сакал, Чоң-Карабос, Эшкожо, Кант, Чылпак, Багыш, Жоочалыш, Сөөк-Мурун, Кайдоол, [[Накай]], [[Чалаказактар|Чала-Казак]], Суу-Мурун, Төкөлдөш, [[Ажыбек, урук|Ажыбай]], [[Козор]], [[Асылбаш, урук|Асылбаш]].
|Дини = [[Ислам]]
}}

== Санжырада ==
'''[[Тагай бий]]'''
*    [[Богорстон]]
** [[Эштек бий]]
*** '''[[Солто ата]]''', анын үч уулу болгон [[Күнтуу]], [[Култуу]] (Чылпак) анан [[Чаа]], [[Солто ата]]дан бүткүл Солто уруусу тараган.&lt;br&gt;&lt;br&gt; Солто уруусунун эң аяңкы ханы — '''[[Эсенаман хан]]''' (1756-1841) жылдары жашаган, жана бүткүл Солто уруусунун ханы, жана башкаруучусу болгон.
== Этногенези ==
Тагай бийдин байбичесинен [[Богорстон]], [[Койлон]], [[Кылжыр]] деген уулдар, башка аялдарынан дагы бир нече балдары болгон. Богорстондон Эштек, андан Солто туулат. Бирок, көпчүлүк учурда Эштек айтылбай, «Богорстондон болгон Солто» деген кеп айтылып калган. Солто уруусу илимий изилдөөлөрдө кыргыз этносунун өзөктүк компоненттеринин бирин түзгөн уруулардын катарына кирет. Анын түпкү теги, келип чыгышы (генезиси) жөнүндө ар кандай пикирлер айтылып, изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү Солто уруусунун башатын орто кылымда кыргыздар мекендеген Түштүк Сибирь аймагы менен байланыштырат жана аны кыргыз этносунун компонентиндеги байыркы катмардагы уруулар тобуна  киргизишет. 

Ички түзүлүшү боюнча бир катар татаал уруктук бөлүктөн туруп, негизги өзөгүн Солтонун өз балдары деп эсептелген [[Күнтуу]], Култуу жана Чаанын тукумдары түзөт. 

Күнтуу балдары Токбай, Карамерген, Төрө, Кулболду, Жолболду, Байгана, Чоңмурун деген «Жети ата Күнтуу». 

Култуу балдары «чылпак» деп аталып, XX кылымдын башында Куру-Күнгөйдө өзүнчө бир болуш эл болгон. 

Чаа бийдин тукуму анын Талкан, Бөлөкбай (Каракчы) жана Тата деген уулдарынан тарайт. Мурунку заманда Солто уруусун Бөлөкбай, Талкандан чыккан манаптар бийлеген. Талкандын балдары Коңурбай, [[Кошой бий|Кошой]], Бакы, Багышан, Байболот, Делдең, Алаң деген жети атага бөлүнөт. Байболот, Делдең, Алаң «кепер» деп аталат. Октябрь революциясына чейин Бөлөкбай тукуму баардыгы 4 болуш (Жерказар, Жетикашка, Чылпак, Тата, Узун-Кыр болуштугу) эл болгон. Чаанын карыганда алган аялынан Тата болуп, ал дагы Бөлөкбай менен бир жүргөн. Бүтөш бир болуш эл болуп, Ысык-Ата, Кегетиде турган. Бөлөкбайдан Байсейит, Бүтөш. 
Байсейиттен Эсиркемиш, Үкү, Кутумбет, Ногой(Аксакбөрү), Чулу(Жору), Саманчы(Жалайыр), Чүңкөлөй, Айдарбек, Салык.
Эсиркемиштен Кебек, андан Мурат, андан Тайлак, андан Айдабосун, андан Камбала. Кутумбеттен Мырза, андан Адучу, андан Корчу баатыр, андан Сулайман манап. Аксакбөрүдөн Абайылда, андан Маамыт. 
Бүтөштүн беш уулун көчкү алып кетип, Жакып деген бир уулу калат. Бүтөштүн Жакыбы жалгыз калганда, Бүтөшкө байбичеси кайра Кагаз деген зайып алып берип, андан Төлөн, Тубар, Жагыш, Багыш, Түлөкабыл 5 уул туулган. Түлөөкабылдан Чыңгыш баатыр, Чоткара, Балтабай, Үркүнбай, Аралбай, Баястан, Айта (жети баатыр, жети кашка). Чоткарадан Жаманкара баатыр. Калмак, Күрпүк дагы ушуларга таандык. Күрпүк жолборс жыга чапкан баатыр болгон. Бүтөштүн биринчи аялынан жалгыз калган Жакып 3 аял алып, Жакыптан 11 уул Асан, Үсөн, Көккөз, Саткын, Бекназар, Коеш, Дайырбек, Кашкар, Бердике, Нооруз (Оруз уулу) , Жээнбек. Жакыптын үчүнчү аялы Татыбаладан Жээнбек, Бердике, Нооруз (Оруз уулу) булар Жерказар тукуму аталат.

Талкандан Байболот, Делдең, Багыш, Чыгыш, Коңурбай, [[Кошой бий|Кошой]], Бакы, Багышан. Кошойдон [[Жамансарт бий|Жамансарт]], Момокон, Баймырза, Мамбет, Куртка, Теңиз, Кочкорбай, Зарыл. Жамансарттан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман, Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт, Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Түлөбердиден Эшкожо, [[Канай бий|Канай]], Чыны, Карбоз, Алапай, Маңдөбөт, Жандөбөт, Татыбек.
Момокондун тукуму бир болушча эл болуп, Чоңайылчы, Балаайылчы деген манаптар чыккан. Момокондон Алымбек, андан Таштамбек. Андан Чоңайылчы, андан Акмат. Момокондун дагы бир уулу Тоопай, андан Татыбек, андан Балаайылчы, андан Маамыт.

Түлөберди дагы эң даңктуу чоң манап болуп, тукумунан мыктылар көп чыккан. 
Эшкожодон Жангарач бий. 
Канайдын Наал деген аялынан Бошкой, [[Байсейит баатыр|Байсейит]], Нурсейит, Куттуксейит. Эренче деген аялынан Бүтөш, Тилеш, Байаке, Байтик баатыр. Күмүш деген аялынан Байгазы, Сатылган, Муңайтпас.
Бошкойдон Өзүбек, Курама, Акылбек, Сырдыбай, Эстебес, Жанчар, Кененсары.
Өзүбектен Сыдык, андан [[Абдыкерим Сыдыков|Абдыкерим]].
Акылбектен Алымбек манап, андан Ашымбек манап.
Байсейиттен Медетбек, Шекербек, Өмүрбек, Бообек, Түлөк, Ыбырайым, Байбагыш, Жанбагыш.
Шекербектен Жанузак, андан [[Төрөкул Жанузаков|Төрөкул]].
Бүтөштөн Байсаба, Качкынбай, Намазаалы. Байсабадан Ныйазаалы, андан Үмөтаалы, андан Асан, андан Мелис, андан Адилет.
Байтиктен Байсал, Сулайманкул, Абдыракман, Ташмат, Аман, Осмонаалы, Сыдык.
Чыныдан Тынаалы, андан Чолпонкул манап.
Карбоздон Кененсары, андан Жантай манап, Бөрүбай.

Булардан тышкары Чаанын багып алган асыранды баласынан «жоочалыш» уругу ж. б. кичине букара уруктар кирип калган. Алар башка этностордон биригип, Солто уруулук курамын калыптандырган. Бирок алардын саны жетиден ашык экенине карабай («беш көөрүк», «мааке», «көгөй», «төлөк», «жоочалыш», «шалта», «ак буура» же «кара сакал», «сөөк мурун», «кайдоол», «накай» ж. б.), Солтонун ичиндеги «жети кул» деп атап коюшкан. 

Козор уругу сан жагынан өтө аз болгондугуна карабастан, солтонун ичиндеги өзгөчө бөлүкчө катары эсептелинип, санжыра боюнча ал Солтонун бир тууганы деп эсептелет. Бөлөкбайдын ичиндеги «төкөлдөш» уругу Бүтөштүн бакма баласынан тарагандыгы айтылат. «[[Чалаказактар|Чала казак]]» уругу уйгур, өзбек, казак элдеринин айрым бир майда топторунун аралашуусунан пайда болуп, Солто уруусунун ичинде туруп калган. 

Аталган уруктардан тышкары аларга аралашып кеткен «багыш» уруусунун кичине бөлүгү бар. Алар падышалык Россиянын мезгилинде «багыш» деп аталып, өз алдынча болуштук түзгөн. Бирок кийинки мезгилде алар «суу мурун» деген ылакап ат менен айтылып, Солто уруусунун бир бөлүгү катары эсептелинет.

== Тарыхы ==
Кыргыз-калмак (ойрот) согуштарынан кийин кайрадан кыргыздардын Чүйгө келиши менен Солто уруусу Чүй өрөөнүнүн борбордук бөлүгүнөн анын батыш тарабы, б. а. Ысык-Ата суусунан Куланга (Мерке, Луговой) чейинки аймакты ээлеген. Жайлоосу [[Кыргыз Ала-Тоосу]]нун күңгөйү жана [[Суусамыр]] жайлоосунун түндүк бөлүгү болгон. Азыркы учурда Чүй облусунун Ысык-Ата, Кант, Аламүдүн, Сокулук, Ак-Суу, Жайыл жана Панфилов райондорунда турушат. Булардын ичинде кыргыздын башка урууларынын («кытай», «адигине», «саруу», «сарыбагыш», «моңолдор», «азык», «жетиген», «жедигер» ж. б.) айрым өкүлдөрү дагы туруп калган жана Солто уруусунун чакан топтору башка уруулардын арасынан (мис., Ак-Талаанын Байгөнчөк айлы, Таластын башы [[Үч-Кошой]] ж. б. [[Казакстан]]дын аймагында) кездешет.

== Солтолор жөнүндө ==

- ''&quot;Фазли солто&quot;'' (&quot;Урматтуу, асылзаада солтолор&quot;) (Кокон хандыгынын кайрылуу докуменнтеринен, казактын бийлери жазган каттарынан).

- ''&quot;Соңкөлдөй сулуу көл кайда, Солтодой жоомарт эл кайда&quot;'' (Сагымбай манасчы).

- ''«Береке — солтодо. Жайы-кышы капшытында уну кап-кап болуп тирелип турат. Токочу кенен. Унутулбайт. Сен кайдан деп сурабайт».'' (Моңолдор, сурнайчы Күрөңкөйдүн Балыкчыдагы топто сүйлөгөн сөзүнөн).

- ''&quot;Солто элдин тогу, ... &quot;''.

- ''&quot;Солтонун солкулдагы &quot;'' (белгилүү күү).

- ''&quot;Эрдигинен солто кырылды, энөөлүгүнөн колпош кырылды&quot;'' &lt;br.

- ''&quot;Солто, Багыш биртууган&quot;''.

- ''&quot;Солто, Тынай биртууган&quot;''.

Чаа Солтонун кичүү уулу болуп, Чаадан Каракчы (Бөлөкбай), Талкан, Тата жана Жоочалыш деген үч уулу болот.

* Бөлөкбай балдары 
* Канай балдары

* Атактуу солтолор:

* (Талкандар)

* [[Тата]]лар

* ([[Бөлөкбай]]лар)

== Адабият == 
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.
* Абдырахманов Ы. «Кыргыздардын келип чыгышы». Инв. КР УИА КЖФ, инв. №116 (319).
{{Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Кыргыз]]
[[Категория:Чүй облусу]]</text>
      <sha1>7t6qxatkm930t019dhdh83prfmd0ckg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бионика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20475</id>
    <revision>
      <id>653006</id>
      <parentid>557470</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Lotus3.jpg|Lotus3.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Herbythyme|Herbythyme]] because: Copyright violation; see [[:c:COM:Licensing|Commons:Licensing]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]).</comment>
      <origin>653006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="04121lavlmi5xzms9hur9ui57q2vfw7" xml:space="preserve">'''Бионика''' (байыркы.-грек. βίον)  — кибернетиканын бир бөлүмү; ал техникалык аппараттарды, механизмдерди, системаларды түзүү жана түрдүү инженердик маселелерди чечүүдө организмдердин түзүлүш өзгөчөлүгүн, тиричилигин изилдейт. Биологиялык системаны техникалык системага алмаштыруу үчүн биологиялык объектинин бул же тигил тиричилик процессин кылдат изилдөө, аны математикалык жазуу жана моделдөө методун иштеп чыгуу талап кылынат. Бионика биологиялык системалардын бөлүктөрүнүн (мисалы, информацияны кабыл алуу жана иштеп чыгуучу органдары, [[Нерв системасы|нерв системасы]]нын элементтери жана башка) моделдерин түзүү менен да байланыштуу.

Биониканын методдору көп маселелерди чечүүдө чакан жана бекем навигация системаларын түзүүдө; информацияны кабыл алуучу системалар үчүн таанып-билүү түзүлүштөрдү, информацияны чогултуу, колдоо, топтоо жана тактоо методдорун иштеп чыгууда, [[Химия|химия]]лык жана [[Биохимия|биохимия]]лык энергияны механикалык энергияга айландыргычтарды, түрдүү биоэлектрдик түзүлүштөрдү (мисалы, протезди), суу астындагы байланыш сисиемаларын жана суу астында жүрүүчү түзүлүштөрдү жана башка иштеп чыгууда колдонулат. Жаныбарлардын айрым системаларын (көпөлөктөрдүн «антенналарын», балыктардын жана суу жаныбарларынын ультра үн байланышын, чымчыктардын навигация системасын, биологиялык сааттар механизмин, жарганаттардын ультра үн локациясын жана башка) изилдөө бионикада чоң роль ойнойт. Бионика тармагында түрдүү кесиптеги адистер иштейт. Бионика — жаңы өнүгүп келе жаткан илим, андагы жетишкендиктер биологиялык процесстерди терең түшүнүүгө мүмкүндүк берет жана көптөгөн техникалык түзүлүштөрдү курууда пайдаланылышы мүмкүн. 

== Колдонулган адабияттар ==
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
[[Категория: Техника‎]]
[[Категория: Медицина]]

[[Категория: Биология]]</text>
      <sha1>04121lavlmi5xzms9hur9ui57q2vfw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түлөберди баатыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39683</id>
    <revision>
      <id>653029</id>
      <parentid>638655</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18424" sha1="jlozo90uu8ooqfz47mt37nj255w5miy" xml:space="preserve">''' ТҮЛӨБЕРДИ БААТЫР ''' Жамансарт уулу (болжол менен 1750-ж. туулган –  өлгөн жылы белгисиз) – кыргыздын белгилүү саясий ишмерлеринин бири; дипломат, [[элчи]]; [[солто]] уруусунан чыккан ири [[манап]].

=== Ата Бабалары ===
[[Тагай бий]]ден [[Богорстон]]. Богорстондон [[Эштек]]. Эштектен Солто. Солтодон [[Чаа]]. Чаадан Талкан. Талкандан [[Кошой бий|Кошой]]. Кошойдон [[Жамансарт бий|Жамансарт]]. Жамансарттын Жакшылык деген аялынан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман. Эркебек деген аялынан Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт. Сарыкүң деген аялынан  Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Жамансарттын бардыгы он үч баласы болгон. Ич-ара Жамансартты эл «Эликчи аке» деп тергеген. Бири-биринен көчүрүлбөгөн [[Осмонаалы Сыдыков]] жана Насирдин Бөөмбаевдин эмгектеринде Эсенаман 1841-ж. 85 жаш курагында каза болгону эскерилет, демек ал 1756-ж. туулган. Көпчүлүк санжырачылар  Эсенамандын ысымын кыргыздардын эсен-аман Чүйгө көчүп келиши менен байланыштырат. 20-кылымда түзүлгөн [[СССР]]дин географиялык топокартасында [[Ашмара]]нын сол куймасы  «Эсенаман суусу», ага жакын чоку (4040 м.) «Эсенаман тоосу» деп көрсөтүлгөн. Эсенаман Түлөберди, Бөрүбайдан кичүү болгон.

== Түлөберди баатырдын алгачкы элчилиги  ==
Түлөберди баатыр алгачкы элчилиги кыргыз-казак мамилесинин кескин курчуп кетишине байланыштуу болгон. 18-кылымдын орто ченинде [[Жуңгар хандыгы]] алсырап, [[Иле]]нин чыгышын карай чегинген. Натыйжада [[Маматкул бий]], Кошой бий жана [[Эсенкул баатыр]]дын демилгеси менен кыргыздар Тогуз-Торо, Кетмен-Төбөдөн Чүйдү карай көчө баштаса, орус империясынан кысым көрүп жаткан [[Түркстан]] шаарынын түндүк-батышындагы казактын [[Орто жүз]] уруулары чыгыш тарапка жылып, Улуу жүз урууларын кысып кирген. Ушундай себептер менен алар Орто жүз уруулары менен кыргыздардын ортосунда кысылып калып, эки тараптан тең катуу жабыр тарткан. Алгач 1850-жылдары башында Барак султан турган казактын 5000дей колу Кочкор-Ата мазарында (азыркы [[Казакстан Республикасы]]ндагы [[Чымкент]] шаарынын чыгышы) кыргыздарга кол салып, бирок жеңилип калган. Мындан кийин Улуу жүз урууларынын Кара-Тоодон чыгышка карай жылышына убактылуу бөгөт коюлган. Болжол менен ошол жылдары Эсенкул баатырдын демилгеси менен Капкада ([[Талас]]тын аягы) кыргыздардын [[курултай]]ы өтүп, жыйынтыгында Туума бий башындагы [[кушчу]], саруулар жана [[Садыр баатыр]] (1780-жылдары [[Жайыл баатыр]] менен бирге өлгөн) жетектеген азыраак [[саяк]] (негизинен түнкатар) уруулары Талас – Олуя-Ата; Жайыл баатыр, [[Момокон]] башындагы солтонун талкан уруусу Олуя-Атадан Мерке – Кара-Балта; [[Кебек бий]] баштаган бөлөкпайлар Кара-Балта – Ысык-Ата; андан [[Кемин]]ге чейин Качыке башындагы чекир саяктар; Кеминден Илеге чейин [[Атаке баатыр]] менен Эсенкул башында турган сарыбагыштар көчүп, ата-бабалардан калган конушту коргойлу деген чечимге келишкен. [[Черикчи бий]] (туулган – өлгөн жылдары белгисиз) башында турган бугу-сарыбагыш уруулары 1760-жылдары Тогуз-Тородон Ат-Башы – Ысык-Көлгө көчкөн. 1764-ж. Орто жүз урууларына бараткан ташкенттик соодагерлердин тонолгонуна байланыштуу  Абулфеиз султан Таластын аягындагы Каработо бийдин (кытай уруусу) айылын чаап,  көп кишини туткунга алып кеткен. Аларга жооп катары Садыр, Жайыл баатырлар Түркстан шаарына жакын Чолок-Коргон, Сузакка жете чаба баштаган. Натыйжада кыргыз-казак мамилеси кескин курчуп чыккан. 1766-ж. Каработо бийдин уулун жана ага кошуп жети түтүн үйдү [[аманат]]ка алып, мурунку туткундарды кайрып берген. 1768-ж. жаз айларында Кудайменде баатыр менен Дөөтбай [[тархан]]дын жетегиндеги [[казактар]] кайрадан кыргыздарга кол салып, бирок экөө тең ошол жактан каза болгон. Мындан тышкары бул салгылашууда казактар 5000 жылкысынан кол жууган. Ушул мезгилден баштап Абылай султан (1771-жылдан хан) кыргыздарга каршы чабуулга даярдана баштаган. [[Кытай]] жана орус империяларынан жардам сурап, бир нече жолу элчи жиберген, бирок  алар жардам берүүдөн баш тарткан. Абалдын минтип курчуп баратканын көргөн кыргыздар 1773-ж. июль айынан мурун тынч турууну сунуш кылып, казактарга элчисин жиберген, бирок Абылай хансыз бул маселени чече албастыгын билдирген Абулфеиз султан аларды кайра артка кайырган. Бул окуялар орус маалыматтары менен дагы бекемделет. Абылайдын тууганы, Султанмамбеттин уулу Орус султандын 1773-ж. июль айында генерал-майор Деколонгко эки жолу кат жазып, анын биринде; «Жакында кабар алдым. Абилпейис султанга тоолук кыргыздардан бүтүм кылууга элчилер келип, таттуу бололу деп, Абылпейистин бир уулун өздөрүнө хандыкка сураптыр. Бирок, Абылпейис бул маселени чече албай турганын билгизип, элчилерди кайра кайтарыптыр» деп билдирет.  Мындай кабар Үмөт молдонун санжырасында да айтылат. Анда Кебек бий солтонун атынан 17 жаштагы Түлөберди баланы казактарга элчи кылып жибергени такталат. Бирок эки элдин ортосундагы кагылышуулар токтогон эмес. 1773-жылдын башында Абылай хан кайрадан Ташкентти алып, андан соң кыргыздарга кол салып, 600дөн ашык кишисин туткундап кеткен. Мындай окуялар 1774-ж. дагы кайталанган. Натыйжада кыргыздын бийлери өз уулдарын аманатка берүүгө аргасыз болот. Алымбектин санжырасында Эсенкул баатыр менен Кебек бий акылдашып, Түлөбердини баш кылып солто-сарыбагыштан 4 адам барганы белгиленет. Үмөт молдо 19 жаштагы Түлөберди Абылай, Абылпейиз, «кулаккесер» Кудаймендеде акүйлүү болуп жүрүп, балдары – Эшкожо, [[Канай бий|Канайдын]] ошол жактан туулганын көрсөтөт. Абылайдын алдына барганда Түлөберди баатыр казак-кыргыздын бир тууган эл экенин, кыргыздын көнө турганын айтып; «кыргыз ичинде оң-сол дейт. Оң ичинде бугу, саяк, солто, сарыбагыш, багыш дейт. Эсенкул деген баатыр адамыбыз бар жана ар уруктун өз башчылары бар. Мындан улуу сөз ошол Эсенкул баатырдан тарайт. Сол атанган эл да, ал Эсенкулдун сөзүн угат. Ошол киши баш болуп айтар, Садырга. Садыр көнөөр. Эпке көнбөсө, жообун айтаар кыргыз. Баарыбыздын ханыбыз болдуңуз» деген сөзүн айткан. Түлөбердинин сөзү Абылайга жагып, аны жөн кетирбей, белек-бечкегине кошуп, мурун туткунга түшкөн кыргыздарды бошотуп берген. 
== Түлөберди баатырдын үчүнчү жолку элчилиги  ==
Экинчи жолку элчиликтен кайтып келгенден кийин Түлөбердинин бул ишине ыраазы болгон Эсенкул баатыр: «Абылайдын сөзүн жактырдым. Садыр тил албай, бейбаштык кылганы ырас. Казактар койсун, казак-кыргыз эсептешээр, моюнга түшсө, көптөп төлөөрбүз. Садыр койсун» деп Кебек бийди Садырга жиберген. Бирок Садыр баатыр Кебектин сөзүн укпай,  Жайыл, Момокон болуп, Көшөгөнүн Көкжото деген жерди жердеген ботбай уругунун айылын чабат. Бул чабышта  ботбайдын Кудайкул тукумунан чыккан Абылайдын кол башчыларынын бири каза болгон. Мындай жагдай 1780-жылдары Абылайдын Олуя-Ата – Түгүшкөн тараптан кыргыздарга кол салышына себеп болгон. Түлөбердинин Садырды качыра туралы дегенин Момокон укпай койгон. Орус архивинин маалыматтарында 1779-ж. Абылай Түркстан менен жапайы кыргыздар турган жердин орто ченине көчүп келип, же кыргыздар менен келишип, же күчкө салып багындырып келүү үчүн баласы Чынгыз султан, жакын тууганы Абулфейиз султанды аларга аттандырган. Бирок алардын жолу болбой келген. Натыйжада, Абылай өзү көп сандагы колу менен барып, кыргыздарды капысынан басып, атактуу бийлеринин балдарынан 15 үй-бүлөнү колго түшүрүп, бешөөнү өзүнө калтырып, калгандарын туугандарына бөлүштүрүп берген. «Саны алда канча көп жана жоокерчилик жөндөмү жагынан казактардан артыкчылык кылган кыргыздардын бул жеңилишинин башкы себептерин» орус бийлигине талдап берип жаткан орус тилмечи Я. Усманов биринчиден, бул чабуулдун капысынан болуп, башында эле атактуу бийлеринин балдарынын колго түшүшү; экинчиден, Абылайдын кыргыздарды амал кылып, орус жана цин империясынын бийлигинин атынан коркутуп (мисалы, Абылай өз колундагы Яков деген орус аскер качкынын согуштук аммунициясы менен кыргыздарга көрсөткөн жана Иле дарыясынын боюнда убактылуу жайгашкан циндик 500 аскерди мага жардамга келе жатат деп алдаган), жеңишке жетишкенин көргөзгөн. Кыргыздардан көп киши курман болуп, далайлары туткунга түшкөн. Үч-Алматыдан шашылыш келген Эсенкул баатыр  калган кыргызды [[Сокулук]]ка чогултуп, жыйын кылган. Жыйын казактар менен тынч турууну чечип, элчиликке кайрадан Түлөберди баатыр шайланган. Санжыраларда Абылайдын алдына акыркы жолу барышында жанына бир гана жолдош алып барганы айтылат. Бул жолку барышында дагы кыргыздын бийлеринин тапшырмасын так аткарып, мындан ары тынч турууга макулдашып, туткунга кеткен кыргыздардын бир тобун куткарып, кайтып келген.
== Түлөберди баатырдын саясий ишмердүүлүгү ==
Түлөберди  баатыр казак-кыргыз мамилесин жөнгө салып, эки элдин чек арасын тактоодо чоң роль ойногон. Үчүнчү жолку барышында чогулган казак бийлеринин алдында айтылган Абылайдын Ыргайтыны (Корготунун Чүй суусуна куйган жери) чек ара кылуу сунушуна жооп кылып: «Мунуңузду айтып барып, башчыларды алып келем, бирок, өз бетимден бир ооз сөз кошом. Сиз, Таластын суусу чек болсун дейсиз, Күйүктүн бели чек болсун, Кичи-Буурул, Чоң-Буурул тоосу чек болуп, аягы туптуура Түймөкенттен, Таластын суусун кечип, Абылкайырды (Казакстандагы Кара-Тоонун чыгыш тарабындагы жер) басып, Корготуну жээктеп, Түйүшкөнгө келип, Уландын учугун басып, Тескейге түшүп, Ыргайтыга чейин дейсиз. Менин кошоорум, кыргыздын каны көп төгүлгөнүн билесиз, ошол Чокмордон тартып Илеге чейин барып, Сарытокумдан (Иленин Балхашка куйган оң  жээги) токтосун» деген оюн билдирген. Натыйжада Сарытокумдан башкасы кыргыздардын пайдасына чечилген.  Түлөберди  баатыр белгилеген бул чек ара Түндүк Кыргызстандын  [[Кокон хандыгы]]на карашы менен өз маанисин жоготкон. 

== Колдонулган адабияттар:&lt;br&gt; ==
* Алымбектин санжырасы. Бишкек: 2007. 
* Казахско-русские отношение в XVI-XVIII веков (Сб. документов и материалов). А., 1961.
*  Казахско-русские отношение в XVI-XVIII веков (Сб. документов и материалов). А., 1964.

* Цинская империя и казахские ханства. Вторая половина XVIII-первая треть XIX в.  А., 1989
* Сулейменов Р. Б. Моисеев В. А. Из истории Казакстана XVIII века.  А., 1988.
* [http://bizdin.kg/component/k2/item/137-kkt1 Б. Солтоноев &quot;Кызыл Кыргыз Тарыхы&quot;. 1 том. Бишкек, 1993.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* www.bizdin.kg/elib/makala/polit-obstan-1745-1780. Э. Турганбаев. Политическая обстановка в Северном Кыргызстане в период распада Джунгарского ханства (1745-1780 гг.).

[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Инсандар]]
 [[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:Баатырлар]]</text>
      <sha1>jlozo90uu8ooqfz47mt37nj255w5miy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653030</id>
      <parentid>653029</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18448" sha1="gpxxun2afnn69k3mhon0kcct9nzufay" xml:space="preserve">''' ТҮЛӨБЕРДИ БААТЫР ''' Жамансарт уулу (болжол менен 1750-ж. туулган –  өлгөн жылы белгисиз) – кыргыздын белгилүү саясий ишмерлеринин бири; дипломат, [[элчи]]; [[солто]] уруусунан чыккан ири [[манап]].

=== Ата Бабалары ===
[[Тагай бий]]ден [[Богорстон]]. Богорстондон [[Эштек]]. Эштектен Солто. Солтодон [[Чаа]]. Чаадан [[Талкан бий|Талкан]]. Талкандан [[Кошой бий|Кошой]]. Кошойдон [[Жамансарт бий|Жамансарт]]. Жамансарттын Жакшылык деген аялынан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман. Эркебек деген аялынан Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт. Сарыкүң деген аялынан  Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Жамансарттын бардыгы он үч баласы болгон. Ич-ара Жамансартты эл «Эликчи аке» деп тергеген. Бири-биринен көчүрүлбөгөн [[Осмонаалы Сыдыков]] жана Насирдин Бөөмбаевдин эмгектеринде Эсенаман 1841-ж. 85 жаш курагында каза болгону эскерилет, демек ал 1756-ж. туулган. Көпчүлүк санжырачылар  Эсенамандын ысымын кыргыздардын эсен-аман Чүйгө көчүп келиши менен байланыштырат. 20-кылымда түзүлгөн [[СССР]]дин географиялык топокартасында [[Ашмара]]нын сол куймасы  «Эсенаман суусу», ага жакын чоку (4040 м.) «Эсенаман тоосу» деп көрсөтүлгөн. Эсенаман Түлөберди, Бөрүбайдан кичүү болгон.

== Түлөберди баатырдын алгачкы элчилиги  ==
Түлөберди баатыр алгачкы элчилиги кыргыз-казак мамилесинин кескин курчуп кетишине байланыштуу болгон. 18-кылымдын орто ченинде [[Жуңгар хандыгы]] алсырап, [[Иле]]нин чыгышын карай чегинген. Натыйжада [[Маматкул бий]], Кошой бий жана [[Эсенкул баатыр]]дын демилгеси менен кыргыздар Тогуз-Торо, Кетмен-Төбөдөн Чүйдү карай көчө баштаса, орус империясынан кысым көрүп жаткан [[Түркстан]] шаарынын түндүк-батышындагы казактын [[Орто жүз]] уруулары чыгыш тарапка жылып, Улуу жүз урууларын кысып кирген. Ушундай себептер менен алар Орто жүз уруулары менен кыргыздардын ортосунда кысылып калып, эки тараптан тең катуу жабыр тарткан. Алгач 1850-жылдары башында Барак султан турган казактын 5000дей колу Кочкор-Ата мазарында (азыркы [[Казакстан Республикасы]]ндагы [[Чымкент]] шаарынын чыгышы) кыргыздарга кол салып, бирок жеңилип калган. Мындан кийин Улуу жүз урууларынын Кара-Тоодон чыгышка карай жылышына убактылуу бөгөт коюлган. Болжол менен ошол жылдары Эсенкул баатырдын демилгеси менен Капкада ([[Талас]]тын аягы) кыргыздардын [[курултай]]ы өтүп, жыйынтыгында Туума бий башындагы [[кушчу]], саруулар жана [[Садыр баатыр]] (1780-жылдары [[Жайыл баатыр]] менен бирге өлгөн) жетектеген азыраак [[саяк]] (негизинен түнкатар) уруулары Талас – Олуя-Ата; Жайыл баатыр, [[Момокон]] башындагы солтонун талкан уруусу Олуя-Атадан Мерке – Кара-Балта; [[Кебек бий]] баштаган бөлөкпайлар Кара-Балта – Ысык-Ата; андан [[Кемин]]ге чейин Качыке башындагы чекир саяктар; Кеминден Илеге чейин [[Атаке баатыр]] менен Эсенкул башында турган сарыбагыштар көчүп, ата-бабалардан калган конушту коргойлу деген чечимге келишкен. [[Черикчи бий]] (туулган – өлгөн жылдары белгисиз) башында турган бугу-сарыбагыш уруулары 1760-жылдары Тогуз-Тородон Ат-Башы – Ысык-Көлгө көчкөн. 1764-ж. Орто жүз урууларына бараткан ташкенттик соодагерлердин тонолгонуна байланыштуу  Абулфеиз султан Таластын аягындагы Каработо бийдин (кытай уруусу) айылын чаап,  көп кишини туткунга алып кеткен. Аларга жооп катары Садыр, Жайыл баатырлар Түркстан шаарына жакын Чолок-Коргон, Сузакка жете чаба баштаган. Натыйжада кыргыз-казак мамилеси кескин курчуп чыккан. 1766-ж. Каработо бийдин уулун жана ага кошуп жети түтүн үйдү [[аманат]]ка алып, мурунку туткундарды кайрып берген. 1768-ж. жаз айларында Кудайменде баатыр менен Дөөтбай [[тархан]]дын жетегиндеги [[казактар]] кайрадан кыргыздарга кол салып, бирок экөө тең ошол жактан каза болгон. Мындан тышкары бул салгылашууда казактар 5000 жылкысынан кол жууган. Ушул мезгилден баштап Абылай султан (1771-жылдан хан) кыргыздарга каршы чабуулга даярдана баштаган. [[Кытай]] жана орус империяларынан жардам сурап, бир нече жолу элчи жиберген, бирок  алар жардам берүүдөн баш тарткан. Абалдын минтип курчуп баратканын көргөн кыргыздар 1773-ж. июль айынан мурун тынч турууну сунуш кылып, казактарга элчисин жиберген, бирок Абылай хансыз бул маселени чече албастыгын билдирген Абулфеиз султан аларды кайра артка кайырган. Бул окуялар орус маалыматтары менен дагы бекемделет. Абылайдын тууганы, Султанмамбеттин уулу Орус султандын 1773-ж. июль айында генерал-майор Деколонгко эки жолу кат жазып, анын биринде; «Жакында кабар алдым. Абилпейис султанга тоолук кыргыздардан бүтүм кылууга элчилер келип, таттуу бололу деп, Абылпейистин бир уулун өздөрүнө хандыкка сураптыр. Бирок, Абылпейис бул маселени чече албай турганын билгизип, элчилерди кайра кайтарыптыр» деп билдирет.  Мындай кабар Үмөт молдонун санжырасында да айтылат. Анда Кебек бий солтонун атынан 17 жаштагы Түлөберди баланы казактарга элчи кылып жибергени такталат. Бирок эки элдин ортосундагы кагылышуулар токтогон эмес. 1773-жылдын башында Абылай хан кайрадан Ташкентти алып, андан соң кыргыздарга кол салып, 600дөн ашык кишисин туткундап кеткен. Мындай окуялар 1774-ж. дагы кайталанган. Натыйжада кыргыздын бийлери өз уулдарын аманатка берүүгө аргасыз болот. Алымбектин санжырасында Эсенкул баатыр менен Кебек бий акылдашып, Түлөбердини баш кылып солто-сарыбагыштан 4 адам барганы белгиленет. Үмөт молдо 19 жаштагы Түлөберди Абылай, Абылпейиз, «кулаккесер» Кудаймендеде акүйлүү болуп жүрүп, балдары – Эшкожо, [[Канай бий|Канайдын]] ошол жактан туулганын көрсөтөт. Абылайдын алдына барганда Түлөберди баатыр казак-кыргыздын бир тууган эл экенин, кыргыздын көнө турганын айтып; «кыргыз ичинде оң-сол дейт. Оң ичинде бугу, саяк, солто, сарыбагыш, багыш дейт. Эсенкул деген баатыр адамыбыз бар жана ар уруктун өз башчылары бар. Мындан улуу сөз ошол Эсенкул баатырдан тарайт. Сол атанган эл да, ал Эсенкулдун сөзүн угат. Ошол киши баш болуп айтар, Садырга. Садыр көнөөр. Эпке көнбөсө, жообун айтаар кыргыз. Баарыбыздын ханыбыз болдуңуз» деген сөзүн айткан. Түлөбердинин сөзү Абылайга жагып, аны жөн кетирбей, белек-бечкегине кошуп, мурун туткунга түшкөн кыргыздарды бошотуп берген. 
== Түлөберди баатырдын үчүнчү жолку элчилиги  ==
Экинчи жолку элчиликтен кайтып келгенден кийин Түлөбердинин бул ишине ыраазы болгон Эсенкул баатыр: «Абылайдын сөзүн жактырдым. Садыр тил албай, бейбаштык кылганы ырас. Казактар койсун, казак-кыргыз эсептешээр, моюнга түшсө, көптөп төлөөрбүз. Садыр койсун» деп Кебек бийди Садырга жиберген. Бирок Садыр баатыр Кебектин сөзүн укпай,  Жайыл, Момокон болуп, Көшөгөнүн Көкжото деген жерди жердеген ботбай уругунун айылын чабат. Бул чабышта  ботбайдын Кудайкул тукумунан чыккан Абылайдын кол башчыларынын бири каза болгон. Мындай жагдай 1780-жылдары Абылайдын Олуя-Ата – Түгүшкөн тараптан кыргыздарга кол салышына себеп болгон. Түлөбердинин Садырды качыра туралы дегенин Момокон укпай койгон. Орус архивинин маалыматтарында 1779-ж. Абылай Түркстан менен жапайы кыргыздар турган жердин орто ченине көчүп келип, же кыргыздар менен келишип, же күчкө салып багындырып келүү үчүн баласы Чынгыз султан, жакын тууганы Абулфейиз султанды аларга аттандырган. Бирок алардын жолу болбой келген. Натыйжада, Абылай өзү көп сандагы колу менен барып, кыргыздарды капысынан басып, атактуу бийлеринин балдарынан 15 үй-бүлөнү колго түшүрүп, бешөөнү өзүнө калтырып, калгандарын туугандарына бөлүштүрүп берген. «Саны алда канча көп жана жоокерчилик жөндөмү жагынан казактардан артыкчылык кылган кыргыздардын бул жеңилишинин башкы себептерин» орус бийлигине талдап берип жаткан орус тилмечи Я. Усманов биринчиден, бул чабуулдун капысынан болуп, башында эле атактуу бийлеринин балдарынын колго түшүшү; экинчиден, Абылайдын кыргыздарды амал кылып, орус жана цин империясынын бийлигинин атынан коркутуп (мисалы, Абылай өз колундагы Яков деген орус аскер качкынын согуштук аммунициясы менен кыргыздарга көрсөткөн жана Иле дарыясынын боюнда убактылуу жайгашкан циндик 500 аскерди мага жардамга келе жатат деп алдаган), жеңишке жетишкенин көргөзгөн. Кыргыздардан көп киши курман болуп, далайлары туткунга түшкөн. Үч-Алматыдан шашылыш келген Эсенкул баатыр  калган кыргызды [[Сокулук]]ка чогултуп, жыйын кылган. Жыйын казактар менен тынч турууну чечип, элчиликке кайрадан Түлөберди баатыр шайланган. Санжыраларда Абылайдын алдына акыркы жолу барышында жанына бир гана жолдош алып барганы айтылат. Бул жолку барышында дагы кыргыздын бийлеринин тапшырмасын так аткарып, мындан ары тынч турууга макулдашып, туткунга кеткен кыргыздардын бир тобун куткарып, кайтып келген.
== Түлөберди баатырдын саясий ишмердүүлүгү ==
Түлөберди  баатыр казак-кыргыз мамилесин жөнгө салып, эки элдин чек арасын тактоодо чоң роль ойногон. Үчүнчү жолку барышында чогулган казак бийлеринин алдында айтылган Абылайдын Ыргайтыны (Корготунун Чүй суусуна куйган жери) чек ара кылуу сунушуна жооп кылып: «Мунуңузду айтып барып, башчыларды алып келем, бирок, өз бетимден бир ооз сөз кошом. Сиз, Таластын суусу чек болсун дейсиз, Күйүктүн бели чек болсун, Кичи-Буурул, Чоң-Буурул тоосу чек болуп, аягы туптуура Түймөкенттен, Таластын суусун кечип, Абылкайырды (Казакстандагы Кара-Тоонун чыгыш тарабындагы жер) басып, Корготуну жээктеп, Түйүшкөнгө келип, Уландын учугун басып, Тескейге түшүп, Ыргайтыга чейин дейсиз. Менин кошоорум, кыргыздын каны көп төгүлгөнүн билесиз, ошол Чокмордон тартып Илеге чейин барып, Сарытокумдан (Иленин Балхашка куйган оң  жээги) токтосун» деген оюн билдирген. Натыйжада Сарытокумдан башкасы кыргыздардын пайдасына чечилген.  Түлөберди  баатыр белгилеген бул чек ара Түндүк Кыргызстандын  [[Кокон хандыгы]]на карашы менен өз маанисин жоготкон. 

== Колдонулган адабияттар:&lt;br&gt; ==
* Алымбектин санжырасы. Бишкек: 2007. 
* Казахско-русские отношение в XVI-XVIII веков (Сб. документов и материалов). А., 1961.
*  Казахско-русские отношение в XVI-XVIII веков (Сб. документов и материалов). А., 1964.

* Цинская империя и казахские ханства. Вторая половина XVIII-первая треть XIX в.  А., 1989
* Сулейменов Р. Б. Моисеев В. А. Из истории Казакстана XVIII века.  А., 1988.
* [http://bizdin.kg/component/k2/item/137-kkt1 Б. Солтоноев &quot;Кызыл Кыргыз Тарыхы&quot;. 1 том. Бишкек, 1993.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* www.bizdin.kg/elib/makala/polit-obstan-1745-1780. Э. Турганбаев. Политическая обстановка в Северном Кыргызстане в период распада Джунгарского ханства (1745-1780 гг.).

[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Инсандар]]
 [[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:Баатырлар]]</text>
      <sha1>gpxxun2afnn69k3mhon0kcct9nzufay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тагай конфедерациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40231</id>
    <revision>
      <id>653032</id>
      <parentid>542966</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17377" sha1="7m6it3zejwpoaedd7q98h9qvog9a5dt" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = 
 |расмий аталыш                    = Кыргыз урууларынын бирикмеси
 |мартаба                          = конфедерация
 |гимн                             = 
 |байрак                           = 
 |байрактын_түшүндүрмөсү           = 
 |герб                             = 
 |гербтин_түшүндүрмөсү             = 
 |карта                            = 
 |өлчөм                            = 
 |түшүндүрмө                       = 
 |p1                               = 
 |flag_p1                          = 
 |p2                               = 
 |flag_p2                          = 
 |p3                               = 
 |flag_p3                          = 
 |p4                               = 
 |flag_p4                          = 
 |негизделген                      = 
 |жоюлган                          = 
 |s1                               = 
 |flag_s1                          = 
 |s2                               = 
 |flag_s2                          = 
 |s3                               = 
 |flag_s3                          = 
 |s4                               = 
 |flag_s4                          = 
 |ураан                            = 
 |борбор                           = 
 |шаарлар                          = 
 |тил                              = кыргыз тили
 |акча_бирдиги                     = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = 
 |аянт                             = 
 |калк                             = Кыргыздар
 |башкаруу_формасы                 = 
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = Чоң бий:
 |ажо1                             = Мааматкул бий
 |башкарган_жылы1                  = 50-жж
 |башкаруучулардын_даражасы2       = &lt;!--Кийинки ажонун даражасы өзгөргөндө колдонулат--&gt;
 |ажо2                             = Жайыл хан
 |башкарган_жылы2                  = 60-70-жж.
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = Хан Садыр
 |башкарган_жылы3                  = 70-жж. экинчи жарымы
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = Атаке бий
 |башкарган_жылы4                  = 80-90-жж.
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = Эсенгул бий
 |башкарган_жылы5                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = 
 |башкарган_жылы6                  = 
 |дин                              = Ислам
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            = 
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = 
 |чейин                            = Кыргыз бирикмеси
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = Кокон хандыгы
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
}}

'''Тагай конфедерациясы''' — XVIII кылымдын орто чени - XIX кылымдын биринчи чейрегине чейинки мезгилде жашаган, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүк-чыгыш аймактарын жердеген [[кыргыз уруулары|кыргыз урууларынын]] бирикмеси. Убагында кытайлар тарабынан '''Чыгыш буруттары''' деп аталган,  [[Кокон хандыгы|Кокон хандыгына]] киргенге чейин дээрлик 70-90 жылча, [[Батыш-кыргыз конфедерациясы|Батыш-кыргыздары]] менен удаа эле көзкарандысыз бирикмени түзүп турушкан.

== Тарыхы ==
=== Ата журтту кайтарып алуу ===
1680-жылдын аягы – 1690-жылдын башталышында калмак баскынчылыгына туруштук бере албаган, калмактарга жакын жайгашкан айрым кыргыз уруулары түштүк-батыш тарапка көчүүгө мажбур болушкан. Бул уруулардын көбүнчөсү тагай тектүү уруулар менен айрым сол уруулар болгон жана Фергана өрөөнүнөн Гиссар, Кулябга чейинки жерлерге киришкен. Ушундан тарта, алар мусулман журттарынын калмактарга каршы күрөшүнүн активдүү катышуучары катары тааныла баштаган. Бул күрөштүн көрүнүктүү жетекчилеринин бири болгон Мааматкул бий 1732-жылдар чамасында Кетментөбө өрөөнүнө кыргыздарды топтоп, калмактарга каршы күрөштү уланткан.
Ушул мезгилде [[Кетментөбө, өрөөн|Кетментөбөдө]] [[Мааматкул бий]] башында турган түндүк кыргыз урууларынын өз алдынча чакан конфедерациясы – мамлекет түзүлүшү калыптанган. Мааматкул бийдин байтактысы ошол өрөөндүн Коңурөгүз деген жеринде жайгашып, солто уруусунун башчысы [[Кошой бий]] анын жардамчысы болгон. Өрөөн табигый чепке окшош болгондуктан калмактарга каршы аскердик иш-чараларды жүзөгө ашырууга жана уруулардын саясий биригишине ыңгайлуу мүмкүнчүлүк түзүлгөн. 1740-жылдын 2-жарымында Мааматкул бийдин жана Кошойдун жетекчилиги менен калмактардын күчтөрү топтолгон Таластын оозу Капкага, Чүйдүн Каракыштагына, Сокулукка жана Акбешимге кыргыз кошуундары чабуул коюп, Алатоону баскынчылардан бошотуу процесси башталган. Жуңгар хандыгынын Цин империясы тарабынан жок кылынышына чейин кыргыздар Талас, Жумгал, Атбашы жерлерин ээлеп калууга жетишип калышкан эле.

=== Цин империясын таануу ===
50-жылдардын ортолорунда [[Цин империясы|Цин империясынын]] калмактарга келтирген чоң кыргыны жана артынан [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстанды]] каратып алуусу коңшулаш мусулман журттарына чоң коркунуч алып келген эле. Ушул окуялардан кийин [[Казак хандыгы]], [[Кокон хандыгы]] сыяктуу эле Батыш кыргыздары (1759) менен Арка кыргыздары (1758) да Цин империясынын үстөмдүгүн убактылуу таанууга аргасыз болушкан. Бул мезгилдерде теңиртоолук кыргыздар географиялык шарттан улам 4 бирикмеге бөлүнүп тураары; Чыгыш (арка) кыргыздары, Батыш кыргыздары, Каратегин кыргыздары (башчысы Кожомжар бий) жана Кашкар атрабындагы кыргыздар (Ациму? бек ж. б.) болгондугу кытай булактарында катталып калган. &lt;br /&gt;
1758-жылы цин генералы Чжао Хуей Санташ аркылуу Аркалык кыргыздардын жергесине кирип келип, эң алгач [[Түлкү баатыр]] менен Үкүгө жолугуп, анан башка бардык улук бийлерди Цинге баш ийүүгө чакыргын. Кыргыздардын Цин бийлигин таануусу автономдук түрдө болгон, бирок, бул деле беш жылдан ашпаган убакытка чейин созулган. Ошол мезгилдердеги кыргыздар жана алардын жерлери тууралуу кытайлар тарабынан бир топ маалыматтар чогултулган.&lt;br /&gt;

Бул мезгилде кыргыздардын Цин империясына болгон алгачкы элчилигинде [[Черикчи бий]], [[Түлкү баатыр|Түлкү бий]] жана [[Нышаа баатыр|Нышаа баатырлар]] болгон. Ысыккөлдүн Цин империясынын карамагынан кыргыздардын карамагына өтүшүнө Черикчи бийдин салымы чоң болгон.

=== Келишпестик жылдары ===
Кыргыз-казак жерлеринде кытай бийлигинин таасири анча болбогондуктан, кыргыздар менен казактар өзалдынча жер ээлөөнү уланта беришкен эле. Мисалы, 60-жылдардан баштап Атаке баатыр, Бердике ж. б. баатырлардын башчылыгындагы кыргыздар Чүй, Кемин, Ысыккөл аймактарын ээлеп, кыргыздар көчүп келе башташкан. Бул аракеттердин аягы кыргыз-казак чегара маселесине барып такалган. 1765-80-жылдар бою кыргыз-казак ортосунда бир канча чабыштар жүргөн.

1774-75-жж. Казак хандыгынын ханы Абылай хан аркалыктардын чоң бийи Жайыл хандын өлүмүнө себеп болгон &quot;Жайылдын кыргыны&quot; салгылашын ишке ашырат.

Кыргыздардын кийинки чоңу Хан Садыр Абылайга карата катуу каршылык көрсөткөн саясатты жүргүзгөн. Акыры 1759-жылы Абылай хан аны да туткундап өлтүрүүгө жетишкен соң, аркалык кыргыздар анын бийлигин таанууга аргасыз болушкан. Көп өтпөй, 1781-жылы Абылай хан каза табып, кыргыз-казак ортосундагы кагылыштар кайрадан жанданган.

=== Бейпил жылдар ===
[[Файл:Атакенин_каты.jpg|thumb|left|Атаке бийдин [[Орусия]] ханышасы Екатарина 2ге жазган каты|200px ]]
80-жылдардан баштап аркалык кыргыздарда ички жана тышкы чыр чатактардын токтогондугу байкалат. Бул убактарда бирикмедеги уруу башчылардын чоң бийи катары Атаке баатыр таанылган. Анын убагында  1785-88-жылдары Орус империясына болгон алгачкы элчилик ишке ашырылган. 

1831-жылы кыргыздар [[Кокон хандыгы|Кокон хандыгынын]] курамына кирген. Мындан тарта, экиге ажыраган кыргыздар бир мамлекеттин курамында жакындашуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон.

== Административдик түзүлүш ==
XVIII кылымдын 50-жж. Арка (чыгыш) кыргыздары оң (тагай уулдары) жана сол болуп экиге бөлүнгөн жана жалпысынан 15 уруудан (бешөө сол, оноо оң) турган. Алардын чоң бийи бир эле учурда оң бөлүктүн жана өзүнүн уруусунун улук бийи болгон [[Мааматкул бий]] болгон. Ага сол бөлүктүн чоң бийи Каработо бий да баш ийген. [[Каработо бий|Каработо бийге]] баш ийген сол бөлүк негизинен Таласта орун алып, төрт уруудан; саруу (Акбай), кытай (Каработо бий), кушчу (Майтак), кытай-кушчулардан (Эшбото) турган. Оң бөлүккө болсо саяк (Арзымат бий), чекир саяк (Түлкү бий), сарыбагыш-бугу (Черикчи бий) ж. б. кирген.

Капитан Андреевдин 1885-жылга таандык маалыматтарына караганда, бул учурда Атаке бийге (князь Атекай) баш ийген 10 уруулук бирикменин (волость) болгондугу маалым;
# Сарыбагыш (атекайбагышская) уруу бирикмеси, улугу Атаке бий (князь Атекай) Тынай уулу; 
# Чекирсаяк уруу бирикмеси, улук бийи Кедей (Гадай) Түлкү уулу; 
# Кушчу уруусу (кокшинская (куши?)), улугу Иваула бий; 
# Чоро уруусу (бустумак), улугу Ташибек бий; 
# Моңолдор уруусу, улугу Бирназар бий; 
# желдең-кесек (айльден кисейская), улугу Шапак бий; 
# солто уруу бирикмеси - Гашибек бий; 
# бугу уруу бирикмеси - Бирназар бий; 
# кытай уруусу - Муса бий; 
# Кабасаяк уруусу, улугу Сейит баатыр, Садыр баатырдын иниси.
== Булактар ==
{{Эскертүүлөр}}

* [http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/taryh/aristov_usuni/index.html ''Аристов Н. А.'' Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. — Бишкек: Илим, 2001. — ISBN-10(13) 5-8355-1132-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314232744/http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/taryh/aristov_usuni/index.html |date=2013-03-14 }}
* http://www.history.krsu.edu.kg/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=382%3A----------xviii-&amp;catid=24&amp;Itemid=56&amp;limitstart=2{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>7m6it3zejwpoaedd7q98h9qvog9a5dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кум-Арык (Талас району)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41887</id>
    <revision>
      <id>653011</id>
      <parentid>526432</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>мектептин тарыхы кошулду</comment>
      <origin>653011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13500" sha1="iiaq0q9g5sl3bwyivmss6bnnto4c91w" xml:space="preserve">{{Маанилер|Кум-Арык}}
{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Кум-Арык
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
|lat_dir = N|lat_deg = 42.505271|lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg = 72.225924|lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Талас областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |аймак                      = Талас району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 2 202 &lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Кум-Арык''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Талас району|Талас районундагы]] айыл. [[Бердике Баатыр айыл аймагы|Бердике Баатыр айыл аймагына]] кирет.

'''Тарыхы'''

Кум-Арык айылы Талас шаарынын түштүк батышында 8 км аралыкта жайгашкан. 

Азыркы Кум - Арык айылы мурда Иоганнесдорф деп аталган, Орус падышалыгы учурунда 1888 - жылы жер которгон немис улутундагы адамдар жашашкан. Кийин Иоганнесдорф айылы Германиянын коммунистик партиясынын түзүүчүсү, Германия демократиялык республикасынын биринчи жана акыркы президенти (1949-1960 - ж.ж.) [[Вильгельм Пик]]тин атын алган. 

Кум - Арык айылы алгач өзүнчө колхоз болуп болжол менен 1920 - жылдары түзүлгөн, ошол учурда көчөлөр түшүп, үйлөр курула баштаган жана азыркы жашаган эл к. Алгачкы уюшулган колхоз башкармалары: Солтобаев Момбек, Байтиков Казак, Алишеров Шаршен.  Аталган айыл кийин &quot;Киров&quot; колхозуна караган. Андан кийин  &quot;1 май&quot; совхозунун курамына Кум - Арык, Кеңеш, Козучак айылдары кирген. Бул совхоздун биринчи башкармасы Молдокулов Жедигер болгон. 

1942 - 1958 жылдары жер оодаруу саясатынын натыйжасында Кавказ чөлкөмүнөн карачай, чечен үй-бүлөлөр Кум-Арык айылына жайгаштырылган. Согуштан жарадар болуп келген солдарттарды да жериликтүү калк карамагына алып карашкан.

1958 - жылы &quot;1-май&quot; совхозу &quot;Октябрдын 40 жылдыгы&quot; деген совхоз болуп түзүлүп, курамына Козучак айылы, Кеңеш айылы Шверник айылына, Кум-Арык айылы Иоганнесдорф (немец тилинен которгондо Иоганндын айылы) айылына көчүрүлөт.

&quot;Совхоздун директорлугуна дайындалган Кугультинов деген калмак жигит абдан мыкты жетекчи эле. Анын жетекчилиги астында канчалаган курулуштарды биринин артынан, экинчисин курулду. Чарбага жаңы кеңселерди салдырып, МТС, техникаларды сактоо үчүн коргондорду курдуруп, жаңы тракторлор келип жатты. Ошондогу ЧТЗ деген тракторлордун үстүлөрү ачык, асты жагында бурап от алдыра турганы, от алгандан кийин деле салаңдап жүрө берер эле. Андан башка да куушунан келген кас таман тракторлор боло турган. Алар кичине эле кыйшайыш болсо кулап калчу. Ошонусун эске алыштыбы же айыл чарбасына ыңгайсыз болдубу, айтор өндүрүштөн алып салынды көрүнөт, таптакыр эле келбей калды. Айыл чарбасы үчүн соколор, малалар, жаңы-жаңы ат менен чөп чабуучу чөп чапкычтар (косилка) келчү. Айдоо талааларындагы тракторлорго соляркаларды жеткирүү үчүн, эки ат чегиле турган төрт дөңгөлөктүү арабаларды совхоздун усталарына жасатчу. Арабалардын узун эки жыгачтын ортосуна солярка куюлган 200 литрдик эки бочка узунунан жаткырылчу. Үкөгүнө тракторлорго керкетүү шаймандар салынып, үкөктүн үстүнө арабакеч отуруп алып тракторлорго соляркаларды тынбай ташып турар эле. Заңгыраган тамеки сарай, МТФ, аткана, уй сарай, койлор үчүн сокмо менен урулган кашарларды курдурду. Совхозго деп төөлөр, ийри мүйүздүү малдар, жылкылар, койлорду көбөйттү. Эсимде калгандары: Агроном – Лучко деген украин, мал доктур – Корней деген немец, ферма башкаруучу (управляющий) - Тазырбек, эсепчи - Варавин, талаа көзөмөлдөөчү (объезчик) - Шеримкул, тракторчулар - Лев Жирот, баласы Андрей, темир устаканачыны – чаар уста дешип койушчу - Густав, айылдык ооруканын дарыгери - Люба деген кыз-келини менен иштечү. Тамеки бригиадири Аязбек Эстебес уулу ж.б. көптөгөн кызматчылар боло турган. Башкы агроном аял киши эле, аты эсимде жок. Дайыма бир ат чегилген кара трашманке менен жүрчү. Директор үстү чатырлуу ГАЗ-69, калгандарынын мингендери ат боло турган. Талаа иштерине көбүнчө шаты менен үкөк арабалар колдонулуп, андан башка дагы 2-3 ГАЗ-АА (полуторка) деген кабинасы фанер, картон аралаш машиналардын бар эле. Талаадагы чөптөрдү көбүнчө ат кошулган чөп чапкыч менен чабышып, кургаган кезде шаты араба жана ГАЗ-АА (полуторка) менен айылдын этек жагындагы чоң дубал коргондун ичине таашытып жыйдыра турган. Ошол камдалган чөп, тоют катары кышкысын кайра малдарга таркатылып берилчү. Малчылардын көчүп-конгонуна төөлөр көп болгондуктан, эки өркөчтүү төөлөр жана жылкы баласы такай берилип турчу. 

Кийин совхоздун башкармалыгына Ш.Садыков келип, кичинеден экономикасы өсүп бараткан чарбаны кабыл алып, андан да кыйын, бай чарбага айланткан. Ал убакта совхоздо сүт-товардык фабрика (МТФ) менен тамекенин күч алып турган убагы. Тамекичиликтин түйшүгү оор болуп, жазгысын парниктерге уруктар себилип, андан барып айдоо аянттарга көчөттөр отургузулуп, тынымсыз суугарылып турар эле. Жерден көтөрүлүп, жалбырактары тизүүгө жарап калгандан баштап, үзүү, тизүү, жайыуу, кургатылгандан кийин, түлкү кылып илүү иштери тыным алчу эмес. Кышкысын сорттоп, темир станокторго басылып (пресстелип), мамлекеткеттин тамеки заводуна өткөрүлө берчү. Жаңы келген директор Ш.Садыков, мурдагы тамеки бригидири Аязбек Эстебес уулунун ордуна, Кутман уулу Кимбилетти дайындайт. Ал иштеген күндөн тарта ишинин план-тапшырмалар аткарылып, жумушчулардын айлык маяналары көтөрүөт, Кутман уулу Кимбилет 1961-жылы бригадирликтен № 2 феманын башкаруучусу (управляющий) болуп дайындалат. Бул кызматта көп жыл аркалап турган убагында, № 2 ферманын бүтүндөй экономикалык көрсөткүчтөрү жакшырган. 1971-жылы совхоздун директорлугуна Т.Сыдыков деген кыргыз жигит дайындалат. &quot; Кайнарбек Бийлибаевдин эскерүүсүнөн.

'''Мектеп'''

Алгачкы мектеп Кум-Арык айылына 1930-жылы Кенеш жети жылдык мектеби болуп уюшулган. 1970-жылы азыркы эк кабаттуу 536 окуучуга ылайыкталган орто мектептин имараты зав. райОНО  Нурбек уулу Турусбектин колдоосунда курула баштаган. Мектеп 1972-жылы колдонууга  берилген. Алгачкы директор Атыканов Койчуке агай болгон. 1991- жылы мектеп Кум-Арык орто мектеби болуп аталып, 1992-жылы октябрь айында ушул айылдын кулуну юридикалык илимдердин доктору Кубанычбек Нурбековдун ысымы коюлган. 2022-жылы мектептин 50-жылдык юбилейи белгиленген. 

Айылдын атактуу инсандары: юридикалык илмдин доктору Кубанычбек Нурбеков. 

Калкы

Калкы ― 2202 киши (2009-жылы)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}&lt;/ref&gt;. 
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Талас районунун калкконуштары}}
[[Категория:Бердике Баатыр айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>iiaq0q9g5sl3bwyivmss6bnnto4c91w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653014</id>
      <parentid>653011</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <origin>653014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13542" sha1="8d59chtz5dka8vmx5vlotnq1fhxuvdl" xml:space="preserve">{{Маанилер|Кум-Арык}}
{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Кум-Арык
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
|lat_dir = N|lat_deg = 42.505271|lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg = 72.225924|lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Талас областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |аймак                      = Талас району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 2 202 &lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Кум-Арык''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Талас району|Талас районундагы]] айыл. [[Бердике Баатыр айыл аймагы|Бердике Баатыр айыл аймагына]] кирет.

'''Тарыхы'''

Кум-Арык айылы Талас шаарынын түштүк батышында 8 км аралыкта жайгашкан. 

Азыркы Кум - Арык айылы мурда Иоганнесдорф деп аталган, Орус падышалыгы учурунда 1888 - жылы жер которгон немис улутундагы адамдар жашашкан. Кийин Иоганнесдорф айылы Германиянын коммунистик партиясынын түзүүчүсү, Германия демократиялык республикасынын биринчи жана акыркы президенти (1949-1960 - ж.ж.) [[Вильгельм Пик]]тин атын алган. 

Кум - Арык айылы алгач өзүнчө колхоз болуп болжол менен 1920 - жылдары түзүлгөн, ошол учурда көчөлөр түшүп, үйлөр курула баштаган жана азыркы жашаган эл к. Алгачкы уюшулган колхоз башкармалары: Солтобаев Момбек, Байтиков Казак, Алишеров Шаршен.  Аталган айыл кийин &quot;Киров&quot; колхозуна караган. Андан кийин  &quot;1 май&quot; совхозунун курамына Кум - Арык, Кеңеш, Козучак айылдары кирген. Бул совхоздун биринчи башкармасы Молдокулов Жедигер болгон. 

1942 - 1958 жылдары жер оодаруу саясатынын натыйжасында Кавказ чөлкөмүнөн карачай, чечен үй-бүлөлөр Кум-Арык айылына жайгаштырылган. Согуштан жарадар болуп келген солдарттарды да жериликтүү калк карамагына алып карашкан.

1958 - жылы &quot;1-май&quot; совхозу &quot;Октябрдын 40 жылдыгы&quot; деген совхоз болуп түзүлүп, курамына Козучак айылы, Кеңеш айылы Шверник айылына, Кум-Арык айылы Иоганнесдорф (немец тилинен которгондо Иоганндын айылы) айылына көчүрүлөт.

&quot;Совхоздун директорлугуна дайындалган Кугультинов деген калмак жигит абдан мыкты жетекчи эле. Анын жетекчилиги астында канчалаган курулуштарды биринин артынан, экинчисин курулду. Чарбага жаңы кеңселерди салдырып, МТС, техникаларды сактоо үчүн коргондорду курдуруп, жаңы тракторлор келип жатты. Ошондогу ЧТЗ деген тракторлордун үстүлөрү ачык, асты жагында бурап от алдыра турганы, от алгандан кийин деле салаңдап жүрө берер эле. Андан башка да куушунан келген кас таман тракторлор боло турган. Алар кичине эле кыйшайыш болсо кулап калчу. Ошонусун эске алыштыбы же айыл чарбасына ыңгайсыз болдубу, айтор өндүрүштөн алып салынды көрүнөт, таптакыр эле келбей калды. Айыл чарбасы үчүн соколор, малалар, жаңы-жаңы ат менен чөп чабуучу чөп чапкычтар (косилка) келчү. Айдоо талааларындагы тракторлорго соляркаларды жеткирүү үчүн, эки ат чегиле турган төрт дөңгөлөктүү арабаларды совхоздун усталарына жасатчу. Арабалардын узун эки жыгачтын ортосуна солярка куюлган 200 литрдик эки бочка узунунан жаткырылчу. Үкөгүнө тракторлорго керкетүү шаймандар салынып, үкөктүн үстүнө арабакеч отуруп алып тракторлорго соляркаларды тынбай ташып турар эле. Заңгыраган тамеки сарай, МТФ, аткана, уй сарай, койлор үчүн сокмо менен урулган кашарларды курдурду. Совхозго деп төөлөр, ийри мүйүздүү малдар, жылкылар, койлорду көбөйттү. Эсимде калгандары: Агроном – Лучко деген украин, мал доктур – Корней деген немец, ферма башкаруучу (управляющий) - Тазырбек, эсепчи - Варавин, талаа көзөмөлдөөчү (объезчик) - Шеримкул, тракторчулар - Лев Жирот, баласы Андрей, темир устаканачыны – чаар уста дешип койушчу - Густав, айылдык ооруканын дарыгери - Люба деген кыз-келини менен иштечү. Тамеки бригиадири Аязбек Эстебес уулу ж.б. көптөгөн кызматчылар боло турган. Башкы агроном аял киши эле, аты эсимде жок. Дайыма бир ат чегилген кара трашманке менен жүрчү. Директор үстү чатырлуу ГАЗ-69, калгандарынын мингендери ат боло турган. Талаа иштерине көбүнчө шаты менен үкөк арабалар колдонулуп, андан башка дагы 2-3 ГАЗ-АА (полуторка) деген кабинасы фанер, картон аралаш машиналардын бар эле. Талаадагы чөптөрдү көбүнчө ат кошулган чөп чапкыч менен чабышып, кургаган кезде шаты араба жана ГАЗ-АА (полуторка) менен айылдын этек жагындагы чоң дубал коргондун ичине таашытып жыйдыра турган. Ошол камдалган чөп, тоют катары кышкысын кайра малдарга таркатылып берилчү. Малчылардын көчүп-конгонуна төөлөр көп болгондуктан, эки өркөчтүү төөлөр жана жылкы баласы такай берилип турчу. 

Кийин совхоздун башкармалыгына Ш.Садыков келип, кичинеден экономикасы өсүп бараткан чарбаны кабыл алып, андан да кыйын, бай чарбага айланткан. Ал убакта совхоздо сүт-товардык фабрика (МТФ) менен тамекенин күч алып турган убагы. Тамекичиликтин түйшүгү оор болуп, жазгысын парниктерге уруктар себилип, андан барып айдоо аянттарга көчөттөр отургузулуп, тынымсыз суугарылып турар эле. Жерден көтөрүлүп, жалбырактары тизүүгө жарап калгандан баштап, үзүү, тизүү, жайыуу, кургатылгандан кийин, түлкү кылып илүү иштери тыным алчу эмес. Кышкысын сорттоп, темир станокторго басылып (пресстелип), мамлекеткеттин тамеки заводуна өткөрүлө берчү. Жаңы келген директор Ш.Садыков, мурдагы тамеки бригидири Аязбек Эстебес уулунун ордуна, Кутман уулу Кимбилетти дайындайт. Ал иштеген күндөн тарта ишинин план-тапшырмалар аткарылып, жумушчулардын айлык маяналары көтөрүөт, Кутман уулу Кимбилет 1961-жылы бригадирликтен № 2 феманын башкаруучусу (управляющий) болуп дайындалат. Бул кызматта көп жыл аркалап турган убагында, № 2 ферманын бүтүндөй экономикалык көрсөткүчтөрү жакшырган. 1971-жылы совхоздун директорлугуна Т.Сыдыков деген кыргыз жигит дайындалат. &quot; Кайнарбек Бийлибаевдин эскерүүсүнөн.

'''Мектеп'''

Алгачкы мектеп Кум-Арык айылына 1930-жылы Кенеш жети жылдык мектеби болуп уюшулган. 1970-жылы азыркы эк кабаттуу 536 окуучуга ылайыкталган орто мектептин имараты зав. райОНО  Нурбек уулу Турусбектин колдоосунда курула баштаган. Мектеп 1972-жылы колдонууга  берилген. Алгачкы директор Атыканов Койчуке агай болгон. 1991- жылы мектеп Кум-Арык орто мектеби болуп аталып, 1992-жылы октябрь айында ушул айылдын кулуну юридикалык илимдердин доктору [[Нурбеков Кубанычбек|Кубанычбек Нурбековдун]] ысымы коюлган. 2022-жылы мектептин 50-жылдык юбилейи белгиленген. 

Айылдын атактуу инсандары: юридикалык илмдин доктору Кубанычбек Нурбеков. 

Калкы

Калкы ― 2202 киши (2009-жылы)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}&lt;/ref&gt;. 
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Талас районунун калкконуштары}}
[[Категория:Бердике Баатыр айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>8d59chtz5dka8vmx5vlotnq1fhxuvdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653017</id>
      <parentid>653014</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13888" sha1="cdidgauro3r2uywdcorzrqatve3304y" xml:space="preserve">{{Маанилер|Кум-Арык}}
{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Кум-Арык
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
|lat_dir = N|lat_deg = 42.505271|lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg = 72.225924|lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Талас областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |аймак                      = Талас району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 2 202 &lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Кум-Арык''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Талас району|Талас районундагы]] айыл. [[Бердике Баатыр айыл аймагы|Бердике Баатыр айыл аймагына]] кирет.

'''Тарыхы'''

Кум-Арык айылы Талас шаарынын түштүк батышында 8 км аралыкта жайгашкан. 

Азыркы Кум - Арык айылы мурда Иоганнесдорф деп аталган, Орус падышалыгы учурунда 1888 - жылы жер которгон немис улутундагы адамдар жашашкан. Кийин Иоганнесдорф айылы Германиянын коммунистик партиясынын түзүүчүсү, Германия демократиялык республикасынын биринчи жана акыркы президенти (1949-1960-ж.ж.) [[Вильгельм Пик]]тин атын алган. 

Кум - Арык айылы алгач өзүнчө колхоз болуп болжол менен 1920 - жылдары түзүлгөн, ошол учурда көчөлөр түшүп, үйлөр курула баштаган жана азыркы жашаган эл к. Алгачкы уюшулган колхоз башкармалары: Солтобаев Момбек, Байтиков Казак, Алишеров Шаршен.  Аталган айыл кийин &quot;Киров&quot; колхозуна караган. Андан кийин  &quot;1 май&quot; совхозунун курамына Кум - Арык, Кеңеш, Козучак айылдары кирген. Бул совхоздун биринчи башкармасы Молдокулов Жедигер болгон. 

1942 - 1958 жылдары жер оодаруу саясатынын натыйжасында Кавказ чөлкөмүнөн карачай, чечен үй-бүлөлөр Кум-Арык айылына жайгаштырылган. Согуштан жарадар болуп келген солдарттарды да жериликтүү калк карамагына алып карашкан.

1958 - жылы &quot;1-май&quot; совхозу &quot;Октябрдын 40 жылдыгы&quot; деген совхоз болуп түзүлүп, курамына Козучак айылы, Кеңеш айылы Шверник айылына, Кум-Арык айылы Иоганнесдорф (немец тилинен которгондо Иоганндын айылы) айылына көчүрүлөт.

&quot;Совхоздун директорлугуна дайындалган Кугультинов деген калмак жигит абдан мыкты жетекчи эле. Анын жетекчилиги астында канчалаган курулуштарды биринин артынан, экинчисин курулду. Чарбага жаңы кеңселерди салдырып, МТС, техникаларды сактоо үчүн коргондорду курдуруп, жаңы тракторлор келип жатты. Ошондогу ЧТЗ деген тракторлордун үстүлөрү ачык, асты жагында бурап от алдыра турганы, от алгандан кийин деле салаңдап жүрө берер эле. Андан башка да куушунан келген кас таман тракторлор боло турган. Алар кичине эле кыйшайыш болсо кулап калчу. Ошонусун эске алыштыбы же айыл чарбасына ыңгайсыз болдубу, айтор өндүрүштөн алып салынды көрүнөт, таптакыр эле келбей калды. Айыл чарбасы үчүн соколор, малалар, жаңы-жаңы ат менен чөп чабуучу чөп чапкычтар (косилка) келчү. Айдоо талааларындагы тракторлорго соляркаларды жеткирүү үчүн, эки ат чегиле турган төрт дөңгөлөктүү арабаларды совхоздун усталарына жасатчу. Арабалардын узун эки жыгачтын ортосуна солярка куюлган 200 литрдик эки бочка узунунан жаткырылчу. Үкөгүнө тракторлорго керкетүү шаймандар салынып, үкөктүн үстүнө арабакеч отуруп алып тракторлорго соляркаларды тынбай ташып турар эле. Заңгыраган тамеки сарай, МТФ, аткана, уй сарай, койлор үчүн сокмо менен урулган кашарларды курдурду. Совхозго деп төөлөр, ийри мүйүздүү малдар, жылкылар, койлорду көбөйттү. Эсимде калгандары: Агроном – Лучко деген украин, мал доктур – Корней деген немец, ферма башкаруучу (управляющий) - Тазырбек, эсепчи - Варавин, талаа көзөмөлдөөчү (объезчик) - Шеримкул, тракторчулар - Лев Жирот, баласы Андрей, темир устаканачыны – чаар уста дешип койушчу - Густав, айылдык ооруканын дарыгери - Люба деген кыз-келини менен иштечү. Тамеки бригиадири Аязбек Эстебес уулу ж.б. көптөгөн кызматчылар боло турган. Башкы агроном аял киши эле, аты эсимде жок. Дайыма бир ат чегилген кара трашманке менен жүрчү. Директор үстү чатырлуу ГАЗ-69, калгандарынын мингендери ат боло турган. Талаа иштерине көбүнчө шаты менен үкөк арабалар колдонулуп, андан башка дагы 2-3 ГАЗ-АА (полуторка) деген кабинасы фанер, картон аралаш машиналардын бар эле. Талаадагы чөптөрдү көбүнчө ат кошулган чөп чапкыч менен чабышып, кургаган кезде шаты араба жана ГАЗ-АА (полуторка) менен айылдын этек жагындагы чоң дубал коргондун ичине таашытып жыйдыра турган. Ошол камдалган чөп, тоют катары кышкысын кайра малдарга таркатылып берилчү. Малчылардын көчүп-конгонуна төөлөр көп болгондуктан, эки өркөчтүү төөлөр жана жылкы баласы такай берилип турчу. 

Кийин совхоздун башкармалыгына Ш.Садыков келип, кичинеден экономикасы өсүп бараткан чарбаны кабыл алып, андан да кыйын, бай чарбага айланткан. Ал убакта совхоздо сүт-товардык фабрика (МТФ) менен тамекенин күч алып турган убагы. Тамекичиликтин түйшүгү оор болуп, жазгысын парниктерге уруктар себилип, андан барып айдоо аянттарга көчөттөр отургузулуп, тынымсыз суугарылып турар эле. Жерден көтөрүлүп, жалбырактары тизүүгө жарап калгандан баштап, үзүү, тизүү, жайыуу, кургатылгандан кийин, түлкү кылып илүү иштери тыным алчу эмес. Кышкысын сорттоп, темир станокторго басылып (пресстелип), мамлекеткеттин тамеки заводуна өткөрүлө берчү. Жаңы келген директор Ш.Садыков, мурдагы тамеки бригидири Аязбек Эстебес уулунун ордуна, Кутман уулу Кимбилетти дайындайт. Ал иштеген күндөн тарта ишинин план-тапшырмалар аткарылып, жумушчулардын айлык маяналары көтөрүөт, Кутман уулу Кимбилет 1961-жылы бригадирликтен № 2 феманын башкаруучусу (управляющий) болуп дайындалат. Бул кызматта көп жыл аркалап турган убагында, № 2 ферманын бүтүндөй экономикалык көрсөткүчтөрү жакшырган. 1971-жылы совхоздун директорлугуна Т.Сыдыков деген кыргыз жигит дайындалат. &quot; Кайнарбек Бийлибаевдин эскерүүсүнөн.

'''Мектеп'''

Алгачкы мектеп Кум-Арык айылына 1930-жылы Кенеш жети жылдык мектеби болуп уюшулган. 1970-жылы азыркы эк кабаттуу 536 окуучуга ылайыкталган орто мектептин имараты зав. райОНО  Турусбек Нурбековдун колдоосунда курула баштаган. Мектеп 1972-жылы колдонууга  берилген. Алгачкы директор билим берүүнүн отличниги Атыканов Койчуке агай болгон. 1991- жылы мектеп Кум-Арык орто мектеби болуп аталып, 1992-жылы октябрь айында ушул айылдын кулуну юридикалык илимдердин доктору [[Нурбеков Кубанычбек|Кубанычбек Нурбековдун]] ысымы коюлган. 2022-жылы мектептин 50-жылдык юбилейи белгиленген. 

'''Айылдын атактуу инсандары:''' юридикалык илмдин доктору [[Нурбеков Кубанычбек]], жазуучу [[Кушубеков Касым]], экономика министиринин экс-орун басары Алыбаев Автандил Шейшенбекович, филология илиминини доктору Дайыр Кенжебаев Орунбекович. 

'''Калкы'''

Калкы ― 2202 киши (2009-жылы)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}&lt;/ref&gt;. 
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Талас районунун калкконуштары}}
[[Категория:Бердике Баатыр айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>cdidgauro3r2uywdcorzrqatve3304y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653018</id>
      <parentid>653017</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamila Smanalieva</username>
        <id>27224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13934" sha1="ivmnvgng441g8b1v0pyxlw16nvrlicw" xml:space="preserve">{{Маанилер|Кум-Арык}}
{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Кум-Арык
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
|lat_dir = N|lat_deg = 42.505271|lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg = 72.225924|lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Талас областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |аймак                      = Талас району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 2 202 &lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Кум-Арык''' ― [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Талас облусу|Талас облусунун]] [[Талас району|Талас районундагы]] айыл. [[Бердике Баатыр айыл аймагы|Бердике Баатыр айыл аймагына]] кирет.

'''Тарыхы'''

Кум-Арык айылы Талас шаарынын түштүк батышында 8 км аралыкта жайгашкан. 

Азыркы Кум - Арык айылы мурда Иоганнесдорф деп аталган, Орус падышалыгы учурунда 1888 - жылы жер которгон немис улутундагы адамдар жашашкан. Кийин Иоганнесдорф айылы Германиянын коммунистик партиясынын түзүүчүсү, Германия демократиялык республикасынын биринчи жана акыркы президенти (1949-1960-ж.ж.) [[Вильгельм Пик]]тин атын алган. 

Кум-Арык айылы алгач өзүнчө колхоз болуп болжол менен 1920 - жылдары түзүлгөн, ошол учурда көчөлөр түшүп, үйлөр курула баштаган. Алгачкы уюшулган колхоз башкармалары: Солтобаев Момбек, Байтиков Казак, Алишеров Шаршен.  Аталган айыл кийин &quot;Киров&quot; колхозуна караган. Андан кийин  &quot;1 май&quot; совхозунун курамына Кум - Арык, Кеңеш, Козучак айылдары кирген. Бул совхоздун биринчи башкармасы Молдокулов Жедигер болгон. 

1942 - 1958 жылдары жер оодаруу саясатынын натыйжасында Кавказ чөлкөмүнөн карачай, чечен үй-бүлөлөр Кум-Арык айылына жайгаштырылган. Согуштан жарадар болуп келген солдарттарды да жериликтүү калк карамагына алып карашкан.

1958 - жылы Кум-Арык айылы Иоганнесдорф (немец тилинен которгондо Иоганндын айылы) айылына көчүрүлөт. Ошол эле жылы &quot;1-май&quot; совхозу &quot;Октябрдын 40 жылдыгы&quot; деген совхоз болуп кайра түзүлүп, курамына Козучак, Шверник (Кеңеш айылы менен кошулуп), Иоганнесдорф айылдары кирет. 

&quot;Совхоздун директорлугуна дайындалган Кугультинов деген калмак жигит абдан мыкты жетекчи эле. Анын жетекчилиги астында канчалаган курулуштарды биринин артынан, экинчисин курулду. Чарбага жаңы кеңселерди салдырып, МТС, техникаларды сактоо үчүн коргондорду курдуруп, жаңы тракторлор келип жатты. Ошондогу ЧТЗ деген тракторлордун үстүлөрү ачык, асты жагында бурап от алдыра турганы, от алгандан кийин деле салаңдап жүрө берер эле. Андан башка да куушунан келген кас таман тракторлор боло турган. Алар кичине эле кыйшайыш болсо кулап калчу. Ошонусун эске алыштыбы же айыл чарбасына ыңгайсыз болдубу, айтор өндүрүштөн алып салынды көрүнөт, таптакыр эле келбей калды. Айыл чарбасы үчүн соколор, малалар, жаңы-жаңы ат менен чөп чабуучу чөп чапкычтар (косилка) келчү. Айдоо талааларындагы тракторлорго соляркаларды жеткирүү үчүн, эки ат чегиле турган төрт дөңгөлөктүү арабаларды совхоздун усталарына жасатчу. Арабалардын узун эки жыгачтын ортосуна солярка куюлган 200 литрдик эки бочка узунунан жаткырылчу. Үкөгүнө тракторлорго керкетүү шаймандар салынып, үкөктүн үстүнө арабакеч отуруп алып тракторлорго соляркаларды тынбай ташып турар эле. Заңгыраган тамеки сарай, МТФ, аткана, уй сарай, койлор үчүн сокмо менен урулган кашарларды курдурду. Совхозго деп төөлөр, ийри мүйүздүү малдар, жылкылар, койлорду көбөйттү. Эсимде калгандары: Агроном – Лучко деген украин, мал доктур – Корней деген немец, ферма башкаруучу (управляющий) - Тазырбек, эсепчи - Варавин, талаа көзөмөлдөөчү (объезчик) - Шеримкул, тракторчулар - Лев Жирот, баласы Андрей, темир устаканачыны – чаар уста дешип койушчу - Густав, айылдык ооруканын дарыгери - Люба деген кыз-келини менен иштечү. Тамеки бригиадири Аязбек Эстебес уулу ж.б. көптөгөн кызматчылар боло турган. Башкы агроном аял киши эле, аты эсимде жок. Дайыма бир ат чегилген кара трашманке менен жүрчү. Директор үстү чатырлуу ГАЗ-69, калгандарынын мингендери ат боло турган. Талаа иштерине көбүнчө шаты менен үкөк арабалар колдонулуп, андан башка дагы 2-3 ГАЗ-АА (полуторка) деген кабинасы фанер, картон аралаш машиналардын бар эле. Талаадагы чөптөрдү көбүнчө ат кошулган чөп чапкыч менен чабышып, кургаган кезде шаты араба жана ГАЗ-АА (полуторка) менен айылдын этек жагындагы чоң дубал коргондун ичине таашытып жыйдыра турган. Ошол камдалган чөп, тоют катары кышкысын кайра малдарга таркатылып берилчү. Малчылардын көчүп-конгонуна төөлөр көп болгондуктан, эки өркөчтүү төөлөр жана жылкы баласы такай берилип турчу. 

Кийин совхоздун башкармалыгына Ш.Садыков келип, кичинеден экономикасы өсүп бараткан чарбаны кабыл алып, андан да кыйын, бай чарбага айланткан. Ал убакта совхоздо сүт-товардык фабрика (МТФ) менен тамекенин күч алып турган убагы. Тамекичиликтин түйшүгү оор болуп, жазгысын парниктерге уруктар себилип, андан барып айдоо аянттарга көчөттөр отургузулуп, тынымсыз суугарылып турар эле. Жерден көтөрүлүп, жалбырактары тизүүгө жарап калгандан баштап, үзүү, тизүү, жайыуу, кургатылгандан кийин, түлкү кылып илүү иштери тыным алчу эмес. Кышкысын сорттоп, темир станокторго басылып (пресстелип), мамлекеткеттин тамеки заводуна өткөрүлө берчү. Жаңы келген директор Ш.Садыков, мурдагы тамеки бригидири Аязбек Эстебес уулунун ордуна, Кутман уулу Кимбилетти дайындайт. Ал иштеген күндөн тарта ишинин план-тапшырмалар аткарылып, жумушчулардын айлык маяналары көтөрүөт, Кутман уулу Кимбилет 1961-жылы бригадирликтен № 2 феманын башкаруучусу (управляющий) болуп дайындалат. Бул кызматта көп жыл аркалап турган убагында, № 2 ферманын бүтүндөй экономикалык көрсөткүчтөрү жакшырган. 1971-жылы совхоздун директорлугуна Т.Сыдыков деген кыргыз жигит дайындалат. &quot; Кайнарбек Бийлибаевдин эскерүүсүнөн.

'''Мектеп'''

Алгачкы мектеп Кум-Арык айылына 1930-жылы Кенеш жети жылдык мектеби болуп уюшулган. 1970-жылы азыркы эк кабаттуу 536 окуучуга ылайыкталган орто мектептин имараты зав. райОНО  Турусбек Нурбековдун колдоосунда курула баштаган. Мектеп 1972-жылы колдонууга  берилген. Алгачкы директор билим берүүнүн отличниги Атыканов Койчуке агай болгон. 1991- жылы мектеп Кум-Арык орто мектеби болуп аталып, 1992-жылы октябрь айында ушул айылдын кулуну юридикалык илимдердин доктору [[Нурбеков Кубанычбек|Кубанычбек Нурбековдун]] ысымы коюлган. 2022-жылы мектептин 50-жылдык юбилейи белгиленген. 

'''Айылдын атактуу инсандары:''' юридикалык илмдин доктору [[Нурбеков Кубанычбек]], жазуучу [[Кушубеков Касым]], экономика министиринин экс-орун басары Алыбаев Автандил Шейшенбекович, филология илиминини доктору Дайыр Кенжебаев Орунбекович. 

'''Калкы'''

Калкы ― 2202 киши (2009-жылы)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Талас&quot;&gt;{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}&lt;/ref&gt;. 
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Талас районунун калкконуштары}}
[[Категория:Бердике Баатыр айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>ivmnvgng441g8b1v0pyxlw16nvrlicw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыргыздардын Чүйгө келиши (18-кылым)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53825</id>
    <revision>
      <id>653033</id>
      <parentid>475354</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5443" sha1="t6viytznpz1xzv7l3us9xnzb2y2m3kc" xml:space="preserve">'''Кыргыздардын Чүйгө келиши (18-кылым)''' — калмактардын Борбордук Азиядагы баскынчылык согуштарынан (ойрот) согуштары) улам Кара-Тегин, Ысар (Гиссар), Көлөп (Куляб) жана Ферганага сүрүлүп барган кыргыздардын ата журтуна кайтып келиши. Кыргыздардын Чүйгө келиши тууралуу алгач Б. Солтоноевдин эмгегинде эскерилет. 18-кылымдын орто ченинде ички жана тышкы кырдаалга байланыштуу Жуңгар хандыгы саясий-экономикалык кризиске учурап, алсырай баштайт. Убагында калмактардын экспанциясына туруштук бере албай, чачылып кеткен кыргыздардын кайрадан биригүүсүнө ыңгайлуу шарт түзүлөт. Бул учурда кыргыз бийлеринин демилгеси менен сүрүлгөн кыргыздар 1730—40-жылдары Кетмен-Төбө, Тогуз-Торо аймактарына көчүп келген. Кыргыздар калмактардын Чүйдү ээн таштап, Ысык-Көл тарапка жер которгондугу жөнүндө кабар («жөө күлүктөр» Дорбаш, Койкоң-Назар, Көкөй Чүйгө келип, жер чалышкан) алышып, чакан топтон куралган кол адегенде Талас, Чүй, кийинчерээк Ысык-Көл, Иле өрөөнүндөгү калмактарды сүрө баштаган. Натыйжада калмактар Ички Жуңгарияны карай чегинип, Олуя-Атадан Балхаш, Илеге чейинки жерлер бошотулат. Калмактардан бошогон Талас, Чүй аймактарын Улуу жүздүн кээ бир уруулары (сары уйсун, дуулат, чапырашты, чанчкылы ж. б.), Иле тарабын Орто жүз наймандары, Ысык-Көл, Ат-Башынын чыгыш, түштүк-чыгышындагы аймактарын Цин империясы ээлеп алууга умтулган. Ушундай жагдайда Маматкул, [[Кошой бий|Кошой]] бийлер кыргыздарды Кетмен-Төбөдөн Талас, Чүй, Ат-Башы, Ысык-Көлгө көчүрүү демилгесин көтөргөн. Ошол мезгилде Ташкент, Түркстан тараптан Чүй тарапка жыла баштаган казак урууларына кыргыздардын Чүйгө көчүп келе башташы тоскоолдук кылган. Туума бий башындагы кушчу, саруулар менен Садыр баатыр жетектеген саяк (негизинен түнкатар) уруулары Талас — Олуя-Ата; Жайыл баатыр, Момокон башындагы солтонун талкан уруусу Олуя-Ата — Мерке — Кара-Балта; Кебек бий баштаган бөлөкбайлар Кара-Балта — Ысык-Ата; Качыке башындагы чекир саяктар Ысык-Ата — Кемин; Атаке менен Эсенкул башында турган сарыбагыштар Кеминден Илеге чейинки аймактарга, Черикчи бий башында турган миң түтүн бугу-сарыбагыш жана миң түтүн саяк уруусу 1761-жылы Ысык-Көлдүн чыгыш тарабына, Иленин оң жээгине көчүп келет. Кыргыздардын Чүйгө келиши менен кыргыз-кытай, кыргыз-казак чек ара маселелери курчуган. Орус жана кытай жазма булактарында казак султандары Абылпеиз 1763—64-жылдары Илеге, Абылай 1765-жылы Илеге, 1766-, 1769-, 1773-, 1779—80-жылдары Кара-Балта, Олуя-Ата тараптан кыргыздарга кол салган. Бирок казактар кыргыздардан жеңилген соң, эки элдин ортосунда тынчтык келишими түзүлгөн. Натыйжада кыргыздар Байгара, Жамбыл, Кулжа-Башы тоолору, Балхаш көлү жана Иле дарыясынын баш жагын казак жана Цин империясынын аскерлеринен коргоп калат. Ал эми Цин империясы менен кыргыздардын ортосундагы чек ара маселеси элчилик жиберүү аркылуу чечилет. 
[[Категория:Тарых]]
==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9</text>
      <sha1>t6viytznpz1xzv7l3us9xnzb2y2m3kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Блайальф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58635</id>
    <revision>
      <id>653027</id>
      <parentid>578683</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asterix789</username>
        <id>49078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>653027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="49021zqqyez9h0wtpqbqtp2n6ysbbyx" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Блайальф 
 |расмий аталышы            = Bleialf) 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = Wappen der OG Bleialf.svg
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=14 |lat_sec=22 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=17 |lon_sec=11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Рейнланд-Пфальц 
 |таблицадагы облус         = Рейнланд-Пфальц 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Айфель-Битбург-Прүм 
 |таблицадагы район         = Айфель-Битбург-Прүм (район){{!}}Айфель-Битбург-Прүм 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Эдит Баур 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 7,55 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 485 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 1171 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 06555 
 |почта индекси           = 54608 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = BIT 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 07 2 32 206 
 |Commons түрмөгүндө     =  
 |сайты                   = http://www.pruem.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Блайальф''' ({{lang-de|Bleialf)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Айфель-Битбург-Прүм (район)|Айфель-Битбург-Прүм]] районуна кирет.

Калкы — 1171 киши (2013-жыл). .&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010 (PDF; 727 KB) |url=http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |access-date=2015-09-04 |archive-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |dead-url=yes |accessdate=2015-09-04 |archivedate=2012-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf }}&lt;/ref&gt; Аянты — 7,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 2 32 206''. Муниципалитеттин башчысы — Эдит Баур.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.pruem.de Расмий сайты]

{{Рейнланд-Пфальц райондору}}
{{Германия:Айфель-Битбург-Прүм району:Шаарлар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]]</text>
      <sha1>49021zqqyez9h0wtpqbqtp2n6ysbbyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>653000</id>
      <parentid>652968</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24808" sha1="2p3bb2ca9krlqc16eds4moiiasr2fao" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18494}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14507}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11099}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6011}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtyk Chorotegin&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kvazimodo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1467}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Arsensky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ch&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 115 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 116 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 122 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 123 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>2p3bb2ca9krlqc16eds4moiiasr2fao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>653002</id>
      <parentid>652970</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="jp4441obp4n0ya94xh0z23627k57brd" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115534}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35960}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8671}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3211}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1316}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1143}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>jp4441obp4n0ya94xh0z23627k57brd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>653001</id>
      <parentid>652969</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24381" sha1="jtwi5ygp19pk52nb0bfgvq6fm48o0qd" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115534}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35960}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18494}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14507}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11099}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8671}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6011}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtyk Chorotegin&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kvazimodo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3211}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1467}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1316}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1143}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Arsensky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Arsensky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ch&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 131 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>jtwi5ygp19pk52nb0bfgvq6fm48o0qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елюй Пусувань</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154102</id>
    <revision>
      <id>653024</id>
      <parentid>652840</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elerimen</username>
        <id>49023</id>
      </contributor>
      <origin>653024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1856" sha1="j7wyg4b1rl92lr6dwkwgo1t20swd6jr" xml:space="preserve">[[Файл:Map of the Qara Khitai.png|alt=Кара кытай мамлекети|thumb|Кара кытай мамлекети]]
Елюй Пусуван ([[Кытай тили|кит.]] 耶律普速完, пиньинь Yēlǜ Pǔsùwán, ? - 1177) - [[Кара кытайлар (кара кидандар)|Кара кытай хандыгынын]] регент аял. Елюй Пусуван [[Гурхан]] Елюй Илиянын кичүү эжеси болгон. 1163 жылы Гурхан көз жумганда, анын уулу кичинекей эле, бийликке Пусуван келген. Ал &quot;Чэньтянь императрицасы&quot; (кит. 承天皇后, пиньинь Chéngtiān huánghòu) жана башкаруунун девизин &quot;Чунфу&quot; (崇福) деп өзгөрткөн.

Императрица Чэнтянь Сяо Долубага турмушка чыккан, бирок &quot;күйөөсүнүн иниси Пугуцзишали менен мыйзамсыз мамиледе болгон&quot;. Ал күйөөсүнө &quot;Князь - Чыгыштын тынчтандыруучусу&quot; (東平王) наамын берген, бирок көп өтпөй аны өлтүрүүгө буйрук берген. Ошондо анын күйөөсүнүн атасы Сяо Валил сарайды аскерлер менен курчап алган жана императрица сүйүктүүсү менен бирге өлтүрүлгөн. Жаңы император болуп Елюй Илиянын экинчи уулу - Елюй Чжулху жарыяланган.&lt;ref&gt;''Пиков Г. Г.'' Западные кидани. — Новосибирск: Издательство Новосибирского государственного университета, 1989. — ISBN 5-7615-0020-5&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>j7wyg4b1rl92lr6dwkwgo1t20swd6jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Ani.sahakyan8</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154165</id>
    <revision>
      <id>653003</id>
      <timestamp>2026-09-22T13:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="1x3i6b4acb8symk646vbxqp1o94n4er" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:07, 22 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1x3i6b4acb8symk646vbxqp1o94n4er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:YoMira10B</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154166</id>
    <revision>
      <id>653004</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="5d6dot5mdnwxj1nbif36u9j251hvrmw" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:07, 22 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5d6dot5mdnwxj1nbif36u9j251hvrmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэри Джексон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154167</id>
    <revision>
      <id>653005</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YoMira10B</username>
        <id>49072</id>
      </contributor>
      <comment>Hello, this whole page was made to be a kyrgyz translation of the english version of the &quot;Mary Jackson&quot; article.</comment>
      <origin>653005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20587" sha1="nhfgh9103u7z2ftmvmng9opf4ib8owl" xml:space="preserve">== Мэри Джексон (инженер) ==
[[Файл:Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg|thumb|Джексон, 1979]]
Мэри Джексон (туулгандагы фамилиясы Уинстон; 9-апрель, 1921 – 11-февраль, 2005) Американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Джексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Джексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Джексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Джексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Джексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Джексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Джексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Джексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Джексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Джексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Джексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Джексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Джексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Джексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Джексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Джексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Джексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Джексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Джексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Шилтемелер ==
&lt;references&gt;&lt;ref name=&quot;congress&quot;&gt;{{Cite web|date=November 8, 2019|title=H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act|url=https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1|access-date=November 9, 2019|website=Congress.gov|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Obituary&quot;&gt;{{Cite web|title=Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|access-date=January 8, 2024|website=Legacy.com|archive-date=September 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Warren 1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126|title=Black Women Scientists in the United States|last=Warren|first=Wini|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-33603-3|location=Bloomington, Indiana, USA|page=[https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 126]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nasa-bio&quot;&gt;{{Cite web|last=Shetterly|first=Margot Lee|date=November 22, 2016|title=Mary Jackson Biography|url=https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|archive-date=December 17, 2016|access-date=January 15, 2017|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lewis 1977&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lewis|first=Shawn D.|date=August 1977|title=The Professional Woman: Her Fields Have Widened|url=https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116|publisher=Johnson Publishing Company|volume=32|issue=10}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NASA 1979&quot;&gt;{{Citation|title=Mary W. Jackson|date=October 1979|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|access-date=August 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|archive-date=October 23, 2015|publisher=National Aeronautics and Space Administration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Champine&quot;&gt;{{Cite news|last=Champine|first=Gloria R.|title=Mary Jackson|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-date=March 22, 2013|access-date=August 16, 2016|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;/references&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>nhfgh9103u7z2ftmvmng9opf4ib8owl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653007</id>
      <parentid>653005</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YoMira10B</username>
        <id>49072</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Issue with headings</comment>
      <origin>653007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20596" sha1="iaikvrjx23m23xpd7zeof53b5gjy2wd" xml:space="preserve">= &lt;big&gt;Мэри Джексон (инженер)&lt;/big&gt; =
[[Файл:Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg|thumb|Джексон, 1979]]
Мэри Джексон (туулгандагы фамилиясы Уинстон; 9-апрель, 1921 – 11-февраль, 2005) Американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Джексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Джексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Джексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Джексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Джексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Джексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Джексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Джексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Джексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Джексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Джексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Джексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Джексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Джексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Джексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Джексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Джексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Джексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Джексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Шилтемелер ==
&lt;references&gt;&lt;ref name=&quot;congress&quot;&gt;{{Cite web|date=November 8, 2019|title=H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act|url=https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1|access-date=November 9, 2019|website=Congress.gov|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Obituary&quot;&gt;{{Cite web|title=Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|access-date=January 8, 2024|website=Legacy.com|archive-date=September 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Warren 1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126|title=Black Women Scientists in the United States|last=Warren|first=Wini|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-33603-3|location=Bloomington, Indiana, USA|page=[https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 126]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nasa-bio&quot;&gt;{{Cite web|last=Shetterly|first=Margot Lee|date=November 22, 2016|title=Mary Jackson Biography|url=https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|archive-date=December 17, 2016|access-date=January 15, 2017|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lewis 1977&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lewis|first=Shawn D.|date=August 1977|title=The Professional Woman: Her Fields Have Widened|url=https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116|publisher=Johnson Publishing Company|volume=32|issue=10}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NASA 1979&quot;&gt;{{Citation|title=Mary W. Jackson|date=October 1979|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|access-date=August 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|archive-date=October 23, 2015|publisher=National Aeronautics and Space Administration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Champine&quot;&gt;{{Cite news|last=Champine|first=Gloria R.|title=Mary Jackson|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-date=March 22, 2013|access-date=August 16, 2016|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;/references&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>iaikvrjx23m23xpd7zeof53b5gjy2wd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653008</id>
      <parentid>653007</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YoMira10B</username>
        <id>49072</id>
      </contributor>
      <comment>Headings</comment>
      <origin>653008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20586" sha1="d5034903arwb9kev8zsylju79zt7ant" xml:space="preserve">'''Мэри Джексон (инженер)'''[[Файл:Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg|thumb|Джексон, 1979]]
Мэри Джексон (туулгандагы фамилиясы Уинстон; 9-апрель, 1921 – 11-февраль, 2005) Американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Джексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Джексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Джексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Джексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Джексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Джексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Джексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Джексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Джексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Джексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Джексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Джексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Джексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Джексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Джексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Джексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Джексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Джексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Джексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Шилтемелер ==
&lt;references&gt;&lt;ref name=&quot;congress&quot;&gt;{{Cite web|date=November 8, 2019|title=H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act|url=https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1|access-date=November 9, 2019|website=Congress.gov|archive-date=November 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Obituary&quot;&gt;{{Cite web|title=Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|access-date=January 8, 2024|website=Legacy.com|archive-date=September 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Warren 1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126|title=Black Women Scientists in the United States|last=Warren|first=Wini|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-33603-3|location=Bloomington, Indiana, USA|page=[https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 126]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nasa-bio&quot;&gt;{{Cite web|last=Shetterly|first=Margot Lee|date=November 22, 2016|title=Mary Jackson Biography|url=https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography|archive-date=December 17, 2016|access-date=January 15, 2017|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lewis 1977&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lewis|first=Shawn D.|date=August 1977|title=The Professional Woman: Her Fields Have Widened|url=https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116|publisher=Johnson Publishing Company|volume=32|issue=10}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NASA 1979&quot;&gt;{{Citation|title=Mary W. Jackson|date=October 1979|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|access-date=August 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf|archive-date=October 23, 2015|publisher=National Aeronautics and Space Administration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Champine&quot;&gt;{{Cite news|last=Champine|first=Gloria R.|title=Mary Jackson|url=http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf|archive-date=March 22, 2013|access-date=August 16, 2016|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;/references&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>d5034903arwb9kev8zsylju79zt7ant</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Làm Việc Thiện</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154168</id>
    <revision>
      <id>653009</id>
      <timestamp>2026-09-22T15:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="izsjaqrn8nyf8apjsjhcdes27tsyvfo" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:07, 22 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>izsjaqrn8nyf8apjsjhcdes27tsyvfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Мирфрейс</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154169</id>
    <revision>
      <id>653019</id>
      <timestamp>2026-09-23T03:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="ng6mvhl30yyz2x0vonqz9ax433xjbk9" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 03:11, 23 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ng6mvhl30yyz2x0vonqz9ax433xjbk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жылуулук энергиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154170</id>
    <revision>
      <id>653020</id>
      <timestamp>2026-09-23T05:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152071670|Тепловая энергия]]&quot; барагынан которулуп түзүлдү</comment>
      <origin>653020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43290" sha1="d9bw9qvyugohn77y3bpy33rze10besl" xml:space="preserve">'''Жылуулук энергиясы''' – жылуулук энергетикасында [[Энергия|энергияны]] өндүрүү жана аны пайдаланууну өзүнчө каралганда колдонулган термин. Ал өндүрүүчүдөн керектөөчүгө жылуулук алып жүрүүчү ([[суу]], суу буусу, суюк [[металл]] ж.б.) аркылуу, жылуулук алып жүрүүчүнүн муздашынын эсебинен берилүүчү энергияны билдирет. Орусия Федерациясынын № 10 Федералдык Мыйзамына ылайык [https://legalacts.ru/doc/federalnyi-zakon-ot-27072010-n-190-fz-o/ «Жылуулук менен камсыздоо жөнүндө»]  №190-ФЗ Федералдык мыйзамына ылайык, «жылуулук энергиясы — керектөө учурунда жылуулук алып жүрүүчүлөрдүн термодинамикалык параметрлери (температурасы, басымы) өзгөргөн энергетикалык ресурс».

[[Молекулалык физика|Молекулярдык физикада]] жылуулук энергиясы деп, ататта, чөйрөнүн бөлүкчөлөрүнүн жылуулук кыймылынын энергиясы түщүнүлөт, башкача айтканда, системанын ички энергиясынын бир бөлүгү болуп саналат.

[[Термодинамика|Термодинамикада]] ар кандай авторлор «жылуулук энергиясы» деген термин менен төмөнкүлөрдү түшүндүрүшү мүмкүн:

* [[Жылуулук|жылуулукту]] (жылуулуктун көлөмү);
* ''байланышкан Гельмгольц энергиясы;''
* системанын [[Ички энергия|ички энергиясын]] (В. И. Коновалов өзүнүн фундаменталдык окуу китебинде «жылуулук ички энергиясы», «ички жылуулук энергиясы», «жылуулук энергиясы» жана «ички энергия» терминдерин синонимдер катары колдонот).

Заманбап термодинамикалык &quot;ички энергия&quot; термини жылуулук техникасына байланышкан илимий-техникалык жана окуу адабияттарынан &quot;жылуулук энергиясы&quot; терминин толук сүрүп чыгара алган жок. &quot;Жылуулук энергиясы&quot; термини күнүмдүк турмушта кеңири колдонулуп, анын ичинде мамлекеттик жана жергиликтүү башкаруу органдарынын расмий документтеринде да кездешет.

Сандык жактан алганда, жылуулук энергетикасындагы жылуулук энергиясы — жылуулук алып жүрүүчү тарабынан керектөөчүгө берилүүчү жылуулук (жылуулуктун саны). Демек, жылуулук энергиясы энергиянын өзүнчө бир түрү болуп саналбайт: термодинамикалык чоңдуктардын классификациясына ылайык, жылуулук энергиясы термодинамикалык абалдын өзгөрмө чоңдуктарына эмес, жылуулук алмашуу процессинин функционалдарына кирет.

== «Жылуулук», «жылуулуктун саны» жана «жылуулук энергиясы» терминдери жөнүндө ==
Термодинамиканын көптөгөн түшүнүктөрү термодинамиканын молекулярдык-кинетикалык негиздери такталгандан кийин илимден четтетилген эскирген жылуулук заты теориясы менен байланыштуу пайда болгон. Ошондон бери бул түшүнүктөр жана аларга тиешелүү терминдер илимий жана күнүмдүк тилде да колдонулуп келет. &quot;Жылуулук-&quot; сөзү жылуулук агымы, жылуулук сыйымдуулугу, фазалык өткөөл жылуулугу, химиялык реакциянын жылуулугу, жылуулук өткөрүмдүүлүгү сыяктуу калыптанып калган илимий түшүнүктөрдүн курамында колдонулат. Бул терминдер жылуулук заты теориясынын түшүнүктөрүнө тиешеси жок, так аныктама берилген шартта колдонулушу мүмкүн. Илимдин өнүгүшү менен азыркы орус тилинин нормаларына ылайык, &quot;энергиянын саны&quot; жана &quot;жумуштун саны&quot; терминдердин ордуна &quot;энергия&quot; жана &quot;жумуш&quot; деген терминдер колдонула баштаган. Ал эми тилдик нормаларга толук дал келбеген &quot;жылуулуктун саны&quot; термини бүгүнкү күнгө чейин термодинамикада &quot;жылуулук&quot; физикалык көлөмүнүн синоними катары колдонулат. Бул жерде сөз энергияны берүү ыкмасы катары жылуулук жөнүндө болуп жатпаганын баса белгилөө үчүн ушундай колдонулат.

Бүгүнкү күнгө чейин илимий-техникалык жана окуу адабияттарында, биринчи кезекте жылуулук техникасы боюнча эмгектерде, жылуулу заты теориясынан калган &quot;жылуулук энергиясы&quot; түшүнүгү жана ага тиешелүү термин колдонулуп келет; айрым учурларда бул термин техникалык жаргонгго киргизилет. Айрым авторлор ар кандай себептерден улам &quot;жылуулук энергиясын&quot; илимдин түшүнүктүк аппаратында  колдонууга каршы чыгышат.

&quot;Жылуулук энергиясы&quot; терминине карата эң негизги сын — анын көп маанилүүлүгү. Адабиятта кездешкен &quot;жылуулук энергиясы&quot; түшүнүгүнүн жана аны билдирген терминдин так физикалык мааниси жок деген пикир кездешет. Бирок бул пикирди өтө эле кескин деп айтууга болот. Себеби бул түшүнүк ''конвенциялык'' (шарттуу, келишимдик) түшүнүк болуп саналат, башкача айтканда, &quot;жылуулук энергиясы&quot; терминин колдонгон адамдардын ортосундагы макулдашуунун натыйжасында мазмуну аныкталган жана бирдей түшүндүрүлүүчү түшүнүктү билдирет. Конвенциялык термин менен белгиленген түшүнүккө коюлуучу жалгыз милдеттүү талап — анын ички карама-каршылыксыз болушу. Аныктамасы боюнча, эч кандай конвенциялык термин туура эмес боло албайт: формалдуу көз караштан алганда, конвенциялык термин ага кандай гана мазмун берилбесин, ал тургай эң абсурд мааниде колдонулса да, туура бойдон калат. Терминге берилген мазмун жалпы кабыл алынган же сейрек кездешүүчү, заманбап же эскирген, жалпы илимий же белгилүү бир колдонуу тармагына тиешелүү болушу мүмкүн, бирок ал туура эмес деп эсептелбейт. Тилекке каршы, 2020-жылга карата &quot;жылуулук энергиясы&quot; термининин жалпы кабыл алынган бирдиктүү түшүндүрмөсү жок.

== Адабият ==

* {{Cite book/Russian|автор=Айзенцон А. Е.|заглавие=Физика. Учебник и практикум для СПО|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Юрайт|год=2018|том=|страниц=335|серия=Профессиональное образование|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-534-00795-4&lt;/nowiki&gt;|ref=''Айзенцон А. Е.'', Физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Акынбеков Е. К.|заглавие=Основы термодинамики и теплотехники|ответственный=|издание=|место=Алматы|издательство=Эверо|год=2016|том=|страниц=321|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-601-310-301-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Акынбеков Е. К.'', Основы термодинамики и теплотехники}}
* {{Cite book/Russian|автор=Александров Н. Е., Богданов А. И., Костин К. И. и др.|заглавие=Основы теории тепловых процессов и машин. Часть I|ответственный=Под ред. Н. И. Прокопенко|издание=5-е изд. (электронное)|место=М.|издательство=Бином. Лаборатория знаний|год=2015|том=|страниц=561|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-9963-2612-9&lt;/nowiki&gt;|ref=''Александров Н. Е. и др.'', Основы теории тепловых процессов и машин, ч. 1}}
* {{Cite book/Russian|автор=Алексашина И. Ю., Галактионов К. В., Дмитриев И. С. и др.|заглавие=Естествознание: 10 класс: учебник для общеобразовательных учреждений: базовый уровень|ответственный=Под ред. И. Ю. Алексашиной|издание=2-е изд|место=М.|издательство=[[Просвещение (издательство)|Просвещение]]|год=2008|том=|страниц=270|серия=Лабиринт: Академический школьный учебник|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-09-018918-7&lt;/nowiki&gt;|ref=''Алексашина И. Ю. и др.'', Естествознание}}
* {{Cite book/Russian|автор=Алексеев Г. Н.|заглавие=Общая теплотехника|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1980|том=|страниц=552|серия=|isbn=|ref=''Алексеев Г. Н.'', Общая теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Алексеев Г. Н.|заглавие=Энергия и энтропия|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Знание|год=1978|том=|страниц=192|серия=Жизнь замечательных идей|isbn=|ref=''Алексеев Г. Н.'', Энергия и энтропия}}
* {{Cite book/Russian|автор=Алешкевич В. А.|заглавие=Молекулярная физика|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Физматлит]]|год=2016|том=|страниц=308|серия=Университетский курс общей физики|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-9221-1696-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Алешкевич В. А.'', Молекулярная физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Амерханов Р. А., Драганов Б. Х.|заглавие=Теплотехника|ответственный=|издание=2-е изд., перераб. и доб|место=М.|издательство=Энергоатомиздат|год=2006|том=|страниц=433|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-283-03245-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Амерханов Р. А., Драганов Б. Х.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|2015|автор=Андрюшечкин С. М.|заглавие=Трёхсеместровая физика|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Баласс|год=2015|том=|страниц=273|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-906567-54-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Андрюшечкин С. М.'', Трёхсеместровая физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Андрющенко А. И.|заглавие=Основы технической термодинамики реальных процессов|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1967|том=|страниц=268|серия=|isbn=|ref=''Андрющенко А. И.'', Основы технической термодинамики реальных процессов}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Ансельм, Андрей Иванович|Ансельм А. И.]]|заглавие=Основы статистической физики и термодинамики|ответственный=|издание=2-е изд., стереотип|место=СПб.|издательство=Лань|год=2007|том=|страниц=427|серия=Учебники для вузов. Специальная литература|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-8114-0756-9&lt;/nowiki&gt;|ref=''Ансельм А. И.'', Основы статистической физики и термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Апальков А. Ф.|заглавие=Теплотехника|ответственный=|издание=|место=[[Ростов-на-Дону]]|издательство=Феникс|год=2008|том=|страниц=188|серия=Высшее образование|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-222-13972-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Апальков А. Ф.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Архаров А. М., Исаев С. И., Кожинов И. А. и др.|заглавие=Теплотехника|ответственный=Под общ. ред. В. И. Крутова|издание=|место=М.|издательство=[[Машиностроение (издательство)|Машиностроение]]|год=1986|том=|страниц=427|серия=|isbn=|ref=''Архаров А. М. и др.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Архаров А. М., Архаров И. А., Афанасьев В. Н. и др.|заглавие=Теплотехника|ответственный=Под. общ. ред. А. М. Архарова, В. Н. Афанасьева|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=М.|издательство=Изд-во [[Московский государственный технический университет имени Н. Э. Баумана|МГТУ им. Н. Э. Баумана]]|год=2004|том=|страниц=712|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-7038-2439-7&lt;/nowiki&gt;|ref=''Архаров А. М. и др.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Базаров И. П.|заглавие=Термодинамика|издание=5-е изд|место=СПб.—М.—Краснодар|издательство=Лань|год=2010|том=|страниц=384|серия=Учебники для вузов. Специальная литература|isbn=978-5-8114-1003-3|ref=''Базаров И. П.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Барилович, Владимир Антонович|Барилович B. A.]], Смирнов Ю. А.|заглавие=Основы технической термодинамики и теории тепло- и массообмена|издание=|место=М.|издательство=Инфра-М|год=2014|том=|страниц=432|серия=Высшее образование: Бакалавриат|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-16-005771-2&lt;/nowiki&gt;|ref=''Барилович B. A., Смирнов Ю. А.'', Основы технической термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Баскаков А. П., Берг Б. В., Витт О. К. и др.|заглавие=Теплотехника|издание=2-е изд., перераб|место=М.|издательство=[[Энергоатомиздат]]|год=1991|том=|страниц=224|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-283-00121-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Баскаков А. П. и др.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Бахшиева Л. Т., Кондауров Б. П., Захарова А. А., Салтыкова В. С.|заглавие=Техническая термодинамика и теплотехника|ответственный=Под ред. проф А. А. Захаровой|издание=2-е изд., испр|место=М.|издательство=Академия|год=2008|том=|страниц=272|серия=Высшее профессиональное образование|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-7695-4999-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Бахшиева Л. Т. и др.'', Техническая термодинамика и теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Белоконь, Николай Иович|Белоконь Н. И.]]|заглавие=Термодинамика|издание=|место=М.|издательство=[[Энергия (издательство)|Госэнергоиздат]]|год=1954|том=|страниц=416|серия=|isbn=|ref=''Белоконь Н. И.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Белов Г. В.|заглавие=Термодинамика. Часть 1|ответственный=|издание=2-е изд., испр. и доп|место=М.|издательство=Юрайт|год=2017|том=|страниц=265|серия=Бакалавр. Академический курс|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-534-02731-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Белов Г. В.'', Термодинамика, ч. 1}}
* {{Cite book/Russian|автор=Белов Г. В.|заглавие=Термодинамика. Часть 2|ответственный=|издание=2-е изд., испр. и доп|место=М.|издательство=Юрайт|год=2016|том=|страниц=249|серия=Бакалавриат|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-9916-7252-8&lt;/nowiki&gt;|ref=''Белов Г. В.'', Термодинамика, ч. 2}}
* {{Cite book/Russian|автор=Белопухов С. Л., Старых С. Э.|заглавие=Физическая и коллоидная химия. Основные термины и определения|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Проспект|год=2016|том=|страниц=256|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-392-20087-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Белопухов С. Л., Старых С. Э.'', Физическая и коллоидная химия. Основные термины и определения}}
* {{Cite book/Russian|автор=Беляев Н. М.|заглавие=Термодинамика|издание=|место=Киев|издательство=Вища школа|год=1987|том=|страниц=344|серия=|isbn=|ref=''Беляев Н. М.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Болдырев А. И.|заглавие=Физическая и коллоидная химия|издание=|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1974|страниц=504|ref=''Болдырев А. И.'', Физическая и коллоидная химия}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Бурдаков, Валерий Павлович|Бурдаков В. П.]], Дзюбенко Б. В., Меснянкин С. Ю., Михайлова Т. В.|заглавие=Термодинамика. Часть 1. Основной курс|издание=|место=М.|издательство=Дрофа|год=2009|том=|страниц=480|серия=Высшее образование. Современный учебник|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-358-06031-9&lt;/nowiki&gt;|ref=''Бурдаков В. П. и др.'', Термодинамика, ч. 1}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Бурдаков, Валерий Павлович|Бурдаков В. П.]], Дзюбенко Б. В., Меснянкин С. Ю., Михайлова Т. В.|заглавие=Термодинамика. Часть 2. Специальный курс|издание=|место=М.|издательство=Дрофа|год=2009|том=|страниц=62|серия=Высшее образование. Современный учебник|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-358-06140-8&lt;/nowiki&gt;|ref=''Бурдаков В. П. и др.'', Термодинамика, ч. 2}}
* {{Cite book/Russian|автор=Бухарова Г. Д.|заглавие=Молекулярная физика и термодинамика. Методика преподавания|издание=2-е изд., испр. и доп|место=М.|издательство=Юрайт|год=2017|том=|страниц=221|серия=Бакалавр. Академический курс. Модуль|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-534-01570-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Бухарова Г. Д.'', Молекулярная физика и термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Быстрицкий Г. Ф., Гасангаджиев Г. Г., Кожиченков В. С.|заглавие=Общая энергетика (Производство тепловой и электрической энергии)|издание=2-е изд., стер|место=М.|издательство=Кнорус|год=2014|том=|страниц=408|серия=Бакалавриат|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-406-03655-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Быстрицкий Г. Ф. и др.'', Общая энергетика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Воскресенский В. Ю.|заглавие=Об основаниях энтропии|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Красанд|год=2010|том=|страниц=104|серия=Relata Refero|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-396-00163-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Воскресенский В. Ю.'', Об основаниях энтропии}}
* {{Cite book/Russian|автор=Глазов В. М.|заглавие=Основы физической химии|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1981|страниц=456|ref=''Глазов В. М.'', Основы физической химии}}
* {{Cite book/Russian|автор=Гохштейн Д. П.|заглавие=Современные методы термодинамического анализа энергетических установок|место=М.|издательство=[[Энергия (издательство)|Энергия]]|год=1969|страниц=368|ref=''Гохштейн Д. П.'', Современные методы термодинамического анализа энергетических установок}}
* {{Cite book/Russian|автор=Ерохин В. Г., Маханько М. Г.|заглавие=Основы термодинамики и теплотехники|ответственный=|издание=4-е изд., стер|место=М.|издательство=Едиториал УРСС|год=2019|том=|страниц=224|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-9710-6762-7&lt;/nowiki&gt;|ref=''Ерохин В. Г., Маханько М. Г.'', Основы термодинамики и теплотехники}}
* {{Cite book/Russian|автор=Жуковский В. С.|заглавие=Термодинамика|ответственный=Под ред. [[Гухман, Александр Адольфович|А. А. Гухмана]]|место=М.|издательство=[[Энергоатомиздат]]|год=1983|страниц=304|ref=''Жуковский В. С.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Ипполитов Е. Г., Артемов А. В., Батраков В. В.|заглавие=Физическая химия|ответственный=Под ред. Е. Г. Ипполитова|издание=|место=М.|издательство=Академия|год=2005|страниц=448|isbn=&lt;nowiki&gt;5-7695-1456-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Ипполитов Е. Г. и др.'', Физическая химия}}
* {{Cite book/Russian|автор=Исаев С. И.|заглавие=Курс химической термодинамики|ответственный=|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1986|том=|страниц=272|серия=|isbn=|ref=''Исаев С. И.'', Курс химической термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Карякин Н. В.заглавие =Основы химической термодинамики|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Академия|год=2003|том=|страниц=463|серия=Высшее профессиональное образование|isbn=&lt;nowiki&gt;5-7695-1596-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Карякин Н. В.'', Основы химической термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Касаткина И. В., Прохорова Т. М., Федоренко Е. В.|заглавие=Физическая химия|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Риор|год=2012|том=|страниц=251|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-369-00107-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Касаткина И. В. и др.'', Физическая химия}}
* {{Cite book/Russian|автор=Квасников И. А.|заглавие=Молекулярная физика|издание=|издательство=Эдиториал УРСС|год=2009|место=М.|страниц=232|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-901006-37-2&lt;/nowiki&gt;|ref=''Квасников И. А.'', Молекулярная физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Круглов А. Б., Радовский И. С., Харитонов В. С.|заглавие=Руководство по технической термодинамике с примерами и задачами|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Национальный исследовательский ядерный университет «МИФИ»|НИЯУ МИФИ]]|год=2012|том=|страниц=156|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-7262-1694-2&lt;/nowiki&gt;|ref=''Круглов А. Б. и др.'', Руководство по технической термодинамике}}
* {{Cite book/Russian|автор=Коновалов В. И.|заглавие=Техническая термодинамика|ответственный=|издание=2-е изд|место=Иваново|издательство=Ивановский государственный энергетический университет|год=2005|том=|страниц=619|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-89482-360-9&lt;/nowiki&gt;|ref=''Коновалов В. И.'', Техническая термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Крутов В. И., Исаев С. И., Кожинов И. А. и др.|заглавие=Техническая термодинамика|ответственный=Под ред. В. И. Крутова|издание=3-е изд., перераб. и доп|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1991|том=|страниц=384|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-06-002045-2&lt;/nowiki&gt;|ref=''Крутов В. И. и др.'', Техническая термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Лариков Н. Н.|заглавие=Теплотехника|ответственный=|издание=3-е изд., перераб. и доп|место=М.|издательство=[[Стройиздат]]|год=1985|страниц=430|серия=|том=|isbn=|ref=''Лариков Н. Н.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Латыпов Р. Ш., Шарафиев Р. Г.|заглавие=Техническая термодинамика и энерготехнология химических производств|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Энергоатомиздат]]|год=1998|страниц=344|серия=|том=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-283-03178-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Латыпов Р. Ш., Шарафиев Р. Г.'', Техническая термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Леонтович, Михаил Александрович|Леонтович М. А.]]|заглавие=Введение в термодинамику|ответственный=|издание=2-е изд., испр|издательство=[[Физматлит|Гостехиздат]]|год=1952|место=М.—Л.|страниц=200|ref=''Леонтович М. А.'', Введение в термодинамику}}
* {{Cite book/Russian|автор=Луканин П. В.|заглавие=Технологические энергоносители предприятий (Низкотемпературные энергоносители)|издание=|издательство=[[Высшая школа технологии и энергетики|Санкт-Петербург. гос. технол. ун-т растительных полимеров]]|год=2009|место=СПб.|страниц=117|isbn=&lt;nowiki&gt;5-230-14392-4&lt;/nowiki&gt;|ref=''Луканин П. В.'', Технологические энергоносители предприятий}}
* {{Cite book/Russian|автор=Ляшков В. И.|заглавие=Теоретические основы теплотехники|издание=|издательство=Курс; Инфра-М|год=2015|место=М.|страниц=328|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-905554-85-8, 978-5-16-0І0639-7&lt;/nowiki&gt;|ref=''Ляшков В. И.'', Теоретические основы теплотехники}}
* {{Cite book/Russian|автор=Мазур Л. С.|заглавие=Техническая термодинамика и теплотехника|издание=|место=М.|издательство=Гэотар-мед|год=2003|том=|страниц=351|серия=XXI век|isbn=&lt;nowiki&gt;5-9231-0271-4&lt;/nowiki&gt;|ref=''Мазур Л. С.'', Техническая термодинамика и теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Майдановская Л. Г.|заглавие=Термодинамика|издание=|место=[[Томск]]|издательство=Изд-во [[Томский государственный университет|Томского университета]]|год=1966|том=|страниц=150|серия=|isbn=|ref=''Майдановская Л. Г.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Мирам А. О., Павленко В. А.|заглавие=Техническая термодинамика. Тепломассообмен|издание=|место=М.|издательство=Издательство АСВ|год=2011|том=|страниц=52|серия=Для высшей школы|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-93093-841-8&lt;/nowiki&gt;|ref=''Мирам А. О., Павленко В. А.'', Техническая термодинамика. Тепломассообмен}}
* {{Cite book/Russian|автор=Миронова Г. А., Брандт Н. Н., Салецкий А. М.|заглавие=Молекулярная физика и термодинамика в вопросах и задачах|издание=|место=СПб.—М.—Краснодар|издательство=Лань|год=2012|том=|страниц=475|серия=Учебники для вузов. Специальная литература|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-8114-1195-5&lt;/nowiki&gt;|ref=''Миронова Г. А. и др.'', Молекулярная физика и термодинамика в вопросах и задачах}}
* {{Cite book/Russian|автор=Михайлов В. К., Панфилова М. И.|заглавие=Волны. Оптика. Атомная физика. Молекулярная физика|издание=|место=М.|издательство=Изд-во [[Московский государственный строительный университет|Моск. гос. строит. ун-та]]|год=2016|том=|страниц=144|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-7264-1391-4&lt;/nowiki&gt;|ref=''Михайлов В. К., Панфилова М. И.'', Волны. Оптика. Атомная физика. Молекулярная физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Мурзаков В. В.|заглавие=Основы технической термодинамики|место=М.|издательство=[[Энергия (издательство)|Энергия]]|год=1973|страниц=304|ref=''Мурзаков В. В.'', Основы технической термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Нечаев В. В., Смирнов Е. А.|заглавие=Физическая химия сплавов|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Национальный исследовательский ядерный университет «МИФИ»|МИФИ]]|год=2006|том=|страниц=250|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt; 5-7262-0679-7&lt;/nowiki&gt;|ref=''Нечаев В. В., Смирнов Е. А.'', Физическая химия сплавов}}
* {{Cite book/Russian|автор=Нечаев В. В., Смирнов Е. А., Кохтев С. А. и др.|заглавие=Физическое материаловедение. Том 2. Основы материаловедения|ответственный=Под общ. ред. Б. А. Калина|издание=|место=М.|издательство=МИФИ|год=2007|том=|страниц=607|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-7262-0821-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Нечаев В. В. и др.'', Физическое материаловедение, т. 2}}
* {{Cite book/Russian|автор=Петрущенков В. А.|заглавие=Техническая термодинамика|издание=|место=СПб.|издательство=Страта|год=2015|страниц=160|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-906150-48-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Петрущенков В. А.'', Техническая термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Платунов Е. С., Самолетов В. А., Буравой С. Е., Прошкин С. С.|заглавие=Физика: словарь-справочник|ответственный=Под ред. Н. М. Кожевникова|издание=|место=СПб.|издательство=Издательство [[Санкт-Петербургский политехнический университет Петра Великого|политехнического университета]]|год=2014|страниц=797|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-7422-4217-8&lt;/nowiki&gt;|ref=''Платунов Е. С. и др.'', Физика: словарь-справочник}}
* {{Cite book/Russian|автор=Прибытков И. А.|заглавие=Теплофизика|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Изд. Дом [[МИСиС]]|год=2016|том=|страниц=87|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-87623-984-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Прибытков И. А.'', Теплофизика}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Путилов, Константин Анатольевич|Путилов К. А.]]|заглавие=Термодинамика|ответственный=Отв. ред. [[Карапетьянц, Михаил Христофорович|М. Х. Карапетьянц]]|издание=|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1971|том=|страниц=376|серия=|isbn=|ref=''Путилов К. А.'', Термодинамика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Радушкевич Л. В.|заглавие=Курс термодинамики|издание=|издательство=[[Просвещение (издательство)|Просвещение]]|год=1971|место=М.|страниц=288|isbn=|ref=''Радушкевич Л. В.'', Курс термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Рипс С. М.|заглавие=Основы термодинамики и теплотехники|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]]|год=1968|том=|страниц=344|серия=|isbn=|ref=''Рипс С. М.'', Основы термодинамики и теплотехники}}
* {{Cite book/Russian|автор=Рындин В. В.|заглавие=Первое начало термодинамики в его становлении и развитии|ответственный=|издание=|место=[[Павлодар]]|издательство=[[Павлодарский государственный университет|ПГУ им. С. Торайгырова]]|год=2004|том=|страниц=534|серия=|isbn=9965-672-27-1|ref=''Рындин В. В.'', Первое начало термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Самойлович А. Г.|заглавие=Термодинамика и статистическая физика|ответственный=|издание=2-е изд|место=М.|издательство=[[Физматлит|Гостехиздат]]|год=1955|том=|страниц=368|серия=|isbn=|ref=''Самойлович А. Г.'', Термодинамика и статистическая физика}}
* {{Cite book/Russian|автор=Сахин В. В.|заглавие=Термодинамика энергетических систем. Книга 1. Термодинамика гомогенных и гетерогенных систем|издание=2-е изд., испр. и доп|место=СПб.|издательство=Изд-во [[Балтийский государственный технический университет «Военмех»|Балт. гос. техн. ун-т.]]|год=2014|страниц=118|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-85546-787-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Сахин В. В.'', Термодинамика энергетических систем, кн. 1}}
* {{Cite book/Russian|автор=Сахин В. В.|заглавие=Термодинамика энергетических систем. Книга 2. Техническая термодинамика|издание=2-е изд., испр. и доп|место=СПб.|издательство=Изд-во [[Балтийский государственный технический университет «Военмех»|Балт. гос. техн. ун-т.]]|год=2014|страниц=118|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-85546-789-5&lt;/nowiki&gt;|ref=''Сахин В. В.'', Термодинамика энергетических систем, кн. 2}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Сивухин, Дмитрий Васильевич|Сивухин Д. В.]]|заглавие=Общий курс физики. Т. II. Термодинамика и молекулярная физика|издание=5-е изд., испр|издательство=Физматлит|год=2005|место=М.|страниц=544|isbn=&lt;nowiki&gt;5-9221-0601-5&lt;/nowiki&gt;|ref=''Сивухин Д. В.'', Общий курс физики, т. 2}}
* {{Cite book/Russian|автор=[[Сычёв, Вячеслав Владимирович|Сычёв В. В.]]|заглавие=Дифференциальные уравнения термодинамики|издание=3-е изд|место=М.|издательство=Издательский дом [[Московский энергетический институт|МЭИ]]|год=2010|том=|страниц=251|серия=|isbn=978-5-383-00584-2|ref=''Сычёв В. В.'', Дифференциальные уравнения термодинамики}}
* {{Cite book/Russian|автор=Хазен А. М.|заглавие=Разум природы и разум человека|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=РИО «Мособлполиграфиздата»; НТЦ «Университетский»|год=2000|том=|страниц=600|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-7953-0044-6&lt;/nowiki&gt;|ref=''Хазен А. М.'', Разум природы и разум человека}}
* {{Cite book/Russian|автор=Хмельницкий Р. А.|заглавие=Физическая и коллоидная химия|издание=|место=М.|издательство=АльянС|год=2009|том=|страниц=400|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-903034-77-2&lt;/nowiki&gt;|ref=''Хмельницкий Р. А.'', Физическая и коллоидная химия}}
* {{Cite book/Russian|автор=Черкинский Ю. С.|заглавие=Общая термодинамика|издание=2-е изд|место=М.|издательство=Полиэкс|год=1994|том=|страниц=504|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;5-03-002808-0&lt;/nowiki&gt;|ref=''Черкинский Ю. С.'', Общая термодинамика}}
[[Категория:Термодинамика]]</text>
      <sha1>d9bw9qvyugohn77y3bpy33rze10besl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653021</id>
      <parentid>653020</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Born Nomad</username>
        <id>47370</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Адабият */</comment>
      <origin>653021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11710" sha1="fs44741zmrarer9ocz97kgrnjeumzox" xml:space="preserve">'''Жылуулук энергиясы''' – жылуулук энергетикасында [[Энергия|энергияны]] өндүрүү жана аны пайдаланууну өзүнчө каралганда колдонулган термин. Ал өндүрүүчүдөн керектөөчүгө жылуулук алып жүрүүчү ([[суу]], суу буусу, суюк [[металл]] ж.б.) аркылуу, жылуулук алып жүрүүчүнүн муздашынын эсебинен берилүүчү энергияны билдирет. Орусия Федерациясынын № 10 Федералдык Мыйзамына ылайык [https://legalacts.ru/doc/federalnyi-zakon-ot-27072010-n-190-fz-o/ «Жылуулук менен камсыздоо жөнүндө»]  №190-ФЗ Федералдык мыйзамына ылайык, «жылуулук энергиясы — керектөө учурунда жылуулук алып жүрүүчүлөрдүн термодинамикалык параметрлери (температурасы, басымы) өзгөргөн энергетикалык ресурс».

[[Молекулалык физика|Молекулярдык физикада]] жылуулук энергиясы деп, ататта, чөйрөнүн бөлүкчөлөрүнүн жылуулук кыймылынын энергиясы түщүнүлөт, башкача айтканда, системанын ички энергиясынын бир бөлүгү болуп саналат.

[[Термодинамика|Термодинамикада]] ар кандай авторлор «жылуулук энергиясы» деген термин менен төмөнкүлөрдү түшүндүрүшү мүмкүн:

* [[Жылуулук|жылуулукту]] (жылуулуктун көлөмү);
* ''байланышкан Гельмгольц энергиясы;''
* системанын [[Ички энергия|ички энергиясын]] (В. И. Коновалов өзүнүн фундаменталдык окуу китебинде «жылуулук ички энергиясы», «ички жылуулук энергиясы», «жылуулук энергиясы» жана «ички энергия» терминдерин синонимдер катары колдонот).

Заманбап термодинамикалык &quot;ички энергия&quot; термини жылуулук техникасына байланышкан илимий-техникалык жана окуу адабияттарынан &quot;жылуулук энергиясы&quot; терминин толук сүрүп чыгара алган жок. &quot;Жылуулук энергиясы&quot; термини күнүмдүк турмушта кеңири колдонулуп, анын ичинде мамлекеттик жана жергиликтүү башкаруу органдарынын расмий документтеринде да кездешет.

Сандык жактан алганда, жылуулук энергетикасындагы жылуулук энергиясы — жылуулук алып жүрүүчү тарабынан керектөөчүгө берилүүчү жылуулук (жылуулуктун саны). Демек, жылуулук энергиясы энергиянын өзүнчө бир түрү болуп саналбайт: термодинамикалык чоңдуктардын классификациясына ылайык, жылуулук энергиясы термодинамикалык абалдын өзгөрмө чоңдуктарына эмес, жылуулук алмашуу процессинин функционалдарына кирет.

== «Жылуулук», «жылуулуктун саны» жана «жылуулук энергиясы» терминдери жөнүндө ==
Термодинамиканын көптөгөн түшүнүктөрү термодинамиканын молекулярдык-кинетикалык негиздери такталгандан кийин илимден четтетилген эскирген жылуулук заты теориясы менен байланыштуу пайда болгон. Ошондон бери бул түшүнүктөр жана аларга тиешелүү терминдер илимий жана күнүмдүк тилде да колдонулуп келет. &quot;Жылуулук-&quot; сөзү жылуулук агымы, жылуулук сыйымдуулугу, фазалык өткөөл жылуулугу, химиялык реакциянын жылуулугу, жылуулук өткөрүмдүүлүгү сыяктуу калыптанып калган илимий түшүнүктөрдүн курамында колдонулат. Бул терминдер жылуулук заты теориясынын түшүнүктөрүнө тиешеси жок, так аныктама берилген шартта колдонулушу мүмкүн. Илимдин өнүгүшү менен азыркы орус тилинин нормаларына ылайык, &quot;энергиянын саны&quot; жана &quot;жумуштун саны&quot; терминдердин ордуна &quot;энергия&quot; жана &quot;жумуш&quot; деген терминдер колдонула баштаган. Ал эми тилдик нормаларга толук дал келбеген &quot;жылуулуктун саны&quot; термини бүгүнкү күнгө чейин термодинамикада &quot;жылуулук&quot; физикалык көлөмүнүн синоними катары колдонулат. Бул жерде сөз энергияны берүү ыкмасы катары жылуулук жөнүндө болуп жатпаганын баса белгилөө үчүн ушундай колдонулат.

Бүгүнкү күнгө чейин илимий-техникалык жана окуу адабияттарында, биринчи кезекте жылуулук техникасы боюнча эмгектерде, жылуулу заты теориясынан калган &quot;жылуулук энергиясы&quot; түшүнүгү жана ага тиешелүү термин колдонулуп келет; айрым учурларда бул термин техникалык жаргонгго киргизилет. Айрым авторлор ар кандай себептерден улам &quot;жылуулук энергиясын&quot; илимдин түшүнүктүк аппаратында  колдонууга каршы чыгышат.

&quot;Жылуулук энергиясы&quot; терминине карата эң негизги сын — анын көп маанилүүлүгү. Адабиятта кездешкен &quot;жылуулук энергиясы&quot; түшүнүгүнүн жана аны билдирген терминдин так физикалык мааниси жок деген пикир кездешет. Бирок бул пикирди өтө эле кескин деп айтууга болот. Себеби бул түшүнүк ''конвенциялык'' (шарттуу, келишимдик) түшүнүк болуп саналат, башкача айтканда, &quot;жылуулук энергиясы&quot; терминин колдонгон адамдардын ортосундагы макулдашуунун натыйжасында мазмуну аныкталган жана бирдей түшүндүрүлүүчү түшүнүктү билдирет. Конвенциялык термин менен белгиленген түшүнүккө коюлуучу жалгыз милдеттүү талап — анын ички карама-каршылыксыз болушу. Аныктамасы боюнча, эч кандай конвенциялык термин туура эмес боло албайт: формалдуу көз караштан алганда, конвенциялык термин ага кандай гана мазмун берилбесин, ал тургай эң абсурд мааниде колдонулса да, туура бойдон калат. Терминге берилген мазмун жалпы кабыл алынган же сейрек кездешүүчү, заманбап же эскирген, жалпы илимий же белгилүү бир колдонуу тармагына тиешелүү болушу мүмкүн, бирок ал туура эмес деп эсептелбейт. Тилекке каршы, 2020-жылга карата &quot;жылуулук энергиясы&quot; термининин жалпы кабыл алынган бирдиктүү түшүндүрмөсү жок.

== Адабият ==

* Айзенцон А. Е. ''Физика. Учебник и практикум для СПО''. — М.: Юрайт, 2018. — 335 с. — (Профессиональное образование). — ISBN 978-5-534-00795-4.
* {{Cite book/Russian|автор=Акынбеков Е. К.|заглавие=Основы термодинамики и теплотехники|ответственный=|издание=|место=Алматы|издательство=Эверо|год=2016|том=|страниц=321|серия=|isbn=&lt;nowiki&gt;978-601-310-301-3&lt;/nowiki&gt;|ref=''Акынбеков Е. К.'', Основы термодинамики и теплотехники}}
* Александров Н. Е., Богданов А. И., Костин К. И. и др. ''Основы теории тепловых процессов и машин. Часть I''. Под ред. Н. И. Прокопенко. — 5-е изд. (электронное). — М.: Бином. Лаборатория знаний, 2015. — 561 с. — ISBN 978-5-9963-2612-9.
* Александашина И. Ю., Галактионов К. В., Дмитриев И. С. и др. ''Естествознание: 10 класс: учебник для общеобразовательных учреждений: базовый уровень''. Под ред. И. Ю. Алексашиной. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 2008. — 270 с. — (Лабиринт: Академический школьный учебник). — ISBN 978-5-09-018918-7.
* Алешкевич В. А. ''Молекулярная физика''. — М.: Физматлит, 2016. — 308 с. — (Университетский курс общей физики). — ISBN 978-5-9221-1696-1.
* {{Cite book/Russian|автор=Апальков А. Ф.|заглавие=Теплотехника|ответственный=|издание=|место=[[Ростов-на-Дону]]|издательство=Феникс|год=2008|том=|страниц=188|серия=Высшее образование|isbn=&lt;nowiki&gt;978-5-222-13972-1&lt;/nowiki&gt;|ref=''Апальков А. Ф.'', Теплотехника}}
* {{Cite book/Russian|автор=Базаров И. П.|заглавие=Термодинамика|издание=5-е изд|место=СПб.—М.—Краснодар|издательство=Лань|год=2010|том=|страниц=384|серия=Учебники для вузов. Специальная литература|isbn=978-5-8114-1003-3|ref=''Базаров И. П.'', Термодинамика}}
* Баскаков А. П., Берг Б. В., Витт О. К. и др. ''Теплотехника''. — 2-е изд., перераб. — М.: Энергоатомиздат, 1991. — 224 с. — ISBN 5-283-00121-0.</text>
      <sha1>fs44741zmrarer9ocz97kgrnjeumzox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Lucasthepogikid</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154171</id>
    <revision>
      <id>653022</id>
      <timestamp>2026-09-23T07:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="05aggb7yhtvkbe9w3c5s9lwzyuyp1u4" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:12, 23 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>05aggb7yhtvkbe9w3c5s9lwzyuyp1u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:TotalCoolDay</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154172</id>
    <revision>
      <id>653023</id>
      <timestamp>2026-09-23T07:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="05aggb7yhtvkbe9w3c5s9lwzyuyp1u4" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:12, 23 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>05aggb7yhtvkbe9w3c5s9lwzyuyp1u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кошой бий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154173</id>
    <revision>
      <id>653025</id>
      <timestamp>2026-09-23T07:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.djan</username>
        <id>7969</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак</comment>
      <origin>653025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7423" sha1="8vv1qtcrxkllddqw122ns05y8f2l2he" xml:space="preserve">'''Кошой манап Талкан уулу''' ('''Кошой бий''' деген ат менен да белгилүү) (1670 — 1755) — тарыхый инсан, солто уруусунун бийи, XVIII кылымдын биринчи жарымында Кыргызстандын түндүгүн Жуңгар хандыгынын үстөмдүгүнөн бошотуу үчүн кыргыздардын боштондук күрөшүн жетектегендердин бири. Тарыхый санжыраларда ал лидерлик сапаттары жана качкан-бозгон элге кам көргөндүгү үчүн «манап» наамын алган биринчи жетекчи катары эскерилет.
=== Ата-теги жана жаш кези === 
Кошой кыргыздардын оң канатына кирген солто уруусунун аксөөк тукумунан чыккан.   Анын атасы Талкан бий болгон, ал урууну башкаруу бийлигин өз атасы Чаа бийден мурастап, XVIII кылымдын биринчи чейрегинде солто уруусун жетектеп турган.   Талкан бийдин эки аялынан жалпы алты уулу болгон. Кошой экинчи аялынан төрөлгөн, анын бир туугандары Коңурбай, Бакы жана Багышан болгон.   1720-жылдары Жуңгар хандыгынын аскерлеринин чабуулунан улам кыргыздар түштүккө качууга аргасыз болушкан. Талкан бий баштаган солто уруусу Фергана өрөөнүнө, Намангандын айланасына көчүп барган.   Кошой жаш кезинен эле атасына урууну башкарууга жардам берип, бий болгонго чейин эле эл арасында баатыр катары таанылган. 
=== Саясий жана согуштук ишмердүүлүгү === 
Болжол менен 1729-жылы атасы каза болгондон кийин, Кошой бий солто уруусун жетектеп, аларды Кетмен-Төбө өрөөнүнө көчүрүп келген.   Кетмен-Төбөдө ал жуңгарлардын баскынынан кийин бытыранды болуп калган башка кыргыз урууларын да өзүнүн айланасына бириктире баштаган.   Кошой борбору Коңур-Өгүз деген жерде жайгашкан көз карандысыз феодалдык ээликти (Кетмен-Төбө манаптыгын) негиздеген.   Дал ушул мезгилде Кошойго карата «манап» титулу колдонула баштаган, бул качкан-бозгондордун башын кошуп, элдин тиричилигин оңдогон жоомарт жана камкор адамды түшүндүргөн.   1730–1750-жылдары Кошой манап Маматкул бий менен биргеликте кыргыздардын жуңгарларга каршы боштондук согушун жетектеген.   Кошой манап чалгынчыларды уюштуруп, Талас жана Чүй өрөөндөрүндөгү жуңгарлардын төрт негизги аскер лагеринин жайгашкан жерин алдын ала тактап алган.   1742–1743-жылдары Кошой жана башка бийлер жетектеген кыргыз аскерлери ийгиликтүү жортуул жасап, калмактарды Талас өрөөнүнөн Чүйгө сүрүп чыгарышкан.   Анын негизги аскердик жардамчылары жана колбашчылары Солтоной, Нышаа, Дөрбөбаш, Койкоң-Назар жана башка баатырлар болгон.   Анын жетекчилиги астында кыргыздар Чүй жана Ысык-Көл өрөөндөрү үчүн узакка созулган күрөш жүргүзүп, бул күрөш 1750-жылдардын ортосунда кыргыздардын жеңиши менен аяктаган. 
=== Үй-бүлөсү жана урпактары ===
Санжыралык маалыматтарга караганда, Кошой бийдин төрт аялы жана сегиз уулу болгон:   Биринчи аялынан (кыз кезинде алган байбичесинен) Баймырза жана Мамбет деген уулдары төрөлгөн.   Экинчи аялы анын каза болуп калган агасы Байболоттун жесири болгон. Андан Жамансарт жана Момокон аттуу уулдары төрөлгөн.   Үчүнчү аялы Сыяданы ага Таластан чыккан кушчу жана саруу урууларынын чатагын чечүүгө катышкандыгы үчүн тартуу катары беришкен. Андан Куртка, Теңиз жана Зарыл (айрым маалыматтарда бакма бала) деген уулдары болгон.   Төртүнчү аялы бугу уруусунан чыккан Сайра аттуу кыз болгон, ага Кошой 80 жашында үйлөнгөн. Андан Кочкорбай аттуу уулу төрөлгөн. 
=== Өлүмү жана тарыхый мурасы ===
Кошой манап 1755-жылы кышында 85 жашында Коңур-Өгүздөгү Коштуулук (Кетмен-Төбө өрөөнү) деген жерде дүйнөдөн кайткан.   Санжыра боюнча, анын мүрзөсү Коңур-Өгүздө жайгашкан жана ал жерде чынар дарагы өсүп чыккан.   Өлөрүнөн мурун жайында ал элчиси Нышаа баатыр аркылуу Чүй өрөөнүнө көчүү үчүн кыргыз урууларынын ортосунда кайсы жерлерге жайгашуу керектигин белгилеген жарлыгын айттырууга жетишкен.   1756-жылы, анын өлүмүнөн кийинки жылы эле, кыргыздар массалык түрдө өздөрүнүн ата-конушу болгон Чүй өрөөнүнө көчүп келишкен.

== Адабият ==
* Молдожунусов К., Уметалиев А. Кошой манап Талкан уулу XVIII кылымдын 30-50-жылдарында Кыргызстандын түндүгүн жуңгарлардан бошотуу согушун жетектеген инсан // [https://ilim.uia.gov.kg/index.php/main/ru/issue/view/63 КР УИА Кабарлары, 2026], №2. 71-82-беттер.


[[Категория:XVIII кылым]]
[[Категория:Борбордук Азия]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>8vv1qtcrxkllddqw122ns05y8f2l2he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-50810-98</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154174</id>
    <revision>
      <id>653026</id>
      <timestamp>2026-09-23T08:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="czkew3tv5v0l1eumofq28pfhkawcyn7" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 08:12, 23 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>czkew3tv5v0l1eumofq28pfhkawcyn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Asterix789</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154175</id>
    <revision>
      <id>653034</id>
      <timestamp>2026-09-23T10:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="sg3jhye3oaigmbiic5xsuooxukb66l9" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:13, 23 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sg3jhye3oaigmbiic5xsuooxukb66l9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>