Кушчу (уруу)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Кушчу (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5912</id>
    <revision>
      <id>653312</id>
      <parentid>653224</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6705" sha1="npdx9v5anp8y8zx11xyu11m1e0760xj" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кушчу
|Кошумча аталыштары                         = Кутчу
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Кутчу же Кушчу уруусу''' – кыргыздардын сол канат тобуна кирген чоң уруулардын бири. Өз алдынча уруу катары алгач 16-к-дагы «Мажму ат-Таварих», «Тазкира-и-ходжаган» тарыхый чыг-нда эскерилет. Ал эми «[[Тарих-и Рашиди|Тарихи-и Рашиди]]» б-ча К. уруусунан чыккан эмирлердин түпкү атасы бир мергенчи болуп, ал Моголстандын ханы (1380—1399) Кызыр Кожону такай коштоп жүргөн ж-а бул уруунун экинчи аты «күкөлдөш» («кукалдаш») болгон. В. Радлов болсо кыргыздын К. (кучу) уруусу Тянь-Шан ж-а Енисей кыргыздарынын этностук байланышын аныктайт деген пикирин айткан. Кээ бир көз караштар б-ча кытай хроникаларында кезиккен нушибилердин бир уруусу «гэшуну» К. деп эсептешет. Бирок азыркы К. уруусу м-н байыркы түрк урууларын түз байланышы бар экени так аныктала элек. Башка бир пикирлер б-ча адегенде түрктөрдүн аскер наамы (кош беги) же хандын кызматчылары (кушчу – куш сала турган адам) болгон. Кытай маалыматтарында (мис., Пиндин Чжуньгээр фанлюэ, Сиюй чжи) К-лардын 17–18-к-да Чыгыш Түркстандын саясий турмушуна жигердүү катышканы айтылат. Генеол. уламыштар б-ча К. уруусу жоош ж-а меңдуулат деген эки бөлүкчөдөн туруп, жоош негизги үч уруу – касымсейит, төрөсейит, тынымсейит; меңдуулат таз кушчу, кара кушчу, көк кушчу, кагасты, чилжубут, шараноот, сакалды ж. б. урууларга бөлүнүшөт. К. урууларынын негизги бөлүгү Ысык-Көл жана Нарын тоолордун аркы тарабы КЭРдин Ак-Чий, Карабулак р-ндорунда ж-а Ысык-Көл (Ак-Суу, Түп, Жети-Өгүз, Тоң, Ысык-Көл ж. б.), Нарын (Кочкор, Жумгал, Нарын, Ат-Башы ж. б.), Чүй (Панфилов, Жайыл, Москва, Кемин ж. б.) обл-тарында жашайт. Мындан тышкары Талас р-н өйдө баш жагында турушат.
 
Сүрөттө Шараноот уруусунан чыккан Акчал Атагулов. Анын ою боюнча Кубат бий Шараноот уруусунан болот экен. Анын уруулашы Сасыкбай тарабынан Таластын Шаранооттор жашаган Кара-Ой айылына Кубат бий биздин чоң атабыз деп, Кубат бийге татыксыз эстеликти орнотушту. Илимпоздордун изилдөөлөрү төмөнкүдөй айтат. Өзүңүздөр окуп чыгып, иштин чоо-жайы кандай болуп жатканын түшүнөсүздөр.

== Уруктар ==
'''[[Жоош, урук|Жоош]]''': [[Чылпак, урук|Чылпак]], [[Сабатар, урук|Сабатар]], [[Кыржы, урук|Кыржы]], [[Кара-Кужур, урук|Кара-Кужур]], [[Асан, урук|Аман]], [[Боочу, урук|Боочу]], [[Каймазар, урук|Каймазар]], [[Чүрпө, урук|Чүрпө]], [[Майтык, урук|Майтык]], [[Накай, урук|Накай]], [[Кангелди, урук|Кангелди]], [[Тилеке, урук|Тилеке]], [[Аксак бөрү, урук|Аксак Бөрү]], [[Сокур Бөрү, урук|Сокур Бөрү]], [[Бүргө, урук|Бүргө]], [[Элчибек, урук|Элчибек]],[[Жаман Кыз, урук|Жаман Кыз]],[[Ак Бото, урук|Ак Бото]],[[Сулпиян, урук|сулпиян]], [[Касымсеит]],[[Төрөсейит]],[[Тынымсейит]]

[[Мең Дуулат, урук|'''Мең Дуулат''']]: [[Таш, урук|Таш]], [[Кара, урук|Кара кушчу]], [[Көк, урук|Көк]], [[Сакалды, урук|Сакалды]], [[Чалике, урук|Чалике]], [[Чейне, урук|Чейне]], [[Кагасты, урук|Кагасты]], [[Чилжубут, урук|Чилжубут]], [[Күнчей, урук|Күнчей]], [[Шара Ноот, урук|Шара]]
[[Кушчу, урук|Олжоной]]

 Ноот]].&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://sanjyra.ru/sanjyra32.html#glava48&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Колдонулган адабияттар ==

* [[Олжобай Каратаев|О.Каратаев]], [[С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4</text>
      <sha1>npdx9v5anp8y8zx11xyu11m1e0760xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653320</id>
      <parentid>653312</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51517-21</username>
        <id>49094</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>653320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6675" sha1="nsoox0fe4t3i1auppo2rajblkkwlj2l" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кушчу
|Кошумча аталыштары                         = Кутчу
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Кутчу же Кушчу уруусу''' – кыргыздардын сол канат тобуна кирген чоң уруулардын бири. Өз алдынча уруу катары алгач 16-к-дагы «Мажму ат-Таварих», «Тазкира-и-ходжаган» тарыхый чыг-нда эскерилет. Ал эми «[[Тарих-и Рашиди|Тарихи-и Рашиди]]» б-ча К. уруусунан чыккан эмирлердин түпкү атасы бир мергенчи болуп, ал Моголстандын ханы (1380—1399) Кызыр Кожону такай коштоп жүргөн ж-а бул уруунун экинчи аты «күкөлдөш» («кукалдаш») болгон. В. Радлов болсо кыргыздын К. (кучу) уруусу Тянь-Шан ж-а Енисей кыргыздарынын этностук байланышын аныктайт деген пикирин айткан. Кээ бир көз караштар б-ча кытай хроникаларында кезиккен нушибилердин бир уруусу «гэшуну» К. деп эсептешет. Бирок азыркы К. уруусу м-н байыркы түрк урууларын түз байланышы бар экени так аныктала элек. Башка бир пикирлер б-ча адегенде түрктөрдүн аскер наамы (кош беги) же хандын кызматчылары (кушчу – куш сала турган адам) болгон. Кытай маалыматтарында (мис., Пиндин Чжуньгээр фанлюэ, Сиюй чжи) К-лардын 17–18-к-да Чыгыш Түркстандын саясий турмушуна жигердүү катышканы айтылат. Генеол. уламыштар б-ча К. уруусу жоош ж-а меңдуулат деген эки бөлүкчөдөн туруп, жоош негизги үч уруу – касымсейит, төрөсейит, тынымсейит; меңдуулат таз кушчу, кара кушчу, көк кушчу, кагасты, чилжубут, шараноот, сакалды ж. б. урууларга бөлүнүшөт. К. урууларынын негизги бөлүгү Ысык-Көл жана Нарын тоолордун аркы тарабы КЭРдин Ак-Чий р-нда ж-а Ысык-Көл (Ак-Суу, Түп, Жети-Өгүз, Тоң, Ысык-Көл ж. б.), Нарын (Кочкор, Жумгал, Нарын, Ат-Башы ж. б.), Чүй (Панфилов, Жайыл, Москва, Кемин ж. б.) обл-тарында жашайт. Мындан тышкары Талас р-н өйдө баш жагында турушат.
 
Сүрөттө Шараноот уруусунан чыккан Акчал Атагулов. Анын ою боюнча Кубат бий Шараноот уруусунан болот экен. Анын уруулашы Сасыкбай тарабынан Таластын Шаранооттор жашаган Кара-Ой айылына Кубат бий биздин чоң атабыз деп, Кубат бийге татыксыз эстеликти орнотушту. Илимпоздордун изилдөөлөрү төмөнкүдөй айтат. Өзүңүздөр окуп чыгып, иштин чоо-жайы кандай болуп жатканын түшүнөсүздөр.

== Уруктар ==
'''[[Жоош, урук|Жоош]]''': [[Чылпак, урук|Чылпак]], [[Сабатар, урук|Сабатар]], [[Кыржы, урук|Кыржы]], [[Кара-Кужур, урук|Кара-Кужур]], [[Асан, урук|Аман]], [[Боочу, урук|Боочу]], [[Каймазар, урук|Каймазар]], [[Чүрпө, урук|Чүрпө]], [[Майтык, урук|Майтык]], [[Накай, урук|Накай]], [[Кангелди, урук|Кангелди]], [[Тилеке, урук|Тилеке]], [[Аксак бөрү, урук|Аксак Бөрү]], [[Сокур Бөрү, урук|Сокур Бөрү]], [[Бүргө, урук|Бүргө]], [[Элчибек, урук|Элчибек]],[[Жаман Кыз, урук|Жаман Кыз]],[[Ак Бото, урук|Ак Бото]],[[Сулпиян, урук|сулпиян]], [[Касымсеит]],[[Төрөсейит]],[[Тынымсейит]]

[[Мең Дуулат, урук|'''Мең Дуулат''']]: [[Таш, урук|Таш]], [[Кара, урук|Кара кушчу]], [[Көк, урук|Көк]], [[Сакалды, урук|Сакалды]], [[Чалике, урук|Чалике]], [[Чейне, урук|Чейне]], [[Кагасты, урук|Кагасты]], [[Чилжубут, урук|Чилжубут]], [[Күнчей, урук|Күнчей]], [[Шара Ноот, урук|Шара]]
[[Кушчу, урук|Олжоной]]

 Ноот]].&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://sanjyra.ru/sanjyra32.html#glava48&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Колдонулган адабияттар ==

* [[Олжобай Каратаев|О.Каратаев]], [[С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4</text>
      <sha1>nsoox0fe4t3i1auppo2rajblkkwlj2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653321</id>
      <parentid>653320</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51517-21</username>
        <id>49094</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>653321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="25t0l3zqle2qj6jw44j0k37kygiy3xo" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кушчу
|Кошумча аталыштары                         = Кутчу
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Кутчу же Кушчу уруусу''' – кыргыздардын сол канат тобуна кирген чоң уруулардын бири. Өз алдынча уруу катары алгач 16-к-дагы «Мажму ат-Таварих», «Тазкира-и-ходжаган» тарыхый чыг-нда эскерилет. Ал эми «[[Тарих-и Рашиди|Тарихи-и Рашиди]]» б-ча К. уруусунан чыккан эмирлердин түпкү атасы бир мергенчи болуп, ал Моголстандын ханы (1380—1399) Кызыр Кожону такай коштоп жүргөн ж-а бул уруунун экинчи аты «күкөлдөш» («кукалдаш») болгон. В. Радлов болсо кыргыздын К. (кучу) уруусу Тянь-Шан ж-а Енисей кыргыздарынын этностук байланышын аныктайт деген пикирин айткан. Кээ бир көз караштар б-ча кытай хроникаларында кезиккен нушибилердин бир уруусу «гэшуну» К. деп эсептешет. Бирок азыркы К. уруусу м-н байыркы түрк урууларын түз байланышы бар экени так аныктала элек. Башка бир пикирлер б-ча адегенде түрктөрдүн аскер наамы (кош беги) же хандын кызматчылары (кушчу – куш сала турган адам) болгон. Кытай маалыматтарында (мис., Пиндин Чжуньгээр фанлюэ, Сиюй чжи) К-лардын 17–18-к-да Чыгыш Түркстандын саясий турмушуна жигердүү катышканы айтылат. Генеол. уламыштар б-ча К. уруусу жоош ж-а меңдуулат деген эки бөлүкчөдөн туруп, жоош негизги үч уруу – касымсейит, төрөсейит, тынымсейит; меңдуулат таз кушчу, кара кушчу, көк кушчу, кагасты, чилжубут, шараноот, сакалды ж. б. урууларга бөлүнүшөт. К. урууларынын негизги бөлүгү Ысык-Көл жана Нарын тоолордун аркы тарабы КЭР Кызыл-Суу Кыргыз аптоном облусу Ак-Чий ооданы ж-а Ысык-Көл (Ак-Суу, Түп, Жети-Өгүз, Тоң, Ысык-Көл ж. б.), Нарын (Кочкор, Жумгал, Нарын, Ат-Башы ж. б.), Чүй (Панфилов, Жайыл, Москва, Кемин ж. б.) обл-тарында жашайт. Мындан тышкары Талас р-н өйдө баш жагында турушат.
 
Сүрөттө Шараноот уруусунан чыккан Акчал Атагулов. Анын ою боюнча Кубат бий Шараноот уруусунан болот экен. Анын уруулашы Сасыкбай тарабынан Таластын Шаранооттор жашаган Кара-Ой айылына Кубат бий биздин чоң атабыз деп, Кубат бийге татыксыз эстеликти орнотушту. Илимпоздордун изилдөөлөрү төмөнкүдөй айтат. Өзүңүздөр окуп чыгып, иштин чоо-жайы кандай болуп жатканын түшүнөсүздөр.

== Уруктар ==
'''[[Жоош, урук|Жоош]]''': [[Чылпак, урук|Чылпак]], [[Сабатар, урук|Сабатар]], [[Кыржы, урук|Кыржы]], [[Кара-Кужур, урук|Кара-Кужур]], [[Асан, урук|Аман]], [[Боочу, урук|Боочу]], [[Каймазар, урук|Каймазар]], [[Чүрпө, урук|Чүрпө]], [[Майтык, урук|Майтык]], [[Накай, урук|Накай]], [[Кангелди, урук|Кангелди]], [[Тилеке, урук|Тилеке]], [[Аксак бөрү, урук|Аксак Бөрү]], [[Сокур Бөрү, урук|Сокур Бөрү]], [[Бүргө, урук|Бүргө]], [[Элчибек, урук|Элчибек]],[[Жаман Кыз, урук|Жаман Кыз]],[[Ак Бото, урук|Ак Бото]],[[Сулпиян, урук|сулпиян]], [[Касымсеит]],[[Төрөсейит]],[[Тынымсейит]]

[[Мең Дуулат, урук|'''Мең Дуулат''']]: [[Таш, урук|Таш]], [[Кара, урук|Кара кушчу]], [[Көк, урук|Көк]], [[Сакалды, урук|Сакалды]], [[Чалике, урук|Чалике]], [[Чейне, урук|Чейне]], [[Кагасты, урук|Кагасты]], [[Чилжубут, урук|Чилжубут]], [[Күнчей, урук|Күнчей]], [[Шара Ноот, урук|Шара]]
[[Кушчу, урук|Олжоной]]

 Ноот]].&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://sanjyra.ru/sanjyra32.html#glava48&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Колдонулган адабияттар ==

* [[Олжобай Каратаев|О.Каратаев]], [[С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4</text>
      <sha1>25t0l3zqle2qj6jw44j0k37kygiy3xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653322</id>
      <parentid>653321</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51517-21</username>
        <id>49094</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>653322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6715" sha1="c89uubul1ofluovq3mntunv38s3snva" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кушчу
|Кошумча аталыштары                         = Кутчу
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Кутчу уруусу''' – кыргыздардын сол канат тобуна кирген чоң уруулардын бири. Өз алдынча уруу катары алгач 16-к-дагы «Мажму ат-Таварих», «Тазкира-и-ходжаган» тарыхый чыг-нда эскерилет. Ал эми «[[Тарих-и Рашиди|Тарихи-и Рашиди]]» б-ча К. уруусунан чыккан эмирлердин түпкү атасы бир мергенчи болуп, ал Моголстандын ханы (1380—1399) Кызыр Кожону такай коштоп жүргөн ж-а бул уруунун экинчи аты «күкөлдөш» («кукалдаш») болгон. В. Радлов болсо кыргыздын К. (кучу) уруусу Тянь-Шан ж-а Енисей кыргыздарынын этностук байланышын аныктайт деген пикирин айткан. Кээ бир көз караштар б-ча кытай хроникаларында кезиккен нушибилердин бир уруусу «гэшуну» К. деп эсептешет. Бирок азыркы К. уруусу м-н байыркы түрк урууларын түз байланышы бар экени так аныктала элек. Башка бир пикирлер б-ча адегенде түрктөрдүн аскер наамы (кош беги) же хандын кызматчылары (кушчу – куш сала турган адам) болгон. Кытай маалыматтарында (мис., Пиндин Чжуньгээр фанлюэ, Сиюй чжи) К-лардын 17–18-к-да Чыгыш Түркстандын саясий турмушуна жигердүү катышканы айтылат. Генеол. уламыштар б-ча К. уруусу жоош ж-а меңдуулат деген эки бөлүкчөдөн туруп, жоош негизги үч уруу – касымсейит, төрөсейит, тынымсейит; меңдуулат таз кушчу, кара кушчу, көк кушчу, кагасты, чилжубут, шараноот, сакалды ж. б. урууларга бөлүнүшөт. К. урууларынын негизги бөлүгү Ысык-Көл жана Нарын тоолордун аркы тарабы КЭР Кызыл-Суу Кыргыз аптоном облусу Ак-Чий ооданы ж-а Ысык-Көл (Ак-Суу, Түп, Жети-Өгүз, Тоң, Ысык-Көл ж. б.), Нарын (Кочкор, Жумгал, Нарын, Ат-Башы ж. б.), Чүй (Панфилов, Жайыл, Москва, Кемин ж. б.) обл-тарында жашайт. Мындан тышкары Талас р-н өйдө баш жагында турушат.
 
Сүрөттө Шараноот уруусунан чыккан Акчал Атагулов. Анын ою боюнча Кубат бий Шараноот уруусунан болот экен. Анын уруулашы Сасыкбай тарабынан Таластын Шаранооттор жашаган Кара-Ой айылына Кубат бий биздин чоң атабыз деп, Кубат бийге татыксыз эстеликти орнотушту. Илимпоздордун изилдөөлөрү төмөнкүдөй айтат. Өзүңүздөр окуп чыгып, иштин чоо-жайы кандай болуп жатканын түшүнөсүздөр.

== Уруктар ==
'''[[Жоош, урук|Жоош]]''': [[Чылпак, урук|Чылпак]], [[Сабатар, урук|Сабатар]], [[Кыржы, урук|Кыржы]], [[Кара-Кужур, урук|Кара-Кужур]], [[Асан, урук|Аман]], [[Боочу, урук|Боочу]], [[Каймазар, урук|Каймазар]], [[Чүрпө, урук|Чүрпө]], [[Майтык, урук|Майтык]], [[Накай, урук|Накай]], [[Кангелди, урук|Кангелди]], [[Тилеке, урук|Тилеке]], [[Аксак бөрү, урук|Аксак Бөрү]], [[Сокур Бөрү, урук|Сокур Бөрү]], [[Бүргө, урук|Бүргө]], [[Элчибек, урук|Элчибек]],[[Жаман Кыз, урук|Жаман Кыз]],[[Ак Бото, урук|Ак Бото]],[[Сулпиян, урук|сулпиян]], [[Касымсеит]],[[Төрөсейит]],[[Тынымсейит]]

[[Мең Дуулат, урук|'''Мең Дуулат''']]: [[Таш, урук|Таш]], [[Кара, урук|Кара кушчу]], [[Көк, урук|Көк]], [[Сакалды, урук|Сакалды]], [[Чалике, урук|Чалике]], [[Чейне, урук|Чейне]], [[Кагасты, урук|Кагасты]], [[Чилжубут, урук|Чилжубут]], [[Күнчей, урук|Күнчей]], [[Шара Ноот, урук|Шара]]
[[Кушчу, урук|Олжоной]]

 Ноот]].&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://sanjyra.ru/sanjyra32.html#glava48&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Колдонулган адабияттар ==

* [[Олжобай Каратаев|О.Каратаев]], [[С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4</text>
      <sha1>c89uubul1ofluovq3mntunv38s3snva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нойгут (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6101</id>
    <revision>
      <id>653294</id>
      <parentid>456837</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11626" sha1="fi3v004p2iod1vddgruir142ztlpr2q" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Нойгут
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Нойгут''' (𐰣𐰆𐰖𐰍𐰆𐱄) — кыргыздын түпкү урууларынын бири. Нойгут уруусу жөнүндө &quot;Манас&quot; эпосунда айтылат. Манастын атасы Жакып менен Алтайга айдалып барган кыргыздардын бири Акбалта деп айтылат. 
{{Уруу
|аты = 
|Байыркы аталышы = 𐰣𐰆𐰖𐰍𐰆𐱄
|Сүрөт = 
|Уруунун саны = 40.000 (2023)&lt;br&gt;4.225 (1911)
|Жайгашуусу =
'''{{KGZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Баткен облусу]] 
|Урааны = 
|Канат = [[Ичкилик]]
|Башка элдерде = 
|Мөөрү = 
|Уруктары = '''Моканай, Чынатар, Сөөкмурун,  Карамоюн, Таздар – Жабай, Жайылчы, Чалтак, Газды, Карасаадак. Мамаштукум, Акназар, Чардалай. Сакы – Хожояр, Досой, Байбол, Кулбол, Ботаяр, Атаяр'''
|Дини = [[Ислам]]
}}
[[Акбалта]] нойгут уруусунун башчысы. С. Каралаевдин вариантында Акбалта акыл чыгарып кыргыздар буудай айдап байышкандыгы жөнүндө айтылат. Акбалтанын уулу [[Чубак]] Манастын эң жакын чоролорунун бири. Баатырдыгы жагынан ал Манастан кийин [[Алмамбет]], Сыргак менен бир катарда турат. Бул Алтайдагы нойгуттар.
Ошол эле учурда нойгут уруусунун дагы бир бөлүгү айтылат. Бул [[Кыз Сайкал|Кыз Сайкалдын]] атасы Карача хан баштык кылган Лобнор боюндагы нойгуттар. Эпосто (С. Каралаев) Манас Аккуланы Карача хандан буудайга сатып алат.
Кийин эр сайышта Кыз Сайкал Манасты сайып алып, аттан ала турган болгондо Чубак барып ажыратып калат (С. Орозбаковдун варианты). Семетейдин Тайбуурулун дагы Манаска Кыз Сайкал тартуулайт. Кийин Манас хан көтөрүлүп Таласка көчүп келип конгондон кийин Чубакты Манас менен калтырып Акбалта элинин бир бөлүгү менен кайра Алтайга көчүп кетет.

Ушуну менен нойгут уруусу кыргыздын ичинде эмес, тыш жагында өз алдынча ордо куруп жашап жүрүшкөн байыркы кыргыз уруулары экендигин 20 кылымдагы манасчылар белгилешет. Мындай көз караш [[Жаңыл Мырза|Жаңыл Мырзанын]] окуясынан кийин калыптанышы мүмкүн. 17 кылымда оорун алган тарыхый окуя кыргыз санжырасында Үсөйүң ажынын, Б. Солтоноевдин ж.б. эмгектеринде чагылдырылган. Үсөйүн ажы нойгуттар жөнүндө мындай маалыматтарды берет:&lt;br /&gt;
&quot;XVI—ХVII кылымдарда Ак-Суу дарыясынын бойлорунда кыргыздын нойгут уруусу жашагандыгы кытай тарыхтарында ачык баяндалат. Биздин атактуу санжырачыларыбыздын айтуусунча, божомол менен 250 жылдар мурун Какшаал дарыясы менен Кумарык дарыясынын кошулушундагы Арал деген жерди нойгуттар борбор кылып турушкан. Бул жерлер мал өстүрүүгө өтө ыңгайлуу болгон. Аңчылык кылышка да эптүү болгон. Алар жай күнү Сапарбайды жайлайт экен. Булар мал өстүрүүгө, айрыкча жылкы өстүрүүгө көңүл бөлөт экен. Азыр дагы ошол жылкылардын уругунун саркындысынан калган Арал жылкысынын даңкы бар.&quot; Үсөйүн ажы Жаңыл Мырза колго түшүп кеткенден кийин, анын эли кун куугандардан коркуп Лобнорго көчүп кеткендигин белгилейт.
Нойгут уруусу азыр негизинен Баткен аймагында жайгашышкан. Аларды Жаңыл Мырзанын окуясынан кийин качкан нойгут уруусунун тукумдары деген маалыматтар бар.  

Нойгут уруусу. «Нойгут кыргыз элинин түпкүлүктүү урууларынын бири» (үсөн Ажы). «Манаста» Чубак, атасы Ак Балта (Манастын таякеси) Чыйырдынын агасы. Байыркы кырк уруунун бири. Кытай тарыхында нойгуттар Чыгыш Түркстандагы Ак Суу, Көк Шаал дарыяларынын өрөөндөрүндө жашаган. Кесиби жылкы өстүрүү. Арал жылкыларын багышкан. Нойгуттардын насили Лопнурда, Токсууда, Чоң Жылдызда, Кичи Жылдызда. Нойгуттардан Жаңыл Мырза чыккан. Нойгуттар батыш Теңир Тоого 15-к. көчкөн. Моңголстан кыйрап Амир Темирдин империясы ыдыроонун алдында Тагай бий жетектеген кыргыздар Кашкардан Ферганага көчкөндө нойгуттар бул жүрүшкө катышпагандыктан оң канатта, сол канатта болгон эмес. Мындай абалда Бадакшан, Ходжен, Самарканд тараптагы кыргыздар да болушкан. Анткени, булар небактан эле ошерде жашаган ички кыргыздар эле. Жети Суу, Сыр Дарыя аймагы согуштардан бүлүнгөндүктөн кыпчактар, кыргыздар, түрк, саяк, усун уруулары эриш-аркак жайланышып жашашкан. Теңир Тоолук кыргыздарды Тагай бийден таратып, баштап калганынын себеби ушундан. Кыскасы, Ферганага Нойгуттар Тагай бийден мурда келишкен. Ошол себептүү алар анын өз жана өгөй балдарынын (дружина) тизмесине кирбейт. Алар Тагай бийдин ээлигинен батышта турушкан. Мындай абалда аякта эзелтен жашаган кыргыздар калышкан. Алар башка бийликте, башка дубанда жашашкан. Нойгуттар Алтайдан Чыгыш Түркстанга, андан Ферганага келишет. Бул жол энесай кыргыздарынын жолу. Башкалардан айырмаланып нойгуттар ошол жерге байыр алышкан. Анткени, ал жер илгертеден кыргыздар жашаган Сох дарыясынын өзөнү болгон. Бул жерден алар байыркы кыргыздарды табышкан. Жаңыл Мырза кыргызды издеп Лапнурга кетсе, Кара Мырза кандаштарын издеп Ферганага келген. Бир кезде Чыгыш Түркстандагы кыргыздардын күчтүү уруусу экиге бөлүнүп кетишкен. 1911-12-жж. Кокон уездинде Нойгут–Кыпчак болушунда Дарыя, Кара Булак, Кушрут, Субаш айылдык жааматтарда 498 түтүн 4225 киши нойгут болгон. 20-к. ортосунда Баткендин Зардалы, Кыштут, Таян, Кан, Дара, Сары Талаа, Чек, Ак Топурак, Согмент, Газ, Зар Таш, Шурман айылдарында жайланышкан. Ноокатта, Фрунзе, Ленин райондорунда башкалар менен аралаш жашашат. Нойгуттар өзбекстандын Кува, Фергана, үч Коргон, Куйбышев райондорунда бар. Кыргыздын калыптанышына катышкан. Дыйканчылык кылышат. Буларда уруулук бөлүнүүгө караганда аймактык бирдик күчтүү. Ошол себептүү аларда санжыра, жыл сүрүү адатка айланбаган.

== Нойгут уруусу боюнча адабияттар ==
* [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_so1/index.html Сагымбай Орозбак уулу. &quot;Манас&quot; эпосу. 1 т. 1978.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_sk1/index.html С. Каралаев. &quot;Манас&quot; эпосу. 1982 ж. 1 т.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/sanjyra/kkt1/index.html Кызыл Кыргыз тарыхы. 1993. 1 т. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009003151/http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/sanjyra/kkt1/index.html |date=2011-10-09 }}

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Манас эпосунун каармандары]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыздар]]</text>
      <sha1>fi3v004p2iod1vddgruir142ztlpr2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жедигер (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8185</id>
    <revision>
      <id>653258</id>
      <parentid>438369</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Жедигер, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Жедигер (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>438369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="gwmhf4hcaif83dn1tjeo4mfqceuqs96" xml:space="preserve">ЖЕДИГЕР уруусу орто кылымдардагы  жазма  булактарда  маалымдалат.  Элдик [[Санжыра|санжырада]]  Койлондон  Жедигер уруусу чыгары баяндалат.

16-кылымдагы Сайф ад-Дин Аксикендинин «[[Мажму ат-Таварих|Мажму ат-Таварихинде]]» Жедигерлер [[Тагай бий|Тагай баатырдын]] Кулан (Койлон) аттуу уулунан тарайт деген санжыралык маалымат бар. Жедигерлер &quot;[[Манас]]&quot; дастанынын дээрлик бардык варианттарында кыргыз урууларынын бири катары кездешип, Жедигер уруусунун башында Багыш деген белгилүү жетекчи турганы айтылат. Андан бөлөк кыргыз санжыраларында Жедигер аттуу Астрахан ханы жөнүндө да баян айтылган. 1549-ж. [[Казан (шаар)|Казан шаары]] Едигенин тукуму Жедигер тарабынан басылып алынганы маалым. 

Этностук аталышы [[Казактар|казактарда]] – жедигер, лакайларда – жадыгер формаларында кездешет. Айрым маалыматтар Жедигердин орто кылымдардагы печенег, [[Кыпчак тили|кыпчак тилдүү]] этностук чөйрө менен байланышы болгонун маалымдайт. Мисалы, кооз (жедигер) – кууз, гууз, окуз, уз. Мындан бөлөк этнонимди байыркы игдер уруусунун аталышы менен тең катар кароого болот. Болжолу, Жедигер этнониминин баштапкы формасы жети игдер же жети бөлүктөн турган уруулардын  бирикмеси,  союзу  дегенди  түшүндүрүшү  ыктымал.  Игдер  (игдир)  этнониминин  удаалаштары [[Азербайжан тили|азербайжандардын]], [[Түрк тили|Түркия түрктөрүнүн]], Ирандагы [[Огуз тилдери|түрк (огуз)]] тилдүү этностордун курамында да кездешет.

== Колдонулган адабияттар ==
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек.  2003]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>gwmhf4hcaif83dn1tjeo4mfqceuqs96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653260</id>
      <parentid>653258</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4319" sha1="j1o4sqy2tf6gtorhx1p6oxz0dj6vdil" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = 
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
ЖЕДИГЕР уруусу орто кылымдардагы  жазма  булактарда  маалымдалат.  Элдик [[Санжыра|санжырада]]  Койлондон  Жедигер уруусу чыгары баяндалат.

16-кылымдагы Сайф ад-Дин Аксикендинин «[[Мажму ат-Таварих|Мажму ат-Таварихинде]]» Жедигерлер [[Тагай бий|Тагай баатырдын]] Кулан (Койлон) аттуу уулунан тарайт деген санжыралык маалымат бар. Жедигерлер &quot;[[Манас]]&quot; дастанынын дээрлик бардык варианттарында кыргыз урууларынын бири катары кездешип, Жедигер уруусунун башында Багыш деген белгилүү жетекчи турганы айтылат. Андан бөлөк кыргыз санжыраларында Жедигер аттуу Астрахан ханы жөнүндө да баян айтылган. 1549-ж. [[Казан (шаар)|Казан шаары]] Едигенин тукуму Жедигер тарабынан басылып алынганы маалым. 

Этностук аталышы [[Казактар|казактарда]] – жедигер, лакайларда – жадыгер формаларында кездешет. Айрым маалыматтар Жедигердин орто кылымдардагы печенег, [[Кыпчак тили|кыпчак тилдүү]] этностук чөйрө менен байланышы болгонун маалымдайт. Мисалы, кооз (жедигер) – кууз, гууз, окуз, уз. Мындан бөлөк этнонимди байыркы игдер уруусунун аталышы менен тең катар кароого болот. Болжолу, Жедигер этнониминин баштапкы формасы жети игдер же жети бөлүктөн турган уруулардын  бирикмеси,  союзу  дегенди  түшүндүрүшү  ыктымал.  Игдер  (игдир)  этнониминин  удаалаштары [[Азербайжан тили|азербайжандардын]], [[Түрк тили|Түркия түрктөрүнүн]], Ирандагы [[Огуз тилдери|түрк (огуз)]] тилдүү этностордун курамында да кездешет.

== Колдонулган адабияттар ==
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек.  2003]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>j1o4sqy2tf6gtorhx1p6oxz0dj6vdil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653263</id>
      <parentid>653260</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4333" sha1="9pgcdjz8bw6tu186elaqt3sm1iy70o7" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Жедигер
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
ЖЕДИГЕР уруусу орто кылымдардагы  жазма  булактарда  маалымдалат.  Элдик [[Санжыра|санжырада]]  Койлондон  Жедигер уруусу чыгары баяндалат.

16-кылымдагы Сайф ад-Дин Аксикендинин «[[Мажму ат-Таварих|Мажму ат-Таварихинде]]» Жедигерлер [[Тагай бий|Тагай баатырдын]] Кулан (Койлон) аттуу уулунан тарайт деген санжыралык маалымат бар. Жедигерлер &quot;[[Манас]]&quot; дастанынын дээрлик бардык варианттарында кыргыз урууларынын бири катары кездешип, Жедигер уруусунун башында Багыш деген белгилүү жетекчи турганы айтылат. Андан бөлөк кыргыз санжыраларында Жедигер аттуу Астрахан ханы жөнүндө да баян айтылган. 1549-ж. [[Казан (шаар)|Казан шаары]] Едигенин тукуму Жедигер тарабынан басылып алынганы маалым. 

Этностук аталышы [[Казактар|казактарда]] – жедигер, лакайларда – жадыгер формаларында кездешет. Айрым маалыматтар Жедигердин орто кылымдардагы печенег, [[Кыпчак тили|кыпчак тилдүү]] этностук чөйрө менен байланышы болгонун маалымдайт. Мисалы, кооз (жедигер) – кууз, гууз, окуз, уз. Мындан бөлөк этнонимди байыркы игдер уруусунун аталышы менен тең катар кароого болот. Болжолу, Жедигер этнониминин баштапкы формасы жети игдер же жети бөлүктөн турган уруулардын  бирикмеси,  союзу  дегенди  түшүндүрүшү  ыктымал.  Игдер  (игдир)  этнониминин  удаалаштары [[Азербайжан тили|азербайжандардын]], [[Түрк тили|Түркия түрктөрүнүн]], Ирандагы [[Огуз тилдери|түрк (огуз)]] тилдүү этностордун курамында да кездешет.

== Колдонулган адабияттар ==
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек.  2003]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>9pgcdjz8bw6tu186elaqt3sm1iy70o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ават (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15200</id>
    <revision>
      <id>653286</id>
      <parentid>643774</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Ават, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Ават (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>643774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="csmf88r2kio7okf5txu7y4qolb9ym3s" xml:space="preserve">'''Абат''' — [[Ичкилик (уруулук топ)|ичкиликтер]] уруулук тобундагы ири уруулардын бири. Абат - аба+т; -т мүчөсү [[бурят|бурят-монгол]] тилдеринде көптүк маанини туюнтат. Байыркы сөз жасоочу мүчөнүн колдонулган, таралган ареалы абдан кенен. Мисалы, тунгус тилдеринде бул мүчөнүн фонетикалык -тан /-тен , манжур тилинде -та/-те, байыркы корей тилинде -тен формаларынын болгондугу белгилүү.&lt;ref&gt;Рамсгедт, 1957, 59&lt;/ref&gt; Д.Е. Еремеев бир катар далилдүү маалыматтарга таянып, -т мүчөсү уланган түрк этнонимдери монгол тилдеринин таасири астында  13-к. кийин гана калыптанган деген пикирин айтат.
&quot;Абат&quot; этноними түндүк шор уруусунун аба сөөгү (уругу) менен салыштырылат. 
В.Я.Бутанаев хакастардын сарай уруусунун ичиндеги аба сөөгүн Аба суусунун боюндагы Кузнецк (Абатур) шаарынын айланасында отурукташкан шор уруусунан келип чыккан деп божомолдойт.
Изилдөөчүлөр абаларды шорлордун ата - бабалары катары санашат. Алтайлыктар Шорияны &quot;Аба чыш&quot;, хакастар &quot;Аба чирi&quot; (Аба жери) деп аташат. &quot;Аба&quot; сөзү &quot;аюу&quot; дегенди билдирип, тотемдик маанидеги этноним. 
Л.П.Потапов аба сөөгүн 6-7-кк. теле уруу бирикмесине кирген а-ба уруусунун урпагы катары санайт.
Аба уруусу Суй династиясынын (581-618 жж.) жыл баяндарында эскерилет. 603-ж. батыш түрктөрдүн Тату каганына каршы чыккан теле тобунун курамында болгон. Хангай менен Алтай тоолорунун ортосунда көчүп конушуп, чыгыш түрк каганы Мухандын уулу Далобянга баш ийишкен. 
Ма-дуан-лин теле уруусу а-ба жөнүндө эскерет. Бул урууну орхон жазууларындагы апар уруусу жана византий тарыхчыларынын авар, &quot;Тан -шу&quot; жыл баянындагы а-де башкача айтканда, эдиз уруусу менен окшоштурулат. 
Манас эпосунда абат уруусу набат (наабат, абаат) аталып, кыргыздар Алтайдан Анжиянга көчкөндөгү окуяларда айтылат. 
Профессор Ш.Жапаров Лейлек районунда жашаган аваттардын чолой, уста, адалакы, бото жанат, токмок, гүжөөн, бой, кыдырша, могол деген уруктарын атайт. Чолойду шадек, калмак, аюу деген үч тукумга ажыратат. Шадектер эки топко ажырайт - калмама, котоздор; калмактар - помдор, көксөөлөр; аюулар - садыр, тыныш болуп бөлүнөт деп кошумчалайт. 
С.Р.Саттаров &quot;Абат тарыхы, санжырасы жана ичкилик кыргыздары&quot; деген китебинде абат уруусунун курамына кыдырша, уста, чолой, токмок, гужоон, адалакы, ботожанат, могол, жой деген тогуз урукту киргизет. 
Демек абат байыркы уруу болуп, кытай жана византий булактарында жужан, авар (эфталит), 6-7-кк. теле уруу бирикмесине кирген а-ба, орхон жазууларындагы апар, &quot;Тан-шу&quot; жыл баянындагы а-де уруулары менен этностук жана этногенездик байланышы бар.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].  Түзгөндөр [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О. К. Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С. Н. Эралиев]]. -Б.: Бийиктик, 2005. 600 б., ISBN 9967-13-159-4

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]</text>
      <sha1>csmf88r2kio7okf5txu7y4qolb9ym3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653292</id>
      <parentid>653286</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6338" sha1="9v1bqeggi9tqxcee0f3p420m5mclxz5" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Абат
|Кошумча аталыштары                         = Ават
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Абат''' — [[Ичкилик (уруулук топ)|ичкиликтер]] уруулук тобундагы ири уруулардын бири. Абат - аба+т; -т мүчөсү [[бурят|бурят-монгол]] тилдеринде көптүк маанини туюнтат. Байыркы сөз жасоочу мүчөнүн колдонулган, таралган ареалы абдан кенен. Мисалы, тунгус тилдеринде бул мүчөнүн фонетикалык -тан /-тен , манжур тилинде -та/-те, байыркы корей тилинде -тен формаларынын болгондугу белгилүү.&lt;ref&gt;Рамсгедт, 1957, 59&lt;/ref&gt; Д.Е. Еремеев бир катар далилдүү маалыматтарга таянып, -т мүчөсү уланган түрк этнонимдери монгол тилдеринин таасири астында  13-к. кийин гана калыптанган деген пикирин айтат.
&quot;Абат&quot; этноними түндүк шор уруусунун аба сөөгү (уругу) менен салыштырылат. 
В.Я.Бутанаев хакастардын сарай уруусунун ичиндеги аба сөөгүн Аба суусунун боюндагы Кузнецк (Абатур) шаарынын айланасында отурукташкан шор уруусунан келип чыккан деп божомолдойт.
Изилдөөчүлөр абаларды шорлордун ата - бабалары катары санашат. Алтайлыктар Шорияны &quot;Аба чыш&quot;, хакастар &quot;Аба чирi&quot; (Аба жери) деп аташат. &quot;Аба&quot; сөзү &quot;аюу&quot; дегенди билдирип, тотемдик маанидеги этноним. 
Л.П.Потапов аба сөөгүн 6-7-кк. теле уруу бирикмесине кирген а-ба уруусунун урпагы катары санайт.
Аба уруусу Суй династиясынын (581-618 жж.) жыл баяндарында эскерилет. 603-ж. батыш түрктөрдүн Тату каганына каршы чыккан теле тобунун курамында болгон. Хангай менен Алтай тоолорунун ортосунда көчүп конушуп, чыгыш түрк каганы Мухандын уулу Далобянга баш ийишкен. 
Ма-дуан-лин теле уруусу а-ба жөнүндө эскерет. Бул урууну орхон жазууларындагы апар уруусу жана византий тарыхчыларынын авар, &quot;Тан -шу&quot; жыл баянындагы а-де башкача айтканда, эдиз уруусу менен окшоштурулат. 
Манас эпосунда абат уруусу набат (наабат, абаат) аталып, кыргыздар Алтайдан Анжиянга көчкөндөгү окуяларда айтылат. 
Профессор Ш.Жапаров Лейлек районунда жашаган аваттардын чолой, уста, адалакы, бото жанат, токмок, гүжөөн, бой, кыдырша, могол деген уруктарын атайт. Чолойду шадек, калмак, аюу деген үч тукумга ажыратат. Шадектер эки топко ажырайт - калмама, котоздор; калмактар - помдор, көксөөлөр; аюулар - садыр, тыныш болуп бөлүнөт деп кошумчалайт. 
С.Р.Саттаров &quot;Абат тарыхы, санжырасы жана ичкилик кыргыздары&quot; деген китебинде абат уруусунун курамына кыдырша, уста, чолой, токмок, гужоон, адалакы, ботожанат, могол, жой деген тогуз урукту киргизет. 
Демек абат байыркы уруу болуп, кытай жана византий булактарында жужан, авар (эфталит), 6-7-кк. теле уруу бирикмесине кирген а-ба, орхон жазууларындагы апар, &quot;Тан-шу&quot; жыл баянындагы а-де уруулары менен этностук жана этногенездик байланышы бар.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].  Түзгөндөр [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О. К. Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С. Н. Эралиев]]. -Б.: Бийиктик, 2005. 600 б., ISBN 9967-13-159-4

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]</text>
      <sha1>9v1bqeggi9tqxcee0f3p420m5mclxz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыпчактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15374</id>
    <revision>
      <id>653297</id>
      <parentid>653220</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23277" sha1="td67xtqes65osiohuvi5794al1jgpl7" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кыпчак
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Кыпчаки-Половецы или Мамлюки ''' – кыпчактар Борбор Азияда, Мажарстанда, Мисирде тараган түрк элдердин бири. Алар орто кылымдардагы күч-кубаттуу уруулук бирдик.

==== '''Кыргыз элиндеги Кыпчак уруусунун бөлүнүшү''' ====
'''Кыпчак'''
* Кан Кыпчак
* Тогуз Кыпчак
* Товур Кыпчак (Тобур Кыпчак)
* Жаманан
* Омонок
* Таз
* Шэрдэн
* Кармыш
* Тору Айгыр
* Актачы (Ахтачы)
* Кожом Шүкүр (Кожомшүкүр)
* Жарты Баш (Жартыбаш)
* Алтыке
* Сакоо Кыпчак
* Сары Кыпчак
* Жетикашка
* Кызыл Аяк (Кызыл Айак)
* Беш Көрүк

== Тарыхы ==
Кыпчактар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар кытай жылбаяндамаларынан кездешет. Анда (биздин заманга чейин 201-жылы) [[хунндар]] багындырган жана алардын мамлекетинин курамына кирген «кюсше» аттуу (кытай транскрипциясында) журт катары баяндалат. Айрым булактарда «кюс-ше», «кин-ча», «хи-би-са» аталыштар менен да кезигет. Кыпчактар энесайлык кыргыздардын батыш тарабында (Иртыш) турушкан.&lt;br&gt; [[Уйгур]] каганы Моюн Чурдун эстелигинде (751-жылы) кагандын түрк-кыпчактар мамлекетинде 50 жыл такта олтургандыгы баяндалат. [[Махмуд Кашгари ]]Кыпчактарды кыргыз, [[огуз]], [[тухси]], [[ягма]], [[чигил]] жана [[чаруктардай]] эле таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилейт. Кыпчактар мусулман жазма булактарында «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половец», «половцы», батыш (Византия) жазма булактарында «куман», «коман» формаларында эскерилет. Түрк тилдеринин [[генеалогия]]лык классификациясында батыш хунн тобундагы кыпчак бутагынын болушу орто кылымдагы бул элдин кийинки казак, кыргыз, түркмөн, уйгур, [[каракалпак]], [[татар]], [[башкыр]], [[кумук]], [[карача]], [[балкар]], көчмөн өзбектер, коңурат, [[катаган]], [[лакай]] жана башка элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгенин белгилейт. Болжолу, 7-кылымдын аягынан Кыпчактар [[Саян-Алтай]] тоолоруна жакын жерлерди мекендешкен же коңшу аймактардан журт которушкан.&lt;br&gt; [[Г.Е.Грумм-Гржимайлонун]] кыпчак уруулары алтай динлиндеринин батыш канатын түзүшкөн, биздин заманга чейин 3-кылымда хунндар тарабынан баш ийдирилген деген көз карашын [[М.И.Артамонов]] колдоп чыккан. Бул аймак Иртыш дарыясынын жогорку жана ортоңку агымдарына чейин жеткен. Чыгыш мусулман булактарында Кыпчактар [[Ибн Хордадбек]] тарабынан алгач ирет 11-кылымда эскерилет. Бул уруулук бирикме 8–9-кылымда кимактар менен этносаясий карым- катнашта болуп турушкан. 10–11-кылымдарда Кыпчактар эки багытка – түштүккө (Мавераннахр), батышка – Волга боюна журт которушкан. Кыпчак урууларынын күч алып батышты көздөй журт которуусу печенегдерди түштүк орус талааларына көчүп кетүүгө аргасыз кылган. 11–13-кылымдарда Кыпчактар борборлошкон мамлекет түзүшпөгөнү менен [[Иртыштан Дунайга]] чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкан, ал жерлер «Дешт и-Кыпчак» – «Кыпчак талаасы» деген ат менен белгилүү.&lt;br&gt; [[Моңгол]] жапырыгынын тушунда кыпчак урууларынын бир бөлүгү басып алуучуларга баш ийип беришсе, айрымдары [[Паннонияга ]]](азыркы Венгрия), [[Балкан]] жарым аралына көчүп өтүшкөн. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн кыпчак уруулары түзүшкөн жана анын батышка карай жортуулуна кыпчактар өтө жигердүүлүк менен катышкан. [[Шаман динин]] тутушкан Кыпчактардын, алар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес жана бул ири уруулук бирикме өз курамына кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк жана башка [[угрофин]] этнокомпоненттерин сиңиришкен. Азыркы казак, каракалпак, башкыр, лакай, кыргыз, түркмөн, алтай, ногой, крым татарлары жана башка түрк тилдүү элдердин курамындагы кыпчак уруулары эң ири этнокомпоненттер болуп эсептелет. Кыргыз тилинин калыптанып өнүгүшүндө кыпчак тили чоң таасирин тийгизген. Кыргыз тили түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында чыгыш хунн тобундагы кыпчак бутагына кирет.Кыпчактар бир улут болуп саналат алардын кыргыздарга эч кандай тиэшеси жок, эн тамгалары менен [[казак-кыпчак,]] [[каракалпак-кыпчак]], [[ногой-кыпчак]], [[башкыр-кыпчактардын]] курамдарындагы [[этнонимдер]], эн тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.&lt;br&gt;

== &quot;Манас&quot; эпосундагы мааниси ==
'''Кыпчак''' — этноним. [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунда]] К-тар кыргыз эли менен тектеш (, кыпчак уругум, кыз үчүн балам кетем деп; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 153) уруу катары айтылат. К. биринчи жолу 8-кылымда уйгур башкаруучусу Моюн-Чурга арналган эстеликте кездешет. Ал доордо К. Саян-Алтай тоолорунда жашашкан. 11 — 13-кылымда болсо Алтайдан Кырым жана Дунайга чейинки аралыкта көчүп жүрүшкөн. Махмуд Кашгаринин «Сөздүгү» боюнча К-тын бөлүгү [[Талас]] өрөөнүндө жана Кашкар шаарынын жанында да жашашкан. Ферганалык автор Сейф ад-Дин Аксыкентинин «Мажму ат-таварихи» (16-к.) боюнча Таластагы Каркара өрөөнүн К-тар ээлешкен. [[Манас баатыр|Манастын]] атасы жана чоң атасы да ушул аймакты башкарган. [[Манас баатыр|Манас]] баатыр Каркарада төрөлгөн, анын чоролору да каркаралык болушкан. Кыргыздар менен К-тар чектеш, аралаш жашагандыгын далилдейт. Ошол себептен [[Манас баатыр|Манас]] баатырдын теги Кыргыз улутунан чыккан болуп эсептелет. Эпостун бүгүнкү күндөгү варианттарында бир катар белгилүү каармандар (Мисалы, Манас, Курманбек, Шырдакбек, Төштүк, Үрбү жана башкалар) К. уруусунан деп берилет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[&quot;Манас&quot; энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
*“Кыргыз Тарыхы.  Энциклопедия”  Бишкек 2003.&lt;br&gt;
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”&lt;br&gt;
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”&lt;br&gt;
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.&lt;br&gt;
“Ред кеңеш:  Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”&lt;br&gt;

== Кыпчактар ==
'''Кыпчактар''' – [[Борбордук Азия]]дагы байыркы түрк урууларынын бири. Кээ бир синологдордун (мисалы, Ф. Хирт, П. Будберг) көз карашы боюнча Кыпчактар тууралуу алгачкы маалыматтар кытай хроникаларында «сйе» жана «яньто», Тонйукукта «сир» түрүндө кездешет. Кийин сйелер яньтолорду багындырып сйеяньто (Сыр-Тардуш) уруусун түзгөнү жана алар уйгур, байегу, тунло, пугу сыяктуу эле хунндардын тйелэ (телес, теле) уруусунун бир бутагы экени айтылат. [[Махмуд Кашгари]] кыргыз, огуз, тухси, чигил, ягма ж. б. менен бирге Кыпчактар да таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилесе, мусулман жазма даректеринде «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половцы», батышта «куман», «коман» түрүндө берилген. Бирок кээ бир окумуштуулардын (мисалы, Султанов Т. И., Кляшторный С. Г.) ою боюнча байыркы кытай хроникаларында кездешкен «кюеше» («цзюше») этноними фонетикалык жактан Кыпчактарга эч кандай тиешеси жок. Жазма маалыматтарда алгачкы жолу уйгурлардын каганы  Моюн Чурдун эстелигинде  эскерилип (751-ж.), уйгурлар 50 жыл аларга көз каранды болгону айтылат. Кытай хроникалары боюнча жужаңдардын империясы кулагандан кийин (552) сеяньтолор [[Түрк]], анан Батыш Түрк кагандыгына карап, башка түрк уруулары менен Чыгыш Тянь-Шандан баштап, Түштүк-Батыш Алтай аймагын ээлешкен. Түрк каганатынын кыйрашы менен (630) саясий аренага сеяньто жана уйгурлар чыгып, көп өтпөй эле кээ бир түрк урууларына (тогуз-огуз) бириккен сеяньтолор Ильтэр тукуму башында турган өз алдынча мамлекет түзүүгө жетишкен. Кыпчактардын күчөп баратышы  Тан империясын кооптондуруп тургандыктан, алар 630–640-жылдары [[уйгур]] жана [[огуз]] уруулары менен союз түзүп, сеяньтолорду катуу кырышкан. 735-жылдан баштап сир этноними жоголуп, 8-кылымдагы руника тексттери менен араб маалыматтарында ([[Ибн Хордадбек]], [[Гардизи]], [[Ибн ал-Асир]]) Кыпчактар (кыбчак, хифджак ж. б.) түрк урууларынын бири экени жана алар кара, ак, сарылар болуп бөлүнгөнү тууралуу айтылат. Бул уруу бирикмеси 8–9-кылымдарда кимактар менен этносаясий карым-катнашта болуп, 10–11-кылымдарда эки багытка – түштүктө [[Мавераннахр]], батышта Волга боюна тараган. Бул мезгилде Кыпчактардын кайрадан күч алышы менен печенегдер Дон, Дунай дарыясынын жээктерин карай чегинет. Махмуд Кашгаринин эмгегинде 9-кылымда Кыпчактар имак, карабөрүк, субар, каңлы, токсаба, бөрүлүү сыяктуу уруулардан турган. Кээ бир араб, фарси даректери боюнча 12–13-кылымдарда [[Иртыш]]тан Дунайга чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкандыктан, ал жерлер Дешт и-Кыпчак (Кыпчак талаасы) деп аталып калган. 13-кылымда моңголдордун чабуулуна байланыштуу Кыпчактардын бир бөлүгү аларга баш ийип калышса, айрымдары Балкан жарым аралын көздөй жылып кеткен. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн Кыпчактар түзүп, ал ыдырагандан кийин ар кайсы улустун курамында калышкан. Негизинен Кыпчактар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес, ошондуктан алар кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк ж.б. угро-фин этнокомпоненттерине сиңип турушкан. Мисалы, азыркы [[каракалпак]], башкыр, [[лакай]], кыргыз, түркмөн, алтай, [[ногой]] жана крым татарлары сыяктуу түрк тилдүү элдердин курамында кыпчак уруулары көп кездешет. [[Казак]] эли болсо өздөрүнүн этногенезин Кыпчактар аркылуу түзүлгөн деп эсептешет. Кыргыздардын ичиндеги Кыпчактар санжырада бир нече уруктардан куралат. Ичкилик (Булгачы) курамына кирип, көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча байыркы Кыпчак уруулары мненн түз байланышы бар этностук компонент болуп саналат. Санжыра маалыматтарында Кыпчактар тогуз уруу: таз, торайгыр, кожомшүкүр, жартыбаш, шерден, кармыш, жаманак, омонок, алтыке болуп таралат. Көпчүлүк бөлүгү Түштүк Кыргызстанда (Фергана өрөөнү) туруп, кыргыздар менен жашагандар жалпы жонунан «кыргыз кыпчак» («тору кыпчак»), өзбектерге жакындар «сарт кыпчак» («сары кыпчак»), казактар менен аралаш тургандар «казак кыпчак» («кара кыпчак») деп аталып калган деп айтылат. Бирок илимий көз караштар боюнча аларды өзбек, каракалпак ж. б. курамындагы Кыпчактар менен салыштырууга болбойт, алардын түзүлүшү башкача экени байкалып, ал эми казактардын ичиндеги Кыпчактарда да торайгыр тобу кездешет. Ошондуктан алардын теги алтайлык уруулар менен байланышта болгон деп кароого болот. Негизинен Баткен(Кадам-Жай, Баткен, Лейлек), Ош облусу (Чоң Алай, Кара-Суу, Озгон, Ноокат), Жалалабад облусу (Сузак, Чаткал, Ала-Бука, Аксы, Базар-Коргон), Талас облусу (Бакай-Ата, Айтматов, Манас), Кытайдын Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунда(Улуу-Чат, Ак-Тоо, Кашкар), &lt;ref&gt;https://oipikir.turmush.kg/unews/un_post:7042

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/&lt;nowiki&gt;http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2022/4/%D0%98%D0%92%D0%9A_4-2022_131-134.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;Тажикстандын(Мургап, Жерге-Тал), Ооганстандын Памиринде(Улуу Памыл, Кичик Памыл), Өзбекстандын Анжиян, Фаргана облустарында, өрөөндөрүнүн кээ бир айылдарында уруу-уруу болуп чогуу турушат. Негизинен бул аймактарда жашаган Кыпчактар өздөрүнүн түпкү тегин Түштүк Кыргызстандан чыккан деп эсептейт жана кыргыз эпосторунун башкы каармандары Манас, [[Эр Төштүк]], Курманбек, Шырдакбек, Жаныш, Байыш, Эр Үрбү сыяктуу баатырлардын уруусу Кыпчак экени айтылат. Ал эми Мажму ат-Таварихте 92 боолуу өзбектин (илатийа) бири катары эскерилип, башка бир оозеки санжыраларда да Абубакир Садык деген адамдан 92 уул болуп, анын чоң атасы Кыпчак болгон. 
Түрк тилдеринин классификациясы боюнча батыш хунн тобундагы кыпчак бутагы орто кылымдан баштап кийинки кыргыз, казак, түркмөн, уйгур, каракалпак, татар, башкыр, кумык, карачай, балкар, көчмөн өзбек, коңурат, катаган, лакай ж.б. элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгени белгиленет. Кыргыз тилинин өнүгүшүнө да кыпчак тилинин таасир тийген. Ал эми ар кайсы элдин курамына кирген (мисалы, каракалпак-кыпчак, казак-кыпчак, ногой-кыпчак, башкыр-кыпчак ж. б.), кыпчак уруу аталыштарындагы эн тамга, этноним, тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.

== Шилтемелер ==
&lt;references/&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
*Абуль-Гази хан. Родословное древо тюрков. Казань, 1906.
*Гаркавец А. Н. Кыпчакское письменное наследие, в 2-х т., А., 2002.
*Голубовский П. Б. Печенеги, тюрки, и половцы до нашествия татар. Киев, 1884.
*Кумеков Б. Е. Арабские и персидские источники по истории кипчаков XI–XIII вв., А.-А., 1987.
*Он же, Арабские источники по истории кипчаков, куманов и кимаков VIII – XIII вв., СПб., 1994.
*Кюнер Н. В. Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока. М., 1960.
*Плежнева С. М. Половцы. М., 1990
*Кляшторный С. Г. Султанов Т. И. Казахстан; летопись трех тысячелетий. А., 1992.
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Манас эпосу]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыпчактар]]
[[Категория:Түрк элдери]]

[[Категория:Байыркы түрк уруулары]]</text>
      <sha1>td67xtqes65osiohuvi5794al1jgpl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Черик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16859</id>
    <revision>
      <id>653276</id>
      <parentid>488397</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6560" sha1="st48m05d5ra4rvvak6jwhen75u1f9aw" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Черик
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Черик''' — байыркы кыргыз урууларынын бири. Этностук аталыш 7–8-кылымдан белгилүү. Кытай жыл баяндарында эскерилген чэ-ли этноними Л. Базен тарабынан черик формасында окулган. Кытай булактарынан башка маалыматтарда – сак дарегинде чериктердин бүгүнкү Чыгыш Түркстанда жайгашканы эскерилет (7-кылым) Бул процесске башка кыргыз уруулары да катышкандыгы маалым. [[Чыгыш түрк мамлекети]]нин каганы Элкаганды [[Тан династиясы]]нын аскер башчысы кол башчы Ли Цзинь жеңгенден соң, чериктер Юну Чжуну акимчилигинин аймагына жайгаштырылган. Ушул окуялардан соң, чериктер башка түрк (кыргыз) тилдүү уруулар менен бирге, Тан династиясынын императорунун Тайшань аттуу ыйык тоого жасаган сыйынуу аземине катышышкан. Демек, бул мезгилде чериктер күч-кубаттуу Тан империясына убактылуу көзкаранды абалда болушкан. 11-кылымда [[Махмуд Кашгари]] Чериктерди (сөздүктө жаруклуг аталышында берилет) Жетисууга игрек жана чомулдардын ортолугуна жайгаштырган. Айрым изилдөөчүлөр Черик уруусунун бир бөлүгү азыркы Ички Монголияда шарылар (сары) менен кошуна жашагандыктарын жазат. Бул маалыматтар Чыгыш Түрк кагандыгы кыйраган соң, чериктердин айрым бөлүктөрүнүн Ички Моңголия, айрымдарынын Жетисуу тарапка оогондугун көрсөтөт. Айрым түркологдордун пикирлерине караганда черик байыркы мезгилдерде кыргыз тилине (түрк тилдерине) санскрит тилинен аскер, кошуун деген мааниде киргени аныкталган. Махмуд Кашгаринин «Диван лугат-ат түрк» сөздүгүндө «черик» – аскер, жоокер деген маанини түшүндүрөт. Орхондогу Моюн Чурдун эстелигинде (756–57-жылы) «Душман Селенгеге чейин черик коюшту» деген жазуу бар. Черүү (санскр. цериг) – аскер, кол, кошуун; аскерлерден куралган согуштук күч, айрым учурда жоортуул маанисинде да айтылат. Ошондон черик этнониминин байыркы формасы менен мааниси азыркы мезгилге чейин өзгөрүлбөй сакталып калгандыгы байкалат.

Черик тукумдары - Гейке, Алдаяр, Жолболду.
Чериктен орто кылымда чыккан белгилуу адамдар Ажыбек баатыр, Матай бий.
Тундук кыргыздардын [[Орусия|Орусия падышалыгынын]] курамына акыркы болуп черик уруусу «бизден артык кыргыз жок деп кирген.
Азыркы учурда КЭР дагы Кызыл-Суу автономиялык районундагы жашаган кыргыздардын 90% черик уруусу тузот.
2000-жылы Чериктердин тарыхын жана санжырасын тактоо иретинде «Черик-Ата» коомдук бирикмеси тузулгон. Демилгечи, уюштуруучу жана биринчи торагасы болуп Ат-Башы районунун тургуну, белгилуу коомдук ишмер Абдылда Оморов болгон. Аталган коом бут республикадагы черик уруусунун тизмесин тузуп, ошондой эле [[Казакстан|Казахстан]] жана [[Кытай]]дагы чериктер менен иш алып барууда. «Черик-Ата» коомуна «Замандаш» ассоциациясынын негиздоочусу Мухтар Омуракуновдун салымы чон.

== Адабият ==
* Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003.  И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]</text>
      <sha1>st48m05d5ra4rvvak6jwhen75u1f9aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17251</id>
    <revision>
      <id>653255</id>
      <parentid>653031</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16697" sha1="6hi39p7anum0xymi8rk49yx14qb8u4w" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Солто
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Солто''' — [[кыргыздар|кыргыздын]] [[Оң канат]] уруулар тобуна кирген ири уруулардын бири. [[Кыргыз санжырасы|Кыргыз санжырасында]] Солто уруусу [[Ак уул|Ак-Уулдун]] бир баласы [[Тагай бий|Тагай-бийден]] тарайт. 
{{Уруу
|аты = Солто
|Байыркы аталышы = Солто
|Жайгашуусу =
'''{{KGZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Чүй өрөөнү]]&lt;br&gt;
* [[Талас|Жогорку Талас]]&lt;br&gt;
* [[Сары-Өзөн]]&lt;br&gt;
* [[Чүй|Чүй дарыясынын түштүгү]] 
'''{{KAZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Жамбыл облусу|Мерке өрөөнү]]
|Урааны = Каратал!
|Канат = [[Оң канат]]
|Башка элдерде = [[Казактар|Казактарда]] Солтонун Ажыбай уругу &quot;ӘЖІБАЙ&quot; аттуу кездешет.&lt;br&gt;
[[Башкырлар|Башкырлардын]] [[Башкыр кыргыздары|Кыргыз]] уруусунун жарымы өзүн солтолук [[Эштек бий|Эштек бийдин]] урпагы катары санашат.
|Мөөрү = Айтамга
|Уруктары = [[Күнтуу]], [[Култуу]], Жетикул, [[Бөлөкбай, урук|Бөлөкбай]], Беш-Көөрүк, Ак-Буура, Талкан, Шалта, [[Чаа]], [[Көгөй]], Мааке, Кара-Сакал, Чоң-Карабос, Эшкожо, Кант, Чылпак, Багыш, Жоочалыш, Сөөк-Мурун, Кайдоол, [[Накай]], [[Чалаказактар|Чала-Казак]], Суу-Мурун, Төкөлдөш, [[Ажыбек, урук|Ажыбай]], [[Козор]], [[Асылбаш, урук|Асылбаш]].
|Дини = [[Ислам]]
}}

== Санжырада ==
'''[[Тагай бий]]'''
*    [[Богорстон]]
** [[Эштек бий]]
*** '''[[Солто ата]]''', анын үч уулу болгон [[Күнтуу]], [[Култуу]] (Чылпак) анан [[Чаа]], [[Солто ата]]дан бүткүл Солто уруусу тараган.&lt;br&gt;&lt;br&gt; Солто уруусунун эң аяңкы ханы — '''[[Эсенаман хан]]''' (1756-1841) жылдары жашаган, жана бүткүл Солто уруусунун ханы, жана башкаруучусу болгон.
== Этногенези ==
Тагай бийдин байбичесинен [[Богорстон]], [[Койлон]], [[Кылжыр]] деген уулдар, башка аялдарынан дагы бир нече балдары болгон. Богорстондон Эштек, андан Солто туулат. Бирок, көпчүлүк учурда Эштек айтылбай, «Богорстондон болгон Солто» деген кеп айтылып калган. Солто уруусу илимий изилдөөлөрдө кыргыз этносунун өзөктүк компоненттеринин бирин түзгөн уруулардын катарына кирет. Анын түпкү теги, келип чыгышы (генезиси) жөнүндө ар кандай пикирлер айтылып, изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү Солто уруусунун башатын орто кылымда кыргыздар мекендеген Түштүк Сибирь аймагы менен байланыштырат жана аны кыргыз этносунун компонентиндеги байыркы катмардагы уруулар тобуна  киргизишет. 

Ички түзүлүшү боюнча бир катар татаал уруктук бөлүктөн туруп, негизги өзөгүн Солтонун өз балдары деп эсептелген [[Күнтуу]], Култуу жана Чаанын тукумдары түзөт. 

Күнтуу балдары Токбай, Карамерген, Төрө, Кулболду, Жолболду, Байгана, Чоңмурун деген «Жети ата Күнтуу». 

Култуу балдары «чылпак» деп аталып, XX кылымдын башында Куру-Күнгөйдө өзүнчө бир болуш эл болгон. 

Чаа бийдин тукуму анын Талкан, Бөлөкбай (Каракчы) жана Тата деген уулдарынан тарайт. Мурунку заманда Солто уруусун Бөлөкбай, Талкандан чыккан манаптар бийлеген. Талкандын балдары Коңурбай, [[Кошой бий|Кошой]], Бакы, Багышан, Байболот, Делдең, Алаң деген жети атага бөлүнөт. Байболот, Делдең, Алаң «кепер» деп аталат. Октябрь революциясына чейин Бөлөкбай тукуму баардыгы 4 болуш (Жерказар, Жетикашка, Чылпак, Тата, Узун-Кыр болуштугу) эл болгон. Чаанын карыганда алган аялынан Тата болуп, ал дагы Бөлөкбай менен бир жүргөн. Бүтөш бир болуш эл болуп, Ысык-Ата, Кегетиде турган. Бөлөкбайдан Байсейит, Бүтөш. 
Байсейиттен Эсиркемиш, Үкү, Кутумбет, Ногой(Аксакбөрү), Чулу(Жору), Саманчы(Жалайыр), Чүңкөлөй, Айдарбек, Салык.
Эсиркемиштен Кебек, андан Мурат, андан Тайлак, андан Айдабосун, андан Камбала. Кутумбеттен Мырза, андан Адучу, андан Корчу баатыр, андан Сулайман манап. Аксакбөрүдөн Абайылда, андан Маамыт. 
Бүтөштүн беш уулун көчкү алып кетип, Жакып деген бир уулу калат. Бүтөштүн Жакыбы жалгыз калганда, Бүтөшкө байбичеси кайра Кагаз деген зайып алып берип, андан Төлөн, Тубар, Жагыш, Багыш, Түлөкабыл 5 уул туулган. Түлөөкабылдан Чыңгыш баатыр, Чоткара, Балтабай, Үркүнбай, Аралбай, Баястан, Айта (жети баатыр, жети кашка). Чоткарадан Жаманкара баатыр. Калмак, Күрпүк дагы ушуларга таандык. Күрпүк жолборс жыга чапкан баатыр болгон. Бүтөштүн биринчи аялынан жалгыз калган Жакып 3 аял алып, Жакыптан 11 уул Асан, Үсөн, Көккөз, Саткын, Бекназар, Коеш, Дайырбек, Кашкар, Бердике, Нооруз (Оруз уулу) , Жээнбек. Жакыптын үчүнчү аялы Татыбаладан Жээнбек, Бердике, Нооруз (Оруз уулу) булар Жерказар тукуму аталат.

Талкандан Байболот, Делдең, Багыш, Чыгыш, Коңурбай, [[Кошой бий|Кошой]], Бакы, Багышан. Кошойдон [[Жамансарт бий|Жамансарт]], Момокон, Баймырза, Мамбет, Куртка, Теңиз, Кочкорбай, Зарыл. Жамансарттан Түлөберди, Бөрүбай, Эсенаман, Сөлпү, Саркөбөн, Мамырбай, Бает, Үмөт, Кожобек, Солтонкелди, Нусуп, Сака, Байжигит. Түлөбердиден Эшкожо, [[Канай бий|Канай]], Чыны, Карбоз, Алапай, Маңдөбөт, Жандөбөт, Татыбек.
Момокондун тукуму бир болушча эл болуп, Чоңайылчы, Балаайылчы деген манаптар чыккан. Момокондон Алымбек, андан Таштамбек. Андан Чоңайылчы, андан Акмат. Момокондун дагы бир уулу Тоопай, андан Татыбек, андан Балаайылчы, андан Маамыт.

Түлөберди дагы эң даңктуу чоң манап болуп, тукумунан мыктылар көп чыккан. 
Эшкожодон Жангарач бий. 
Канайдын Наал деген аялынан Бошкой, [[Байсейит баатыр|Байсейит]], Нурсейит, Куттуксейит. Эренче деген аялынан Бүтөш, Тилеш, Байаке, Байтик баатыр. Күмүш деген аялынан Байгазы, Сатылган, Муңайтпас.
Бошкойдон Өзүбек, Курама, Акылбек, Сырдыбай, Эстебес, Жанчар, Кененсары.
Өзүбектен Сыдык, андан [[Абдыкерим Сыдыков|Абдыкерим]].
Акылбектен Алымбек манап, андан Ашымбек манап.
Байсейиттен Медетбек, Шекербек, Өмүрбек, Бообек, Түлөк, Ыбырайым, Байбагыш, Жанбагыш.
Шекербектен Жанузак, андан [[Төрөкул Жанузаков|Төрөкул]].
Бүтөштөн Байсаба, Качкынбай, Намазаалы. Байсабадан Ныйазаалы, андан Үмөтаалы, андан Асан, андан Мелис, андан Адилет.
Байтиктен Байсал, Сулайманкул, Абдыракман, Ташмат, Аман, Осмонаалы, Сыдык.
Чыныдан Тынаалы, андан Чолпонкул манап.
Карбоздон Кененсары, андан Жантай манап, Бөрүбай.

Булардан тышкары Чаанын багып алган асыранды баласынан «жоочалыш» уругу ж. б. кичине букара уруктар кирип калган. Алар башка этностордон биригип, Солто уруулук курамын калыптандырган. Бирок алардын саны жетиден ашык экенине карабай («беш көөрүк», «мааке», «көгөй», «төлөк», «жоочалыш», «шалта», «ак буура» же «кара сакал», «сөөк мурун», «кайдоол», «накай» ж. б.), Солтонун ичиндеги «жети кул» деп атап коюшкан. 

Козор уругу сан жагынан өтө аз болгондугуна карабастан, солтонун ичиндеги өзгөчө бөлүкчө катары эсептелинип, санжыра боюнча ал Солтонун бир тууганы деп эсептелет. Бөлөкбайдын ичиндеги «төкөлдөш» уругу Бүтөштүн бакма баласынан тарагандыгы айтылат. «[[Чалаказактар|Чала казак]]» уругу уйгур, өзбек, казак элдеринин айрым бир майда топторунун аралашуусунан пайда болуп, Солто уруусунун ичинде туруп калган. 

Аталган уруктардан тышкары аларга аралашып кеткен «багыш» уруусунун кичине бөлүгү бар. Алар падышалык Россиянын мезгилинде «багыш» деп аталып, өз алдынча болуштук түзгөн. Бирок кийинки мезгилде алар «суу мурун» деген ылакап ат менен айтылып, Солто уруусунун бир бөлүгү катары эсептелинет.

== Тарыхы ==
Кыргыз-калмак (ойрот) согуштарынан кийин кайрадан кыргыздардын Чүйгө келиши менен Солто уруусу Чүй өрөөнүнүн борбордук бөлүгүнөн анын батыш тарабы, б. а. Ысык-Ата суусунан Куланга (Мерке, Луговой) чейинки аймакты ээлеген. Жайлоосу [[Кыргыз Ала-Тоосу]]нун күңгөйү жана [[Суусамыр]] жайлоосунун түндүк бөлүгү болгон. Азыркы учурда Чүй облусунун Ысык-Ата, Кант, Аламүдүн, Сокулук, Ак-Суу, Жайыл жана Панфилов райондорунда турушат. Булардын ичинде кыргыздын башка урууларынын («кытай», «адигине», «саруу», «сарыбагыш», «моңолдор», «азык», «жетиген», «жедигер» ж. б.) айрым өкүлдөрү дагы туруп калган жана Солто уруусунун чакан топтору башка уруулардын арасынан (мис., Ак-Талаанын Байгөнчөк айлы, Таластын башы [[Үч-Кошой]] ж. б. [[Казакстан]]дын аймагында) кездешет.

== Солтолор жөнүндө ==

- ''&quot;Фазли солто&quot;'' (&quot;Урматтуу, асылзаада солтолор&quot;) (Кокон хандыгынын кайрылуу докуменнтеринен, казактын бийлери жазган каттарынан).

- ''&quot;Соңкөлдөй сулуу көл кайда, Солтодой жоомарт эл кайда&quot;'' (Сагымбай манасчы).

- ''«Береке — солтодо. Жайы-кышы капшытында уну кап-кап болуп тирелип турат. Токочу кенен. Унутулбайт. Сен кайдан деп сурабайт».'' (Моңолдор, сурнайчы Күрөңкөйдүн Балыкчыдагы топто сүйлөгөн сөзүнөн).

- ''&quot;Солто элдин тогу, ... &quot;''.

- ''&quot;Солтонун солкулдагы &quot;'' (белгилүү күү).

- ''&quot;Эрдигинен солто кырылды, энөөлүгүнөн колпош кырылды&quot;'' &lt;br.

- ''&quot;Солто, Багыш биртууган&quot;''.

- ''&quot;Солто, Тынай биртууган&quot;''.

Чаа Солтонун кичүү уулу болуп, Чаадан Каракчы (Бөлөкбай), Талкан, Тата жана Жоочалыш деген үч уулу болот.

* Бөлөкбай балдары 
* Канай балдары

* Атактуу солтолор:

* (Талкандар)

* [[Тата]]лар

* ([[Бөлөкбай]]лар)

== Адабият == 
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.
* Абдырахманов Ы. «Кыргыздардын келип чыгышы». Инв. КР УИА КЖФ, инв. №116 (319).
{{Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Кыргыз]]
[[Категория:Чүй облусу]]</text>
      <sha1>6hi39p7anum0xymi8rk49yx14qb8u4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жасалма интеллект</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19762</id>
    <revision>
      <id>653250</id>
      <parentid>638855</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51672-10</username>
        <id>49106</id>
      </contributor>
      <origin>653250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4686" sha1="jsjlibu8j3kacane7xxz0xpe5ayy1p4" xml:space="preserve"> {{Адаштырба|Жасалма интелект (тасма)}}
'''Жасалма интеллект''' — [[Техника|техникалык]] изилдөө, [[ЭЭМ|ЭЭМдин]] жардамы менен адамдагы мүмкүнчүлүктү күчөтүү.

Учурда адамдын Жасалма интеллекттин өнүктүрүү көйгөйүнө ЭЭМ эксперт катары аныкталган областтагы башкаруунун тапшырмалары, [[Автомашина|автомашинанын]] багыты, порттун иштөөсү, теореманын далилдениши, образдын калыптануусун таанып-билүү, [[Шахмат|шахмат оюндары]] ж. б. саналат.

Жасалма интеллект [[Информатика|информатиканын]] бир бөлүгү катары [[Математика|математиканын]] жетишкендиктерин, [[Логика илими|логиканы]], [[Психология|психологияны]], [[Физиология|физиологияны]], [[Кибернетика|кибернетиканы]], [[Лингвистика|лингвистиканы]], [[Бионика|биониканы]] колдонот. Учурда адистердин көңүлүндө Жасалма интел  

== Жасалма интеллекттин белгилүү системалары ==
&quot;Жасалма интеллект (ЖИ, AI, жасалма акыл) - компүтердик системдердин (машинелердин) же програмдык камсыздоонун интеллекти.  Бул компүтердик илимдин акылдуу машиналарды өнүктүрүү жана жана изилдөө тармагы. ЖИ кишинин, деги эле тирүү жандыктардын интеллектинен өзүнчө айырмалап каралат.  

Учурда ЖИ өнөр жайда, мамлекеттик башкарууда жана илимде кеңири колдонула баштады. Алардын арасына [[Google издөө|Google Издөө]] сыяктуу интернеттен издөө системдери; [[Google Котормочу|Google Котормочу с]]ыктуу которуу системдери; [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon,]] [[Netflix]] колдонгон сунуштоо системдери; сүйлөгөн сөзгө жооп берип иштеген Google Жардамчы, Siri жана Alexa жардамчы системдери; Open AI, Gemini  сыяктуу генеративдик (жаратуучу) ЖИ; [[ChatGPT]], Midjourney  сыяктуу чыгармачылык куралдары; өзүн өзү башкарган автолор; [[шахмат]] сыяктуу стратегия оюндарын ойноо системдери кирет.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Жасалма интеллект (ЖИ, AI, жасалма акыл). https://el-sozduk.kg/news/new-skills-proffessions-slovar/ai/&lt;/ref&gt;

== Жасалма интеллекттин өнүгүшүнө салым кошкон окумуштуулар ==
[[Алан Тьюринг|Алан Тюринг]] машине интеллектин олуттуу изилдеп баштаган алгачкы окумуштуу болгон.Окумуштуу атайын адистешкен негизги компүтер модели болуп эсептелген &quot;Тюринг машинеси&quot; аркылуу алгоритм жана эсеп чыгаруу концептинин түзүлүшү жөнүндө түшүнүк берип, информатика илиминин теориялык өнүгүсүнө таасирин тийгизген. Тюринг теориялык информатика илиминин жана жасалма интелекттин атасы болуп эсептелет.

Информатика тармагындагы дүйнөдөгү эң абройлуу сыйлык Алан Тюринг аты менен аталган.

Жасалма интеллект академиялык дисциплина катары 1956-жылы негизделген&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

== Булактар ==
* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,


[[Категория:Информатика]]
[[Категория:Билим берүү]]
&lt;references /&gt;
[[Категория:Программалоо]]</text>
      <sha1>jsjlibu8j3kacane7xxz0xpe5ayy1p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыбагыш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22289</id>
    <revision>
      <id>653254</id>
      <parentid>494528</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18746" sha1="h907vtbv9n6yzsiazqtwwycnsatla0s" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Сарыбагыш
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Сарыбагыш''' — [[Оң канат|оң канатка]] кирген ири кыргыз уруулардын бири.

== Этимология ==
Багыш деген этноним «баг-» («боо») деген байыркы түрк сөздөн келип чыккан. Багыш - бириктирилген, боолаган дегенди билдирет&lt;ref&gt;''Севортян Э.В.'' Этимологический словарь тюркских языков: Общетюркские и межтюркские основы на букву «Б» / АН СССР. Ин-т языкознания. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1978. — 349 с.&lt;/ref&gt;. «Байлоо», «багындыруу» деген кыргызча сөздөр «баг-»тан. 

Кыргызстанда кездешпеген жаныбарды «тотем» кылып — кыргыздар багышка сыйынган деп, биринчи Аристов божомолдогон. Багыш деген жаныбар Енисейдин тайгасында жашаган үчүн, бул уруу Енисейден көчүп келген деген пикирлер таянаксыз сунушталган. 

== Санжыра ==
Сарыбагыш уруусунун келип чыгышы тууралуу эл арасында айтылган [[санжыра]] уламыштар көптөн кезигет. Тургунбек Алыбековдун калтырып кеткен маалыматы боюнча&lt;ref&gt;''Сапарбек Закиров''. Кыргыз санжырасы — Бишкек, 2013. — С. 190. — 411 с.&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote&gt;Чыңгызхан Алтайдагы найман хандыгын талкалаганда, ал жерге, мурда, араптар [кара кытайлар] Түркстанды басып алганда кылымдарда сүрүлүп барган кыргыздар  кайра Теңир Тоого келген. Ошондо кыргыздарды Жанкороз баштап келет. Андан Чамас туулат. Жанкороз менен Чамастын убагында Чыңгызхан Түркстанды каратып бүтүп, балдарына үлүш бөлгөндө, кыргыздар, Чагатайдын үлүшүнө туура келет. Чагатай кыргыздарды эки багышка бөлүп, башына Чамасты бий шайлайт. Чамастан – Ак уул, Куу уул туулат дейт. Ак уулду биринчи багышка бий кылып, Оң багыш дейт. Куу уулду экинчи багышка бий шайлап, Сол багыш дейт. Сары багыш, чоң багыш, кара багыш болуп ажырап кетет. &lt;/blockquote&gt;Этнограф [[Абрамзон, Саул Менделевич|С.М. Абрамзон]] кыргыз элинин өзөгүн түзгөн байыркы уруулардын бири катары карап, кийинки учурдагы өзгөчө ордун кошо белгилеген. Анын пикиринде «кыргыз элинин оң канатын түзгөн уруулардын ичинен сарыбагыш уруусу көрүнүктүү орун ээлеп, ага уруунун көп сандуу болушу эмес, ал уруу башчыларынын башка урууларга тийгизген саясий таасири жана бул уруунун этногенетикалык процессте ойногон ролу менен аныкталып келген»&lt;ref&gt;''Абрамзон С. М.'' Кыргызы и их этногенетические и историко-культурные связи. — Кыргызстан. — Фрунзе, 1990. — С. 480.&lt;/ref&gt;.

[[Санжыра]] уламыштарында кыргыздардын түпкү атасы [[Долон бий|Долон бийдин]] заманындагы кыргыздар чоңбагыш, сарыбагыш же үч багыш деген уруулардан турганы айтылып, анда багыш аталган уруулардын генетикалык биримдиги жана алар байыркы уруулар болгон деген пикирди тастыктайт&lt;ref&gt;''Абрамзон С. М.'' Народные предания как источник для изучения этнической истории киргизов Центрального Тянь-Шаня. //Этническая история народов Азии. М., 1972.&lt;/ref&gt;.  

== Түзүлүшү ==
Санжыра боюнча [[Тагай бий|Тагай бийдин]] [[Кылжыр]] (сарыбагыш) деген уулунан Орозбакты, [[Дөөлөс Баатыр|Дөөлөс]] (Дөөлөсбакты) деген эки бала болуп, Орозбактыдан [[бугу уруусу]] тарайт. Дөөлөс бийдин тукуму сарыбагыш аталып, Токо, Жантай, [[Манап бий|Манап]] жана Элчибек (Таздар) деген төрт уулунун тукуму бул уруунун төрт бутагын түзсө, асыранды баласынан чертике (чертки) уругу тараган. Чертике «карамоюн», «сарыкалпак», «сазай», Токонун тукуму  жалпы «жети урук» аталып, ич ара «абыла», «сабыр», «чагалдак», «өзүк», «молой», «чечей», «каракурсак» деген уруктарга бөлүнөт&lt;ref&gt;''Э. Төрөкан уулу''. Кыргыздын кыскача санжырасы. Б., 1995. Т.1–2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Солтоноев Б.'' Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Сыдыков О.'' Тарыхы кыргыз Шадмания: Кыргыз санжырасы. Ф., 1990.&lt;/ref&gt;.  

Жантайдан жалгыз Сары болуп, андан Бөрүчек, андан Атабай, Аюуке, Күзөкө, Илеке деген төрт уул. Атабайдан Кубат, Белек, Акчабуу, Мендеке, Таштокум; Аюукеден «аюуке» бутактары тарап, Күзөкөдөн Калматай, Акий. Калматай балдары «бай жантай» деп аталып калган. Акийден Эшиге, Досон, Ниязбек, Дайырбек, Тыныбек, Оболбек – алты уул. Тыныбек менен Дайырбектин балдары кыргыз-калмак согуштарында колго түшүп кетип, көп мезгилден кийин кайтып келип, ушул себептен Дайырбектин Ыбыке, Инжим, Жакам, Сенкитай, Мадыкан деген беш уулу «беш калмакы», Тыныбектен Ажыгул, анын Итике деген жалгыз баласынын тукуму жөн эле «калмакы» деген лакап ат менен аталып калган. «токтоку» деген урук «жантайларга» тыштан кошулган урук деп эсептелет. Бөрүчектин тондуу уулу Илекени, андан Алымсейит, андан Аккозу, Үлүмжү, Рай, Асан, Солто. Жантай уругу сарыбагыштардын ичинен ириси болуп саналат.  

Дөөлөстүн үчүнчү баласы Элчибектен Атамат, Жунус, Алыбек. Булардын  тукуму «таздар» деп аталат. Атаматтан Беке, Чапча, Сарыкалпак. Бекеден «эшмурат уулу», Чапчадан «кипан», «эшмат», «өмүр», «косом» уруулары; Сарыкалпак – «сарыкалпак» деп аталат. Жунустан Такабай, Түгөл. Такабайдан тукум жок, Түгөлдүн балдары «карабөкө», «ырайымбек», «дайырбек», «шайбек» деп бөлүнөт Алыбектен Жолчоро, анын тукуму «моюнчу» деген атакта калган. 

Кыргыз журт башчылары үчүн үлгү, эталон болуп калган [[Манап бий]]дин тукуму сарыбагыштар уруусундагы эң чоң бутак  болуп, андан [[Сүтөй]], [[Жарбаң Баатыр Манап Бий уулу|Жарбаң]] – эки уул. Жарбаңдын тукуму «жарбаң уругу» деп айтылат. Сүтөй бийден Сарысейит, Эшим, Тугур. Эшимдин тукуму «эшим», Тугурдуку «чоң чарык» аталат. Сарысейит бийден [[Үчүкө]], [[Түлкү баатыр|Түлкү]], Эрдене, [[Кудаян сарысейит уулу|Кудаян]] – төрт уул. Үчүкө убагында кыргыз элине башчы болуп туруп, иниси Түлкү баатыр экөө [[Жаңыл Мырза|Жаңыл мырза]] колдуу болуп өлгөн. Үчүкөдөн кийин кыргызга Кудаян хан болгон. Үчүкөдөн [[Маматкул бий|Маматкул]], Дөөлөт, Кудайберди. Түлкүдөн жалгыз Тынай. Эрденеден тукум жок. Кудаян тукуму «тоголок» деп аталат. Кудаяндан кийин кыргызды [[Маматкул бий]] бийлеп, жерин калмактан кыргыз бошотууда чоң роль ойногон. Андан [[Болот бий|Болот]], Темир, Андагул, Көккөз, Берик. Дөөлөттөн Надырбек, Бай, Кара Мурат, Аалы – жалпысынан «надырбек» уругу деп аталат.  Карамураттан «ныяз», Аалыдан «аккулак» уулдары, Надырбектен Мусулман, Сыдык эки уул. Мусулмандан «седет», «кубат», «абыке» уулдары, Сыдыктан «алике», «түнтөй», «түнкатар», Байдан «Бердике», «Бердиш», «Медет», «Ныгай», «Шыгай», «Бай уулу». Кудайбердиден тукум жок. Тынайдын биринчи аялынан Сатыбалды, [[Атаке баатыр]], экинчи аялынан Сокур, Бекмурат, Арзыгул, Ырыскул – алты уул. Сатыбалды балдары Жообасар, Кубат, Айа, Алмакүчүк, Караүсөн, Чөмөй, Шайбек, Бытый уулдарына бөлүнөт.  Атакенин Абылай, Солтоной, Карабек, Таштанбек Байшүкүр, Жанкиши, Сартай жана Мырзабек (Мырзабек энеден) деген уулдары болгон. Бозокор деген бакма баласынын тукуму «жумаш уулу» деп аталат. Тынайдын экинчи аялынын балдары жалпы «сокур уулу» болуп, булар жалпысынан «тынай» деген атакта калган. Тынай тукумунан атактуусу Атаке баатыр, анын тукумунан Таштанбек, Жантай, Шабдан сыяктуу белгилүү инсандар чыккан. Маматкулдун Андагул, Көккөз, Берик уулдарынын тукуму «кырк уруу» деп аталат. Маматкулдун ордун уулу Болот ээлеген. Болот бийдин биринчи аялынан Аким, Айдарке, Татыкөтөн, Дайырбек, Мураке деген беш бала болуп, алар «беш күрөң» деп аталып калган. Экинчи аялы Таалаке энеден Кожомшүкүр, [[Эсенкул бий|Эсенкул]]. Кожомшүкүрдүн тукуму «салыбек», Эсенкул балдары көптөгөн уулга тарайт. Болот бийдин  үчүнчү аялынан Көчмурат, анын тукуму «көчмурат» деген ат менен белгилүү. Болот бийдин балдарынын ичинен атактуусу [[Эсенкул баатыр]] болуп, учурунда бүткүл түндүк кыргыз урууларын башкарып тургандыктан, аны «чоң бий» деп аташкан. Эсенкулдун жети аялынан жыйырма бир уул болуп, Каз байбичеден Асанбай, Үсөнбай, Найман үч уул («чала манаптар» деп аталат), Анар энеден [[Ныязбек Эсенгул уулу|Ныязбек]], Кубат, Куттуксейит, Абдыраман, Карасарт, Шоорук алты уул, Каракыз энеден Базаркул, Назар эки уул,төртүнчү аялдан Айтбай, Керим, Жапар, Саткын төрт уул, бешинчи аялдан Кудаяр, Сукан, Жайчы үч уул, алтынчы аяллынан Бекмурат, Шаамурат эки уул, жетинчи казак аялдан Тойчу жалгыз болуп, бардыгы жыйырма бир. Мындан башка Эсенкул баатырдын жети бакма баласы болуп, алар «жети кул» деп аталат. Анын атагы менен бүткүл Болот тукуму – «Эсенкул эли» деген атак алган. Ниязбек уулдары «Ниязбектин сегиз бек» аталып, атактуу инсандардан болгон. Ныязбектин уулу [[Ормон хан|Ормон]] 1842-ж. кыргызга хан шайланган. Маматкулдун Темир деген уулунан Кулуке, Боогачы, Черикчи, Назар – төрт уул. Кулукеден «аккөз», Боогачыдан «боогачы уулу», Назардан «назар уулу» тарайт. Черикчиден Борколдой, Жаныбек, Абайылда, Жамангара, Мама, Караменде, Бекбото, Адылбек, Дайырбек, Карабай, Манапбай, Кенжетай деген он эки уул болуп, Борколдойдон «борколдой», Жаныбектен «жаныбек», Жамангарадан «жамангара», Мамадан «мама», Карамендеден «караменде», Бекботодон «бекбото уулдары» жана Карабай, Манапбайдын тукуму «казактар» деп аталып, жалпысынан «жети ата» деген атакта калган. Черикчи балдарынын ичинен атактуусу Абайылда баатыр болуп, үч аялынан он эки уул көрүп, Төрөгелди, Шербото, Нарбото, Шадыкан деген балдары атактуу баатырлардан болгон.  

== География ==
Булардан тышкары Сарыбагыштын ичинде бир катар киринди уруктар турат. XVIII кылымдын 2-жарымынан Сарыбагыш урууларына батышы Ысык-Ата суусу – чыгышы [[Ысык-Көл]]дүн Күрмөнтү суусуна чейин, түндүк тарабынан азыркы [[Казакстан]]га караган Челек, [[Кеген]], Үч-Алматы сууларынан – түштүктө [[Нарын дарыясы]]на чейинки жерлер кирген. 1882-ж. орус өкмөтү менен Кытай мамлекети түзгөн Петербург келишимине ылайык Ысык-Көлдөгү «эсенкул эли», Кочкор, Нарын тарапка көчүрүлгөн. Азыркы убакта да Сарыбагыштар [[Чүй облусу]]нун Чүй, Кемин жана [[Нарын облусу]]нун Кочкор, Нарын, Ат-Башы, Ак-Талаа районндорунда турат. Мындан тышкары Чүй облусундагы Кант, Ак-Суу, [[Панфилов району]]нун кээ бир айылы, Ысык-Көл облусунун Сары-Камыш, Чоң-Сары-Ой, Көк-Мойнок айылы, Таластын Козучак, Калба, Бала-Саруу айылы жана Кетмен-Төбөнүн айрым айылдарынан кездешет. 

== Булактар==
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Тарых]]
[[Категория:Санжыра]]
&lt;references /&gt;{{Калып:Кыргыз уруулары}}</text>
      <sha1>h907vtbv9n6yzsiazqtwwycnsatla0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Багыш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23506</id>
    <revision>
      <id>653261</id>
      <parentid>558002</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6358" sha1="6jb1a45bzggg3r59p0wzztwr7qn5kpc" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = 
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Багыш''' — [[кыргыздар|кыргыздардын]] оң канат урууларынын тагай [[уруу|уруулук]] бирикмесинин курамындагы уруу. Санжыралык уламыш боюнча, Тагай бий ак үйлүү болуп Эреше Ханга барганда, ал жерден үйлөнүп, аялы боюнда бар кезде мекенине кайтып келет. Кетер алдында аялына: «эгер эркек бала төрөсөң, Эр жеткенде анын улуту кыргыз, атасы Тагай экендигин айт, азамат болсо мени издеп табаар. Кыз болсо, өзүң бил», деп айтып, белги катары кестигин (бычагын) калтырып кетиптир. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Ороз коёт. Бирок анын кичине кезиндеги ылакап аты Жанк Ороз болгон экен (Жанк - таза деген сөз). Эр жеткенде Карачоро атасынын чоо-жайын угуп, аны издеп, жолго чыгып. Жолдон Саяк, Азык жана Черике (Шерик болушу толук ыктымал. Азыр Саяк менен Черик уруусу Нарын облусунда жашайт). Эл аны Тагайдын уулу Карачоро деген ат менен тааныйт. Уламыштагы маалыматтар боюнча Карачоро, (Жанк Ороз). Карачоро жөн үч уул Балта, Багыш, Келдике. Изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча, багыш уруусу кыргыздардын [[Чоңбагыш,|Чоңбагыш]], Сарыбагыш, Карабагыш уруулары менен тектеш уруулардан болгондугун алардын этнонимдери аркылуу белгилешип, бул уруулардын түпкү тегин о. кылымдардагы түштүк сибирлик кыргыздар менен байланыштырат. [[Этнограф]] С. М. Абрамзондун пикири боюнча, багыш [[этноними]] байыркы мезгилдеп тотемдик түшүнүктөн жаралган. Окумуштуу анын жаралуу генезиси Түштүк Сибирь аймагында болгон деген жыйынтыкка келген. Анткени багыш аттуу жаныбар Теңир-Тоо аймагында жашабайт, ал тараган ареал Түштүк Сибирь аймагын камтыйт деген көзкарашын билдирген. Багыш уруусу ожубак, коржу, көнөк, көкүм, бадам, кошпычак, эрназарбек жана могол уруктарына тарайт. Суумурун (Нурмамбет) уруусу Чүй облусунун Ысык-Ата районунда турат жана Келдике (көнөк) деп аталган бөлүктөрү солто менен сарыбагыш урууларынын курамына аралашып кеткен. Ожубак-кандуу моюн, көкүм-доскулу, коржу-мадемил, майдан бутактарына тарайт. Бадам уругу куттуксейит, узунжете, алакуржун, акмончок, көкмончок, аккөйнөк, байтөбөт, чычар жана башка топторго бөлүнөт. Көнөк уругу сарыгул, төмөнчекти, баястан, ырай, күчүк, найман жана башка топторго ажырайт. Багыш уруусунун ичиндеги могол, найман, черик уруктары бул урууга кыргыздын аталган урууларынын бөлүктөрүнөн кошулгандыгын далилдешет. Б. уруусу жайгашкан чөлкөмдөргө Алабука районунун басымдуу аймактары: Чаткал, Аксы, Талас, Токтогул райондорунун айрым жерлери кирет. Мындан тышкары, Чүйдө солто уруусунун ичиндеги суумурун (нурмамбет) жана Кочкордогу [[сарыбагыш|сарыбагыштардын]] арасындагы келдике уруктары Б. уруусунан тараган. 
[[Категория:Уруулар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
{{Калып:Кыргыз уруулары}}</text>
      <sha1>6jb1a45bzggg3r59p0wzztwr7qn5kpc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653264</id>
      <parentid>653261</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6368" sha1="6kui6orzttpscy7z46w78wimcgcss12" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Багыш
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Багыш''' — [[кыргыздар|кыргыздардын]] оң канат урууларынын тагай [[уруу|уруулук]] бирикмесинин курамындагы уруу. Санжыралык уламыш боюнча, Тагай бий ак үйлүү болуп Эреше Ханга барганда, ал жерден үйлөнүп, аялы боюнда бар кезде мекенине кайтып келет. Кетер алдында аялына: «эгер эркек бала төрөсөң, Эр жеткенде анын улуту кыргыз, атасы Тагай экендигин айт, азамат болсо мени издеп табаар. Кыз болсо, өзүң бил», деп айтып, белги катары кестигин (бычагын) калтырып кетиптир. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Ороз коёт. Бирок анын кичине кезиндеги ылакап аты Жанк Ороз болгон экен (Жанк - таза деген сөз). Эр жеткенде Карачоро атасынын чоо-жайын угуп, аны издеп, жолго чыгып. Жолдон Саяк, Азык жана Черике (Шерик болушу толук ыктымал. Азыр Саяк менен Черик уруусу Нарын облусунда жашайт). Эл аны Тагайдын уулу Карачоро деген ат менен тааныйт. Уламыштагы маалыматтар боюнча Карачоро, (Жанк Ороз). Карачоро жөн үч уул Балта, Багыш, Келдике. Изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча, багыш уруусу кыргыздардын [[Чоңбагыш,|Чоңбагыш]], Сарыбагыш, Карабагыш уруулары менен тектеш уруулардан болгондугун алардын этнонимдери аркылуу белгилешип, бул уруулардын түпкү тегин о. кылымдардагы түштүк сибирлик кыргыздар менен байланыштырат. [[Этнограф]] С. М. Абрамзондун пикири боюнча, багыш [[этноними]] байыркы мезгилдеп тотемдик түшүнүктөн жаралган. Окумуштуу анын жаралуу генезиси Түштүк Сибирь аймагында болгон деген жыйынтыкка келген. Анткени багыш аттуу жаныбар Теңир-Тоо аймагында жашабайт, ал тараган ареал Түштүк Сибирь аймагын камтыйт деген көзкарашын билдирген. Багыш уруусу ожубак, коржу, көнөк, көкүм, бадам, кошпычак, эрназарбек жана могол уруктарына тарайт. Суумурун (Нурмамбет) уруусу Чүй облусунун Ысык-Ата районунда турат жана Келдике (көнөк) деп аталган бөлүктөрү солто менен сарыбагыш урууларынын курамына аралашып кеткен. Ожубак-кандуу моюн, көкүм-доскулу, коржу-мадемил, майдан бутактарына тарайт. Бадам уругу куттуксейит, узунжете, алакуржун, акмончок, көкмончок, аккөйнөк, байтөбөт, чычар жана башка топторго бөлүнөт. Көнөк уругу сарыгул, төмөнчекти, баястан, ырай, күчүк, найман жана башка топторго ажырайт. Багыш уруусунун ичиндеги могол, найман, черик уруктары бул урууга кыргыздын аталган урууларынын бөлүктөрүнөн кошулгандыгын далилдешет. Б. уруусу жайгашкан чөлкөмдөргө Алабука районунун басымдуу аймактары: Чаткал, Аксы, Талас, Токтогул райондорунун айрым жерлери кирет. Мындан тышкары, Чүйдө солто уруусунун ичиндеги суумурун (нурмамбет) жана Кочкордогу [[сарыбагыш|сарыбагыштардын]] арасындагы келдике уруктары Б. уруусунан тараган. 
[[Категория:Уруулар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
{{Калып:Кыргыз уруулары}}</text>
      <sha1>6kui6orzttpscy7z46w78wimcgcss12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Басыз (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23632</id>
    <revision>
      <id>653302</id>
      <parentid>558048</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Басыз, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Басыз (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>558048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33897" sha1="it96mdd3f6wny1ouxt629mds1r0k8nw" xml:space="preserve">'''Басыз уруусу '''— [[Кыргыздар|теңир-тоолук кыргыздардын]] уруулук түзүмүндө [[Сол канат|сол канатка]] кирген чоң уруулардын бири.
 
Басыздар негизинен [[Фергана тоо тизмеги|Фергана кырка тоосунун]] эки тарабын мекендеп, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүгүндө да, түштүгүндө да салмактуу орду болгондуктан, ортодогу ынтымакты камсыздап келишкен. Өзгөн, Ак-Талаа, Сузак, Тогуз-Торо райондорунан тышкары, Кочкордо, Чүйдө, Ысык-Көлдө, Ат-Башыда, Жумгалда, Таласта ж.б. жерлерде да басыз бөлүкчөлөрү кезигет.

== Тарыхы ==

=== Келип чыгуусу ===
Басыз уруусун кыргыз, [[Мундуз (уруу)|мундуз]], [[Дөөлөс (уруу)|дөөлөс]] ж. б. этнонимдери сыяктуу эң байыркы этникалык аталыш катары кароого болот. Мындагы &quot;-з&quot; мүчөсү байыркы түрк доорунда көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө катары белгилүү&lt;ref&gt;Серебренников, Гаджиева 1979, 88&lt;/ref&gt;.

=== XV-XVII кылымдарда ===
Санжыралык маалыматтарда басыз уруусунун түпкү атасы Аксуулук Түгөл деп аталгандыктан С.М. Абрамзон бул топонимди Чыгыш Түркстандагы Ак Суу менен байланышта карайт&lt;ref&gt;Абрамзон 1990,-68&lt;/ref&gt;. Сейф ад-Дин Аксыкендинин “Мажму-ат-Таварихинде” (XVI к.) жазылган генеалогиялык баяндар боюнча басыз уруусу кыргыздардын сол канатына кирери айтылат.

Калмак жапырыгына чейин кыргыз элинин [[Сол канат|сол канатына]] кирген уруулар негизинен Талас аймагында жашап турушкандыгы санжыралык уламыштарда эскерилет&lt;ref&gt;''Сооронкулов С.'' Бердике беш берен // Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994. – 218-б.&lt;/ref&gt;. 

Сыягы, басыздар [[Талас өрөөнү|Таластан]] XVI кылымда Көгарт, Жазы жана Нарын аймактарына көчүп кетишкен. [[Бала Айылчынын санжырасы|Бала Айылчынын санжырасында]] айтылган маалыматтарга караганда, XVII кылымда кыргыздарга [[Чаа бий]] башчылык кылып турган чакта «[[Кочкор|Кочкордон]] [[Нарын дарыясы|Нарынга]] чейин сол тукумунан базыстар (басыздардын бир бөлүгү) ээлеп турушкан»&lt;ref&gt;''Сарымсаков А.'' Бала Айылчынын санжырасы // Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994. – 187-б.&lt;/ref&gt;. Ал эми [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]], [[Жазы, өрөөн|Жазы өрөөндөрүндөгү]] басыздар Улак баатырдын башчылыгында калмактар менен күрөшкөндүгү жөнүндө уламыштар бар. Айрым маалыматтар боюнча, басыздардын керки тамгаларынын түпкү аталарынан болгон Кожоматбек деген адам XVII кылымда калмактар менен күрөшкөн [[Курманбек баатыр|Курманбек баатырдын]] жоокерлеринен болгон жана [[Кашкар|Кашкарда]] набыт болгон&lt;ref&gt;''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006. – 25-26-б.&lt;/ref&gt;. Кийин калмактардын кысымынан улам түндүк кыргыз уруулары менен бирге басыздар да [[Гиссар, кырка тоо|Гиссар тоолоруна]] көчүп кетишкен.

=== XVIII кылымда ===
Сагымбай ажынын санжырасы боюнча, 18чи кылымда Гиссардан басыз уруусу Улак баатырдын башчылыгында Өзгөндүн тоолоруна көчүп келишкен.  

1763-1770-жылдары жазылган «Сиюй чжи» аттуу тарыхый кытай жазма булагында басыздар чыгыш (түндүк) кыргыздарынын да, батыш (түштүк) кыргыздарынын да курамында кошо эскерилет&lt;ref&gt;Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. II т. Бишкек, 2003. – 229-231-б.&lt;/ref&gt;. Ушул себептен [[Валиханов Чокан|Ч. Валиханов]], П. П. Семенов Тянь-Шаньский, [[Аристов, Николай Александрович|Н. А. Аристовдор]] өз эмгектеринде жаңылыштык менен басыздарды [[Оң канат|оң канатка]] кирет деп жазышкан. Демек, XVIII кылымдын ортосунда басыз уруусу саясий жактан аркалык жана анжиян тараптык болуп экиге ажыраган. Бирок алардын ортосун [[Фергана, кырка тоо|Фергана кырка тоосу]] гана бөлүп турган.   

Ош-Алай кыргыз урууларынын конфедерациясына кирип турган басыздар негизинен [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]] жана [[Жазы, өрөөн|Жазы өрөөнүн]] ээлеп келишкен. XVIII кылымдын ортосунда [[Адыгине (уруулук топ)|адыгине уруусунан]] [[Ажы бий|Ажы бийдин]] бийлиги учурунда 1300 түтүн басыздарды Ка-р-га (Калка) башкарып тургандыгы кытай жазма булактарында эскерилет&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. – 133-134-б.&lt;/ref&gt;. Уламыштар боюнча, XVIII кылымда [[Саруу, уруу|саруу уруусунан]] [[Бердике Баатыр|Бердике баатыр]] [[Анжыян (шаар)|Анжиян шаарын]] каратып алганда басыз уруусунун кудайлат уругунан чыккан [[Сарыкүчүк бий|Сарыкүчүк]] деген бийин [[Ош|Ош шаарына]] аким кылып дайындаган. Кытай жазма булактарында [[Ажы бий]] батыш кыргыздарынын атынан Сарыкүчүктү (кыт. Ша-ла-ку-чу-к) 1759-жылы [[Цин империясы|Цин империясына]] элчи кылып жибергендиги эскерилет&lt;ref&gt;Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары (Б.з.ч. II – XVIII к. кытай булактарынан үзүндүлөр). II том. – Бишкек, 2003. – 136, 165-б.&lt;/ref&gt;. XVIII к. 2-жарымында Мурат (Сарыкүчүктүн уулу) башкарган 400 түтүн басыздар Марал деген жерде дыйканчылык менен күн көрүп турушкандыгы «Сиюй чжи» эмгегинде айтылат&lt;ref&gt;''Супруненко Г.П.'' Материалы из китайских источников по истории киргизов XVIII – начало XIX вв. – Фрунзе, 1976. – 81-б.&lt;/ref&gt;. 

[[Стамов Асанбек|Асанбек Стамовдун]] «Хан Тейиш» аттуу тарыхый романында [[Атаке баатыр|Атаке бий]] менен бирге эскерилген Сарытай мырза аттуу каарман басыздардан чыккан тарыхый инсан болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.

=== XIX кылым - XX к. башы ===
Аркалык (түндүктүк) басыздар [[Тогуз-Торо ойдуңу|Тогуз-Торо]] жана [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]] аймагынын [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясына]] чейинки жерлерин жердеп, [[Чекир саяк|чекир саяк уруусунан]] бөлүнүп чыккан [[Чоро, уруу|чоро уругу]] менен бир саясий бирикмеге биригип турушкан. Уламыштар боюнча, XIX к. башында [[Сары чечен]] баштаган басыздар менен [[Жанболот баатыр|Жанболоттун]] уулу Ырыскул бий башкарган чоро-саяктардын ортосунда чабыш болуп, ал окуя [[Кетмен-Төбө өрөөнү|Кетмен-Төбөдөн]] [[Бокбасар бий]] баштаган [[Каба, уруу|каба-саяктардын]] жардамга келиши менен аяктаган&lt;ref&gt;''Абдылдаев А.'' Тогуз-Торо элинин санжырасы. – Бишкек, 2006. – 5-6-б.; ''Сатыбалдиева Б.'' Тайлак — кокту-колоттун баатыры эмес, улуттук баатыр // Кыргыз Туусу. 2011. – №35-36. – 24-б.&lt;/ref&gt;.  

1820-жылы [[Мандалак баатыр]] баштаган басыздар жана Жанболот уулу [[Байбагыш бий, Жанболот уулу|Байбагыш бий]] баштаган чоро-саяктар коңшу [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандагы]] [[Жааңгер кожо|Жахангир-кожонун]] [[Цин империясы|Цин империясына]] каршы көтөрүлүшүнө активдүү колдоо көрсөтүшкөн&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. –654-б.&lt;/ref&gt;. Андан кийин да, [[Чыбылдый бий]] баштаган басыздар, алардын ичинде [[Бөбөтөй баатыр|Бөбөтөй]], [[Токочор баатыр|Токочор]], [[Дербиш баатыр|Дербиш]] сыяктуу басыз баатырлары чоро-саяк [[Тайлак баатыр|Тайлак баатырга]] кошулуп, 1825-жылдагы цин аскерлери менен болгон [[Кытай кырылган, салгылаш|салгылашка]], [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандагы]] 1826 жана 1830-жылдары болгон көтөрүлүштөргө активдүү катышышкан&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. – 703-б.&lt;/ref&gt;. 

[[Кокон хандыгы|Кокон хандыгынын]] тушунда басыздардын айрым бөлүктөрү саясий себептер менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] бир канча жерлерине чачырап, жер которууга дуушар болушкан. Мисалы, [[Сары баатыр]] менен [[Мадыш бий|Мадыш бийдин]] жетекчилигинде керки тамгалардын бир канчалаган түтүнү [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]] тараптан [[Тогуз-Торо ойдуңу|Тогуз-Торого]] көчкөн&lt;ref&gt;''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006. – 26-28-б.&lt;/ref&gt;. Ж. Болотовдун пикири боюнча, [[Сынган Кылыч|«Сынган кылычта»]] [[Кудаяр хан|Кудаяр хандын]] алдап чакыруусу менен [[Кокон шаары|Кокондо]] башы алынган кыргыздардын кырк бийинин бирөөсү катары эскерилген Абдылда бий басыздардын каман уругунан чыккан&lt;ref&gt;''Болотов Ж.'' Камандар санжырасы. – Жалал-Абад, 2003. – 13-бет.&lt;/ref&gt;. 

Көгарттык басыздардан чыккан [[Нусуп, Абдылда уулу|Нусуп]] жана [[Чыйбыл болуш|Чыйбыл]] аттуу бир тууган бийлер [[Орусия империясы|Орусия империясынын]] тушунда Көгарт жана Тогуз-Торо чөлкөмдөрүнө болуш болуп дайындалышкан. Чыйбыл болуш 1898-жылдагы [[Анжиян көтөрүлүшү|Анжиян-Кыргыз көтөрүлүшүнө]] активдүү катышкандыгы үчүн айыпталып, [[Токтогул Сатылганов|Токтогул акын]] менен бирге [[Сибирь|Сибирге]] сүргүнгө айдалган. 

Басыз уруусунун байсогур уругунан чыккан [[Байымбет балбан|Баймамбет (Байымбет)]] атту атактуу балбан XIX к. 2-жарымы – XX к.башы аралыгында жашап, өмүрүндө [[күрөш]] боюнча эч кимден жеңилген эмес. Орусия империясынын дооорунда акталаалык басыздардан Алыбек баатыр, Мамыткан болуш, Мураталы бий деген атактуу адамдар чыккандыгы эл ичинде айтылып келет. 

XX кылымдын башында өзгөндүк басыздардан чыккан [[Жаныбек казы]] [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|совет бийлигинин]] орношуна каршы боштондук үчүн көтөрүлгөндөргө кошулгандыгы үчүн «[[Басмачылык|басмачы]]» катары айыпталган.

XX кылымдын башында Басыздардын Айдаралы уругнун Чайкөз аталыгынан да да башы көрүнгөн көптөгөн жакшы адамдар чыккан, чыгып атат. Басмачылар учурунда, Чай коз топтон, Бөрүбай деген элин жерин орус баскынчылардан коргогон өтө чыгаан, эр азамат жашаган, учурунда эл үчүн кылган иши бааланбай, большевиктердин колунан өлгөн, ал айтылуу Жаныбек кор башчынын уулу, Беделбайдын аккан досу болот, жазасын алып аткан учурда Беделбай алыста болуп калгандыктан арачы түшө албаганы үчүн, өзүн өмүрү өткүчө жемелеген экен, ал киши Мырзакеде туруп, партиялык иштерде жүрүп, көзү өттү.

== Урааны жана тамгасы ==
Басыз уруусунун аскердик урааны “Акбуура” деп чакырылганы маалым&lt;ref&gt;Абрамзон, Т.1У, -с.-79.&lt;/ref&gt;. Ал эми басыз уруусунун ичиндеги кудайлаттардын тамгасы жалпы басыздардын тамгасы болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.

== Санжырасы ==
Басыз уруусунун ичинде төмөнкү уруктар тең-ата болуп саналышат: 

# Кылыч тамга
# Керки тамга
# Тилеке
# Айдаралы
# Бөлөкбай 
# Жээренчи 
# Караке
# Кашка
# Кудайлат 
# Бактыгул 
# Доскана
# Шыбакай
# Каман
# Чоңмурун
# Онтогор
# Чоют
# Тогуз
# Акбаш
# Көчөк
# Көзкана
# Маматберек
# Байсогур
# Карагана
# Жээналы

== Гаплогруппа ==
ДНК-санжырасын изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде көрүнгөндөй, кыргыздардын көпчүлүгүнө мүнөздүү болгон R1a гаплогруппасы басыз уруусунун урпактарынын да көбүнчөсүндө кезигет.

== Изилденүүсү ==

=== Алгачкы изилдөөлөр ===
Башка уруулардыкындай эле, басыз уруусунун да генеалогиялык схемасын чийүү аракеттеринин алгачкылары [[Абрамзон, Саул|С. М. Абрамзон]] менен Я. Р. Винниковго таандык. Басыз уруусу [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүгүндө да, түштүгүндө да басымдуу орун алышкандыктан,ал эки окумуштуу басыздар боюнча эки башка схема көрсөтүшкөн. Кыргыз илимпоздорунан [[Сабыр Аттокуров]] 1995-жылы санжырага кайрылганда, басыз уруусунун курамын көрсөтүп берүү үчүн жогорудагы илимпоздордун эки вариантын бириктирүүгө аракет жасаган. 

Басыздардын санжырасын өз китептерине 1995-жылы санжырачы [[Төрөкан уулу Эсенкул]], 1996-жылы [[Закиров, Сапарбек|С. Закиров]], 2006-жылы А. Абдылдаевдер да кыстара кетишкен. 

=== Басыз урпактарынын изилдөөлөрү ===

* 2002-жылы басыз урпагы Өмүрали уулу Макембай басыз уруусунун бир чоң уруктук тобуна арналган «Керки тамга санжырасын» жазып чыккан. 
* 2003-жылы Болотов Жолболду басыздардын дагы бир чоң тобунун санжырасын, тактап айтканда «Камандар санжырасын» жазып чыккан. 
* Басыздардын санжырасын сүрүштүрүп, тактоого 2000-2005-жылдары Буба уулу Искендер, Тешебай уулу Бердикул, Мойдунов Абдыкадыр деген адамдар да аракет кылып көрүшкөн. 
* 2004-жылы [[Жумалиев, Кабылбек|Кабылбек Жумалиев]] өзүнүн «Насаат» деген китебинде, 2014-жылы &quot;Соолбос булак, өчпөс от&quot; деген китебинде басыздардын караке уругунун [[Кочкор району|Кочкордогу]] өкүлдөрүнүн санжырасы жөнүндө да эскере кетет. 
* 2006-жылда Рахмат уулу Сагынбай ажынын «Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы» деген китеби жарык көргөн. 
* 2006-жылы [[Раимжанов, Адылбек|Адылбек Раимжанов]] «Тарыхка саресеп жана Басыз санжырасы» деген китебинде жалпы басыздардын санжырасын бириктирип чыккан. 
* 2011-жылы Т. Жаркынбаевдин «Кылыч тамганын Сүтүкө уругунан тарагандар» деген китеби [[Ош|Ош шаарында]] жарык көргөн. 
* 2016-жылы [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Түп району|Түп районунда]] жашаган басыз урпактарынын санжырасын Дөөлөтбек Аканов жазып чыгарган. 
* Сабыралы Кебекбаев 2015-жылы басыздардын кудайлатына кирген чүйүт уругунун санжырасын китеп кылып чыгарса, 2019-жылы басыздардын дагы бир чоң уруктук тобуна арналган «Кудайлаттар» деген китебин чыгарган.

== Атактуу адамдары ==

=== Атактуу басыздар ===
[[Сарыкүчүк бий|'''Сарыкүчүк бий''']] — XVIII кылымда жашаган саясий ишмер, Ош-Алай кыргыздарынын [[Цин империясы|Цин империясына]] жиберген элчиси, басыз уруусунун бийи. 

'''Эшиге баатыр''' — XVIII кылымда жашаган, кыргыз жерлерин ойрот-калмак баскынчыларынан  бошотууда чоң салым кошкон баатыр. Көрсөткөн эрдигин Цин империясы баалап, 1759-жылы ага &quot;3-даражадагы жасоол&quot; наамын берген жана 100 күмүш жамбы тартуулаган.   

[[Мандалак баатыр|'''Мандалак баатыр''']] — 1820-жылы [[Жааңгер кожо|Жааңгер кожонун]] Чыгыш Түркстандагы көтөрүлүшүнө биринчилерден болуп колдоо көрсөткөн кыргыздардын бири, басыз уруусунун бийи. 

[[Чыбылдый бий|'''Чыбылдый бий''']] — XIX кылымдын 20-30-жылдары [[Тайлак баатыр]] менен бирге цин жана кокон баскынчыларына каршы күрөшкөн баатырлардын бири, басыз уруусунун бийи.

[[Бөбөтөй баатыр|'''Бөбөтөй баатыр''']] — [[Тайлак баатыр|Тайлак баатырдын]] &quot;оң колу&quot; атанган эң жакын жан-жөкөрү.

[[Байымбет балбан|'''Байымбет балбан''']] — XIX к. 2-жарымында - XX к. башында күрөш боюнча эч кимден жеңилбеген кыргыз [[Балбандар|балбаны]].

[[Чыйбыл болуш|'''Чыйбыл болуш''']] — XIX к. аягында Көгарт болуштугунун башчысы, [[Анжиян көтөрүлүшү|Анжиян көтөрүлүшүнүн]] активдүү катышуучусу.

'''Курбанкул бий''' — XIX к. аягында - XX кылымдын башында 30 жылга жакын Көгарт болуштугунун бийи болгон.&lt;ref&gt;Тактоо иретинде&lt;/ref&gt;

[[Жаныбек казы|'''Жаныбек казы''']] — XX кылымдын башындагы [[Басмачылык|басмачылык кыймылынын]] катышуучусу.

[[Борубай|Бөрүбай]] — XX кылымдын башындагы [[Басмачылык|басмачылык кыймылынын]] катышуучусу/

=== Басыз урпактарынын атактуулары ===

==== Маданият тармагында ====

* '''[[Жигитов Салижан|Салижан Жигитов]]''' (1936 - 2006) — кыргыздын көрүнүктүү адабиятчысы, сынчысы, [[Публицист|публицисти]], сатириги, акыны жана коомдук ишмери.
* '''[[Абдыраманов Шабданбай|Шабданбай Абдыраманов]]''' (1930-1998) – жазуучу, драматург, акын, котормочу, педагог.
* '''[[Рысбай Исаков]]''' — акын жана манасчы, Кыргыз Республикасынын улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү, “Манас-мурас” коомдук фондунун жетекчисинин милдетин аткаруучу, “Манас” банкынын стипендианты.

==== Спорт тармагында ====
* [[Санатбаев, Раатбек Калыбекович|'''Раатбек''' '''Санатбаев''']] (1969 - 2006) — грек-рим стилиндеги күрөш боюнча балбан, [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] эмгек сиңирген спорт чебери, [[Азия|Азиянын]] чемпиону, Дүйнөлүк чемпионаттын призеру.
* Келдибек Атайбеков “Көчмөндөр оюндарынын” “Таяк тартыш” оюну боюнча 3-жолку чемпмону. Жана машыктыруучу.

==== Саясат тармагында ====
* '''[[Сатыбалды Жээнбеков]]''' — коомдук жана мамлекеттик ишмер, [[Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы|Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын]] (КТРК) жетекчиси (1991-1992), [[Кыргыз Республика|Кыргыз Республикасынын]] Жогорку Кеңешинин депутаты (90-жж.).

* [[Алмамбет Матубраимов|'''Алмамбет Матубраимов''']] — коомдук жана мамлекеттик ишмер, [[Бишкек]] шаарынын [[Свердлов]] райондук аткомунун Эл депутаттар советинин төрагасы, өнөржай министринин 1-орун басары (1991), Кыргыз Республикасынын 1-вице-премьер-министри (1993), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын төрагасы (1995).

==== Илим тармагында ====
*[[Мурзубраимов, Бектемир|'''Мурзубраимов''' '''Бектемир''']] — [[химия]] илимдеринин доктору (1986), профессор (1987). СССР эл агартуу жана элге жогорку билим берүүнүн, Кыргыз ССР элге билим берүүнүн отличниги. КР Улуттук Илимдер Академиясынын академиги. КР Жогорку Кеңешинин депутаты, КР президентинин кеңешчиси.
*'''[[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]]''' — кыргыздын белгилүү [[Тарыхчы|тарыхчысы]], публицист жана [[журналист]]. Тарых илимдеринин кандидаты, профессор. Кыргызстандын маданиятына эмгеги сиңген ишмер (2005). &quot;Мурас&quot; фондунун Башкармалыгынын Төрагасы.
*[[Олжобай Каратаев|'''Олжобай Каратаев''']] — [[кыргыз]] [[Тарыхчы|тарыхчысы]], [[этнограф]], түрколог, тарых илимдеринин доктору (2003), профессор (2008). 2015-жылдан бери [[Түркия Республикасы|Түркиянын]] Кастамону университетинде [[профессор]].
*'''[[Кайыпов, Сулайман Турдуевич|Сулайман Кайыпов]]''' — фольклорчу-этногрaф, тилчи, текстолог, жазуучу-публицист, котормочу, журнaлист, филология илимдеринин кaндидaты, тaрыx илимдеринин доктору, Кыргыз Республикасынын илим жана техника жагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын (SOCRATES INTERNATIONAL AWARD) лауреаты, Европa Ректорлор Клубунун (THE CLUB OF THE REKTORS OF EUROPE) мүчөсү, коомдук ишмер.
*Ашырбек Чокубаев — кыргыз эл артисти (толуктаныз).

== Башка топтордун курамындагы басыздар ==

=== Катагандардын курамындагы басыздар ===
Басыз этнониминин параллели [[Ооганстан|Ооганстандын]] түндүк-чыгыш аймагын байырлаган [[Катагандар|катагандардын]] курамында да бар экендиги аныкталган. Бул ири этнографиялык топтун этностук тегинин [[Кыргыздар|кыргыздарга]] өтө жакындыгы абройлуу изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде далилденген. Д.Лорддун берген маалыматтарында басыздар өзбек катагандардын он алты-уругунун бири болгондугу чагылдырылат&lt;ref&gt;Кармышева 1976, 105, 244-245; КЫРГЫЗ ЭТНОНИМДЕР СӨЗДҮГҮ-Молдобаев 1995, 149- 150&lt;/ref&gt;. Эскерте кетсек, илимге өзбек-катаган деген ат менен кирип калган бул этностук топтун өкүлдөрү өздөрүн “өзбек” деп аташпайт.

== Басыздар &quot;Манас&quot; эпосунда ==
Басыздар [[Манас эпосу|«Манаска»]] анын баатырдык-тарыхый эпос болуп калыптануу мезгилинде кирген деп болжолдоого болот. Чыгармада сырткы жоо менен кармаштарга башка уруулар менен бирдикте басыздар да катышып келгени айтылат.
== Колдонулган адабияттар ==
# ''Абдылдаев А.'' Тогуз-Торо элинин санжырасы. – Бишкек, 2006. 
# Абдыразаков Төлөнбай. Улуттун улуу инсандарын тактоочу учур келди. Кыргыз Туусу. 2009, 3-март. 11-бет.
# ''Абрамзон С.М.'' Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер. – Бишкек, 1999.
# ''Аттокуров С.'' Кыргыз санжырасы. – Бишкек, 1995.
# ''Болотов Ж.'' Камандар санжырасы. – Жалал-Абад, 2003.
# ''Закиров С.'' Кыргыз санжырасы. – Бишкек, 1996.
# Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994.
# Кыргыз этнонимдер сөздүгү. – Бишкек, 1995.
# Кыргыздардын жана Кыргызстандын тараыхый булактары. II т. Бишкек, 2003.
# Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004.
# ''Манас'' энциклопедиясы. 1-т. – Бишкек, 1995. 
# ''Мокеев А.'' Кыргызы на Алтае и на Тянь-Шане. – Бишкек, 2010.
# ''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006.
# ''Сатыбалдиева Б.'' Тайлак — кокту-колоттун баатыры эмес, улуттук баатыр // Кыргыз Туусу. 2011. – №35-36. 
# ''Супруненко Г.П.'' Материалы из китайских источников по истории киргизов XVIII – начало XIX вв. – Фрунзе, 1976.
# ''Төрөкан у. Э.'' Сол канат кыргыз. – Бишкек, 1995.

== Эскертүүлөр ==
&lt;references /&gt;

{{Калып:Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Кыргыз уруулары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Санжыра]]
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]
[[Категория:Генеалогия]]
[[Категория:Манас эпосу]]</text>
      <sha1>it96mdd3f6wny1ouxt629mds1r0k8nw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653310</id>
      <parentid>653302</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35210" sha1="608000ybpxj58qplevove70gr8flbul" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Басыз
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Басыз уруусу '''— [[Кыргыздар|теңир-тоолук кыргыздардын]] уруулук түзүмүндө [[Сол канат|сол канатка]] кирген чоң уруулардын бири.
 
Басыздар негизинен [[Фергана тоо тизмеги|Фергана кырка тоосунун]] эки тарабын мекендеп, [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүгүндө да, түштүгүндө да салмактуу орду болгондуктан, ортодогу ынтымакты камсыздап келишкен. Өзгөн, Ак-Талаа, Сузак, Тогуз-Торо райондорунан тышкары, Кочкордо, Чүйдө, Ысык-Көлдө, Ат-Башыда, Жумгалда, Таласта ж.б. жерлерде да басыз бөлүкчөлөрү кезигет.

== Тарыхы ==

=== Келип чыгуусу ===
Басыз уруусун кыргыз, [[Мундуз (уруу)|мундуз]], [[Дөөлөс (уруу)|дөөлөс]] ж. б. этнонимдери сыяктуу эң байыркы этникалык аталыш катары кароого болот. Мындагы &quot;-з&quot; мүчөсү байыркы түрк доорунда көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө катары белгилүү&lt;ref&gt;Серебренников, Гаджиева 1979, 88&lt;/ref&gt;.

=== XV-XVII кылымдарда ===
Санжыралык маалыматтарда басыз уруусунун түпкү атасы Аксуулук Түгөл деп аталгандыктан С.М. Абрамзон бул топонимди Чыгыш Түркстандагы Ак Суу менен байланышта карайт&lt;ref&gt;Абрамзон 1990,-68&lt;/ref&gt;. Сейф ад-Дин Аксыкендинин “Мажму-ат-Таварихинде” (XVI к.) жазылган генеалогиялык баяндар боюнча басыз уруусу кыргыздардын сол канатына кирери айтылат.

Калмак жапырыгына чейин кыргыз элинин [[Сол канат|сол канатына]] кирген уруулар негизинен Талас аймагында жашап турушкандыгы санжыралык уламыштарда эскерилет&lt;ref&gt;''Сооронкулов С.'' Бердике беш берен // Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994. – 218-б.&lt;/ref&gt;. 

Сыягы, басыздар [[Талас өрөөнү|Таластан]] XVI кылымда Көгарт, Жазы жана Нарын аймактарына көчүп кетишкен. [[Бала Айылчынын санжырасы|Бала Айылчынын санжырасында]] айтылган маалыматтарга караганда, XVII кылымда кыргыздарга [[Чаа бий]] башчылык кылып турган чакта «[[Кочкор|Кочкордон]] [[Нарын дарыясы|Нарынга]] чейин сол тукумунан базыстар (басыздардын бир бөлүгү) ээлеп турушкан»&lt;ref&gt;''Сарымсаков А.'' Бала Айылчынын санжырасы // Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994. – 187-б.&lt;/ref&gt;. Ал эми [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]], [[Жазы, өрөөн|Жазы өрөөндөрүндөгү]] басыздар Улак баатырдын башчылыгында калмактар менен күрөшкөндүгү жөнүндө уламыштар бар. Айрым маалыматтар боюнча, басыздардын керки тамгаларынын түпкү аталарынан болгон Кожоматбек деген адам XVII кылымда калмактар менен күрөшкөн [[Курманбек баатыр|Курманбек баатырдын]] жоокерлеринен болгон жана [[Кашкар|Кашкарда]] набыт болгон&lt;ref&gt;''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006. – 25-26-б.&lt;/ref&gt;. Кийин калмактардын кысымынан улам түндүк кыргыз уруулары менен бирге басыздар да [[Гиссар, кырка тоо|Гиссар тоолоруна]] көчүп кетишкен.

=== XVIII кылымда ===
Сагымбай ажынын санжырасы боюнча, 18чи кылымда Гиссардан басыз уруусу Улак баатырдын башчылыгында Өзгөндүн тоолоруна көчүп келишкен.  

1763-1770-жылдары жазылган «Сиюй чжи» аттуу тарыхый кытай жазма булагында басыздар чыгыш (түндүк) кыргыздарынын да, батыш (түштүк) кыргыздарынын да курамында кошо эскерилет&lt;ref&gt;Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. II т. Бишкек, 2003. – 229-231-б.&lt;/ref&gt;. Ушул себептен [[Валиханов Чокан|Ч. Валиханов]], П. П. Семенов Тянь-Шаньский, [[Аристов, Николай Александрович|Н. А. Аристовдор]] өз эмгектеринде жаңылыштык менен басыздарды [[Оң канат|оң канатка]] кирет деп жазышкан. Демек, XVIII кылымдын ортосунда басыз уруусу саясий жактан аркалык жана анжиян тараптык болуп экиге ажыраган. Бирок алардын ортосун [[Фергана, кырка тоо|Фергана кырка тоосу]] гана бөлүп турган.   

Ош-Алай кыргыз урууларынын конфедерациясына кирип турган басыздар негизинен [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]] жана [[Жазы, өрөөн|Жазы өрөөнүн]] ээлеп келишкен. XVIII кылымдын ортосунда [[Адыгине (уруулук топ)|адыгине уруусунан]] [[Ажы бий|Ажы бийдин]] бийлиги учурунда 1300 түтүн басыздарды Ка-р-га (Калка) башкарып тургандыгы кытай жазма булактарында эскерилет&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. – 133-134-б.&lt;/ref&gt;. Уламыштар боюнча, XVIII кылымда [[Саруу, уруу|саруу уруусунан]] [[Бердике Баатыр|Бердике баатыр]] [[Анжыян (шаар)|Анжиян шаарын]] каратып алганда басыз уруусунун кудайлат уругунан чыккан [[Сарыкүчүк бий|Сарыкүчүк]] деген бийин [[Ош|Ош шаарына]] аким кылып дайындаган. Кытай жазма булактарында [[Ажы бий]] батыш кыргыздарынын атынан Сарыкүчүктү (кыт. Ша-ла-ку-чу-к) 1759-жылы [[Цин империясы|Цин империясына]] элчи кылып жибергендиги эскерилет&lt;ref&gt;Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары (Б.з.ч. II – XVIII к. кытай булактарынан үзүндүлөр). II том. – Бишкек, 2003. – 136, 165-б.&lt;/ref&gt;. XVIII к. 2-жарымында Мурат (Сарыкүчүктүн уулу) башкарган 400 түтүн басыздар Марал деген жерде дыйканчылык менен күн көрүп турушкандыгы «Сиюй чжи» эмгегинде айтылат&lt;ref&gt;''Супруненко Г.П.'' Материалы из китайских источников по истории киргизов XVIII – начало XIX вв. – Фрунзе, 1976. – 81-б.&lt;/ref&gt;. 

[[Стамов Асанбек|Асанбек Стамовдун]] «Хан Тейиш» аттуу тарыхый романында [[Атаке баатыр|Атаке бий]] менен бирге эскерилген Сарытай мырза аттуу каарман басыздардан чыккан тарыхый инсан болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.

=== XIX кылым - XX к. башы ===
Аркалык (түндүктүк) басыздар [[Тогуз-Торо ойдуңу|Тогуз-Торо]] жана [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]] аймагынын [[Нарын дарыясы|Нарын дарыясына]] чейинки жерлерин жердеп, [[Чекир саяк|чекир саяк уруусунан]] бөлүнүп чыккан [[Чоро, уруу|чоро уругу]] менен бир саясий бирикмеге биригип турушкан. Уламыштар боюнча, XIX к. башында [[Сары чечен]] баштаган басыздар менен [[Жанболот баатыр|Жанболоттун]] уулу Ырыскул бий башкарган чоро-саяктардын ортосунда чабыш болуп, ал окуя [[Кетмен-Төбө өрөөнү|Кетмен-Төбөдөн]] [[Бокбасар бий]] баштаган [[Каба, уруу|каба-саяктардын]] жардамга келиши менен аяктаган&lt;ref&gt;''Абдылдаев А.'' Тогуз-Торо элинин санжырасы. – Бишкек, 2006. – 5-6-б.; ''Сатыбалдиева Б.'' Тайлак — кокту-колоттун баатыры эмес, улуттук баатыр // Кыргыз Туусу. 2011. – №35-36. – 24-б.&lt;/ref&gt;.  

1820-жылы [[Мандалак баатыр]] баштаган басыздар жана Жанболот уулу [[Байбагыш бий, Жанболот уулу|Байбагыш бий]] баштаган чоро-саяктар коңшу [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандагы]] [[Жааңгер кожо|Жахангир-кожонун]] [[Цин империясы|Цин империясына]] каршы көтөрүлүшүнө активдүү колдоо көрсөтүшкөн&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. –654-б.&lt;/ref&gt;. Андан кийин да, [[Чыбылдый бий]] баштаган басыздар, алардын ичинде [[Бөбөтөй баатыр|Бөбөтөй]], [[Токочор баатыр|Токочор]], [[Дербиш баатыр|Дербиш]] сыяктуу басыз баатырлары чоро-саяк [[Тайлак баатыр|Тайлак баатырга]] кошулуп, 1825-жылдагы цин аскерлери менен болгон [[Кытай кырылган, салгылаш|салгылашка]], [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандагы]] 1826 жана 1830-жылдары болгон көтөрүлүштөргө активдүү катышышкан&lt;ref&gt;Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004. – 703-б.&lt;/ref&gt;. 

[[Кокон хандыгы|Кокон хандыгынын]] тушунда басыздардын айрым бөлүктөрү саясий себептер менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] бир канча жерлерине чачырап, жер которууга дуушар болушкан. Мисалы, [[Сары баатыр]] менен [[Мадыш бий|Мадыш бийдин]] жетекчилигинде керки тамгалардын бир канчалаган түтүнү [[Көгарт өрөөнү|Көгарт]] тараптан [[Тогуз-Торо ойдуңу|Тогуз-Торого]] көчкөн&lt;ref&gt;''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006. – 26-28-б.&lt;/ref&gt;. Ж. Болотовдун пикири боюнча, [[Сынган Кылыч|«Сынган кылычта»]] [[Кудаяр хан|Кудаяр хандын]] алдап чакыруусу менен [[Кокон шаары|Кокондо]] башы алынган кыргыздардын кырк бийинин бирөөсү катары эскерилген Абдылда бий басыздардын каман уругунан чыккан&lt;ref&gt;''Болотов Ж.'' Камандар санжырасы. – Жалал-Абад, 2003. – 13-бет.&lt;/ref&gt;. 

Көгарттык басыздардан чыккан [[Нусуп, Абдылда уулу|Нусуп]] жана [[Чыйбыл болуш|Чыйбыл]] аттуу бир тууган бийлер [[Орусия империясы|Орусия империясынын]] тушунда Көгарт жана Тогуз-Торо чөлкөмдөрүнө болуш болуп дайындалышкан. Чыйбыл болуш 1898-жылдагы [[Анжиян көтөрүлүшү|Анжиян-Кыргыз көтөрүлүшүнө]] активдүү катышкандыгы үчүн айыпталып, [[Токтогул Сатылганов|Токтогул акын]] менен бирге [[Сибирь|Сибирге]] сүргүнгө айдалган. 

Басыз уруусунун байсогур уругунан чыккан [[Байымбет балбан|Баймамбет (Байымбет)]] атту атактуу балбан XIX к. 2-жарымы – XX к.башы аралыгында жашап, өмүрүндө [[күрөш]] боюнча эч кимден жеңилген эмес. Орусия империясынын дооорунда акталаалык басыздардан Алыбек баатыр, Мамыткан болуш, Мураталы бий деген атактуу адамдар чыккандыгы эл ичинде айтылып келет. 

XX кылымдын башында өзгөндүк басыздардан чыккан [[Жаныбек казы]] [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|совет бийлигинин]] орношуна каршы боштондук үчүн көтөрүлгөндөргө кошулгандыгы үчүн «[[Басмачылык|басмачы]]» катары айыпталган.

XX кылымдын башында Басыздардын Айдаралы уругнун Чайкөз аталыгынан да да башы көрүнгөн көптөгөн жакшы адамдар чыккан, чыгып атат. Басмачылар учурунда, Чай коз топтон, Бөрүбай деген элин жерин орус баскынчылардан коргогон өтө чыгаан, эр азамат жашаган, учурунда эл үчүн кылган иши бааланбай, большевиктердин колунан өлгөн, ал айтылуу Жаныбек кор башчынын уулу, Беделбайдын аккан досу болот, жазасын алып аткан учурда Беделбай алыста болуп калгандыктан арачы түшө албаганы үчүн, өзүн өмүрү өткүчө жемелеген экен, ал киши Мырзакеде туруп, партиялык иштерде жүрүп, көзү өттү.

== Урааны жана тамгасы ==
Басыз уруусунун аскердик урааны “Акбуура” деп чакырылганы маалым&lt;ref&gt;Абрамзон, Т.1У, -с.-79.&lt;/ref&gt;. Ал эми басыз уруусунун ичиндеги кудайлаттардын тамгасы жалпы басыздардын тамгасы болгондугу эл оозунда айтылып жүрөт.

== Санжырасы ==
Басыз уруусунун ичинде төмөнкү уруктар тең-ата болуп саналышат: 

# Кылыч тамга
# Керки тамга
# Тилеке
# Айдаралы
# Бөлөкбай 
# Жээренчи 
# Караке
# Кашка
# Кудайлат 
# Бактыгул 
# Доскана
# Шыбакай
# Каман
# Чоңмурун
# Онтогор
# Чоют
# Тогуз
# Акбаш
# Көчөк
# Көзкана
# Маматберек
# Байсогур
# Карагана
# Жээналы

== Гаплогруппа ==
ДНК-санжырасын изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде көрүнгөндөй, кыргыздардын көпчүлүгүнө мүнөздүү болгон R1a гаплогруппасы басыз уруусунун урпактарынын да көбүнчөсүндө кезигет.

== Изилденүүсү ==

=== Алгачкы изилдөөлөр ===
Башка уруулардыкындай эле, басыз уруусунун да генеалогиялык схемасын чийүү аракеттеринин алгачкылары [[Абрамзон, Саул|С. М. Абрамзон]] менен Я. Р. Винниковго таандык. Басыз уруусу [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] түндүгүндө да, түштүгүндө да басымдуу орун алышкандыктан,ал эки окумуштуу басыздар боюнча эки башка схема көрсөтүшкөн. Кыргыз илимпоздорунан [[Сабыр Аттокуров]] 1995-жылы санжырага кайрылганда, басыз уруусунун курамын көрсөтүп берүү үчүн жогорудагы илимпоздордун эки вариантын бириктирүүгө аракет жасаган. 

Басыздардын санжырасын өз китептерине 1995-жылы санжырачы [[Төрөкан уулу Эсенкул]], 1996-жылы [[Закиров, Сапарбек|С. Закиров]], 2006-жылы А. Абдылдаевдер да кыстара кетишкен. 

=== Басыз урпактарынын изилдөөлөрү ===

* 2002-жылы басыз урпагы Өмүрали уулу Макембай басыз уруусунун бир чоң уруктук тобуна арналган «Керки тамга санжырасын» жазып чыккан. 
* 2003-жылы Болотов Жолболду басыздардын дагы бир чоң тобунун санжырасын, тактап айтканда «Камандар санжырасын» жазып чыккан. 
* Басыздардын санжырасын сүрүштүрүп, тактоого 2000-2005-жылдары Буба уулу Искендер, Тешебай уулу Бердикул, Мойдунов Абдыкадыр деген адамдар да аракет кылып көрүшкөн. 
* 2004-жылы [[Жумалиев, Кабылбек|Кабылбек Жумалиев]] өзүнүн «Насаат» деген китебинде, 2014-жылы &quot;Соолбос булак, өчпөс от&quot; деген китебинде басыздардын караке уругунун [[Кочкор району|Кочкордогу]] өкүлдөрүнүн санжырасы жөнүндө да эскере кетет. 
* 2006-жылда Рахмат уулу Сагынбай ажынын «Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы» деген китеби жарык көргөн. 
* 2006-жылы [[Раимжанов, Адылбек|Адылбек Раимжанов]] «Тарыхка саресеп жана Басыз санжырасы» деген китебинде жалпы басыздардын санжырасын бириктирип чыккан. 
* 2011-жылы Т. Жаркынбаевдин «Кылыч тамганын Сүтүкө уругунан тарагандар» деген китеби [[Ош|Ош шаарында]] жарык көргөн. 
* 2016-жылы [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусунун]] [[Түп району|Түп районунда]] жашаган басыз урпактарынын санжырасын Дөөлөтбек Аканов жазып чыгарган. 
* Сабыралы Кебекбаев 2015-жылы басыздардын кудайлатына кирген чүйүт уругунун санжырасын китеп кылып чыгарса, 2019-жылы басыздардын дагы бир чоң уруктук тобуна арналган «Кудайлаттар» деген китебин чыгарган.

== Атактуу адамдары ==

=== Атактуу басыздар ===
[[Сарыкүчүк бий|'''Сарыкүчүк бий''']] — XVIII кылымда жашаган саясий ишмер, Ош-Алай кыргыздарынын [[Цин империясы|Цин империясына]] жиберген элчиси, басыз уруусунун бийи. 

'''Эшиге баатыр''' — XVIII кылымда жашаган, кыргыз жерлерин ойрот-калмак баскынчыларынан  бошотууда чоң салым кошкон баатыр. Көрсөткөн эрдигин Цин империясы баалап, 1759-жылы ага &quot;3-даражадагы жасоол&quot; наамын берген жана 100 күмүш жамбы тартуулаган.   

[[Мандалак баатыр|'''Мандалак баатыр''']] — 1820-жылы [[Жааңгер кожо|Жааңгер кожонун]] Чыгыш Түркстандагы көтөрүлүшүнө биринчилерден болуп колдоо көрсөткөн кыргыздардын бири, басыз уруусунун бийи. 

[[Чыбылдый бий|'''Чыбылдый бий''']] — XIX кылымдын 20-30-жылдары [[Тайлак баатыр]] менен бирге цин жана кокон баскынчыларына каршы күрөшкөн баатырлардын бири, басыз уруусунун бийи.

[[Бөбөтөй баатыр|'''Бөбөтөй баатыр''']] — [[Тайлак баатыр|Тайлак баатырдын]] &quot;оң колу&quot; атанган эң жакын жан-жөкөрү.

[[Байымбет балбан|'''Байымбет балбан''']] — XIX к. 2-жарымында - XX к. башында күрөш боюнча эч кимден жеңилбеген кыргыз [[Балбандар|балбаны]].

[[Чыйбыл болуш|'''Чыйбыл болуш''']] — XIX к. аягында Көгарт болуштугунун башчысы, [[Анжиян көтөрүлүшү|Анжиян көтөрүлүшүнүн]] активдүү катышуучусу.

'''Курбанкул бий''' — XIX к. аягында - XX кылымдын башында 30 жылга жакын Көгарт болуштугунун бийи болгон.&lt;ref&gt;Тактоо иретинде&lt;/ref&gt;

[[Жаныбек казы|'''Жаныбек казы''']] — XX кылымдын башындагы [[Басмачылык|басмачылык кыймылынын]] катышуучусу.

[[Борубай|Бөрүбай]] — XX кылымдын башындагы [[Басмачылык|басмачылык кыймылынын]] катышуучусу/

=== Басыз урпактарынын атактуулары ===

==== Маданият тармагында ====

* '''[[Жигитов Салижан|Салижан Жигитов]]''' (1936 - 2006) — кыргыздын көрүнүктүү адабиятчысы, сынчысы, [[Публицист|публицисти]], сатириги, акыны жана коомдук ишмери.
* '''[[Абдыраманов Шабданбай|Шабданбай Абдыраманов]]''' (1930-1998) – жазуучу, драматург, акын, котормочу, педагог.
* '''[[Рысбай Исаков]]''' — акын жана манасчы, Кыргыз Республикасынын улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү, “Манас-мурас” коомдук фондунун жетекчисинин милдетин аткаруучу, “Манас” банкынын стипендианты.

==== Спорт тармагында ====
* [[Санатбаев, Раатбек Калыбекович|'''Раатбек''' '''Санатбаев''']] (1969 - 2006) — грек-рим стилиндеги күрөш боюнча балбан, [[Кыргыз Республикасы|Кыргыз Республикасынын]] эмгек сиңирген спорт чебери, [[Азия|Азиянын]] чемпиону, Дүйнөлүк чемпионаттын призеру.
* Келдибек Атайбеков “Көчмөндөр оюндарынын” “Таяк тартыш” оюну боюнча 3-жолку чемпмону. Жана машыктыруучу.

==== Саясат тармагында ====
* '''[[Сатыбалды Жээнбеков]]''' — коомдук жана мамлекеттик ишмер, [[Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы|Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын]] (КТРК) жетекчиси (1991-1992), [[Кыргыз Республика|Кыргыз Республикасынын]] Жогорку Кеңешинин депутаты (90-жж.).

* [[Алмамбет Матубраимов|'''Алмамбет Матубраимов''']] — коомдук жана мамлекеттик ишмер, [[Бишкек]] шаарынын [[Свердлов]] райондук аткомунун Эл депутаттар советинин төрагасы, өнөржай министринин 1-орун басары (1991), Кыргыз Республикасынын 1-вице-премьер-министри (1993), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Эл өкүлдөр жыйынынын төрагасы (1995).

==== Илим тармагында ====
*[[Мурзубраимов, Бектемир|'''Мурзубраимов''' '''Бектемир''']] — [[химия]] илимдеринин доктору (1986), профессор (1987). СССР эл агартуу жана элге жогорку билим берүүнүн, Кыргыз ССР элге билим берүүнүн отличниги. КР Улуттук Илимдер Академиясынын академиги. КР Жогорку Кеңешинин депутаты, КР президентинин кеңешчиси.
*'''[[Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу|Кыяс Молдокасымов]]''' — кыргыздын белгилүү [[Тарыхчы|тарыхчысы]], публицист жана [[журналист]]. Тарых илимдеринин кандидаты, профессор. Кыргызстандын маданиятына эмгеги сиңген ишмер (2005). &quot;Мурас&quot; фондунун Башкармалыгынын Төрагасы.
*[[Олжобай Каратаев|'''Олжобай Каратаев''']] — [[кыргыз]] [[Тарыхчы|тарыхчысы]], [[этнограф]], түрколог, тарых илимдеринин доктору (2003), профессор (2008). 2015-жылдан бери [[Түркия Республикасы|Түркиянын]] Кастамону университетинде [[профессор]].
*'''[[Кайыпов, Сулайман Турдуевич|Сулайман Кайыпов]]''' — фольклорчу-этногрaф, тилчи, текстолог, жазуучу-публицист, котормочу, журнaлист, филология илимдеринин кaндидaты, тaрыx илимдеринин доктору, Кыргыз Республикасынын илим жана техника жагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, Сократ атындагы эл аралык сыйлыктын (SOCRATES INTERNATIONAL AWARD) лауреаты, Европa Ректорлор Клубунун (THE CLUB OF THE REKTORS OF EUROPE) мүчөсү, коомдук ишмер.
*Ашырбек Чокубаев — кыргыз эл артисти (толуктаныз).

== Башка топтордун курамындагы басыздар ==

=== Катагандардын курамындагы басыздар ===
Басыз этнониминин параллели [[Ооганстан|Ооганстандын]] түндүк-чыгыш аймагын байырлаган [[Катагандар|катагандардын]] курамында да бар экендиги аныкталган. Бул ири этнографиялык топтун этностук тегинин [[Кыргыздар|кыргыздарга]] өтө жакындыгы абройлуу изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде далилденген. Д.Лорддун берген маалыматтарында басыздар өзбек катагандардын он алты-уругунун бири болгондугу чагылдырылат&lt;ref&gt;Кармышева 1976, 105, 244-245; КЫРГЫЗ ЭТНОНИМДЕР СӨЗДҮГҮ-Молдобаев 1995, 149- 150&lt;/ref&gt;. Эскерте кетсек, илимге өзбек-катаган деген ат менен кирип калган бул этностук топтун өкүлдөрү өздөрүн “өзбек” деп аташпайт.

== Басыздар &quot;Манас&quot; эпосунда ==
Басыздар [[Манас эпосу|«Манаска»]] анын баатырдык-тарыхый эпос болуп калыптануу мезгилинде кирген деп болжолдоого болот. Чыгармада сырткы жоо менен кармаштарга башка уруулар менен бирдикте басыздар да катышып келгени айтылат.
== Колдонулган адабияттар ==
# ''Абдылдаев А.'' Тогуз-Торо элинин санжырасы. – Бишкек, 2006. 
# Абдыразаков Төлөнбай. Улуттун улуу инсандарын тактоочу учур келди. Кыргыз Туусу. 2009, 3-март. 11-бет.
# ''Абрамзон С.М.'' Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер. – Бишкек, 1999.
# ''Аттокуров С.'' Кыргыз санжырасы. – Бишкек, 1995.
# ''Болотов Ж.'' Камандар санжырасы. – Жалал-Абад, 2003.
# ''Закиров С.'' Кыргыз санжырасы. – Бишкек, 1996.
# Кыргыз санжырасы. Баш. ред. К. Жусупов. – Бишкек, 1994.
# Кыргыз этнонимдер сөздүгү. – Бишкек, 1995.
# Кыргыздардын жана Кыргызстандын тараыхый булактары. II т. Бишкек, 2003.
# Кытай жазмаларындагы кыргыздар. Баш. түзүүчү Мамбеттурду Мамбетакун. – Шинжаң эл басмасы, 2004.
# ''Манас'' энциклопедиясы. 1-т. – Бишкек, 1995. 
# ''Мокеев А.'' Кыргызы на Алтае и на Тянь-Шане. – Бишкек, 2010.
# ''Рахмат у. С.'' Басыз уруусунун эки бутагы болуп эсептелген Кылыч тамга менен Керки тамга санжырасы. – Бишкек, 2006.
# ''Сатыбалдиева Б.'' Тайлак — кокту-колоттун баатыры эмес, улуттук баатыр // Кыргыз Туусу. 2011. – №35-36. 
# ''Супруненко Г.П.'' Материалы из китайских источников по истории киргизов XVIII – начало XIX вв. – Фрунзе, 1976.
# ''Төрөкан у. Э.'' Сол канат кыргыз. – Бишкек, 1995.

== Эскертүүлөр ==
&lt;references /&gt;

{{Калып:Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Кыргыз уруулары]]
[[Категория:Басыз уруусу]]
[[Категория:Санжыра]]
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргызстандын тарыхы]]
[[Категория:Генеалогия]]
[[Категория:Манас эпосу]]</text>
      <sha1>608000ybpxj58qplevove70gr8flbul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муңгуш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25024</id>
    <revision>
      <id>653283</id>
      <parentid>558951</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="om8o2se42xgc1lgioripe8ni120zcvz" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Муңгуш
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Муңгуш''' – [[Кыргыздар|кыргыздын]] [[Оң канат|оң канатына]] таандык уруулук бирикме. [[Кош тамга]] жана [[жагалмай]] деген эки чоң уруудан турат. [[Кыргыз санжырасы]] боюнча [[Ак уул|Ак уулдун]] балдары [[Муңгуш|Муңгуш,]] [[Адигине-Тагай|Адигине]], [[Тагай]] жана [[Наалы эже]] болуп эсептелет. Жазма маалыматта (к. «[[Мажму ат-Таварих]]») да '''[[Муңгуш,]]''' [[Адигине-Тагай|Адигине]], [[Тагай]], [[Карабагыш (уруу)|Кара Багыштар]] менен бирдикте [[Отуз уул|Отуз уулдун]] (огул) бир уулу катары эскерилет. М-тар азыркы учурда  негизинен адигине уруулары менен бирге [[Баргана|Фергана]][[Алай|-Алай]], [[Талас өрөөнү|Талас-]][[Чаткал өрөөнү|Чаткал]] өрөөндөрүндө, [[Кытай|КЭРде]] ([[Улуучат]], [[Какшаал]]), [[Ош шаары|Ош шаарында]], анын тегерегиндеги айыл-кыштактарда турушат. 
[[Категория:Санжыра]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
{{Калып:Кыргыз уруулары}}</text>
      <sha1>om8o2se42xgc1lgioripe8ni120zcvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тейит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26101</id>
    <revision>
      <id>653290</id>
      <parentid>559573</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="rsilwm3p6s1uyfosyvwch64uaa6xp67" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Тейит
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Тейит''' — [[этноним]]. [[&quot;Манас&quot; эпосу]] боюнча Т-тер кыргыз урууларына кирет: &quot;Кыпчак менен тейитти, Кыргызыңа кеткин деп Кыбылага сүрүп кейитти&quot; ([[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 165).

Т-тердин басымдуу көпчүлүгү илгертен бери эле Түштүк Кыргызстанды жердеп турушат. Алар ичкилик тобуна кирет. [[&quot;Манас&quot; эпосу|&quot;Манас&quot; эпосунда]] кыпчак жана башкалар уруулары менен бирге айтылат. [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] вариантында: &quot;Катарлаш болуп Кошойго, Кара тейит, найманга Кабардаш болуп ошого&quot; ([[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 230), — деп кара тейит деген формасында да учурайт. Кара тейиттер Т-тин курамына кирет. Т. биздин республикабыздан тышкары Ооганстан (Кичи-Памир), Каратегинди (Тажикстан) да эчактан бери жердеп турушат. Мисалы, ал жердеги Т-тер Ош облусунун Т-териндей эле кара тейит, сары тейит, бай тейит, арык тейит, кочкор тейит, чал тейит, чапан тейит, чыгытыр тейит болуп бөлүнүшөт.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[&quot;Манас&quot; энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Манас эпосу]]</text>
      <sha1>rsilwm3p6s1uyfosyvwch64uaa6xp67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азык (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35395</id>
    <revision>
      <id>653262</id>
      <parentid>563064</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8758" sha1="72oejqfybd6n21zo749r97hrjsctovi" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = 
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Азык''' — кыргыздардын [[Оң канат|оң канат урууларынын]] тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. 

Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: [[Тагай бий]] ак үйлүү болуп, Эреше Ханга барганда, анын үйтиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», — деп айтып коштошуп, жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро койот. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата-энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим, — деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий, баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен.

Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык — байыркы уруу, кыргыздар Алтай-Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, — деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө азыкка келгенде аны «Нокто агасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан азыкты «нокто агасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет.

Изилдөөчүлөр азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли менен байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири — «асигилер» менен жакындаштырат, орто эле түргөштөрдүн «азийлери» менен да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар менен кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт-ас» тобу менен салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт-ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын азык уруусу да «төрт тамгалуу азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири бойунча, Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ менен тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» жана «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат.

Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк жана бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу азык » деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор жана Ат-Башы, Чүй облусунун Кемин жана Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле багыш уруусу менен бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]</text>
      <sha1>72oejqfybd6n21zo749r97hrjsctovi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653265</id>
      <parentid>653262</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8766" sha1="j5g4x9u93ym10933kxzqun96qf6zun1" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Азык
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Азык''' — кыргыздардын [[Оң канат|оң канат урууларынын]] тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. 

Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: [[Тагай бий]] ак үйлүү болуп, Эреше Ханга барганда, анын үйтиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», — деп айтып коштошуп, жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро койот. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата-энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим, — деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий, баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен.

Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык — байыркы уруу, кыргыздар Алтай-Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, — деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө азыкка келгенде аны «Нокто агасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан азыкты «нокто агасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет.

Изилдөөчүлөр азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли менен байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири — «асигилер» менен жакындаштырат, орто эле түргөштөрдүн «азийлери» менен да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар менен кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт-ас» тобу менен салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт-ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын азык уруусу да «төрт тамгалуу азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири бойунча, Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ менен тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» жана «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат.

Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк жана бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу азык » деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор жана Ат-Башы, Чүй облусунун Кемин жана Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле багыш уруусу менен бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]</text>
      <sha1>j5g4x9u93ym10933kxzqun96qf6zun1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баарын (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35537</id>
    <revision>
      <id>653277</id>
      <parentid>563031</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Баарын, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Баарын (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>563031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="nyafxk9kqh8kc0l0aict2c3b6oap8uu" xml:space="preserve">'''Баарын''' - [[кыргыз|кыргыздын]] оң канаттагы саны анчалык чоң эмес уруусу катары маалым. [[Этнос|Этностук]] аталыштын параллелдери башкырларда - «барын-табын», моңголдордо «баарын», орто кылымдын кечки мезгилдериндеги көчмөн-өзбектерде «бахрин» формаларында кездешет. Баарын - кыргыз тилинде «ителги менен ылаачындын аргындашуусунан келип чыккан алгыр куш» маанисин берет. Баарун (гар) - монголчо «батыш», «оң«; -гар - «кол». «Оң кол», «оң канат»; «оң канаттагы уруу» дегенди түшүндүрөт. 16- 18-кк. Ойрот-моңгол уруулары «барунгар», «дзюнгар» (Жунгар) деген чоң уруулук бирикмелерге киришкендиги маалым. Этноним адепки ирет моңгол урууларынын курамынан «байрин» формасында кездешери аныкталган. Байриндер Чыңгыз хандын он жана сол канаттагы аскерлеринин курамына киришкен. Ушул эле [[фарси]] автору баариндерди (баарын) теги таза моңгол уруусу экендигин жазат. Е.- Грум-Гржимайло изилдөөлөрүндө барындарды (бариндер) насили моңгол уруулары экендигин, алар 12-к. Селенге дарыясына [[жамаат|жамаатташ]] аймактарды байырлашкандыктарын белгилейт. 1206-ж. энесайлык кыргыздар Чыңгыз ханга өздөрүнүн баш ийгендиктерин билдиришкен соң, улуу каган аларды (кыргыздарды) барин уруусунан чыккан Хорчинин ээлигине бөлүп берген. Баарындардан улуу каган доорундагы ири жол башчылар чыккан.  Арийне, Р.Г. Кузеев кыргыз жана башкырлардын курамдарындагы баарындардын этногенетикалык жакындыктарын (этнонимиялык жана уруулук эн тамгалардагы окшоштуктар) эске алып, 12-к. эле Жетисууга журт которушкан баариндердин бир бөлүгү башкыр-табындардын, айрымдары кыргыздардын курамына жуурулушкан деген жүйөлүү пикирин айтат. Бул пикир кыргыз-башкыр этностук тыгыз байланыштарын дагы бир ирет бекемдейт. Албетте, Борбордук Азиядагы баариндердин көпчүлүк бөлүгү 12-13-кк. чегинде батыш тарапты көздөй журт которушкандыгы ырас. Кийинчерээк бариндер Теңиртоолук моголдордун курамынан кушчу, дуулат, черик жана башка уруулар менен бирге эскерилет. Моголистандын калкынын дээрлигин кыргыздар түзөрүн эске алганда, баариндер өз алдынча этнокомпонент катары кыргыздардын курамына 12-14-кк. кеч эмес кирген деген пикир чындыкка жакын болуп чыгат. Этнонимдин адегендеги толук маани-мазмууну тотемдик алгыр кушту аныкташы да мүмкүн. [[Этноним]] топонимикалык ат катары да белгилүү. Ош облусунун Ноокат районунда Баарын аттуу айыл бар экендиги маалым. Бүгүнкү Крым жарым аралындагы Барын этнотопоними (барын-суран, барын-тайган) орто кылымдардагы кыргыз жана моңгол тилдүү уруулардын миграциясын чагылдырат. Буга аталган жарым аралдагы, Түштүк Молдавиядагы (Кыргыз-Кытай, Кыргыз-Суу жана башка) этнотопонимдери далил боло алат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>nyafxk9kqh8kc0l0aict2c3b6oap8uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653281</id>
      <parentid>653277</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6540" sha1="5l1tboms44kx8f83k0cbi4vjeuulwk8" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Баарын
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Баарын''' - [[кыргыз|кыргыздын]] оң канаттагы саны анчалык чоң эмес уруусу катары маалым. [[Этнос|Этностук]] аталыштын параллелдери башкырларда - «барын-табын», моңголдордо «баарын», орто кылымдын кечки мезгилдериндеги көчмөн-өзбектерде «бахрин» формаларында кездешет. Баарын - кыргыз тилинде «ителги менен ылаачындын аргындашуусунан келип чыккан алгыр куш» маанисин берет. Баарун (гар) - монголчо «батыш», «оң«; -гар - «кол». «Оң кол», «оң канат»; «оң канаттагы уруу» дегенди түшүндүрөт. 16- 18-кк. Ойрот-моңгол уруулары «барунгар», «дзюнгар» (Жунгар) деген чоң уруулук бирикмелерге киришкендиги маалым. Этноним адепки ирет моңгол урууларынын курамынан «байрин» формасында кездешери аныкталган. Байриндер Чыңгыз хандын он жана сол канаттагы аскерлеринин курамына киришкен. Ушул эле [[фарси]] автору баариндерди (баарын) теги таза моңгол уруусу экендигин жазат. Е.- Грум-Гржимайло изилдөөлөрүндө барындарды (бариндер) насили моңгол уруулары экендигин, алар 12-к. Селенге дарыясына [[жамаат|жамаатташ]] аймактарды байырлашкандыктарын белгилейт. 1206-ж. энесайлык кыргыздар Чыңгыз ханга өздөрүнүн баш ийгендиктерин билдиришкен соң, улуу каган аларды (кыргыздарды) барин уруусунан чыккан Хорчинин ээлигине бөлүп берген. Баарындардан улуу каган доорундагы ири жол башчылар чыккан.  Арийне, Р.Г. Кузеев кыргыз жана башкырлардын курамдарындагы баарындардын этногенетикалык жакындыктарын (этнонимиялык жана уруулук эн тамгалардагы окшоштуктар) эске алып, 12-к. эле Жетисууга журт которушкан баариндердин бир бөлүгү башкыр-табындардын, айрымдары кыргыздардын курамына жуурулушкан деген жүйөлүү пикирин айтат. Бул пикир кыргыз-башкыр этностук тыгыз байланыштарын дагы бир ирет бекемдейт. Албетте, Борбордук Азиядагы баариндердин көпчүлүк бөлүгү 12-13-кк. чегинде батыш тарапты көздөй журт которушкандыгы ырас. Кийинчерээк бариндер Теңиртоолук моголдордун курамынан кушчу, дуулат, черик жана башка уруулар менен бирге эскерилет. Моголистандын калкынын дээрлигин кыргыздар түзөрүн эске алганда, баариндер өз алдынча этнокомпонент катары кыргыздардын курамына 12-14-кк. кеч эмес кирген деген пикир чындыкка жакын болуп чыгат. Этнонимдин адегендеги толук маани-мазмууну тотемдик алгыр кушту аныкташы да мүмкүн. [[Этноним]] топонимикалык ат катары да белгилүү. Ош облусунун Ноокат районунда Баарын аттуу айыл бар экендиги маалым. Бүгүнкү Крым жарым аралындагы Барын этнотопоними (барын-суран, барын-тайган) орто кылымдардагы кыргыз жана моңгол тилдүү уруулардын миграциясын чагылдырат. Буга аталган жарым аралдагы, Түштүк Молдавиядагы (Кыргыз-Кытай, Кыргыз-Суу жана башка) этнотопонимдери далил боло алат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>5l1tboms44kx8f83k0cbi4vjeuulwk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баргы (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35569</id>
    <revision>
      <id>653269</id>
      <parentid>618163</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Баргы, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Баргы (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>618163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="kb8uejx4dvizvw6hzgcv3wb8yll7go8" xml:space="preserve">'''Баргы''' - [[Адигине, уруу|Адигине уруулук]] тобундагы ири уруунун бири. Генеалогиялык маалыматтар боюнча Баргы - [[Адигине-Тагай|Адигиненин]] улуу баласы. [[Оң канат|Оң канатка]] кирген баргылар кыргыз этносунун пайдубалын түптөгөн байыркы уруулардан болот. '''Баргу''' - азыркы [[Монголия|Монголиядагы]] топонимикалык аталыш катары да белгилүү. Маалыматтар [[Ички Моңголия|Ички Монголиядагы]] (Кытай Эл Республикасы) монголдордо «барга» аттуу ири уруу бар экендигин тастыктайт. Рашид ад-Дин (13-к.) төмөнкүдөй маалыматтарды жазат: «Кыргыз жана Кэм-Кэмжиут кошуна, жакын турган аймактар, бул жерлер бир мамлекеттин ([[Кыргызстан|Кыргыздар мамлекети]]) курамына кирет.... [[Кэм-Кэмжигүт|Кэм-Кэмжиуттун]] бир тарабы наймандар, андан ары Баргужин-Токум деген жерде кори, баргу, тумат, байаут уруулары жашашат, алардын айрымдары монгол тилинде сүйлөшөт. Фарси автору баргулардан Иранда (илхандардын монгол администрациясында, 13-к.) белгилүү мамлекеттик ишмерлер болгондугун жазат. Рашид ад-Дин: «Баргут, кори, төөлөс, тумат уруулары тектеш элдер, аларды Селенга дарыясынын аркы жээк тарабында жашагандыгы үчүн баргуттар, алар турган аймак ушундан улам Баргужин-Токум деп аталат», - деп жазат. Баргулар түрк (кыргыз) тилинде сүйлөгөнүн тарыхый булактагы адам аттары, алардын титулатурасы айгинелеп турары бышык. Демек, 13-к. бүгүнкү кыргыздардагы эң ири уруулар катары эсептелген найман, дөөлөс (төөлөс), баргы, баят (тейит), туума тукум (найман) ж. б. «Кыргыз өлкөсү» жайгашкан аймактарды мекендешкен, кыргыз этносунун курамына жуурулушкан. [[Эне-Сай|Энесай- дын]] чыгыш тарабындагы жайгашкан жерлер монголдордо 12-13- кк. «Баргужин-Тукум» деген ат менен белгилүү болгон. [[Рашид ад-Дин|Рашид ад- Дин]] берген маалыматтарга караганда, баргуттар (-т монгол тилдеринде көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө) [[Чыңгыз хан]] жана анын мураскорлоруна ак дилден кызмат өтөшкөн. Баргу, төөлөс, туматтар падышаларын «инал» деп аташары алардын те- гинин кыргыз экендигин дагы бир ирет тастыктаары ырас. Баргалжан (Баргужин) [[Моңгол тилдери|монгол тилдеринде]] «түнт токойлуу», «өздөштүрүлө элек тоолу аймак», токум - монг. төхүм. «төркүн», «уруулаштар», «туугандар» дегенди аныктайт. Учурда Бурятияда Баргузин аттуу аймактык-административдик бирдик бар экендиги маалым. Демек, жогорудагы маалыматтарга таянсак, этникалык аталыш- тын эзелки мааниси «токойлуу, тоолуу аймакта жашаган тектеш, уруулаш туугандар» маанисин аныктайт.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>kb8uejx4dvizvw6hzgcv3wb8yll7go8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653271</id>
      <parentid>653269</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="eq1r5rh6dilmablei61vj3id5v1hpse" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Баргы
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Баргы''' - [[Адигине, уруу|Адигине уруулук]] тобундагы ири уруунун бири. Генеалогиялык маалыматтар боюнча Баргы - [[Адигине-Тагай|Адигиненин]] улуу баласы. [[Оң канат|Оң канатка]] кирген баргылар кыргыз этносунун пайдубалын түптөгөн байыркы уруулардан болот. '''Баргу''' - азыркы [[Монголия|Монголиядагы]] топонимикалык аталыш катары да белгилүү. Маалыматтар [[Ички Моңголия|Ички Монголиядагы]] (Кытай Эл Республикасы) монголдордо «барга» аттуу ири уруу бар экендигин тастыктайт. Рашид ад-Дин (13-к.) төмөнкүдөй маалыматтарды жазат: «Кыргыз жана Кэм-Кэмжиут кошуна, жакын турган аймактар, бул жерлер бир мамлекеттин ([[Кыргызстан|Кыргыздар мамлекети]]) курамына кирет.... [[Кэм-Кэмжигүт|Кэм-Кэмжиуттун]] бир тарабы наймандар, андан ары Баргужин-Токум деген жерде кори, баргу, тумат, байаут уруулары жашашат, алардын айрымдары монгол тилинде сүйлөшөт. Фарси автору баргулардан Иранда (илхандардын монгол администрациясында, 13-к.) белгилүү мамлекеттик ишмерлер болгондугун жазат. Рашид ад-Дин: «Баргут, кори, төөлөс, тумат уруулары тектеш элдер, аларды Селенга дарыясынын аркы жээк тарабында жашагандыгы үчүн баргуттар, алар турган аймак ушундан улам Баргужин-Токум деп аталат», - деп жазат. Баргулар түрк (кыргыз) тилинде сүйлөгөнүн тарыхый булактагы адам аттары, алардын титулатурасы айгинелеп турары бышык. Демек, 13-к. бүгүнкү кыргыздардагы эң ири уруулар катары эсептелген найман, дөөлөс (төөлөс), баргы, баят (тейит), туума тукум (найман) ж. б. «Кыргыз өлкөсү» жайгашкан аймактарды мекендешкен, кыргыз этносунун курамына жуурулушкан. [[Эне-Сай|Энесай- дын]] чыгыш тарабындагы жайгашкан жерлер монголдордо 12-13- кк. «Баргужин-Тукум» деген ат менен белгилүү болгон. [[Рашид ад-Дин|Рашид ад- Дин]] берген маалыматтарга караганда, баргуттар (-т монгол тилдеринде көптүк маанини аныктаган сөз жасоочу мүчө) [[Чыңгыз хан]] жана анын мураскорлоруна ак дилден кызмат өтөшкөн. Баргу, төөлөс, туматтар падышаларын «инал» деп аташары алардын те- гинин кыргыз экендигин дагы бир ирет тастыктаары ырас. Баргалжан (Баргужин) [[Моңгол тилдери|монгол тилдеринде]] «түнт токойлуу», «өздөштүрүлө элек тоолу аймак», токум - монг. төхүм. «төркүн», «уруулаштар», «туугандар» дегенди аныктайт. Учурда Бурятияда Баргузин аттуу аймактык-административдик бирдик бар экендиги маалым. Демек, жогорудагы маалыматтарга таянсак, этникалык аталыш- тын эзелки мааниси «токойлуу, тоолуу аймакта жашаган тектеш, уруулаш туугандар» маанисин аныктайт.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>eq1r5rh6dilmablei61vj3id5v1hpse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бостон (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35600</id>
    <revision>
      <id>653299</id>
      <parentid>643478</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="aw8g8sbcsc04m0dahz86x49aev0256o" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Бостон
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Бостон''' - ичкилик уруулук тобундагы эң ири уруулардын бири.

&quot;Дүйнөнүн чек арасы&quot; (Худуд ал-алам) 10-к. жазылган арап булагында &quot;Кулан менен Мерке аралыгында үч карлук уруусу жайгашкан. Алар Бистан, Хайм жана Барыг деп аталат. Бул маалыматтагы Бистан уруусун кыргыз уруусу Бостон менен салыштырсак болот. 

Кытай жыл баяндамасы &quot;Си-юй-ту-чжи&quot; боюнча бостон уруусу басто деген формада берилип, 1759-ж. бостон уруусу 1300 түтүндөн тургандыгы эскерилет. 16-к. Сайф ад - Дин Аксыкентинин &quot;Тарыхтардын жыйнагында&quot; бостон уруусу ичкиликтердин бири катары баяндалат. 

Бостон этнониминин этимологиясы &quot;боз бөрү&quot; деген түшүнүктү берет.

Изилдөөчүлөр Памирдеги (Кытай жана Ооган) жана Каратегинде жашаган бостон уруусунун кесек уруусунун курамында карашат. 

1926-1927-жж. бостондордун аймактык жайланышын А.Сыдыков берген. Алар Ош округунун Жоо-кесек - Бостон жана Куршаб болуштугунда турушкан. Азыркы убакта Баткен, Ош, Жалал-Абад, Чүй облустарында, ошондой эле Өзбекстанда, КЭР СУАРдын айылдарында жайгашышкан. Тажикстандын Жерге -Тал районундагы Кара-Кенже, Сары-Кенже, Сарыгой айылдарын мекендешет. 

Бостон уруусунун негизги уруктары: Боз бала бостон, Тескейчи бостон, Жандоо, Сарымбек, Бабачал, Аскул бий.

Бостон - адыгине, саруу урууларындагы урук бөлүкчө. Анын ичиндеги каржооду урук бөлүкчөсү карлук уруусунан кабар берет.

== Колдонулган адабияттар ==
КАҢДЫ санжыра жана тарых. Нурбек Туран.</text>
      <sha1>aw8g8sbcsc04m0dahz86x49aev0256o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жору (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35727</id>
    <revision>
      <id>653266</id>
      <parentid>618192</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Жору, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Жору (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>618192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="t2ygp50205vbeoy20o49kf6kjadu82z" xml:space="preserve">'''Жору''' - [[Оң канат|оң канаттагы,]] [[Адыгине (уруулук топ)|Адигине уруулук]] тобуна кирген теги байыркы ири уруу. Уруунун аталышы [[Кыргыздар|кыргыздардын]] эзелки тотемисттик ишенимдерине байланыштуу келип чыккан. Бул уруунун өкүлдөрү ([[Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа]], [[Алай району|Алай]], [[Өзгөн району|Өзгөн]], [[Араван]], [[Ноокат району|Ноокат]], [[Кара-Суу району|Кара-Суу Кызыл-Суу, Отуз-Адыр, Ак-Таш, Жоош]] айыл аймактары), [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандын]] (КЭР) Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунун, Өзбекстандын Анжиян облусунун аймактарын эзелтеден байырлап келишет.

== Уруктар ==
Негизги уруктары: [[Айтамга, урук|Ай тамга]], [[Ачатамга, урук|Ача тамга]], [[Кожо, урук|Кожо]], [[Тасма, урук|Тасма]], [[Беш абышка, урук|Беш абышка]], [[Калдай, урук|Калдай]], [[Жакып, урук|Жакып]], [[Элчибек, урук|Элчибек]], [[Чайчы, урук|Чайчы]], [[Котурак, урук|Котурак]], [[Барак, урук|Барак]], [[Ийрек, урук|Ийрек]], [[Теңизбай, урук|Теңизбай]], [[Эсепке, урук|Эсепке]], [[Кучкач, урук|Кучкач]], [[Калча, урук|Калча]], [[Каракунас, урук|Каракунас]], [[Булаш, урук|Булаш]] жана башкалар.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>t2ygp50205vbeoy20o49kf6kjadu82z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653268</id>
      <parentid>653266</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3664" sha1="7qf0zsyhc489cqjaif61jub8k0rb6wb" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Жору
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Жору''' - [[Оң канат|оң канаттагы,]] [[Адыгине (уруулук топ)|Адигине уруулук]] тобуна кирген теги байыркы ири уруу. Уруунун аталышы [[Кыргыздар|кыргыздардын]] эзелки тотемисттик ишенимдерине байланыштуу келип чыккан. Бул уруунун өкүлдөрү ([[Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа]], [[Алай району|Алай]], [[Өзгөн району|Өзгөн]], [[Араван]], [[Ноокат району|Ноокат]], [[Кара-Суу району|Кара-Суу Кызыл-Суу, Отуз-Адыр, Ак-Таш, Жоош]] айыл аймактары), [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандын]] (КЭР) Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунун, Өзбекстандын Анжиян облусунун аймактарын эзелтеден байырлап келишет.

== Уруктар ==
Негизги уруктары: [[Айтамга, урук|Ай тамга]], [[Ачатамга, урук|Ача тамга]], [[Кожо, урук|Кожо]], [[Тасма, урук|Тасма]], [[Беш абышка, урук|Беш абышка]], [[Калдай, урук|Калдай]], [[Жакып, урук|Жакып]], [[Элчибек, урук|Элчибек]], [[Чайчы, урук|Чайчы]], [[Котурак, урук|Котурак]], [[Барак, урук|Барак]], [[Ийрек, урук|Ийрек]], [[Теңизбай, урук|Теңизбай]], [[Эсепке, урук|Эсепке]], [[Кучкач, урук|Кучкач]], [[Калча, урук|Калча]], [[Каракунас, урук|Каракунас]], [[Булаш, урук|Булаш]] жана башкалар.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>7qf0zsyhc489cqjaif61jub8k0rb6wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каңды (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35795</id>
    <revision>
      <id>653296</id>
      <parentid>563181</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5217" sha1="n5lh3alzn9x40w86yyt8vdgb0ua2kzv" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Каңды
|Кошумча аталыштары                         = Канды
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Канды''' - ичкиликтер (булгачылар) уруулук тобундагы ири уруунун аталышы. Каңды тектеш түрк элдеринде кенен таралган уруу - урук аталыштары катары маалым. Параллели башкырт, казак, каракалпак, ногой, өзбек, крым татарларынын курамдарында бар. Изилдөөчүлөрдүн басымдуу көпчүлүгү «каңды» этнониминин биздин заманга чейин ІІІ-І кк. Сыр Дарыянын орто агымына канатташ жайгашкан Кангюй же Кангха (кытай жыл баяндары жана Авестанын маалыматтары боюнча) мамлекети менен байланыштырышат. Мамлекеттин борбору бүгүнкү Отрар шаары жайгашкан аймакта болгондугу белгилүү. Түрк тилдүү кангюйлар зороастризм динин тутунушуп, күнгө, айга жана айрым жапайы аң жаныбарларга сыйынышкандыгы маалым. Усундардын көрсөткөн кысымынан улам, кангюй уруулары түндүк хуннулар байырлаган аймак- тарга көчүп өтүшкөн. Тарыхый өнүгүүнүн соңку этаптарында кангюилар алан-сармат, хазар, согду, эфталиттерге, Батыш Түрк каганатына, арабдарга, караханийлер дөөлөтүнө каршы күрөшүшкөн, айрым учурларда көз каранды абалда да калып турушкан. Каңдылардын (канлы) кыпчак уруулары (9-к. тарта) менен алакалары өзгөчө бөлүп каралуучу маселе. Изилдөөчүлөрдүн пикирлеринде кыпчак үстөмдүгүнүн мезгилинде каңдылар кыпчак уруулук союзуна структуралык компонент катары киришкен. 13-к. каңдылар кыпчактардын орчундуу бөлүгүн түзүп калышкан. Рашид ад-Дин каңдылар Элуй Сирас жана Көк Ирдыш (Иртыш) дарыяларынын ортосунда наймандар менен бирге кыргыздарга жамаатташ жайгашкандыктарын жазат. Болжолу, 11-13-кк. каңдылардын бир бөлугү Жетисуудан түндүк-чыгыш тарапта көчүп-конуп жүрүшкөн. Дал ушул мезгилде Хорезм шахтарынын мамлекетиндеги саясий турмушунда каңдылардын таасири абдан күчтүү болгону маалым. Каңдылар кыргыздардын курамына 11-13-кк. кеч кирген эмес. Учурда каңды уруусунун өкүлдөрү Кадамжай, Ноокат, Сузак, Өзгөн, Карасуу, Ноокен, Базаркоргон, Өзбекстандын Фергана, Анжиян аймактарын эзелтеден мекендеп келишет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>n5lh3alzn9x40w86yyt8vdgb0ua2kzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карабагыш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35797</id>
    <revision>
      <id>653273</id>
      <parentid>629439</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="jo3xgfd853c1w8padh4wadbfiem3lh2" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Карабагыш
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Кара багыш''' — [[Оң канат|Оң канаттагы]], [[Адыгине (уруулук топ)|Адигине уруулук]] тобунун курамындагы теги байыркы уруу. Кара багыш өз алдынча уруу катары [[Сейф-Ад-Дин Аксыкенти|Сейф ад-Дин Аксыкендинин]] «[[Мажму ат-Таварих|Мажму ат-Таварихинде]]» (16-к.) эскерилет. [[Адигине-Тагай|Адигине]], [[Муңгуш]], [[Тагай бий|Тагай]] баатыр менен бирге [[Отуз уул|Отуз уулдун]] балдары катары чагылдырылат. Уруу аталышы [[Кыргыздар|кыргыздардын]] эзелки тотемисттик ишенимдерине байланыштуу келип чыккан. Бул уруунун өкүлдөрү [[Кара-Кулжа району|Кара-кулжа]], [[Өзгөн району|Өзгөн]], [[Сузак району|Сузак]]; [[Өзбекстан|Өзбекстандын]]: [[Ханабат|Ханабад]] райондорунун аймактарын байырлашат. 

== Уруктар ==
Негизги уруктары: [[Мырзакул, урук|Мырзакул]], [[Чаабасар, урук|Кутуке,Чаабасар]], [[Абдырахман, урук|Абдырахман]], [[Алымбек, ур|Алымбек]], [[Ажыбай, урук|Ажыбай]], [[Бошотай]], [[Шайбек, урук|Шайбек]], [[Мамын, урук|Мамын]], [[Калматай, урук|Калматай]], [[Жаныбек, урук|Жаныбек]], Баштык, [[Саты, урук|Саты]] жана башкалар.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>jo3xgfd853c1w8padh4wadbfiem3lh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коңурат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35848</id>
    <revision>
      <id>653282</id>
      <parentid>563350</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="9wh8ancetjwcn8nza8jujl89tq08g7r" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Коңурат
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Коңурат''' - кыргыздын эзелки урууларынын бири. Элдик санжыранын маалыматтарында Булгаачылар уруулук тобуна, айрым варианттарында [[Оң канат|оң канатка]] киришери баяндалып жүрөт. Этностук аталыш 13-к. белгилүү жана өз кезегинде азыркы Монголиянын аймагын байырлаган күч-кубаттуу, көп сандуу уруулардан болгон. Ошол учурдагы коңураттардын уруулук бирикмесине бир нече ири уруктар киргендиги маалым: инкирас, олкунут, каранут, кункулут. Монгол санжыраларында Көкө Теңирден тараары баяндалган коңураттар (монг. «хонкират») [[Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] жана анын мураскорлорунун тушунда хан сарайда өзгөчө сый-урматтуу абалга ээ болушкан. Улуу [[каган]] жана анын уруулаш туугандарынын басымдуу бөлүгү коңурат кыздарына үйлөнүшкөн. Чыңгыз хандын энеси жана улуу байбичеси Бөртэ коңурат кыздары болушканы маалым. Арийне, орто кылымдардагы коңураттардын кайсыл тил тобунда сүйлөгөнү илимде алигиче тактала элек. Коңураттар 13-к. Чыңгыз хандын жеңип алуу жүрүштөрүндө өтө жигердүүлүк менен катышышкан. Бул уруу кийинчерээк Батый хан негиздеген Алтын ордонун мамлекеттик-саясий турмушунда да өзгөчө абалды ээлегендиги маалым. Н.А.Аристов Жучилердин мамлекеттик-башкаруу системасында, баш ийген элдерди башкарууда коңураттар өзгөчө укуктарды алууга жетишишкендигин жазат. Алтын Ордонун таасирлүү ханы Токтонун аялы да ушул уруудан чыккандыгы маалым. Дал ушул түзүлгөн тарыхый шарттарда баш ийген элдерге, урууларга жалпы коңурат эн тамгасы тарала баштоосу мүмкүн. Анткени бул пикирге Алтын Ордонун башкаруучу төбөлдөрүнүн (ак сөөктөрү), кийинчерээк мезгилдеги казак султандарынын уруулук белги катары ушул эн тамганы кабыл алышкандыктары далил боло алат. Учурда коңурат уруусунун өкүлдөрү Жети-Өгүз, Кара-Cуу, Алай жана башка аймактарды байырлап келишет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>9wh8ancetjwcn8nza8jujl89tq08g7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыдыршаа (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35900</id>
    <revision>
      <id>653295</id>
      <parentid>644675</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7091" sha1="fglm3ao6x82gpzyfm7fomzlwoyocbzx" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кыдыршаа
|Кошумча аталыштары                         = Кыдырша
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Кыдырша''' ичкилик тобуна кирген - өзүнчө уруу катары, ошондой эле ават, каңды, кесек, тейит, кыпчак уруусунун курамына кирген урук катары да айтылат.

Кыдырша уруусунун этимологиясы:

1. &quot;Кыдыр&quot; жана &quot;шаа&quot; деген эки сөздөн куралып, биринчиси адам аты, экинчиси &quot;падыша&quot; дегенди билдирет. 
2. Кыдырша - &quot;Кичинекей Кыдырча - кичинекей Кыдыр ата&quot; дегенди түшүндүрөт. 

Кыдырша Манас эпосунда Алмамбет менен Чубак жол талашкан, чатагында Чубак кыдырша жөнүндө төмөнкүдөй оюн билдирет 

А да кыргыз уругу 

Атын уксаң кыдырша

Анжияндын улугу.

Манасчы Б.Сазановдун айтуусунда кыдырша уруусу байыркы кырк уруунун бири катары берилет.

16-к. Сайф ад Дин Аксыкентинин &quot;Тарыхтардын жыйнагы&quot; аттуу эмгегинде хыдыршах деген ат менен туюнтулат.

Кытай булагы &quot;Сиюй Чжиде&quot; (Батыш жерлердин сүрөттөлүшү) кыргыздар экиге бөлүнөт: кэ-эр-гэ-ци-сы (түндүк) жана то-го-со-хо-лэ  (түштүк). Аталган булакта кыдырша уруусу жана анын жайгашкан жери эскерилет. 

Полковник Н.Ф.Ситняковский кесек уруусу 14 уруктан туруп, анын курамына кыдырша уругун киргизет.

Америкалык антрополог М.Н.Шахрани ооган-памирлик кыргыздарды изилдеп бостон жана кыдырша уругун кесек уруусунун курамына кошот. 
Француз окумуштуусу Реми Дор кыдырша уругун кесек уруусуна кошот.
Молло Шарап Карваний ичкилик уруусун оң, солго бөлүп, кыдырша уруусунун солго киргизет. 

Тарыхчы А.Сыдыков Ош округунун Куршаб болуштугунун каңды уруусунун курамында, Найман болуштугунун тейит уруусунун курамында, Жалал-Абад округунун Аим болуштугунун кыпчак уруусунун курамында кыдырша уругу бар экендигин белгилейт.
Тарыхчы А.Абышкаев Каратегин өрөөнүндө жашаган кесек уруусун кыдырша жана бостон деген эки чоң топко бөлөт. Кыдырша - чоок, мушук (мөшкө), таз, боби (баба), казке, шамирек, гунай, атабай, борбаш уруктарын; бостонго - дуңкө, чегетер, уйгур, коңурбай, кошой, чоң кыргыз, балкы уруктарын киргизет. Тажикстандын Жерге-Тал районунда кошой жана чоң кыргыз өзүнчө уруулары жашайт. Чоң кыргыз топоними кездешет.
 
Тарыхчы, профессор А.А.Асанканов Чыгыш Түркстанда кыргыз уруулары жөнүндө: &quot;Ак тоо ооданынын Суу Башы айылында кыдырша, Кашкар шаарына жакын Армүдүн айылында мөшкө уругу, Көк -Жар кыргыз автоном айылында чоок уругу, Котон аймагынын Сары-Кыя, Кең -Кыр айылында кыдырша уруктары турушат&quot; деп жазат.

М.Өмүрбай СУАРда жашаган тейит уруусунун курамына кирген кыдырша уругунун чоок урук бөлүкчөсүн белгилейт.

С.Саттаров кыдырша уругун ават уруусун түзгөн тогуз уруктун бири катары көрсөтөт. 
Кыдырша Ош областынын Кара-Суу районуна караштуу айылдын аталышы. 

С.М.Абрамзон кыдырша уругунун эн тамгасы &quot;босого тамга&quot;  П деп берет.

Кыдырша уруусунун негизги уруктары: Ийрекчи, Кошой, Мөшкө, Олжочу, Шамирек, Текрең, Түпкүч, Чоок, Солтонкелди.

Азыркы учурда кыдырша уруусу Баткен, Кадамжай, Сузак, Чоң Алай, Кара Суу, Өзгөн, Араван, Ак Талаа районунда, Тажикстандын Жерге-Тал, Мургаб районунда, Өзбекстандын Фергана, Андижан областтарында жашашат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
*Нурбек Туран. Каңды санжыра жана тарых. &quot;Турар&quot; Бишкек 2014.
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>fglm3ao6x82gpzyfm7fomzlwoyocbzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кытай (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35923</id>
    <revision>
      <id>653308</id>
      <parentid>652031</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="gru5gg1nezv5gsnpq03y8zewmpo0mzu" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Кытай
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
Кытай уруусу - кыргыз элинин сол канатындагы чон уруулук бирикме
Калып:Уруу бул уруунун окулдору негизинен Талас,Жалал-Абад аймактарында отурукташкан

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>gru5gg1nezv5gsnpq03y8zewmpo0mzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөөлөс (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36004</id>
    <revision>
      <id>653298</id>
      <parentid>653223</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4950" sha1="ofpowfgui93avhhczvtzp0yep7fx79b" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Дөөлөс
|Кошумча аталыштары                         = Төөлөс
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
Төөлөс — кыргыз уруусунун аталышы. [[Кыргыздар|Кыргыздардын]] ичкилик уруу бирикмесине кирет. Айрым маалыматтарда төөлөс уруусу кыргыздын оң, сол жана ичкилик уруулук бирикмелерине кирбей, өз алдынча уруулардын бири катары да берилет. [[Санжыра|Санжыраларда]] бул уруунун пайда болушу жөнүндө атайын генеалогиялык уламыштар сакталган эмес. Тарых булактарында  төөлөстөрдүн байыркы уруулук бирикмелерден түзүлгөндүгүн көргөзгөн фактылар кездешет. Азыркы кыргыз урууларынын курамында бул уруу орто кылымдардан бери эле этностук компонент катары жашап келгендигин 16-кылымда жазылган «Мажму ат-таварих» чыгармасындагы кыргыз урууларынын санжырасында берилгендиги ырастайт. Изилдөөчүлөрдүн пикиринде  төөлөс уруулук теги орто кылымдагы түрктөрдүн «теле» уруусунун конфедерациясы менен байланышат жана алардын алтайлык уруулардын тобу менен жакындыгы бар. Төөлөс уруусунун курамына кирген уруктар «ай тамга» жана «кош тамга» деген эки топко ажырашат. «[[Ай тамга, төөлөс уруктар тобу|Ай тамганы]]» шалендер, дукун, буйга, Додоң толуман ([[чулум кашка]]), ак эчки, жана башка, ал эми «кош тамга» тобун шарон, керей, мүркүт, меркит, бөлтүрүк, качканак атанган уруктар түзөт. Көрүнүп тургандай, өткөн тарыхый мезгилдерде  дөөлөс башка уруу топтору менен аралашып турушкан. Мисалы, керей (кереит), меркит, мүркүт (бүркүт) сыяктуу уруктар орто кылымдарда Борбордук Азиядагы саясий аренада белгилүү орундарды ээлешкен түрк-моңгол тилдүү көчмөн этностордун аты менен аталып, алардын өз ара этностук катышы болгонун далилдеп турат. Төөлөстөрдүн басымдуу көпчүлүгү Түштүк Кыргызстандагы Араван, Кадамжай, Ноокат райондоруна караштуу аймактарда турушат. Ал эми бул уруунун майда топтору Талас, Чүй, Ысык-Көл облусунда жана Өзбекстандагы кыргыздар арасынан да жолугат.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5


{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>ofpowfgui93avhhczvtzp0yep7fx79b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мундуз (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36057</id>
    <revision>
      <id>653311</id>
      <parentid>649194</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5238" sha1="3g9k6h054hucwy2j0uohmkw0umuahhi" xml:space="preserve">{{маанилер|Мундуз}}
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Мундуз
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Мундуз уруусу''' - [[Сол канат|Сол канаттагы]] теги байыркы ири уруулардын бири. Сөздүн соңундагы -з мүчөсү (-з/-с) байыркы [[Түрк тилдери|Түрк тилдеринде]] -лар мүчөсү сыяктуу көптүк маанини туюнтат. Мисалы: [[Кыргыздар|Кыргыз]], [[Басыз, уруу|Басыз]], [[Дөөлөс (уруу)|Төөлөс]] жана башкалар. Этнонимдин параллелдери бүгүнкү [[Алтайлыктар]] менен [[Түркмөндөр|Түркмөндөрдүн]] курамдарында бар экендиги аныкталган. Тарыхый фольклордун маалыматтарында алтайлыктардын курамындагы «мундуз» сөөгү (уругу - О.К.) [[Кыпчактар]] менен генетикалык жалпылыкта каралат. [[Телеут санжырасы|Телеуттардын санжыраларында]] тоңгон муздан бүтүп төрөлгөн эгиз балдарга [[Чулум мундуз]], [[Коткор мундуз]] деген аттар берилери баяндалган. [[Кыргыз уруулары|Кыргыздын]] мундуз уруусунун курамындагы «зулум мундуз», «коткор мундуз» аттуу уруктар алтайлыктар менен түз этногенетикалык байланыштарды аныктаары бышык. «Мундуз» сөзүн [[Махмуд Кашгари]] төмөндөгүдөй маанилерде чечмелейт: 
* Бат аккан (шар аккан) суу
* Жорго ат
* Жакшы адам
[[В.В.Радлов]] бул сөздү «жөнөкөй», «жупуну» маанисинде карайт.                               

Мундуз уруусунун өкүлдөрү [[Сузак району|Сузак]], [[Базар-Коргон району|Базар-Коргон]], [[Өзбекстан|Өзбекстандын]]: [[Айыл аймагы|Айым]], [[Избаскен мунай жана газ кени|Избаскент]], [[Коргон-Дөбө|Коргондөбө]], бир аздап [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз]] жана башка аймактарды мекендеп келишет.

== Структуры ==
Негизги уруктары: Желимкөз (Жалалбай), Карача, Акман, Каба, Таталай, [[Өтөмүш, урук|Өтөмүш]], [[Жараке, урук|Жараке]], [[Кансоюл, урук|Коткор (Чуурунду), Кансоюл]], [[Майда мундуз, урук|Майда мундуз]], [[Сокучу, урук|Сокучу]], [[Көкчелек, урук|Көкчелек]], [[Кызылбаш, урук|Кызылбаш]], [[Акбаш, урук|Акбаш]], [[Дарга, урук|Дарга]], [[Тогунай, урук|Тогунай]], [[Азык, урук|Азык]], [[Сапалак, урук|Сапалак]], [[Баймундуз, урук|Баймундуз]], [[Ак үйлүү мундуз, урук|Ак үйлүү]], [[Айбаш, урук|Айбаш]], [[Атбасар, урук|Атбасар]], [[Аксылык, урук|Аксылык]] жана башкалар.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>3g9k6h054hucwy2j0uohmkw0umuahhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Найман (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36059</id>
    <revision>
      <id>653300</id>
      <parentid>618724</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6597" sha1="ii72uctifpx3bgi14oe7l6k0itw9qo5" xml:space="preserve">{{маанилер|Найман}}
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Найман
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Найман''' - ичкиликтер (Булгачылар) уруулук тобундагы эң ири уруулардын бири. Даректүү кытай жазма булактарда наймандар 8- к. Байкал көлүнөн түштүктө жашагандыктары баяндалат. Изилдөөчүлөр берген көпчүлүк маалыматтарда 9-к. орто чендерине карата наймандар Орхондон Таримге, андан Кара Иртышка чейинки аймактарда эскерилет. Айрым изилдөөчүлөр өз кезегинде наймандардын тогуз-огуз конфедерациясына киргендиктерин жазышат. 12-к. карата наймандар кубаттуу уруулук бирикмени түзө алышкан. Ушул эле кылымдын аяк чендеринде согуштук-саясий таасири бошоңдоп калган кыргыздарды наймандар жеңилүүгө учуратышкан. Бирдиктүү мамлекетүүлүктүн түзүлүшүнүн алгачкы этаптарында турган күч-кубатуу наймандар көчмөн түрк- монгол элдеринин бирикмеси катары белгилүү болгон этностук аталыш монгол-бурят тилдеринде «сегиз» санын түшүндүрөт. Арийне, бул көз карашка карама-каршы Н.А.Аристов этнонимди Катун дарыясынын куймасы болгон Найма суусунун аталышынан келип чыккандыгын билдирген пикирин жазат. 13-к. баш чендерине карата наймандар мамлекеттүүлүктүн алгачкы формасы болгон ири уруулук бирикмелерден турган. Наймандарда жазма маданияты өнүгүп, байыркы уйгур алфавитине негизденген жазуусу болгондугу маалым. Диний ишеним жагынан наймандар христиандар (несториан) болушкан. Айрым маалыматтарда моңголдор (Чыңгыз-хан) уйгур арибиндеги жазууну наймандардан кабыл алышкандыктары айтылат. 12-к. аягы 13-к. башында өз карама-каршылыктардан улам наймандардын уруулук союзу начарлап, ыдырай баштаган эле. Чыңгыз хандын аскерлеринин кысымы астында наймандар 13-к. баш чендеринде Фергана, Жети Суу жана Кашкарды көздөй чегинишкен. Бул мезгилдерде наймандарды Таян хан, андан соң Күчлүк деген хандар бийлеген. Наймандар кийинки түрк тилиндеги сүйлөгөн элдердин дээрлик басымдуу бөлүгүнүн курамына этнокомпонент катары киришти. Этнонимдин параллели казак, өзбек, каракалпак, ногой, башкыр, алтай жана монгол тилдүү буряттардын курамдарынан кезиктирүүгө болот. Учурда эң ири уруу, көп сандуу наймандар кыргыз этносунун түптөлүшүнө негизги ролду ойношкон. Тарыхый маалыматтарга караганда, наймандар кыргыздардын курамына этнокомпонент катары 11-12-кк. кеч эмес киришкен. Бул уруунун өкүлдөрү Кадамжай, Ноокат, Карасуу, Чоңалай, Баткен, Өзгөн, Сузак, Араван, Өзбекстандын Вуадил, Наманган, Анжиян, Тажикстандын Жергетал, Мургаб, Шаартуз, Нау, Пролетар жана башка аймактарын эзелтеден мекендеп келишет. Негизги уруктары: зирек найман,көн найман,кара найман, туума тукум, шыргоо, чандеки, куран найман, үркүнчү, босторгой, мырза найман, ботогул, көкө найман, кожо найман, бөө найман, кийик найман, беш найман, өтөй найман, базар балдар жана башкалар.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>ii72uctifpx3bgi14oe7l6k0itw9qo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оргу (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36073</id>
    <revision>
      <id>653284</id>
      <parentid>639879</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Оргу, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Оргу (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>639879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="3rm90d7vvuj4q55gm5co9svuyzyhspg" xml:space="preserve">'''Оргу''' — ичкиликтер уруулук тобундагы ири уруунун аталышы. Оргу уруусун кыргыздардын курамындагы эң байыркы этнокомпоненттердин бири катары кароого болот. Этностук аталыш [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] «Сөздүгүндө» өз алдынча тили (диалекти) бар элдин энчилүү аты катары чагылдырылат. Этностук компонент кыргыздардын курамына 9-12-кк. кеч эмес кирген. Бул уруунун өкүлдөрү [[Өзгөн]], [[Алай]], Чоң- Алай, [[Ноокат]], [[Кызыл-Кыя (Ноокен району)|Кызыл-Кия]], [[Лейлек (айыл)|Лейлек]], [[Кадамжай]], [[Баткен]], [[Алтай Республикасы|Алтай]], [[Казакстан|Казахстан]], [[Өзбекстан]], [[Тажикстан|Тажикистан]], [[Ооганстан]], жана башка аймактарды мекендеп келишет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>3rm90d7vvuj4q55gm5co9svuyzyhspg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653293</id>
      <parentid>653284</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="e15qsfizsx33n7k0cpciuvq6ezpuuxf" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Оргу
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Оргу''' — ичкиликтер уруулук тобундагы ири уруунун аталышы. Оргу уруусун кыргыздардын курамындагы эң байыркы этнокомпоненттердин бири катары кароого болот. Этностук аталыш [[Махмуд Кашгари|Махмуд Кашгаринин]] «Сөздүгүндө» өз алдынча тили (диалекти) бар элдин энчилүү аты катары чагылдырылат. Этностук компонент кыргыздардын курамына 9-12-кк. кеч эмес кирген. Бул уруунун өкүлдөрү [[Өзгөн]], [[Алай]], Чоң- Алай, [[Ноокат]], [[Кызыл-Кыя (Ноокен району)|Кызыл-Кия]], [[Лейлек (айыл)|Лейлек]], [[Кадамжай]], [[Баткен]], [[Алтай Республикасы|Алтай]], [[Казакстан|Казахстан]], [[Өзбекстан]], [[Тажикстан|Тажикистан]], [[Ооганстан]], жана башка аймактарды мекендеп келишет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>e15qsfizsx33n7k0cpciuvq6ezpuuxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38891</id>
    <revision>
      <id>653247</id>
      <parentid>536913</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11478" sha1="ljqmhzz1f8jar4mcdobxkeompq03ci8" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саяк
|Кошумча аталыштары                         = ﺛﻴﮏ
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = [[Абдрахманов Жусуп Абдрахманович]]&lt;br&gt;[[Бүбүсара Бейшеналиева]]&lt;br&gt;[[Тоголок Молдо]]&lt;br&gt;[[Калык Акиев]]&lt;br&gt;[[Мыскал Өмүрканова]]&lt;br&gt;[[Касым Тыныстанов]]&lt;br&gt;[[Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу)]]&lt;br&gt;[[Каба уулу Кожомкул]]&lt;br&gt;[[Тайлак баатыр]]&lt;br&gt;[[Садыр баатыр]]
|Учурдагы жайлашуусу                        = 
[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|22px]] [[Нарын облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|22px]] [[Чүй облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|22px]] [[Жалал-Абад облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|22px]] [[Ысык-Көл облусу]]
|Тарыхый жайлашуусу                         = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Саяк''' — [[Кыргыз уруулары|кыргыз уруулларынын]] курамындагы, анын ичинде [[оң канат]] уруулук тобуна кирген ири уруулардын бири. Саяктар өз алдынча саяк (чоң саяк) жана черик саяк деп аталган эки чоң бөлүккө бөлүнүп, [[санжыра]] маалыматтары боюнча экөө тең бир уруу катары каралса, белгилүү этнограф [[Абрамзон|С.М. Абрамзон]] бул экөөнү эки башка уруу деп эсептеген. 

Кыргыз санжырасында саяк уруусунун чыгышы [[Тагай бий|Тагай бийдин]] Саяк деген асыранды баласына байланышып айтылат. Анын жортуулчу Байболот деген уулу жортуулдап жүрүп, Чекир молдонун балдарын алып келип, алардан тараган тукум [[Чекир саяк|Чекир Саяк]] деп аталып калган. Илимий изилдөөлөр боюнча саяк уруусунун чыгышы жана анын калыптанышы тууралуу бир-бирине карама-каршы пикирлер айтылып, көпчүлүгү талаш-тартыш жаратуу менен гана чектелет. Башкача айтканда илимий негизде ачыла электигине байланыштуу, саяк уруусунун чыгышы, тараган теги тууралуу маселе толук чечиле элек. Ошондой болсо дагы саяк уруусун кыргыз этносунун курамындагы орто кылымдагы этностук компонентинин бири деп кароого болот. Уруунун ички түзүлүшү көптөгөн уруктарды камтыган татаал системадан тургандыктан, алардын таралышына байланыштуу бир канча варианттар сакталып калган. Анын ичинен саяк уруусунун (чоң саяк) уруктук бөлүнүшүн көрсөткөн төмөнкү өзөктүү вариантында Тагай бий Саяк деген баланы багып чоңойткону белгиленет. Ал эки аял алып, 1-аялынан Байболот, Кайдуулат, экинчисинен Каба деген эркек бала болгон. Байболоттун беш уулунан тарган тукум «өйдө чекти» деп аталып, Кайдуулаттын балдары «каратай», «төлөк», «беш таз», «бай барак» деп, ар кимисинин аттары менен өзүнчө урууга айланган. Кабанын тукуму сан жагынан көп болуп, көптөгөн уруу топторуна бөлүнөт. Байбичесинен Түнкатар, Түнтөй, кичүү аялынан Шыкмамат деген балдары болуп, Түнкатар өз алдынча «кутунай», «бегет», «качканак» тукумдарына ажырайт. Качканак тукумунан Арзымат, Садыр баатыр, Сейит, Байтүгөл, Ырыскулбек ж. б. сыяктуу саяктарды бийлеген ири манаптар чыккан. Түнтөй уругу «актери», «бозтери», «арбото» топторунан, а. и. Актери «шамаке», «жарыке», «саке», «сарык» уулдарына тарап, алардын көпчүлүгү Тогуз-Торо аймагында турат. Сарык тукуму «атакара», «ботокара»; Бозтери «досой», «казак», «элтинди»; Арбото «азат», «дуулат» уруктарына тарайт. Шыкмамат Култай, Кудаш эки атага ажырап, Култай «бакты», «ороз» жана «бөөбүй» уруктарына, Кудаш «бектемиш» (бакачы), «куртка мерген», «анжай» (кожояр), асыранды уулу катары эсептелген «инжай» (бөлөкбай) тукумуна ажырайт. Саяктар (чоң саяк) Ысык-Көлдүн күнгөйү, Тоң районунун батыш аймагы, Кетмен-Төбө өрөөнү жана Тогуз-Торонун түндүк тарабын жердейт. Уламыштар боюнча чекир саяктар саяктарга (чоң саяк) энеси тарабынан гана тууган (энелеш) болуп, атасы Чекир молдо (Чакыр, Шакир) кыргыздарга башка тараптан ооп келген адам катары эсептелет. Ички курамы боюнча алар «курманкожо» (буга курманкожонун өз тукумдарынан тышкары, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]дүн бардык тукуму кирет), «кулжыгач», «ыман», «чоро», «аккабак» деген беш чоң бөлүкчөгө бөлүнсө, «терек» деп аталган алтынчы уругу өтө аз сандуу болгон. Санжырада Чекир молдонун эки аялы болуп, биринчи аялынан Үчкуртка, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] деген эки уул, экинчи аялынан Керимкул деген бала төрөлгөн. Керимкулдан Карагул, Коошум, Чооке, Чаака жана Байтөбөт аттуу уулдарынын тукуму жалпысынан «ала көз» деп аталат. Үчкурткадан Аккабак, Ыман, Кудайберди – үч уул. Аккабактын тукуму «аккабак», Ымандын тукумдары «ыман» уругу деп аталат. Кудайбердиден Балта (ал Терек деп аталып калган), Кулжыгач, Чоро. Кулжыгачтын байбичесинин аты Күрүчбек болгондуктан, анын балдары (Караболот, Шааболот, Коюке, Жолуке) энесинин атынан «күрүчбек уругу» деп аталып калган. Супкуна деген кичүү аялынан Итэмген, Сүтэмген деген эки уул болуп, Сүтэмген тукумдары түштүктөгү ичкиликтердин арасында «чапкынчы» уругун түзөт. Итэмген балдарынан жалпы «үчкуртка» бутагын бийлеген '''''[[Айт уулу Түлкү баатыр|Түлкү]]''''', Качыке, Кедей сыяктуу ири төбөлдөр чыккан. Чоро тукуму «марка», «барчык», «чоң чарык» болуп бөлүнүп, алардын арасынан дагы Жамболот, Ырыскул, Атантай, Тайлак сыяктуу белгилүү башкаруучулар чыккан. [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] «жараш», «осмон» жана «маңгыт» бутактарына ажырап, «маңгыттан» «курманкожо», «катаган», «аюу», «котон», «байталчы», «көк мээ» уруктары тарайт. Чекир саяктар Жумгалда, Ак-Талаанын түндүгү, Суусамырда, Кочкордун батыш этегинде, Таш-Көмүр жана Лейлекте турушат.

== Саяк уруусунун баатырлары: ==
'''Түлкү баатыр'''

'''Нусуп бий'''

'''[[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]'''

'''[[Кулжыгач Кудайберди уулу|Кулжыгач бий Кудайберди уулу]]'''

== Булактар ==

* Тоголок Молдонун санжырасы. “Кыргыздар-2”. “Кыргызстан басмасы” - 1993-жыл. 
* Жапар Кенчиев: “Медет датка” китеби. Бишкек-2018-жыл.
* Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл.

*Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

[[Категория:Кыргыз тарыхы]]== Колдонулган булактар ==
* Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]</text>
      <sha1>ljqmhzz1f8jar4mcdobxkeompq03ci8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653249</id>
      <parentid>653247</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11484" sha1="3f1f7h23u3mi4n9nu8mnywam7s1e5v2" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саяк
|Кошумча аталыштары                         = ﺛﻴﮏ
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = [[Абдрахманов Жусуп Абдрахманович]]&lt;br&gt;[[Бүбүсара Бейшеналиева]]&lt;br&gt;[[Тоголок Молдо]]&lt;br&gt;[[Калык Акиев]]&lt;br&gt;[[Мыскал Өмүрканова]]&lt;br&gt;[[Касым Тыныстанов]]&lt;br&gt;[[Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу)]]&lt;br&gt;[[Каба уулу Кожомкул]]&lt;br&gt;[[Тайлак баатыр]]&lt;br&gt;[[Садыр баатыр]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|22px]] [[Нарын облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|22px]] [[Чүй облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|22px]] [[Жалал-Абад облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|22px]] [[Ысык-Көл облусу]]
|Тарыхый отурукташуусу                      = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Саяк''' — [[Кыргыз уруулары|кыргыз уруулларынын]] курамындагы, анын ичинде [[оң канат]] уруулук тобуна кирген ири уруулардын бири. Саяктар өз алдынча саяк (чоң саяк) жана черик саяк деп аталган эки чоң бөлүккө бөлүнүп, [[санжыра]] маалыматтары боюнча экөө тең бир уруу катары каралса, белгилүү этнограф [[Абрамзон|С.М. Абрамзон]] бул экөөнү эки башка уруу деп эсептеген. 

Кыргыз санжырасында саяк уруусунун чыгышы [[Тагай бий|Тагай бийдин]] Саяк деген асыранды баласына байланышып айтылат. Анын жортуулчу Байболот деген уулу жортуулдап жүрүп, Чекир молдонун балдарын алып келип, алардан тараган тукум [[Чекир саяк|Чекир Саяк]] деп аталып калган. Илимий изилдөөлөр боюнча саяк уруусунун чыгышы жана анын калыптанышы тууралуу бир-бирине карама-каршы пикирлер айтылып, көпчүлүгү талаш-тартыш жаратуу менен гана чектелет. Башкача айтканда илимий негизде ачыла электигине байланыштуу, саяк уруусунун чыгышы, тараган теги тууралуу маселе толук чечиле элек. Ошондой болсо дагы саяк уруусун кыргыз этносунун курамындагы орто кылымдагы этностук компонентинин бири деп кароого болот. Уруунун ички түзүлүшү көптөгөн уруктарды камтыган татаал системадан тургандыктан, алардын таралышына байланыштуу бир канча варианттар сакталып калган. Анын ичинен саяк уруусунун (чоң саяк) уруктук бөлүнүшүн көрсөткөн төмөнкү өзөктүү вариантында Тагай бий Саяк деген баланы багып чоңойткону белгиленет. Ал эки аял алып, 1-аялынан Байболот, Кайдуулат, экинчисинен Каба деген эркек бала болгон. Байболоттун беш уулунан тарган тукум «өйдө чекти» деп аталып, Кайдуулаттын балдары «каратай», «төлөк», «беш таз», «бай барак» деп, ар кимисинин аттары менен өзүнчө урууга айланган. Кабанын тукуму сан жагынан көп болуп, көптөгөн уруу топторуна бөлүнөт. Байбичесинен Түнкатар, Түнтөй, кичүү аялынан Шыкмамат деген балдары болуп, Түнкатар өз алдынча «кутунай», «бегет», «качканак» тукумдарына ажырайт. Качканак тукумунан Арзымат, Садыр баатыр, Сейит, Байтүгөл, Ырыскулбек ж. б. сыяктуу саяктарды бийлеген ири манаптар чыккан. Түнтөй уругу «актери», «бозтери», «арбото» топторунан, а. и. Актери «шамаке», «жарыке», «саке», «сарык» уулдарына тарап, алардын көпчүлүгү Тогуз-Торо аймагында турат. Сарык тукуму «атакара», «ботокара»; Бозтери «досой», «казак», «элтинди»; Арбото «азат», «дуулат» уруктарына тарайт. Шыкмамат Култай, Кудаш эки атага ажырап, Култай «бакты», «ороз» жана «бөөбүй» уруктарына, Кудаш «бектемиш» (бакачы), «куртка мерген», «анжай» (кожояр), асыранды уулу катары эсептелген «инжай» (бөлөкбай) тукумуна ажырайт. Саяктар (чоң саяк) Ысык-Көлдүн күнгөйү, Тоң районунун батыш аймагы, Кетмен-Төбө өрөөнү жана Тогуз-Торонун түндүк тарабын жердейт. Уламыштар боюнча чекир саяктар саяктарга (чоң саяк) энеси тарабынан гана тууган (энелеш) болуп, атасы Чекир молдо (Чакыр, Шакир) кыргыздарга башка тараптан ооп келген адам катары эсептелет. Ички курамы боюнча алар «курманкожо» (буга курманкожонун өз тукумдарынан тышкары, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]дүн бардык тукуму кирет), «кулжыгач», «ыман», «чоро», «аккабак» деген беш чоң бөлүкчөгө бөлүнсө, «терек» деп аталган алтынчы уругу өтө аз сандуу болгон. Санжырада Чекир молдонун эки аялы болуп, биринчи аялынан Үчкуртка, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] деген эки уул, экинчи аялынан Керимкул деген бала төрөлгөн. Керимкулдан Карагул, Коошум, Чооке, Чаака жана Байтөбөт аттуу уулдарынын тукуму жалпысынан «ала көз» деп аталат. Үчкурткадан Аккабак, Ыман, Кудайберди – үч уул. Аккабактын тукуму «аккабак», Ымандын тукумдары «ыман» уругу деп аталат. Кудайбердиден Балта (ал Терек деп аталып калган), Кулжыгач, Чоро. Кулжыгачтын байбичесинин аты Күрүчбек болгондуктан, анын балдары (Караболот, Шааболот, Коюке, Жолуке) энесинин атынан «күрүчбек уругу» деп аталып калган. Супкуна деген кичүү аялынан Итэмген, Сүтэмген деген эки уул болуп, Сүтэмген тукумдары түштүктөгү ичкиликтердин арасында «чапкынчы» уругун түзөт. Итэмген балдарынан жалпы «үчкуртка» бутагын бийлеген '''''[[Айт уулу Түлкү баатыр|Түлкү]]''''', Качыке, Кедей сыяктуу ири төбөлдөр чыккан. Чоро тукуму «марка», «барчык», «чоң чарык» болуп бөлүнүп, алардын арасынан дагы Жамболот, Ырыскул, Атантай, Тайлак сыяктуу белгилүү башкаруучулар чыккан. [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] «жараш», «осмон» жана «маңгыт» бутактарына ажырап, «маңгыттан» «курманкожо», «катаган», «аюу», «котон», «байталчы», «көк мээ» уруктары тарайт. Чекир саяктар Жумгалда, Ак-Талаанын түндүгү, Суусамырда, Кочкордун батыш этегинде, Таш-Көмүр жана Лейлекте турушат.

== Саяк уруусунун баатырлары: ==
'''Түлкү баатыр'''

'''Нусуп бий'''

'''[[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]'''

'''[[Кулжыгач Кудайберди уулу|Кулжыгач бий Кудайберди уулу]]'''

== Булактар ==

* Тоголок Молдонун санжырасы. “Кыргыздар-2”. “Кыргызстан басмасы” - 1993-жыл. 
* Жапар Кенчиев: “Медет датка” китеби. Бишкек-2018-жыл.
* Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл.

*Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

[[Категория:Кыргыз тарыхы]]== Колдонулган булактар ==
* Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]</text>
      <sha1>3f1f7h23u3mi4n9nu8mnywam7s1e5v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653253</id>
      <parentid>653249</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11504" sha1="cphyjb7yce37cas6t4qeogdgrvbydj7" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саяк
|Кошумча аталыштары                         = ﺛﻴﮏ
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = [[Абдрахманов Жусуп Абдрахманович]]&lt;br&gt;[[Бүбүсара Бейшеналиева]]&lt;br&gt;[[Тоголок Молдо]]&lt;br&gt;[[Калык Акиев]]&lt;br&gt;[[Мыскал Өмүрканова]]&lt;br&gt;[[Касым Тыныстанов]]&lt;br&gt;[[Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу)]]&lt;br&gt;[[Каба уулу Кожомкул]]&lt;br&gt;[[Тайлак баатыр]]&lt;br&gt;[[Садыр баатыр]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|22px]] [[Нарын облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|22px]] [[Чүй облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|22px]] [[Жалал-Абад облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|22px]] [[Ысык-Көл облусу]]
|Тарыхый отурукташуусу                      = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Саяк''' — [[Кыргыз уруулары|кыргыз уруулларынын]] курамындагы, анын ичинде [[оң канат]] уруулук тобуна кирген ири уруулардын бири. Саяктар өз алдынча саяк (чоң саяк) жана черик саяк деп аталган эки чоң бөлүккө бөлүнүп, [[санжыра]] маалыматтары боюнча экөө тең бир уруу катары каралса, белгилүү этнограф [[Абрамзон|С.М. Абрамзон]] бул экөөнү эки башка уруу деп эсептеген. 

Кыргыз санжырасында саяк уруусунун чыгышы [[Тагай бий|Тагай бийдин]] Саяк деген асыранды баласына байланышып айтылат. Анын жортуулчу Байболот деген уулу жортуулдап жүрүп, Чекир молдонун балдарын алып келип, алардан тараган тукум [[Чекир саяк|Чекир Саяк]] деп аталып калган. Илимий изилдөөлөр боюнча саяк уруусунун чыгышы жана анын калыптанышы тууралуу бир-бирине карама-каршы пикирлер айтылып, көпчүлүгү талаш-тартыш жаратуу менен гана чектелет. Башкача айтканда илимий негизде ачыла электигине байланыштуу, саяк уруусунун чыгышы, тараган теги тууралуу маселе толук чечиле элек. Ошондой болсо дагы саяк уруусун кыргыз этносунун курамындагы орто кылымдагы этностук компонентинин бири деп кароого болот. Уруунун ички түзүлүшү көптөгөн уруктарды камтыган татаал системадан тургандыктан, алардын таралышына байланыштуу бир канча варианттар сакталып калган. Анын ичинен саяк уруусунун (чоң саяк) уруктук бөлүнүшүн көрсөткөн төмөнкү өзөктүү вариантында Тагай бий Саяк деген баланы багып чоңойткону белгиленет. Ал эки аял алып, 1-аялынан Байболот, Кайдуулат, экинчисинен Каба деген эркек бала болгон. Байболоттун беш уулунан тарган тукум «өйдө чекти» деп аталып, Кайдуулаттын балдары «каратай», «төлөк», «беш таз», «бай барак» деп, ар кимисинин аттары менен өзүнчө урууга айланган. Кабанын тукуму сан жагынан көп болуп, көптөгөн уруу топторуна бөлүнөт. Байбичесинен Түнкатар, Түнтөй, кичүү аялынан Шыкмамат деген балдары болуп, Түнкатар өз алдынча «кутунай», «бегет», «качканак» тукумдарына ажырайт. Качканак тукумунан Арзымат, Садыр баатыр, Сейит, Байтүгөл, Ырыскулбек ж. б. сыяктуу саяктарды бийлеген ири манаптар чыккан. Түнтөй уругу «актери», «бозтери», «арбото» топторунан, а. и. Актери «шамаке», «жарыке», «саке», «сарык» уулдарына тарап, алардын көпчүлүгү Тогуз-Торо аймагында турат. Сарык тукуму «атакара», «ботокара»; Бозтери «досой», «казак», «элтинди»; Арбото «азат», «дуулат» уруктарына тарайт. Шыкмамат Култай, Кудаш эки атага ажырап, Култай «бакты», «ороз» жана «бөөбүй» уруктарына, Кудаш «бектемиш» (бакачы), «куртка мерген», «анжай» (кожояр), асыранды уулу катары эсептелген «инжай» (бөлөкбай) тукумуна ажырайт. Саяктар (чоң саяк) Ысык-Көлдүн күнгөйү, Тоң районунун батыш аймагы, Кетмен-Төбө өрөөнү жана Тогуз-Торонун түндүк тарабын жердейт. Уламыштар боюнча чекир саяктар саяктарга (чоң саяк) энеси тарабынан гана тууган (энелеш) болуп, атасы Чекир молдо (Чакыр, Шакир) кыргыздарга башка тараптан ооп келген адам катары эсептелет. Ички курамы боюнча алар «курманкожо» (буга курманкожонун өз тукумдарынан тышкары, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]дүн бардык тукуму кирет), «кулжыгач», «ыман», «чоро», «аккабак» деген беш чоң бөлүкчөгө бөлүнсө, «терек» деп аталган алтынчы уругу өтө аз сандуу болгон. Санжырада Чекир молдонун эки аялы болуп, биринчи аялынан Үчкуртка, [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] деген эки уул, экинчи аялынан Керимкул деген бала төрөлгөн. Керимкулдан Карагул, Коошум, Чооке, Чаака жана Байтөбөт аттуу уулдарынын тукуму жалпысынан «ала көз» деп аталат. Үчкурткадан Аккабак, Ыман, Кудайберди – үч уул. Аккабактын тукуму «аккабак», Ымандын тукумдары «ыман» уругу деп аталат. Кудайбердиден Балта (ал Терек деп аталып калган), Кулжыгач, Чоро. Кулжыгачтын байбичесинин аты Күрүчбек болгондуктан, анын балдары (Караболот, Шааболот, Коюке, Жолуке) энесинин атынан «күрүчбек уругу» деп аталып калган. Супкуна деген кичүү аялынан Итэмген, Сүтэмген деген эки уул болуп, Сүтэмген тукумдары түштүктөгү ичкиликтердин арасында «чапкынчы» уругун түзөт. Итэмген балдарынан жалпы «үчкуртка» бутагын бийлеген '''''[[Айт уулу Түлкү баатыр|Түлкү]]''''', Качыке, Кедей сыяктуу ири төбөлдөр чыккан. Чоро тукуму «марка», «барчык», «чоң чарык» болуп бөлүнүп, алардын арасынан дагы Жамболот, Ырыскул, Атантай, Тайлак сыяктуу белгилүү башкаруучулар чыккан. [[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]] «жараш», «осмон» жана «маңгыт» бутактарына ажырап, «маңгыттан» «курманкожо», «катаган», «аюу», «котон», «байталчы», «көк мээ» уруктары тарайт. Чекир саяктар Жумгалда, Ак-Талаанын түндүгү, Суусамырда, Кочкордун батыш этегинде, Таш-Көмүр жана Лейлекте турушат.

== Саяк уруусунун баатырлары: ==
'''Түлкү баатыр'''

'''Нусуп бий'''

'''[[Шакир Молдо уулу Түгөл|Түгөл]]'''

'''[[Кулжыгач Кудайберди уулу|Кулжыгач бий Кудайберди уулу]]'''

== Булактар ==

* Тоголок Молдонун санжырасы. “Кыргыздар-2”. “Кыргызстан басмасы” - 1993-жыл. 
* Жапар Кенчиев: “Медет датка” китеби. Бишкек-2018-жыл.
* Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл.

*Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

[[Категория:Кыргыз тарыхы]]== Колдонулган булактар ==
* Кыргыздар: Санжыра, тарых, мурас, салт. Б., 1991
* Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча таңдалма эмгектер. Б., 1999.

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]</text>
      <sha1>cphyjb7yce37cas6t4qeogdgrvbydj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Моңолдор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40152</id>
    <revision>
      <id>653275</id>
      <parentid>652878</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30926" sha1="5c8c0zm0kw4avgdirvsgbtxvclzoebg" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Моңолдор
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Моңолдор''' – [[кыргыз|кыргыздын]], [[Оң канат|оң канатына]] таандык ири [[уруу|уруулардын]] бири.

== Этимология ==
Моңолдордун теги жана [[Этимология|аталышынын келип чыгышы]] кыргыздын тарыхында терең из калтырган, кыргыздын Теңир Тоодо калыптанышына зор салым кошкон моголдорго такалат.

[[Моголдор]] — [[Монгол империясы|моңгол]] жана [[Түрктөр|түрк]] тектүү көчмөн уруулардан куралган, [[Түрк тилдери|түрк]] тилинде сүйлөгөн, [[ислам]] динин туткан жана [[Моголстан]] мамлекетинде (1347–1570) үстөмдүк кылган эл болгон&lt;ref&gt;''Петров К. И.'' [https://st-0.akipress.org/st_bilimlib/7/3082eed621ec1834708bbcbf23f435f15ff57d3c.pdf К истории движения киргизов на Тянь-Шань и их взаимоотношений с ойратами в XIII—XV вв.] — Фрунзе: ИАН Кирг. ССР. Т. III, вып.2., 1961. — С. 175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Бартольд В.'' [https://historylib.org/historybooks/Vasiliy-Bartold_Dvenadtsat-lektsiy-po-istorii-turetskikh-narodov-Sredney-Azii/11 Двенадцать лекций по истории турецких народов Средней Азии.]&lt;/ref&gt;. Жергиликтүү түрк жана [[Фарс тили|фарс]] тилдеринде сүйлөгөн калк, моңголдорду «моғол», «муғул», «моңол» деп аташчу.

== Санжыра уламышы ==
Моңолдор уруусунун [[Этногенез|келип чыгышы]] тууралуу эл арасында айтылган [[санжыра]] уламыштар көптөн кезигет. Санжырачы Байгара уулу Муса калтырып кеткен варианты боюнча'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Сапарбек Закиров''. [https://studylib.ru/doc/6241076/sanzhyra-s-zakirov Кыргыз санжырасы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Бишкек, 2013. — С. 190. — 411 с.&lt;/ref&gt;''': &lt;blockquote&gt;
Байыркы убакта [[Кашкар]] тарапта [[Нойгут (уруу)|нойгуттардын]] Болот деген ханы болгон. Болот-хандан Кылыч-хан. Кылыч-хандын биринчи аялынан Дайыр жана Көкө деген эки уул болот. Балдар чоңоюп калганда энеси көз жумуп, Кылыч-хан экинчи аялга үйлөнөт. Жаш аялы балдарды өгөйсүтүп жек көргүзө баштайт. Дайыр менен Көкөнү амал менен жоготкусу келет. Хан, аялдын чагым кебин чын-жалганын териштирбей, желдетин чакырып, эки баланы талаага алып барып өлтүрүп ташта! - деп буйрат. Желдет балдардын ич кийимин улактын канына боёп, ханга алып барып берет. Эки бала ошондон качып отуруп Ат-Башы, Арпаны басып, ошол кезде Нарындын башын жайлап жүргөн [[Адигине-Тагай|Адыгине, Тагайга]] барат. Кыргыз бийлери Дайырга төө кайтартып, Көкөгө болсо уй бактырып коёт.

Ошол мезгилде, кыргызга жанаша жашап турган [[Калмактар|калмак]] төрөсү Корун той берип:

— Балбан күрөш кылам, кыргыздар балбанын алып келсин, шартым бар: кыргыз балбаны жеңсе жерин таштап кетем, балбаны жеңилсе [[Керме-Тоо|Керме-Тоону]] бүт мага берет! - деп, жардык кылат.

Адыгине, Тагай колбашчылары менен кеңешип, калмактын бөкө балбаны Шарбоого тең келе турган балбан таба албай, же жерди кыйып таштап кете албай катуу кыйналат. Ошондо бойго жетип, толуп турган Көкө:

— Мага ишенсеңер, балбанга түшөм. Элим үчүн башым садага, элдин тентигенин көргөндөн көрө, өлгөнүм артык! - дейт.

Калмактын бөкө балбаны алачыктай неме экен, колуна тийсе мыжыгып коё турганын билип, Көкө, тийип-качып, ит урушун салып күрөшөт. Акыры, Шарбоо чарчап, кыймылдай албай калганда, Көкө, көтөрүп урат. Атайы коюлган желдет, Шарбоонун башын алат. Калмактар убада боюнча, кыргыз жеринен кетет. Көкө, Дайыр  ошондон кадырга ээ болуп, эл көзүнө көрүнөт. Адыгине, Тагай кеңешип туруп, эжеси [[Наалы эже|Наалыны]] Көкөгө алып беришет. Наалыдан Моңол туулат. Көкө калмак төрөнүн кызынан токол алат. Андан туулган баласына Дор деп ат коёт. Моңол менен Дордун тукуму, кийин моңолдор уруусун түзөт. Ал эми, Көкөнүн бир тууганы Дайыр болсо, Наалыны мага алып бербей Көкөгө алып берет - деп, таарынып, [[:kk:Жалайыр|жалайыр]] казакка кирип кетет.

Көкө, кыргыз ичинде, кадыр-баркка ээ болгондон кийин кол курап ары, нойгутта калган атасын чапмак болот. Барса, алар бул кабарды угуп бүткүл нойгутту көчүрүп, качып кеткен болот. Хандын ордосунда сырдалган кооз бешикке бөлөнгөн бала жатыптыр. Ал деген Кылыч-хандын токолунун баласы экен. Көкө аны алып келип, [[Наалы эже|Наалынын]] колуна тапшырат. Ал баланы черүүдөн табылды деп, атын Черик коюшат. Анын тукумунан [[Черик, уруу|черик]] уруусу тарайт. Моңолдор менен чериктин бири-бири менен жакындыгын да, ушундай түшүндүрөт.

&lt;/blockquote&gt; 

== Тарыхы ==
Тарыхчы [[Мухаммед Хайдар|Мухаммед Хайдардын]] жазгандарына караганда, моголдордун курамы көчмөн уруулары [[Баарын, уруу|баарын]], барлас, [[Бостон (уруу)|бостон]], [[Каңды (уруу)|каңды]], [[Кушчу (уруу)|кушчу]], [[Нойгут (уруу)|нойгут]], [[черик]], [[Чекир саяк|чоро]] жана башкалардан турган. Эң кызыгы, моголдордун эң ири канаты, болгондо да барандуу бөлүгү «кыргыздар» деп аталган. [[Мухаммед Хайдар|Мухаммед Хайдардын]] айтуусунда, моголдор менен кыргыздардын теги да бир, тили да бир (автор аны «могол тили» деп атайт), жашоо образы да бир.  

&lt;blockquote&gt; 
«''Кыргыздардын урку моголдордон болгону менен, хандарга каршы тынымсыз козголоң уюштура беришкенден улам, [моголдордон] бөлүнүп кетишти. Бардык моголдор мусулманчылыкты кабыл алышты, бирок кыргыздар алигиче каапыр бойдон калышты, ошол себептен улам алар моголдорду кас санап турушат.''»&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Тарыхчы Мырза Мухаммед Хайдардын соңку мүнөздөмөлөрү да кыргыздардын [[Моголстан|Моголстанды]] абалтадан мекендеген түпкү урууларынан болгондугун ырастайт.

[[Моголстан|Могол]] хандарынын [[Теңир-Тоо]] менен [[Жети-Суу|Жети-Суудагы]] үстөмдүгү, [[Амир Темир|Амир Темирдин]] жортуулдарынын кесепетинен жана ич ара согуштардын натыйжасында, 16-кылымдын башында кыйрап, ээлеген аймактары [[Кыргыздар|кыргыз]] менен [[Казактар|казактарга]] өтүп баштайт. [[Теңир-Тоо|Теңир-Тоодо]] жайгашкан могол уруулары [[кыргыз уруулары]] менен биригишет&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;''Юдин В. П.'' [https://www.studmed.ru/yudin-vp-o-rodoplemennom-sostave-mogulistana_27f5d4d399e.html# О родоплеменном составе могулов Могулистана и Могулии и их этнических связях с казахами и другими соседними народами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418111344/https://www.studmed.ru/yudin-vp-o-rodoplemennom-sostave-mogulistana_27f5d4d399e.html |date=2021-04-18 }} // Известия АН Каз. ССР. — 1965. — № 3. — С. 52—65.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;''Абрамзон С. М.'' [http://www.literatura.kg/articles/?aid=697 Кыргызы и их этногенетические и историко-культурные связи]. — Кыргызстан. — Фрунзе, 1990. — С. 480.&lt;/ref&gt;. Бул биригишүүнү [[Көкөтөйдүн керээзи|Көкөтөй-хандын керээзинде]] көрсөк болот: «Тели куш таптап куш салдым, тентиген жыйып эл кылдым, кулаалы таптап куш салдым, курама жыйып журт кылдым»&lt;ref&gt;''Валиханов Ч''. Избранные произведения // «[https://shoqan.kz/completed/works_kukotay-khan/ Смерть Кукотай-хана и его поминки]»  (Отрывок из эпоса «Манас») — Алматы: 1958, с. 346-360.&lt;/ref&gt;.  [[Файл:Eastern Chagatai 1372.jpg|thumb|380x380px|Моголстан мамлекети 1372-жыл]]
16-кылымга таандык [[Мажму ат-Таварих]] аттуу кол жазмада [[Анка-төрө|Анка-төрөнүн]] урпактары моңолдордун түпкү аталарынын ысымдары жана уруктарынын аталышы менен дал келишин [[Саул Абрамзон]] биринчилерден болуп белгилеп кеткен&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. Мажму ат-Таварихтин негизиндеги моңолдордун келип чыгышы&lt;ref&gt;16 кылымга таандык кол жазма фарс тилинде араб жазуусу менен жазылган. Бир нече жолу көчүрүлүп, анан орусчага которулуп, ысымдардын көбү бурмаланып кеткен. Бул жерде азыркы санжырадагы маалымат менен такталып оңдолгон.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;''Сайф ад-Дин Аксыкендинин'' [https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%8B%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B._1-%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf ''Мажму ат-Таварихтен үзүндүлөр''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212180421/https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%8B%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B._1-%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf |date=2023-02-12 }} // (ред.) Ромодин В.А., Мокеев А., (котор.) Кожобеков М., Абдиев Т. — Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхий булактары — Бишкек: 2002 — с. 370&lt;/ref&gt;: &lt;blockquote&gt;

[[Аналхак|Ана-л-Хакктан]] Лур-хан, андан [[Өгүзкан|Гуз-хан]], андан Арслан-бий, андан Ахмат-бек, андан Кули-бий, андан Турду-бий, андан Ак-Туг (Оң-хан), андан Мары-бий, андан Доуле-бий, андан Атан-бий, андан Кулжыгач-төрө, андан [[Анка-төрө]].

Анка-төрөнүн Ахмед-бек жана Мухаммед-бек (лакаб аты Көк Бука) деген уулдары болгон. Ахмед-бектен Лаклак-бий. Көк Букадан Мирак. Мирактан Кожомурат-ата, андан Атамтай, андан Кабай, андан Коңкош, андан Накаш, андан Тува-бий, андан Куусөөк, андан Сейитказы. Сейитказынын бир уулу болгон — Кабай Бакы Дават-бий. Атан-бийдин уулунан Чолок Туума, Кыйра, Бай Моңол, Согу тарайт. 

Лаклак-бийден Абажат. Бука-бийден Келегей, Сүйрүбаш, Олжо Кабужан.  &lt;/blockquote&gt;

Зафар-намеде Анка-төрө [[Амир Темир|Амир Темирдин]] Моголстан элине жасаган жортуулдарына каршы чыккан [[Эмир|эмирлердин]] бири. [[Эңге Төрө|Анка-төрө]], эркенут&lt;ref&gt;Эрхэнууд — теңдештердин биринчиси деген наам болушу мүмкүн. Моңголчо ''эрхэ'' «баш бармак» жана «укукка ээ» деген маанилерди  билдирет.&lt;/ref&gt;Ажыбектин бир тууган агасынын уулу катары эскерилет. Ажыбек Моголстан мамлекетин негиздеген [[Тоглук-Темир|Тоглук-Темирдин]] башкы колбашчысы болгон. Ажыбек менен Анка-төрөнүн [[Ордо|ордосу]] [[:kk:Қаратал_(өзен,_Балқаш_алабы)|Каратал]] өрөөнүндө жайгашкан&lt;ref&gt;''Шараф ад-Дин Али Йездинин'' [https://new.bizdin.kg/media/books/Кыргыздардын_жана_Кыргызстандын_тарыхый_булактары._1-том.pdf Зафар-намесинен үзүндүлөр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212180421/https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%8B%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B._1-%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf |date=2023-02-12 }} // Ромодин В.А., Мокеев А., котор. Кожобеков М., Абдиев Т. — Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхий булактары — Бишкек: 2002 — с. 370&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Караев О. К.'' [https://st-0.akipress.org/st_bilimlib/5/e6b5a62fcc5ff91fb3fe8e6724006380e46ccca1.pdf Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа.]. — Бишкек: Кыргызстан, 1995. — С. 123. — 160 с.&lt;/ref&gt;. 

[[Рашид ад-Дин|Рашид ад-Диндин]] Жами ат-Таварихинде кереит элинин ичинде «тумаут», «конкаит», «сакаит», «жиркин» жана «албат» аттуу негизги топтор эскерилет&lt;ref&gt;''Рашид ад-Дин''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_2/kniga1/frametext3.html Сборник летописей (Джами ат-Таварих)]. Том 1. Книга 1. М.-Л. АН СССР. 1952.
&lt;/ref&gt;. [[Моңгол тилдери|Моңгол тилинде]] көптүк маанини «-ат», «-ит», «-ут» мүчөлөрү жасайт. Моңолдордун ичинде «туума», «коңкош» жана «согу» аттуу тукумдар бар экендиги анык. [[Чыңгыз хан|Чыңгыз-хандын]] доорунда Кереит хандыгын Оң-хан (Тоорул) бийлеген. Мажму ат-Таварихте Оң-хан Анка-төрөнүн түпкү аталарынын бири катары көргөзүлөт.

[[Файл:Djengiz Khân et Toghril Ong Khan.jpeg|thumb|380x380px|Оң-хан менен Чыңгыз-хандын антташуусу. Жами ат-Таварих (15 кылым)]]

[[Караев, Өмүркул|Өмүркул Караев]] [[Мухаммед кыргыз|Мухаммед-кыргызды]] Көк Бука менен салыштырып, бир адам болушу мүмкүн деген божомолду сунуштаган&lt;ref&gt;''Караев О. К.'' Исследования о взаимоотношениях енисейских и тяньшаньских киргизов // Вопросы этнической истории кыргызского народа. — Фрунзе, 1989. — С. 8-28.&lt;/ref&gt;.

[[Солтоноев Белек Солтонкелди уулу|Белек Солтоноев]] Көкөнү жоон баатыр болгону үчүн «Көк Бука» деген атка ээ болгонун айтып кеткен&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;''Белек Солтоноев''. [https://new.bizdin.kg/media/books/Kyzyl-kyrgyz-tarykhy.pdf Кыргыз тарыхы: Тарыхый очерктер] — Б:1993 — 208 бет&lt;/ref&gt;.

[[Саул Абрамзон]] Дайырды Мухаммед-кыргыздан кийин Теңир-Тоолук кыргызды башкарган казактын [[:kk:Тахир_хан|Тахир-ханы]] менен байланыштырган&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Абрамзон С. М.'' [http://www.literatura.kg/articles/?aid=697 Кыргызы и их этногенетические и историко-культурные связи]. — Кыргызстан. — Фрунзе, 1990. — С. 480. &lt;/ref&gt;. 

[[Тарих-и Рашиди|Тарих-и Рашидиде]] Мухаммед-кыргыз жана Тахир-хан, [[Яркенд|Кашкар]] тарапты бийлеген Султан Сейит-ханга (1487–1533) жана [[Абдар-Рашид, хан|Абд ар-Рашид-ханга]] (1509–1559) каршы күрөшкөн&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;''Мирза Мухаммад Хайдар''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Tarich_Rashidi_II/frametext.htm Тарих-и Рашиди].&lt;/ref&gt;. 

Мажму ат-Таварих боюнча Анка-төрө Көк Буканы кошууну менен Манаска жардамга жибергени маалым&lt;ref&gt;''Сайф ад-Дин Аксикенди.'' [https://manuscript.bizdin.kg/static/media/pdf/web-168-Sobranie-istorii-Mazhmu-atut-tovarikh.pdf Мажму ат-Таварих] / котор. А.Т. Тагирджанов. — &lt;abbr&gt;Л.&lt;/abbr&gt;: Издательство Ленинградского университета, 1960. — 188 с.&lt;/ref&gt;.

[[Файл: 1517 Yarkent and Turpan.png |thumb|380x380px|16-кылымдын башында Моголстан эки мамлекетке ажырап кетет: Кашкар/Жаркент жана Турпан.]]

[[Осмонаалы Сыдыков|Осмонаалы Сыдык уулу]] моңолдордун түпкү аталарынын бири Самансур бүт кыргызга хан болгондугун айтып кеткен&lt;ref&gt;''Кадыров Ысмайыл''. [http://www.literatura.kg/articles/?aid=605 Кыргыздын Гиннесс китеби] – Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2008 – 216 б. &lt;/ref&gt;.  

Санжырада «Алач-хан» атагы менен калган, XV кылымдын экинчи жарымында калаа турмушун караманча жерип, көчмөн турмушту, көчмөндүктүн дөөлөттөрүн гана «адаштырбас ата жолу» деп туу туткан, аны жүрүм-турумдун, жашоонун эрежеси санаган өңчөй кыргыз менен моголдун башын бириктирип, өзүнчө хандык түптөгөн Султан Ахмад-хандын тун уулу Мансур-хан (Самансур-хан) эле. 

Мансур-хан (1484—1544) Турпан тарапты бийлеген [[Моголстан|Моголстандын]] акыркы жогорку ханы болгон. 1524-жылы Мансур-хан 20 миң кошуун курап [[Мин|Кытайга]] жортуул жасайт. Хами шаарын каратып алганы менен, кытайлардан жеңилүүгө учурайт&lt;ref&gt;''Jonathan D. Spence; John E. Wills, Jr.; Jerry B. Dennerline'' (1979). From Ming to Ch'ing: Conquest, Region, and Continuity in Seventeenth-Century China. Yale University Press. p. 177. ISBN [[Атайын:BookSources/0-300-02672-2|&lt;bdi&gt;0-300-02672-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/ref&gt;. Мансур-хандын [[Ойроттор|ойротторго]] каршы бир нече жолу жортуулдары ийгиликтүү аяктаган. 

Санжырада Самансур-хандын кыргызга биринчи нарк-мыйзамды келтиргени жөнүндө айтылган&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;''Аттокуров С.'' Кыргыз санжырасы. – Бишкек: Кыргызстан, 1995&lt;/ref&gt;. Кийин бул мыйзамдарды [[Ормон хан|Ормон-хан]] бир аз гана өзгөртүп кайтадан киргизет.  

Кыргыздар менен моголдордун жакындыгы ушунчалык болгон экен, Мухаммед Хайдар ири тарыхый окуяларда моголдордун бир бөлүгү кыргыздар менен такай чогуу болгондугун айтат. «Баланча хан кыргыздар менен моголдорго каршы жортуул уюштурду», «түкүнчө төбөл кыргыздар менен моголдорго бүлүк салды», деген маалыматтарды арбын жолуктурабыз. Ушундан улам белгилүү тарыхчы [[Анварбек Мокеев|Анварбек Мокеевдин]] орто кылымдык булактарда «кыргыздар бирде өз аталышы, бирде моголдор деп аталган»&lt;ref&gt;Анварбек Мокеев, ''Кыргызы на Алтае и на Тянь-Шане'', 2010 &lt;/ref&gt; деп ырастайт. 

«Сиюй чжи» аттуу 1763-1770 жылдарга таандык  [[Цин империясы|кытай]] тарыхий даректеринде моңолдор кыргыздын батыш ордосуна караштуу негизги уруулардын бири катары эскерилет&lt;ref&gt;[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XVIII/1760-1780/Opis_zap_zemel/text1.htm ''Сиюй чжи (Описание западных земель)'']. Материалы по истории кыргызов и Кыргызстана (Извлечения из китайских источников II в. до н. э. - XVIII в.) — Б: КТУ Манас, 2003. — Т. 2. — С. 202-210.&lt;/ref&gt;.

== Генетика ==
[[Генетика]] изилдөөлөр боюнча моңолдордо [[:ru:Гаплогруппа_C_(Y-ДНК)|С2]] аттуу Ү-хромосомалуу гаплогруппа көбүрөөк кездешет&lt;ref&gt;''Ж. Сабитов, Б. Даулет''. [https://www.academia.edu/13609610/Потомки_Адигине_и_Тагая_среди_киргизов_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_4_No_2_2012_Volume_5_No_1_2013_C_48_51 Потомки Адигине и Тагая среди кыргызов] (рус.) // The Russian Journal of Genetic Genealogy. — 2013. — Т. 5, № 1. — С. 48-51.&lt;/ref&gt;. Бул гаплогруппа эң акыркы изилдөөлөр боюнча кыргыздын 30%-ына таандык&lt;ref&gt;''Балаганская О.А.'' [https://www.dissercat.com/content/polimorfizm-y-khromosomy-u-tyurkoyazychnogo-naseleniya-altaya-sayan-tyan-shanya-i-pamira-v-k Полиморфизм Y-хромосомы у тюркоязычного населения Алтая, Саян, Тянь-Шаня и Памира в контексте взаимодействия генофондов Западной и Восточной Евразии]. // Учреждение Российской академии медицинских наук &quot;Медико-генетический научный центр РАМН&quot;.. — 2011.&lt;/ref&gt;. 

== География ==
Моңолдор [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] бардык аймактарында кездешет. Азыркы учурда Моңолдор негизинен [[Нарын облусу|Нарын]] ([[Ат-Башы району|Ат-Башы]], [[Ак-Талаа району|Ак-Талаа]], [[Кочкор району|Кочкор]] ж. б.), [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]] ([[Түп району|Түп]], [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз]] ж. б.), [[Чүй облусу|Чүй]] ([[Кемин району|Кемин]], [[Сокулук району|Сокулук]], [[Панфилов району|Панфилов]] ж. б.), [[Талас облусу|Талас]] ([[Кара-Буура району|Кара-Буура]] ж. б.), [[Ош облусу|Ош]] ([[Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа]] ж. б.), [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] ([[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]], [[Токтогул району|Токтогул]], [[Чаткал району|Чаткал]], [[Ала-Бука району|Ала-Бука]], [[Айры-Там]] ж. б.) аймактарында турушат.

[[Алтайлыктар|Алтайлыктардын]] курамына кирген «моодор» аттуу сөөгү (уруусу) моңолдор уруусу менен байланышы бар экендиги толук ыктымал.
== Түзүлүшү ==
# Бөгөнөк
#* Алагар (Маани, Назар, Чагыр, Чолок Туума, Эштек), Алаш, Арык, Кабай, Кара, Карга, Куу сөөк, Олжобай.
# Бай моңол (Коной, Күнүкө, Эсен).
# Бакы-бий
#* Улуу кыйра (Бакы, Жакаш, Итийбас, Сарык, Самтыр, Тогуз уул, Тейит, Үч урук)
#* Орто кыйра
#* Меңдуулат (Бала кыйра)
== Фольклор ==
1. Макал-лакаптар:

''Моңолдор — журттун уюткусу.''

2. Өзгөндөгү моңолдор тегерегиндеги урууларга үстөмдүк кылып турганы жөнүндө мындай элдик ыр сакталып калган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

''Жаңгакты [[Басыз, уруу|басыз]] терчү эле,''

''Жегенди моңол билчү эле.'' 

''Ээрди басыз кылчу эле,'' 

''Миңгенди моңол билчү эле.'' 

''Жакшы чыгып [[Жаныбек казы|Жаныбек]],'' 

''Басыздар элге теңелди.''

3. Самансур-хан жөнүндө&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;:

''Көкүрөгүн аска бөлөдү''

''Көчүгүн кишке жөлөдү''

''Моңолдордун Самансур''

''[[Кун|Кунун]] аргамжы менен төлөдү.''

== Адабият ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{Калып:Кыргыз уруулары}}</text>
      <sha1>5c8c0zm0kw4avgdirvsgbtxvclzoebg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Баарын (уруу)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40559</id>
    <revision>
      <id>653279</id>
      <parentid>349231</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Баарын, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Баарын (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>349231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="og6rpk9z0a8dbravv9wlrk83boydh4w" xml:space="preserve">Айрым маалыматтарга караганда Баарын уруусу азыркы Барнаул (Баарын аул, Баарын айыл)аймагында жайгашкан.
Ушул маалыматты тастыктап кошуп койсонор.
Терен урматтоо менен.
Баарын уруусунан, Талас обл.Кара-Буура району,Чон-Кара-Буура айылы.
Толобай Керимкулов</text>
      <sha1>og6rpk9z0a8dbravv9wlrk83boydh4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кыргыз уруулары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>45952</id>
    <revision>
      <id>653239</id>
      <parentid>650896</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="hpw35fhckjgcjd8ellpno5aw50zs24o" xml:space="preserve">{{Багыттоо таблицасы
|аталышы        = Кыргыз уруулары
|башжазуу       = [[Кыргыз уруулары]]
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state}}}&lt;/includeonly&gt;
|стиль_негизги_башжазуу = background: #ccccff;color:#000
|стиль_башжазуу = background: #ccccff;color:#000
|стиль_жуп = background: #ccccff;color:#000
|стиль_так = background: #ccccff;color:#000

|башжазуу1 = &quot;[[Оң канат]]&quot;
|тизмек1 = '''Отуз уул:'''
::::* '''[[Наалы эже|Көкө-Наалы]]''': [[Моңолдор (уруу)|Моңолдор]] · [[Черик]] · [[Баарын]] · [[Коңурат]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Адыгине (уруулук топ)|Адыгине]]:''' · [[Жору]] · [[Баргы]] · [[Бөрү (уруу)|Бөрү]] · [[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]] · [[Сарттар]] · [[Көкчө (Көкчулу)]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Тагай бий|Тагай]]''': · [[Сарыбагыш]] · [[Саяк]] · [[Солто]] · [[Бугу (уруу)|Бугу]] · [[Жедигер]] · [[Багыш]] · [[Азык (уруу)|Азык]]&lt;br /&gt;
::::* '''[[Муңгуш]]''' &lt;br /&gt;
::::* '''[[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]]'''

'''[[Ичкилик (уруулук топ)|Ичкилик]]''' (''Булгачы''): &lt;br /&gt;
::::* [[Найман (уруу)|Найман]] · [[Бостон (уруу)|Бостон]] · [[Дөөлөс (уруу)|Дөөлөс]] · [[Кыпчак]] · [[Каңды (уруу)|Каңды]] · [[Кыдыршаа (уруу)|Кыдыршаа]] · [[Нойгут]] · [[Оргу]] · [[Ават]] ·Чапкылдык  [[Жоокесек]] · [[Тейит]] Кыдыршаа

|башжазуу2 = '''[[Сол канат]]''':
|тизмек2 = [[Кушчу]] · [[Мундуз (уруу)|Мундуз]] · [[Басыз]] · [[Саруу (уруу)|Саруу]] · [[Чоңбагыш]] · [[Кытай (уруу)|Кытай]] · [[Төбөй]] · [[Жетиген (уруу)|Жетиген]]

|башжазуу3 = '''Башка макалалар''':
|тизмек3 = [[Кыргыз санжырасы]] · [[Кыргыз уругу]] · [[Генеалогиялык паспорт]] · [[Санжырачы]] · [[Алатоолук кыргыздардын санжырасы]]

}}&lt;includeonly&gt;[[Категория:Кыргыз уруулары]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Кыргыз уруулары|{{PAGENAME}}]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Элдер жана уруулар|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpw35fhckjgcjd8ellpno5aw50zs24o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653240</id>
      <parentid>653239</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="1nd0kllwvh9ygwtnvde9iin8jt9ejna" xml:space="preserve">{{Багыттоо таблицасы
|аталышы        = Кыргыз уруулары
|башжазуу       = [[Кыргыз уруулары]]
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state}}}&lt;/includeonly&gt;
|стиль_негизги_башжазуу = background: #ccccff;color:#000
|стиль_башжазуу = background: #ccccff;color:#000
|стиль_жуп = background: #ccccff;color:#000
|стиль_так = background: #FFF;color:#000

|башжазуу1 = &quot;[[Оң канат]]&quot;
|тизмек1 = '''Отуз уул:'''
::::* '''[[Наалы эже|Көкө-Наалы]]''': [[Моңолдор (уруу)|Моңолдор]] · [[Черик]] · [[Баарын]] · [[Коңурат]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Адыгине (уруулук топ)|Адыгине]]:''' · [[Жору]] · [[Баргы]] · [[Бөрү (уруу)|Бөрү]] · [[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]] · [[Сарттар]] · [[Көкчө (Көкчулу)]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Тагай бий|Тагай]]''': · [[Сарыбагыш]] · [[Саяк]] · [[Солто]] · [[Бугу (уруу)|Бугу]] · [[Жедигер]] · [[Багыш]] · [[Азык (уруу)|Азык]]&lt;br /&gt;
::::* '''[[Муңгуш]]''' &lt;br /&gt;
::::* '''[[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]]'''

'''[[Ичкилик (уруулук топ)|Ичкилик]]''' (''Булгачы''): &lt;br /&gt;
::::* [[Найман (уруу)|Найман]] · [[Бостон (уруу)|Бостон]] · [[Дөөлөс (уруу)|Дөөлөс]] · [[Кыпчак]] · [[Каңды (уруу)|Каңды]] · [[Кыдыршаа (уруу)|Кыдыршаа]] · [[Нойгут]] · [[Оргу]] · [[Ават]] ·Чапкылдык  [[Жоокесек]] · [[Тейит]] Кыдыршаа

|башжазуу2 = '''[[Сол канат]]''':
|тизмек2 = [[Кушчу]] · [[Мундуз (уруу)|Мундуз]] · [[Басыз]] · [[Саруу (уруу)|Саруу]] · [[Чоңбагыш]] · [[Кытай (уруу)|Кытай]] · [[Төбөй]] · [[Жетиген (уруу)|Жетиген]]

|башжазуу3 = '''Башка макалалар''':
|тизмек3 = [[Кыргыз санжырасы]] · [[Кыргыз уругу]] · [[Генеалогиялык паспорт]] · [[Санжырачы]] · [[Алатоолук кыргыздардын санжырасы]]

}}&lt;includeonly&gt;[[Категория:Кыргыз уруулары]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Кыргыз уруулары|{{PAGENAME}}]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Элдер жана уруулар|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nd0kllwvh9ygwtnvde9iin8jt9ejna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653241</id>
      <parentid>653240</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="t7vc93664n5yzx4l05qnhxkzg7eeagc" xml:space="preserve">{{Багыттоо таблицасы
|аталышы        = Кыргыз уруулары
|башжазуу       = [[Кыргыз уруулары]]
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state}}}&lt;/includeonly&gt;
|стиль_негизги_башжазуу = background: #FFEFD5;color:#000
|стиль_башжазуу = background: #FFEFD5;color:#000
|стиль_жуп = background: #F7F7F7;color:#000
|стиль_так = background: #FFF;color:#000

|башжазуу1 = &quot;[[Оң канат]]&quot;
|тизмек1 = '''Отуз уул:'''
::::* '''[[Наалы эже|Көкө-Наалы]]''': [[Моңолдор (уруу)|Моңолдор]] · [[Черик]] · [[Баарын]] · [[Коңурат]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Адыгине (уруулук топ)|Адыгине]]:''' · [[Жору]] · [[Баргы]] · [[Бөрү (уруу)|Бөрү]] · [[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]] · [[Сарттар]] · [[Көкчө (Көкчулу)]] &lt;br /&gt;
::::* '''[[Тагай бий|Тагай]]''': · [[Сарыбагыш]] · [[Саяк]] · [[Солто]] · [[Бугу (уруу)|Бугу]] · [[Жедигер]] · [[Багыш]] · [[Азык (уруу)|Азык]]&lt;br /&gt;
::::* '''[[Муңгуш]]''' &lt;br /&gt;
::::* '''[[Карабагыш (уруу)|Карабагыш]]'''

'''[[Ичкилик (уруулук топ)|Ичкилик]]''' (''Булгачы''): &lt;br /&gt;
::::* [[Найман (уруу)|Найман]] · [[Бостон (уруу)|Бостон]] · [[Дөөлөс (уруу)|Дөөлөс]] · [[Кыпчак]] · [[Каңды (уруу)|Каңды]] · [[Кыдыршаа (уруу)|Кыдыршаа]] · [[Нойгут]] · [[Оргу]] · [[Ават]] ·Чапкылдык  [[Жоокесек]] · [[Тейит]] Кыдыршаа

|башжазуу2 = '''[[Сол канат]]''':
|тизмек2 = [[Кушчу]] · [[Мундуз (уруу)|Мундуз]] · [[Басыз]] · [[Саруу (уруу)|Саруу]] · [[Чоңбагыш]] · [[Кытай (уруу)|Кытай]] · [[Төбөй]] · [[Жетиген (уруу)|Жетиген]]

|башжазуу3 = '''Башка макалалар''':
|тизмек3 = [[Кыргыз санжырасы]] · [[Кыргыз уругу]] · [[Генеалогиялык паспорт]] · [[Санжырачы]] · [[Алатоолук кыргыздардын санжырасы]]

}}&lt;includeonly&gt;[[Категория:Кыргыз уруулары]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Кыргыз уруулары|{{PAGENAME}}]]
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Элдер жана уруулар|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7vc93664n5yzx4l05qnhxkzg7eeagc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жетиген (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47136</id>
    <revision>
      <id>653306</id>
      <parentid>615017</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6159" sha1="0immfzxsn5gmf3h7jeguxuorjknrl3t" xml:space="preserve">{{Башка маанилери|Жетиген}}
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Жетиген
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Жетиген''' ― [[Кыргыздар|кыргыздардын]] [[сол канат]] тобунун курамындагы сегиз [[Уруулар|уруунун]] бири.

== Уруктары ==
=== Жетиген ===
* '''Кыбал'''
** Чокой, Төлөбай, Итэмген, Кесек Сары (Насип), Омош, Кудай Менде, Жалаң Найза, Насыкул,Торгой, Бекболот, Байсейит.
** '''Кесек-Сарыдан''' '''Тогонош''' уурусу таралып азыркы учурда '''Талас''' облусунун '''Талас''' районунда көп жашашат.
** Тогоноштун баласы Сасык
** Сасыктын баласы Мааке
** Маакенин баласы Ибраим
** Ибраимдин баласы Сапарбек
** Сапарбектин баласы Эсенбек 
** Эсенбектин баласы Эрнис 
* '''Кыргый'''
** Кара Моюн, Сары Моюн.
* '''Дербиш'''
** Жаныбек, Асан, Абышка, Жал.

== Генеалогиясы ==
Генеалдык уламыштар боюнча жетигендер сол канат уруу бирикмесине сырттан азыркы Европадан келип кирген уруу катары түшүндүрүлөт. Анда бул уруунун түпкү атасы Молдо Ыбрайым (Нусуп) өз туугандары менен башка элден качып чыгып, жолдон кээ бир туугандарынан айрылып, сол канаттагы кушчу уруусуна келип, ал уруунун курамына кошулуп калышкан. Ал эми анын айрым бир туугандары казак урууларына барып аралашат. Алардын ичинен Эшенкарек (чакыр) деген тууганы кыргыздын саяк уруусуна кошулуп, анын ичиндеги «[[Чекир саяк]]» бутагынын түпкү атасына айланган. Жетиген уруусу жөнүндөгү тарыхый булактар маалыматтарга өтө жарды. Ошондуктан, бул уруунун генезисине арналган атайы эмгектер жокко эсе. Бирок, санжыраларда айтылып жүргөн маалыматтарга таянып, жетиген уруусу менен чекир саяктардын байыркы теги бир жерден чыкканын, ошондой эле бул уруулардын бир бөлүгү тектеш, кошуна элдердин курамына сиңип кеткен деп божомолдоого болот. Жетиген уруусу ич ара кыргый, кыбал деген уруктарга ажырайт. Этнограф [[Абрамзон, Саул Менделевич|С. М. Абрамзондун]] иликтөөлөрү боюнча бул урууга дагы бир «дербиш» деп аталган урук кирет. 19-кылымдын биринчи жарымында канатташ кушчу уруусу менен жайыт талашуудан келип чыккан чатактын натыйжасында жетигендер жеңип, бир бөлүгү жер которуп калганы ошол жерде калып калган. Ошондуктан, азыркы жетиген уруусу чачкын жайгашканы менен саны Бир топ. Жетигендердин кыбал уругунун тукуму негизинен Талас өрөөнүнүн жогорку аймагын (Талас району) жана ага чектеш жаткан Чүй өрөөнүнүн төмөнкү чөлкөмүн ([[Панфилов району]]) мекендешет. Ал эми кыргый жана дербиш уругунун өкүлдөрүнүн көбү сарыбагыш, солто арасында болуп, Нарын облусунун [[Нарын району|Нарын]], [[Кочкор району|Кочкор]], Чүй облусунун [[Кемин району|Кемин]], [[Чүй району|Чүй]], [[Сокулук району|Сокулук]] райондорунда турушат.

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>0immfzxsn5gmf3h7jeguxuorjknrl3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоокесек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47186</id>
    <revision>
      <id>653291</id>
      <parentid>566607</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="9b1coooknkictkdmgqpu46gmsbeohhb" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Жоокесек
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Ичкилик (Булгачы)
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Жоокесек''' – [[ичкиликтер]] тобундагы уруу.
== Колдонулган адабияттар ==
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
{{Калып:Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргызстан]]баткен кадамжай</text>
      <sha1>9b1coooknkictkdmgqpu46gmsbeohhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бугу (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51672</id>
    <revision>
      <id>653256</id>
      <parentid>649418</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8337" sha1="5txoh4531pkoieo91fvfigp9k4r2clm" xml:space="preserve">{{маанилер|Бугу}}
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Бугу
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Бугу''' — кыргыз [[Уруулар|уруулларынын]] курамындагы, анын ичинде оң канат уруулук тобуна кирген ири уруулардын бири. 

== Тарыхы ==
Уруунун келип чыгышы жөнүндө санжырада бир катар уламыштар сакталып калган. Уруунун түпкү теги оң канат урууларынын негиздөөчүлөрүнүн бири Тагай бийден таратылат. Тагайдын Кылжыр же Сарыбагыш деген уулунун Орозбакты жана Дөөлөс деген эки уулу болот. Дөөлөстүн тукумдары сарыбагыш, Орозбактын тукумдары бугу уруусун түзгөн. Уруунун «бугу» деп аталып калышы жөнүндө бир катар уламыштар айтылып калган. Уламыштын бир варианты боюнча Орозбактынын балдары Асанмырза, Карамырза кийик уулап жүрүшүп, Нарындын Ала-Мышык тоосунан бугу көрүшөт. Карамырза бугуну атып өлтүрүп, жанына барса өлгөн бугунун жанында бир кыз ыйлап отурганын көрөт. Мергенчилер кыздын ким экендигин сурашса, ал өлгөн бугунун кызымын дейт. Ал кызды Орозбактынын балдары «кайберендин кызы» деп багып алышат да, чоңойгондо бир тууганы Мырзакулдун баласы Алсейитке алып беришет. Кайберен кыз бара-бара эл ичинде кадыр-баркка ээ болуп, Бугу-эне аталып кетет. Кийин Орозбактынын тукумдарын касиеттүү Бугу-энеден деп жүрүшүп, бугу уруусу аталып калат. 

Албетте, бул мифологиялык мааниге ээ болгон уламыш байыркы кезде пайда болуп, бирок оозеки айтылышта кийинки мезгилдерге таандык катары трансформацияланышы мүмкүн. 

Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикиринде бугу этноними байыркы адамдардын тотемдик түшүнүктөрүнөн жаралгандыгын болжолдошот. Ошондой эле бугу аталышы менен сарыбагыш этнонимдеринин бири бирине байланыштырылгандыгы жана уруунун ичиндеги айрым уруктук аталыштардын өзгөчөлүктөрү, бул уруунун о. кылымдагы Түштүк Сибирь аймагын мекендеген уруулар менен этногенездик байланышта тургандыгын көрсөтөрүн билдиришкен.

== Санжыралык тизим ==
Бугу уруусунун санжырасы боюнча Кылжырдын (Сарыбагыш) Орозбакты уулунун Карамырза, Асанмырза, Токочмырза, Арык жана Мырзакул деген беш уулу болгон. 

Булардын ичинен негизинен Арыктын жана Мырзакулдун тукуму көп болуп, уруунун басымдуу көпчүлүгүн түзөт. 

Калган үч уулдун тукумдары жокко эсе болот. Арык тукуму жалпы жонунан Жоотатыр, Балтатыр деп экиге бөлүнөт. 

Жоотатыр бутагы сокур, сабатар, сейитказы, байым жана башка, балтатыр бутагы ондон, эгизей, саргалдак, итимбоку жана башка уруктарга тарайт. 

Мындан тышкары арык тукумуна сарыкалпак, торок, отузуул, кызылсакал, сарыкалмак жана башка майда уруктар киришет. 

Мырзакулдун Алсейит, Тынымсейит деген эки уулунун улуусу Алсейиттин эки аялы болгон. 

Биринчи аялы Токтобектен Ардам (боор) уругу, экинчи аялы Бугу-энеден Жамангул, Бапа жана бакма баласы Туума-кашкадан желдең уруктары ажырайт. 

Тынымсейит кабели, шалтак, мортук деп үч бутакка ажырап, ар бири бир канча майда уруктардан турат. 

Б. уруусунун өкүлдөрү жайгашкан аймактарга Ысык-Көл облусунун Түп, Жети-Өгүз, Ак-Суу жана Тоң райондорунун, Нарын облусунун Нарын районун аймактары жана Ак-талаа районунун көпчүлүк бөлүгү кирет.

== Булактар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
* [[Урстанбеков, Бейше|Бейше Урстанбеков]], [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Тынчтыкбек Чороев]]. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - ISBN 5-89750-028-2. – 288 бет.

== Тышкы шилтемелер ==
* http://www.sanjyra.kg/ru/news/bugu-ene-tokol-bolso-da-atagy-kyyyn-chykkan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804044040/http://www.sanjyra.kg/ru/news/bugu-ene-tokol-bolso-da-atagy-kyyyn-chykkan |date=2017-08-04 }}
* [http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек.  2003]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* http://www.klaus-schwarz-verlag.com/manu/14-01-10_Sandsch_kirg.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031055256/http://www.klaus-schwarz-verlag.com/manu/14-01-10_Sandsch_kirg.pdf |date=2017-10-31 }}

{{Калып:Кыргыз уруулары}}

[[Категория:Ономастика]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Кыргыз этнографиясы]]</text>
      <sha1>5txoh4531pkoieo91fvfigp9k4r2clm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Басыз (уруу)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>55283</id>
    <revision>
      <id>653304</id>
      <parentid>500064</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Басыз, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Басыз (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>500064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="ge7a4nthactdeqn1er1xno5l8h5xxia" xml:space="preserve">Басыздан Камандар, Кудайлат, Кашка, Кылыч-Тамга Керки-Тамга уруктары таркаган таркаган.

== Макалалар аттарын өзгөртүү  ==

Саламатсыздарбы! Бул макала жана төмөндө көрсөтүлгөн макала аттарындагы уруу сөзүн башка көп уруу жөнүндөгү макалалар сыяктуу () ичинде жазайлы. Баары бирдей болуп туруусу зарыл: [[Баарын, уруу]], [[Жору, уруу]], [[Баргы, уруу]], [[Жедигер, уруу]], [[Ават, уруу]], [[Оргу, уруу]]. 
Салыштыруу үчүн {{tl|Кыргыз уруулары}} калыбын караңыз. Каршылар болсо жазыңыз. [[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 04:03, 30 январь 2025 (UTC)</text>
      <sha1>ge7a4nthactdeqn1er1xno5l8h5xxia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хельбедюндорф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65228</id>
    <revision>
      <id>653323</id>
      <parentid>607867</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T05:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>15757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Helbeduendorf.png]] → [[File:DEU Helbedündorf COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>653323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="hjsmhl4q8e87de9yyv5u8t9b562p550" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Хельбедюндорф 
 |расмий аталышы            = Helbedündorf 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Helbedündorf COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Тюрингия 
 |таблицадагы облус         = Тюрингия 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Кифхойзер 
 |таблицадагы район         = Кифхойзер (район){{!}}Кифхойзер 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           = 7 ички район 
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Йөрг Штайнмец 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 96,30 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 303 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 2611 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 036029 
 |почта индекси           = 99713 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = KYF 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 16 0 65 032 
 |Commons түрмөгүндө     = Helbedündorf 
 |сайты                   = http://www.helbeduendorf.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Хельбедюндорф''' ({{lang-de|Helbedündorf}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Кифхойзер (район)|Кифхойзер]] районуна кирет.

Калкы — 2611 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 96,30 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 65 032''. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Штайнмец.

Муниципалитет административдик курамы боюнча 7 шаардык районго бөлүнөт.

==Шилтемелер==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.helbeduendorf.de/ Расмий сайты]

{{Тюрингия райондору}}
{{Германия:Кифхойзер Район:Шаарлар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Категория:Тюрингия шаарлары]]</text>
      <sha1>hjsmhl4q8e87de9yyv5u8t9b562p550</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарттар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79504</id>
    <revision>
      <id>653274</id>
      <parentid>518232</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="n05p417xl2922c8ea637xszzb0qtpdw" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Сарттар
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Сарттар''' - [[Оң канат|оң канаттагы]] ([[Адигине (уруусу)|адигине]] уруулук тобу) ири уруулардын бири.
 
Бул энчилүү ат менен төбөй уруусундагы чакан урук белгилүү. Этностук аталыш [[Кытай|Кытайдын]] Тан династиясынын жылнаамаларында (7-9-кк) Ша-то формасында батыш түрк урууларынын бири болгон чигилдердин (кыт. чу-юе) Ин-Со-Юлдуз дарыяларына туташ байырлаган бутагы катары баяндалат.
 
«Сарт» байыркы [[Санскрит]] тилинде «Sartga» - «соодагер» дегенди түшүндүрөт. [[Махмуд Кашгари]] «Сөздүктө» бул [[Термин|терминге]] жогорудагыдай эле мааниде аныктама берет. Мындан сырткары, кыргыздар [[Чыгыш Түркстан|Чыгыш Түркстандын]], [[Орто Азия|Орто Азиянын]] өрөөндүү жерлеринде отурукташып жер иштетишкен, соодагерлик кылган түрк, [[Иран тилдери|иран тилдүү]] калкын жалпысынан «сарт» деп аташкан. Болжолу, байыртадан көчмөндөр тарабынан отурукташкан иран-түрк тилдүү элдер жалпысынан ушул термин менен аталып келет.Бул этностук аталышка башкача илимий аныктама берүүгө болот.
 
«Сарт» бүгүнкү [[Якут тили|якут тилинде]] «ылаачын, шумкар» дегенди аныктайт. Этнонимдин уңгусу «сар» (-т монгол тилдүү элдерде көптүк маанини аныктоочу сөз жасоочу мүчө) [[Кыргыз тили|Кыргыз]], [[Калмак тили|Калмак]], [[Чагатай тили|Чагатай]] тилдеринде «айры куйрук», [[Монгол тили|Монголчо]] «кулаалы», [[Алтай тили|Алтай]], [[Тува тили|Туваларда]] «сары», [[Татар тили|Татарча]] - «сарыша» шумкарды туюнтат. Демек, этноним (cap + т) өзүнүн байыркы маанисин сактап калып (-т көптүк маанини аныктаган мүчө), «шумкарлар, ылаачындар уруусу» дегенди түшүндүрөт.
 
Байыркы Чыгыш тарыхый булактары кыргыздардын жырткыч куштарга (мис., бүркүт, ылаачын) тотем катары сыйынышкандыктарын баяндашат. Бул уруунун өкүлдөрү негизинен  [[Чоң-Алай району|Алай]] районунун [[Терек (Алай району)|Терек]] айылында жана Наарын,Папан аймагын жердешет. Андан сырткары 
[[Токтогул району|Токтогул]] аймагында да жердеп келишет.

== Колдонулган адабияттар ==
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

[[Категория:Этнография]]
Сарттар уруусу мындан сырткары Кара-Суу районунун Папан айылында жана Араван районунун Тоо-Моюн айылында да отурукташышкан</text>
      <sha1>n05p417xl2922c8ea637xszzb0qtpdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төбөй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83866</id>
    <revision>
      <id>653307</id>
      <parentid>253488</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="sg4ugj82x56m9sk3k1pfxqib19u52m8" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Төбөй
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Төбөй''' - сол канаттагы ири уруулардын бири.
 
Академик Б.Ө. Орузбаева этнонимди «төө» маанисинде чечмелеп, сөз катары байыркы формасын (Tewaj) сактап калгандыгын белгилейт.
 
Махмуд Кашгаринин «Сөздүгүндө» «tew», «tewaj» формасында берилип, «төө» дегенди аныктайт. Этнонимдин чыгыш теги Борбордук Азиядагы көпчүлүк көчмөн элдер ыйык жаныбар катары сыйынышкан төөгө байланыштуу келип чыккан десе болот. Бул уруунун өкүлдөрү Акталаа, Нарын, Кочкор, [[Ат-Башы]], Сузак, Өзгөн, Талас
аймактарында жашап келишет. Негизги уруктары: калдо, карабаш, мурат, чалай, кызыл тебетей ж.б.

==Колдонулган адабияттар==
*Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
[[Категория:Этнография]]</text>
      <sha1>sg4ugj82x56m9sk3k1pfxqib19u52m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саруу (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121517</id>
    <revision>
      <id>653309</id>
      <parentid>545572</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14512" sha1="dlvkkekbrgu51kd1bvk5ydthcx9wa5q" xml:space="preserve">{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саруу
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Сол канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
'''Саруу уруусу''' (سارۇۇ) — [[Кыргыздар|кыргыз элинин]] [[Сол канат|сол канатындагы]] чоң уруулук бирикме.
{{Уруу
|аты = 
|Байыркы аталышы = Саруу
|Жайгашуусу =
'''{{KGZ}}:'''&lt;br&gt;
* [[Файл:Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg | 24px | border]] [[Талас облусу]]
* [[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png | 24px | border]] [[Жалал-Абад облусу|Жалалабат облусу]]
** [[Файл:Flag of Ala-Buka district.png|24px|border]] [[Ала-Бука району]]
** [[Файл:Flag of Toktogul rayon ver2.png|24px|border]] [[Токтогул району]]
* [[Файл:Issyk kul obl flag.svg | 24px|border]] [[Ысык-Көл облусу]]
** [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз]]
*** [[Саруу (айыл)|Саруу айылы]]
*** [[Жууку өрөөнү]]
'''{{KAZ}}:'''&lt;br&gt;
* {{Желек|Казакстан}} [[Жамбыл облусу]]
'''{{UZB}}:'''&lt;br&gt;
* {{Желек|Өзбекстан}} [[Наманган облусу]]
|Урааны = 
|Канат = [[Сол канат]]
|Башка элдерде = 
|Сүрөт = Saruu Tamga.jpg
|Уруктары = [[Саруу (уруу)#Уруктар|Саруу уруусунун уруктарынын тизмеси]]
|Дини = [[Ислам]]
}}
Бул уруунун өкүлдөрү негизинен [[Талас облусу|Талас]], [[Жалал-Абад]] ([[Чаткал району|Чаткал]], [[Аксы району|Аксы]], [[Ала-Бука району|Ала-Бука]]), [[Ысык-Көл]] ([[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз]], [[Саруу (айыл)|Саруу айылы]]) аймактарында отурукташкан.

Тарыхта Саруу уруусунун топтору ээлеген жерлер: [[Жамбыл облусу|Жамбыл]] ([[Казакстан]]), [[Наманган облусу|Наманган]] ([[Өзбекстан]]).

== Санжыралык генеалогиясы ==
* '''[[Долон бий]]'''
** [[Куу уул]]
*** Көбөш Куу-Уул уулу
**** Жайыл Көбөш уулу&lt;!--Жайыл баатыр менен адаштырбаңыз.--&gt;
***** Каранай Жайыл уулу
****** '''Саруу Каранай уулу''' — Саруудан Саруу уруусу тараган, анын 1 баласы болгон.
******* Жамаке Саруу уулу
*******Көнөк баатыр Жамаке уулу
[[Көнөк-баатыр]] — ойротторго каршы согушуп, Анжиян-Аксы, Жети-Суу, Алматы, Түштүк Жамбыл, Шымкент, Талды-Коргон, Талас, Ош, Өзгөн, Кетмен-Төбө, Ысык-Көл, Жети-Шаар (Чыгыш Түркстан) өрөөндөрүн бошоткондуктан, ага Көнөк-хан наамы берилген.

== Этимологиясы ==
«Саруу» этноними, эски-моңгол ''saraɣul'' (''окулушу: Сарағул'') ([[Моңгол тили|моңг.]] ''саруул'', [[Калмак тили|калм.]] ''Һаруул'', [[Алтай тили|ойр.]] ''сарул'') сөзүнөн келип чыккан деген божомолдор бар. Бул сөз «''жарык''», «''ачык''»  маанилерин түшүндүрөт.

Башка версия боюнча «''саруу''» этноними эки сөздөн келип чыккан «''сары''»—«''уу''». «''Сары''» сөзү менен көптөгөн версиялар бар.

== Уруктар ==
'''[[Айтамга, урук|Ай-Тамга]]''': [[Сейит, урук|Сейит]], [[Атек, урук|Атек]], [[Чүкө, урук|Чүкө]], [[Кобуке, урук|Кобуке]], [[Бала-Саруу, урук|Бала-Саруу]], [[Жалпак Тил, урук|Жалпак Тил]], [[Чаян, урук|Чаян]], [[Аңдабай, урук|Аңдабай]], [[Очок,урук|Очок]], [[Түктүү Курт, урук|Түктүү Курт]], [[Жолдош, урук|Жолдош]] [[Төбөт, урук|Төбөт]], [[Кызыроо, урук|Кызыроо]], [[Шири, урук|Назарбек]] ([[Шири, урук|Шири]]), [[Бишкек, урук|Бишкек]], [[Күркүрөө, урук|Күркүрөө]], [[Тубай, урук|Тубай]], [[Оготур, урук|Оготур]]. 

'''[[Жети-Уруу, урук|Жети Уруу]]''': [[Абдый, урук|Абдый]], [[Ким Билди, урук|Ким Билди]], [[Ботояр, урук|Ботояр]], [[Таш-Коюн, урук|Таш Коюн]], [[Мамелдей, урук|Мамелдей]], [[Жаңгир, урук|Жаңгир]], [[Байбиче, урук|Байбиче]], [[Токол, урук|Токол]], [[Түкөк, урук|Түкөк]], [[Мадияр, урук|Мадияр]], [[Бөлөк Чал, урук|Бөлөк Чал]], [[Балыкчы, урук|Балыкчы]], [[Жол Жакшы, урук|Жол Жакшы]].

'''[[Бош Моюн, урук|Бош Моюн]]''': [[Ыңырчак]], [[Кезек Таз, урук|Кезек Таз]], [[Кодор, урук|Кодор]], [[Жээнбай, урук|Жээнбай]], [[Кенембай, урук|Кенембай]], [[Бозайгыр, урук|Бозайгыр]], [[Ырысмат, урук|Ырысмат]], [[Календер, урук|Календер]], [[Боркемик, урук|Боркемик]], [[Кара-Боркемик, урук|Кара-Боркемик]].

'''[[Агынай, урук|Агынай]]''': [[Чоң Эсенгелди, урук|Чоң Эсенгелди]], [[Борой, урук|Борой]], [[Кадим, урук|Кадим]].

'''[[Алакчын, урук|Алакчын]]''': [[Жол Болду, урук|Жол Болду]], [[Бабыр, урук|Бабыр]], [[Акбай, урук|Акбай]], [[Түйтө, урук|Түйтө]], [[Чиркей, урук|Чиркей]], [[Чокон, урук|Чокон]], [[Шаабото, урук|Шаабото]], [[Бекмурат, урук|Бекмурат]], [[Алчыкен, урук|Алчикен]], [[Ажыбек, урук|Ажыбек]], [[Кубатбек, урук|Кубатбек]], [[Коңкобай, урук|Коңкобай]], [[Наматбай, урук|Наматбай]], [[Мандалак, урук|Мандалак]], [[Эрегул, урук|Эрегул]], [[Берен, урук|Берен]], [[Жабагы]], [[Жарыкка, урук|Жарыкка]], [[Жаныбек, урук|Жаныбек]], [[Сатыкей, урук|Сатыкей]], [[Боруке, урук|Боруке]].

'''[[Кырк Уул, урук|Кырк Уул]]''': [[Байсу]] ([[Байсу|Байзу]]), [[Келбей, урук|Келбей]], [[Мачак, урук|Мачак]], [[Беш Каман, урук|Беш Каман]].

'''[[Теңечим, урук|Теңечим]]''': [[Ардай, урук|Ардай]], [[Күштөн, урук|Күштөн]], [[Булбул, урук|Булбул]], [[Шекер, урук|Шекер]], [[Ачакей, урук|Ачакей]].

'''[[Колпоч, урук|Колпоч]] ([[Тоң-Төрт, урук|Тоң-Төрт]])''': [[Ак Кийиз, урук|Ак Кийиз]], [[Култай, урук|Култай]], [[Төкө, урук|Төкө]], [[Быры, урук|Быры]], [[Болот, урук|Болот]], [[Чокой, урук|Чочой]], [[Кесек-Сары, уруу|Кезек-Сары]], [[Кубулек, урук|Кубулек]], [[Баяш, урук|Баяш]], [[Токтук, урук|Токтук]], [[Баба]], [[Чүнү, урук|Чүнү]].

'''[[Тогунай, урук|Тогунай]]''': [[Тогунай, урук|Тогунай]], [[Кош Кулак, урук|Кош Кулак]].&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://sanjyra.ru/sanjyra32.html&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Белгилүү инсандар ==
* '''Бишкек баатыр''' (Эр Көбөк уулу Бута) – (1700 – 1755-57-жж.) – XVIII кылымда [[Жунгар хандыгы|жунгар]] (ойрот) баскынчыларына каршы согушта кыргыз армиясынын кол башчысы, Эл башы болгон. Ал Бердике баатыр, Эр Садыр баатыр, Итим баатыр, Сатыке баатыр, Жайыл баатыр, Түктүү баатыр, Атаке баатыр, Эр Солтоной сыяктуу кыргыз баатырларынын башын бириктирип, үлкөн армия түзүп, жунгар ([[Калмак хандыгы|калмак]]) аскерлерин кыргыз жеринен сүрүп чыгарууда зор салым кошкон. Бүгүнкү күндө, Кыргыз Республикасынын борбор шаары Бишкек баатырдын наамын алып, Бишкек шаары аталып келет.
* Колпоч Баатыр - Колпоч баатыр 1703-жылы төрөлүп, 7077-жылы көзү өткөн эл багаар баатыр. 18-кылымда калмак баскынчыларынан коргогон, кыргыз жерин баскынчылардан бошоткон, элдин эркиндиги үчүн күрөшкөн баатырлардын бири.
* [[Сатыкей Баатыр]] — 17-чи кылымда жунгар баскынчылыгына каршы турган миңбашы (ХVII кылым).
* [[Бердике баатыр|Бердике Баатыр]] — 18-чи кылымда кыргыз жерлерин жунгарлардан бошоткону чоң салымын кошкон баатыр (XVIII кылым).
* [[Нүзүп бий Эсенбай уулу|Нүзүп аталык]] (Нүзүп Эсенбай уулу) — 19-чу кылымдагы Борбор Азиядагы көрүнүктүү мамлекеттик ишмер, миңбашы, Кокон хандыгынын аталыгы (Шералы хан, 1841-1845гг)
* [[Ныязалы Борош уулу|Ниязалы Борошев]] — комузчу-виртуоз, көптөгөн кγγлөрдүн автору.
* [[Муратаалы Күрөңкеев|Мураталы Курөңкеев]] — кыргыз элинин аспаптык музыкасынын негиздөөчүлөрүнүн бири.
* [[Түлөбердиев Чолпонбай|Чолпонбай Тулебердиев]] — Советтер Союзунун Герою. 6-чы Воронеж армиясы стратегиялык позицияны ээлеп алуусу үчүн пулеметту өз денеси менен жаап, шеит болгон.
* [[Төлөгөн Касымбеков]] — жазуучу, Кыргыз Республикасынын герою, «Сынган Кылыч» романын автору.
* [[Темиркул Үмөталиев]] — Кыргыз Республикасынын эл акыны.
*[[Жумалиев Кубанычбек Мырзабекович ]] — премьер-министр, техникалык илимдеринин доктору, профессор.
* [[Шакиев Нурланбек Тургунбекович]] — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы.
*Медер Бишкек (Итибаев Медербек Абдимиталович) — чыгыш медицинасынын дарыгери, &quot;Император-Каган массажынын&quot; негиздөөчүсү, &quot;Тайцзи-кармаш&quot; Тайцзи цюань интернэшнл Ассоциациясынын президенти, &quot;Кыргыз-Дзэн&quot; фондунун директору, жазуучу, психолог жана идеолог.
* [[Роза Отунбаева]] — Кыргыз Республикасынын алгачкы аял Президенти.
* [[Алиясбек Алымкулов]] — 2010 жылдын Апрель революциясынын башчыларынын бири. Революция учурунда катуу жарадар болгон. Кыргыз Республикасынын Герою.
* [[Өмүрбек Бабанов]] — Олигарх, Экс-Премьер-министр, «Республика-Атажурт» паритиясынын төрагасы.

Кылымдар бою Саруу уруусу [[кыргыз]] элинин эгемендиги үчүн жана [[Кыргызстан|кыргыз мамлекеттүүлүгүн]] түптөөгө активдүү катышып келет.

== Колдонулган адабияттар ==

* [[Олжобай Каратаев|О.Каратаев]], [[С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Кыргыз уруулары}}
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>dlvkkekbrgu51kd1bvk5ydthcx9wa5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөрү (уруу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122701</id>
    <revision>
      <id>653272</id>
      <parentid>515346</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="a862h522ubou3711ewvxoix5d88f2hx" xml:space="preserve">{{Категориясы жок}}
{{Каталар}}
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Бөрү
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат → Отуз уул
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}

'''Бөрү уруусу''' — [[Кыргыздар|кыргыз элинин]] курамындагы эң байыркы уруулардын бири. Структуралык жактан болушат оң канаты кыргыздарынын [[Адыгине (уруулук топ)|Адигине уруулук]] бирикмесине кирет.

== Уруктар ==
Негизги уруктары: [[Атаке, урук|Атаке]], [[Алике]], [[Кожоке, урук|Кожоке]], [[Бабаке, урук|Бабаке]], [[Балбай, урук|Балбай]], [[Байыш, урук|Байыш]].

== Таралышы ==
Бөрү уруусу [[Ноокат району|Ноокат районунда]] (80 миңден ашык), Кара-Суу районунда, [[Кара-Кулжа району|Кара-Кулжа районунун]]: [[Биринчи Май (Кара-Кулжа району)|Биринчи-Май айылында]] жана [[Алай-Куу өрөөнү|Алайкуу өрөөнүнүн]] бир топ айылдарында жашашат.</text>
      <sha1>a862h522ubou3711ewvxoix5d88f2hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Молдо Нияз</title>
    <ns>1</ns>
    <id>135086</id>
    <revision>
      <id>653315</id>
      <parentid>486022</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T14:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51555-48</username>
        <id>49109</id>
      </contributor>
      <comment>/* Молдо нияз */ Жооп</comment>
      <origin>653315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="63nde0c85ckyb06ualzihisljm2bcbl" xml:space="preserve">== Молдо нияз  ==

молдо нияз канча тил билген жана анын тил билгич өнөрү чыгармачылыгына кандай таасир берген? [[Колдонуучу:Бакы т|Бакы т]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Бакы т|баарлашуу]]) 17:23, 10 сентябрь 2024 (UTC)

:23 [[Атайын:Contributions/~2026-51555-48|~2026-51555-48]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51555-48|talk]]) 14:26, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>63nde0c85ckyb06ualzihisljm2bcbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653316</id>
      <parentid>653315</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T14:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51555-48</username>
        <id>49109</id>
      </contributor>
      <comment>/* Молдо нияз */ Жооп</comment>
      <origin>653316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="qaixhx85j80um8j5cy9qoraucqj66ns" xml:space="preserve">== Молдо нияз  ==

молдо нияз канча тил билген жана анын тил билгич өнөрү чыгармачылыгына кандай таасир берген? [[Колдонуучу:Бакы т|Бакы т]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Бакы т|баарлашуу]]) 17:23, 10 сентябрь 2024 (UTC)

:23 [[Атайын:Contributions/~2026-51555-48|~2026-51555-48]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51555-48|talk]]) 14:26, 25 сентябрь 2026 (UTC)
:араб фарс эски турк  [[Атайын:Contributions/~2026-51555-48|~2026-51555-48]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51555-48|talk]]) 14:27, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qaixhx85j80um8j5cy9qoraucqj66ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>653236</id>
      <parentid>653207</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24776" sha1="415z62hlknb4fjfxi6c1x4ne95nq1qv" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18494}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14530}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11099}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6014}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtyk Chorotegin&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kvazimodo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1468}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Arsensky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ch&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 115 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 116 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 122 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 123 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 148 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>415z62hlknb4fjfxi6c1x4ne95nq1qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Ават (уруу)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>136794</id>
    <revision>
      <id>653288</id>
      <parentid>506405</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Ават, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Ават (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>506405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="akamt4fj3i61ai6n55ket2bia8t882c" xml:space="preserve">== Ават уруусу ==

ават уруусу [[Атайын:Contributions/46.251.204.48|46.251.204.48]] 14:31, 6 апрель 2025 (UTC)

== Токмок уруусу ==

токмок уруусу [[Атайын:Contributions/46.251.204.48|46.251.204.48]] 14:33, 6 апрель 2025 (UTC)</text>
      <sha1>akamt4fj3i61ai6n55ket2bia8t882c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>653238</id>
      <parentid>653209</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="cat1u21e4qhj5n56uysjubssfx8b1i3" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115569}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:36083}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8671}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3212}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1325}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1144}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>cat1u21e4qhj5n56uysjubssfx8b1i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>653237</id>
      <parentid>653208</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>653237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24349" sha1="2ki82qyxdl13qj7etwf055q6zwp2vhd" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115569}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:36083}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18494}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:14530}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11099}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8671}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7971}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7221}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6014}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtyk Chorotegin&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4965}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kvazimodo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4519}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3212}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1468}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1325}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1144}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Arsensky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Arsensky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:885}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|Дилдорбек]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ch&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:528}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 131 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>2ki82qyxdl13qj7etwf055q6zwp2vhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Уруулар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>154210</id>
    <revision>
      <id>653242</id>
      <timestamp>2026-09-25T12:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;  {{Карточка |Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}} |үстүндө                = {{{Аталышы|}}} |стиль_үстүндө          = background:#ccccff; |үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}} |стиль_үстүндө2...&quot;</comment>
      <origin>653242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="l43hi0fxlesp8b6gnys5e7stc6cgkpe" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;

{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ffeecc;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} {{{Өлкө}}}}}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы жайлашуусу|}}}|Учурдагы жайлашуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы жайлашуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align:left;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый жайлашуусу|}}}|Тарыхый жайлашуусу}}
|текст15                = {{{Тарыхый жайлашуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align:left;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>l43hi0fxlesp8b6gnys5e7stc6cgkpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653243</id>
      <parentid>653242</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="a58f2f4opxgn47gh3dbt8994pncadr1" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ffeecc;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} {{{Өлкө}}}}}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы жайлашуусу|}}}|Учурдагы жайлашуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы жайлашуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align:left;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый жайлашуусу|}}}|Тарыхый жайлашуусу}}
|текст15                = {{{Тарыхый жайлашуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align:left;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>a58f2f4opxgn47gh3dbt8994pncadr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653244</id>
      <parentid>653243</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3659" sha1="8vj18t8i530fjue8zzx48j0ojn1erom" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ffeecc;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы жайлашуусу|}}}|Учурдагы жайлашуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы жайлашуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align:left;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый жайлашуусу|}}}|Тарыхый жайлашуусу}}
|текст15                = {{{Тарыхый жайлашуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align:left;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8vj18t8i530fjue8zzx48j0ojn1erom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653245</id>
      <parentid>653244</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="9l24hmjcrd58fh49o3af0f9jioe2w3l" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ffeecc;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы жайлашуусу|}}}|Учурдагы жайлашуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы жайлашуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align:left;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый жайлашуусу|}}}|Тарыхый жайлашуусу}}
|текст15                = {{{Тарыхый жайлашуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>9l24hmjcrd58fh49o3af0f9jioe2w3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653246</id>
      <parentid>653245</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="fymweix1usstiufwxp21uq9aftptxcr" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ffeecc;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы жайлашуусу|}}}|Учурдагы жайлашуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы жайлашуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align: left; display: block;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый жайлашуусу|}}}|Тарыхый жайлашуусу}}
|текст15                = {{{Тарыхый жайлашуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>fymweix1usstiufwxp21uq9aftptxcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653248</id>
      <parentid>653246</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="tl4icrv1lu13nju0nmfrgddf3r8zqm9" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ccccff;;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы отурукташуусу|}}}|Учурдагы отурукташуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы отурукташуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align: left; display: block;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый отурукташуусу|}}}|Тарыхый отурукташуусуу}}
|текст15                = {{{Тарыхый отурукташуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>tl4icrv1lu13nju0nmfrgddf3r8zqm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653251</id>
      <parentid>653248</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="6clfp9iu1yne27ocxm51vj49pbq3l2g" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|Уруулар}}
|үстүндө                = {{{Аталышы|}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ccccff;;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы отурукташуусу|}}}|Учурдагы отурукташуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы отурукташуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align: left; display: block;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый отурукташуусу|}}}|Тарыхый отурукташуусуу}}
|текст15                = {{{Тарыхый отурукташуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}
[[Категория:Кыргыз_уруулары]]
&lt;/includeonly&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Документация}}
[[Категория:Арип боюнча карточка-калыптар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6clfp9iu1yne27ocxm51vj49pbq3l2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653257</id>
      <parentid>653251</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="oq7rcyjjwd0o8eoxlxe1f8qil92bcck" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|{{PAGENAME}}}}
|үстүндө                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|{{PAGENAME}}}}
|стиль_үстүндө          = background:#ccccff;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#ccccff;;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы отурукташуусу|}}}|Учурдагы отурукташуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы отурукташуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align: left; display: block;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый отурукташуусу|}}}|Тарыхый отурукташуусуу}}
|текст15                = {{{Тарыхый отурукташуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}
[[Категория:Кыргыз_уруулары]]
&lt;/includeonly&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Документация}}
[[Категория:Арип боюнча карточка-калыптар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oq7rcyjjwd0o8eoxlxe1f8qil92bcck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>653301</id>
      <parentid>653257</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T13:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>653301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="nnad9rx45e0v1fsapznp3zaufb7w4d7" xml:space="preserve">&lt;!--Үлгүнү өзгөрткөндө документтерди өзгөрткөндү унутпагыла!--&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Карточка
|Аталышы                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|{{PAGENAME}}}}
|үстүндө                = {{#if:{{{Аталышы|}}}|{{{Аталышы}}}|{{PAGENAME}}}}
|стиль_үстүндө          = background:#FFEFD5;
|үстүндө2               = {{{Кошумча аталыштары|}}}
|стиль_үстүндө2         = font-style:normal
|сүрөт                  = {{#if:{{{Сүрөт|}}}|{{Сүрөттү форматтоо|{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Сүрөттүн туурасы|}}}|{{{Сүрөттүн туурасы}}}|280}}}}}}
|стиль_сүрөт            =
|сүрөттүн_аталышы       = {{#if:{{{Сүрөттүн аталышы|}}} | &lt;small&gt;{{{Сүрөттүн аталышы}}}&lt;/small&gt;}}
|стиль_башжазуу         = background:#FFEFD5;
|стиль_белги            = background:{{{Түс1|}}}; font-weight:bold; text-align:left;

|башжазуу1              = {{#if:{{{Өлкө|}}}{{{Эл/Улут|}}}|Этноиерархиясы}}

|белги2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|Өлкө}}
|текст2                 = {{#if:{{{Өлкө|}}}|{{Өлкө желеги|{{{Өлкө}}}}} }}

|белги3                 = {{#if:{{{Эл/Улут|}}}|Эл/Улут}}
|текст3                 = {{{Эл/Улут|}}}

|башжазуу4              = {{#if:{{{Тили|}}}{{{Жазуу тамгалары|}}}{{{Дини|}}}{{{Уруулук топ|}}}{{{Уруктары|}}}{{{Түпкү теги|}}}{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Маалыматтар}}

|белги5                 = {{#if:{{{Тили|}}}|Тили}}
|текст5                 = {{{Тили|}}}

|белги6                 = {{#if:{{{Жазуу тамгалары|}}}|Жазуу тамгалары}}
|текст6                 = {{{Жазуу тамгалары|}}}

|белги7                 = {{#if:{{{Дини|}}}|Дини}}
|текст7                 = {{{Дини|}}}

|белги8                 = {{#if:{{{Уруулук топ|}}}|Уруулук топ}}
|текст8                 = {{{Уруулук топ|}}}

|белги9                 = {{#if:{{{Уруктары|}}}|Уруктары}}
|текст9                 = {{{Уруктары|}}}

|белги10                = {{#if:{{{Түпкү теги|}}}|Түпкү теги}}
|текст10                = {{{Түпкү теги|}}}

|белги11                = {{#if:{{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}|Уруудан чыккан белгилүү инсандар}}
|текст11                = {{{Уруудан чыккан белгилүү инсандар|}}}

|башжазуу12             = {{#if:{{{Учурдагы отурукташуусу|}}}|Учурдагы отурукташуусу}}
|текст13                = {{{Учурдагы отурукташуусу|}}}
|стиль_текст13          = text-align: left; display: block;

|башжазуу14             = {{#if:{{{Тарыхый отурукташуусу|}}}|Тарыхый отурукташуусуу}}
|текст15                = {{{Тарыхый отурукташуусу|}}}
|стиль_текст15          = text-align: left; display: block;

|башжазуу16             = {{#if: {{{Викиказына|}}} |'''{{Commonslink|{{{Викиказына|}}}|{{{Commons-text|{{{Аталышы}}}}}}}} [[Викиказына|Викиказынада]]'''}}

|стиль_астында          = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
|астында                =
}}
[[Категория:Кыргыз_уруулары]]
&lt;/includeonly&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Документация}}
[[Категория:Арип боюнча карточка-калыптар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnad9rx45e0v1fsapznp3zaufb7w4d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Уруулар/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>154211</id>
    <revision>
      <id>653252</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎&lt;noinclude&gt;{{docpage}}&lt;/noinclude&gt; == Көчүрүүгө камылга == &lt;pre&gt; {{Уруулар |Аталышы                                    =  |Кошумча аталыштары                         =  |Сүрөт                                      =  |Сүрөттүн туурасы                           =  |Сүрөттүн аталышы                           =  |Өлкө                                       =  |Эл/Улут...&quot;</comment>
      <origin>653252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5664" sha1="6gloemvzk7w76ptqq481hg586qbj0qh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{docpage}}&lt;/noinclude&gt;
== Көчүрүүгө камылга ==
&lt;pre&gt;
{{Уруулар
|Аталышы                                    = 
|Кошумча аталыштары                         = 
|Сүрөт                                      = 
|Сүрөттүн туурасы                           = 
|Сүрөттүн аталышы                           = 
|Өлкө                                       = 
|Эл/Улут                                    = 
|Тили                                       = 
|Жазуу тамгалары                            = 
|Дини                                       = 
|Уруулук топ                                = 
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = 
}}
&lt;/pre&gt;
== Колдонуу мисалы ==
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саяк
|Кошумча аталыштары                         = ﺛﻴﮏ
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
[[Абдрахманов Жусуп Абдрахманович]]&lt;br&gt;
[[Бүбүсара Бейшеналиева]]&lt;br&gt;
[[Тоголок Молдо]]&lt;br&gt;
[[Калык Акиев]]&lt;br&gt;
[[Мыскал Өмүрканова]]&lt;br&gt;
[[Касым Тыныстанов]]&lt;br&gt;
[[Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу)]]&lt;br&gt;
[[Каба уулу Кожомкул]]&lt;br&gt;
[[Тайлак баатыр]]&lt;br&gt;[[Садыр баатыр]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|22px]] [[Нарын облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|22px]] [[Чүй облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|22px]] [[Жалал-Абад облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|22px]] [[Ысык-Көл облусу]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
&lt;pre&gt;
{{Уруулар
|Аталышы                                    = Саяк
|Кошумча аталыштары                         = ﺛﻴﮏ
|Сүрөт                                      = Map of the Kyrgyz tribes in the 20th century.png
|Сүрөттүн туурасы                           = 280px
|Сүрөттүн аталышы                           = XX кылымда кыргыз урууларынын отурукташуусу
|Өлкө                                       = Кыргызстан
|Эл/Улут                                    = [[Кыргыздар]]
|Тили                                       = [[Кыргыз тили]]
|Жазуу тамгалары                            = [[Кириллица]]
|Дини                                       = [[Сүннөттөр|Ислам]]
|Уруулук топ                                = Оң канат
|Уруктары                                   = 
|Түпкү теги                                 = 
|Уруудан чыккан белгилүү инсандар           = 
[[Абдрахманов Жусуп Абдрахманович]]&lt;br&gt;
[[Бүбүсара Бейшеналиева]]&lt;br&gt;
[[Тоголок Молдо]]&lt;br&gt;
[[Калык Акиев]]&lt;br&gt;
[[Мыскал Өмүрканова]]&lt;br&gt;
[[Касым Тыныстанов]]&lt;br&gt;
[[Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу)]]&lt;br&gt;
[[Каба уулу Кожомкул]]&lt;br&gt;
[[Тайлак баатыр]]&lt;br&gt;[[Садыр баатыр]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
[[Файл:Naryn obl flag.svg|border|22px]] [[Нарын облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Chuy Province.svg|border|22px]] [[Чүй облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Jalal-Abad region.png|border|22px]] [[Жалал-Абад облусу]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Issyk-Kul Region.svg|border|22px]] [[Ысык-Көл облусу]]
|Учурдагы отурукташуусу                     = 
|Викиказына                                 = Kyrgyz people
}}
&lt;/pre&gt;

== Категориялар ==
# Уруулар тууралуу макалаларга бул калып кошулгандан кийин автоматтык түрдө [[:Категория:Арип боюнча карточка-калыптар]] категориясына жайгаштырылышат.</text>
      <sha1>6gloemvzk7w76ptqq481hg586qbj0qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жедигер, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154212</id>
    <redirect title="Жедигер (уруу)" />
    <revision>
      <id>653259</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Жедигер, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Жедигер (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="io6ae2septautyqp283jspimvmp5tkx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Жедигер (уруу)]]</text>
      <sha1>io6ae2septautyqp283jspimvmp5tkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жору, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154213</id>
    <redirect title="Жору (уруу)" />
    <revision>
      <id>653267</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Жору, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Жору (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="5s007ijw2bqjfvkku5bhnecrid3guo2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Жору (уруу)]]</text>
      <sha1>5s007ijw2bqjfvkku5bhnecrid3guo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баргы, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154214</id>
    <redirect title="Баргы (уруу)" />
    <revision>
      <id>653270</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Баргы, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Баргы (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="6n03mywv34ouutp01la0lizbhli0bry" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Баргы (уруу)]]</text>
      <sha1>6n03mywv34ouutp01la0lizbhli0bry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баарын, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154215</id>
    <redirect title="Баарын (уруу)" />
    <revision>
      <id>653278</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Баарын, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Баарын (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="6a9agk9g6u9jkqccvvypyda5pdpj1t2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Баарын (уруу)]]</text>
      <sha1>6a9agk9g6u9jkqccvvypyda5pdpj1t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Баарын, уруу</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154216</id>
    <redirect title="Талкуу:Баарын (уруу)" />
    <revision>
      <id>653280</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Баарын, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Баарын (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="qzmhojpoq9puorczo97b4iwy92imifd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Талкуу:Баарын (уруу)]]</text>
      <sha1>qzmhojpoq9puorczo97b4iwy92imifd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оргу, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154217</id>
    <redirect title="Оргу (уруу)" />
    <revision>
      <id>653285</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Оргу, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Оргу (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="609onffz3px9nqzwzzp720hz4n6a9sn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Оргу (уруу)]]</text>
      <sha1>609onffz3px9nqzwzzp720hz4n6a9sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ават, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154218</id>
    <redirect title="Ават (уруу)" />
    <revision>
      <id>653287</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Ават, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Ават (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="h1dfk8hqyg9faha03gc8umprzlqyg55" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ават (уруу)]]</text>
      <sha1>h1dfk8hqyg9faha03gc8umprzlqyg55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Ават, уруу</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154219</id>
    <redirect title="Талкуу:Ават (уруу)" />
    <revision>
      <id>653289</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Ават, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Ават (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="g2mw5xlynhq2khqnkxrh8urpu5us74f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Талкуу:Ават (уруу)]]</text>
      <sha1>g2mw5xlynhq2khqnkxrh8urpu5us74f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Басыз, уруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154220</id>
    <redirect title="Басыз (уруу)" />
    <revision>
      <id>653303</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Басыз, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Басыз (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="7xj2q2at1fjx0bc5p5xc3c1glk9jon8" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Басыз (уруу)]]</text>
      <sha1>7xj2q2at1fjx0bc5p5xc3c1glk9jon8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талкуу:Басыз, уруу</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154221</id>
    <redirect title="Талкуу:Басыз (уруу)" />
    <revision>
      <id>653305</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Талкуу:Басыз, уруу]]&quot; барагын &quot;[[Талкуу:Басыз (уруу)]]&quot; деп кайра атады: Аталыштарды бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>653305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="tjkejfes85l0muri4rslxr56b1uprwf" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Талкуу:Басыз (уруу)]]</text>
      <sha1>tjkejfes85l0muri4rslxr56b1uprwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-49986-17</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154222</id>
    <revision>
      <id>653313</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="jq8c3shh0b2c0r775dbg1x0detjiu0t" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:24, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jq8c3shh0b2c0r775dbg1x0detjiu0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51672-10</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154223</id>
    <revision>
      <id>653314</id>
      <timestamp>2026-09-25T13:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="jq8c3shh0b2c0r775dbg1x0detjiu0t" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:24, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jq8c3shh0b2c0r775dbg1x0detjiu0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51571-90</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154224</id>
    <revision>
      <id>653317</id>
      <timestamp>2026-09-25T15:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:25, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:10 A Abylkasymova Aruna</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154225</id>
    <revision>
      <id>653318</id>
      <timestamp>2026-09-25T15:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:25, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51555-48</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154226</id>
    <revision>
      <id>653319</id>
      <timestamp>2026-09-25T15:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:25, 25 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hghrzoasu838huihnt46nxmgvctkfcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:09Palamedes</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154227</id>
    <revision>
      <id>653324</id>
      <timestamp>2026-09-26T10:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="ru2a1la2uttnay5u9malryz35q26e3p" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:28, 26 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ru2a1la2uttnay5u9malryz35q26e3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-51642-23</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154228</id>
    <revision>
      <id>653325</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>653325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="lmwf5k5kt12fomatcrjx85wf6wucz5z" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:29, 26 сентябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lmwf5k5kt12fomatcrjx85wf6wucz5z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>