Эркин-Тоо

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Эркин-Тоо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8254</id>
    <revision>
      <id>662698</id>
      <parentid>653889</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8087" sha1="mru9v3j78ima7njqpnxp83ij0lqf7bn" xml:space="preserve">{{Адаштырба|Кыргыз туусу (гезит)}}

'''&quot;Эркин-Тоо&quot; гезити''' – 1991-жылдан иштеп келген Кыргызстандын мамлекеттик расмий гезити&lt;ref name=&quot;mk355&quot;&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/230029041/edition/34188/kg Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 20-июнундагы № 355 токтому] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260714182346/https://cbd.minjust.gov.kg/230029041/edition/34188/kg |date=2026-07-14 }} – Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын маалымат базасы.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;utrk2016&quot;&gt;[https://utrk.kg/s/4048 &quot;Эркин Тоо&quot; гезитине 25 жыл] – Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадиоберүү корпорациясы, 31-май 2016-жыл.&lt;/ref&gt;. Кыргыз тилиндеги туңгуч [[Кыргыз туусу (гезит)|&quot;Эркин-Тоо&quot; (1991-жылдан &quot;Кыргыз туусу&quot;) гезити]] менен адыштырбоо керек&lt;ref name=&quot;nlkr2014&quot;&gt;[https://nlkr.gov.kg/news/k-90-letiyu-gazety-kyrgyz-tuusu/ &quot;Кыргыз Туусу&quot; гезитинин 90 жылдыгына карата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260209014150/http://nlkr.gov.kg/news/k-90-letiyu-gazety-kyrgyz-tuusu/ |date=2026-02-09 }} – Кыргыз Республикасынын Улуттук китепканасы, 4-ноябрь 2014-жыл.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://cheloveknauka.com/zhanrovoe-svoeobrazie-gazet-kyrgyzstana-v-pervye-gody-perehodnogo-perioda?utm_source=chatgpt.com Жанровое своеобразие газет Кыргызстана в первые годы переходного периода - автореферат и диссертация по филологии.]&lt;/ref&gt;.

&quot;Кыргыз Республикасынын &quot;Эркин-Тоо&quot; мамлекеттик расмий гезити&quot; мекемесине таандык.

Басылма Кыргызстандын мамлекеттик эгемендиги калыптанып жаткан мезгилде түзүлүп, алгач парламенттик жана мамлекеттик маанидеги маалыматтарды жарыялаган&lt;ref name=&quot;utrk2016&quot; /&gt;.

== Тарых ==

1991-жылдын 3-июлунда [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку]] [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кеңештин]] гезити катары биринчи саны жарык көргөн. Гезиттин алгачкы башкы редактору катары Мелис Айдаркулов басылманын биринчи редакциялык жамаатын түзүүнүн жана гезиттин ишмердүүлүгүн бутка коюунун башаатында турган&lt;ref name=&quot;aidarkulov&quot;&gt;[https://erkin-too.kg/melis-aidarkulov-erkin-too-egemendik-menen-kosho-zharalgan-gezit/ Мелис Айдаркулов: &quot;Эркин-Тоо&quot; эгемендик менен кошо жаралган гезит] – &quot;Эркин-Тоо&quot;, 26-май 2026-жыл.&lt;/ref&gt;. 4-июлда гезиттин орус тилиндеги варианты – &quot;Свободные горы&quot; басыла баштаган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 27-августта Жогорку Советинин Президиумунун &quot;О газетах &quot;Эркин-Тоо&quot; и &quot;Свободные горы&quot; № 559-XII токтому менен 1992-жылдын 1-январынан тартып аптасына беш жолу басып чыгаруу тапшырылган&lt;ref&gt;[https://prg.kz/Document/?doc_id=31118339&amp;utm_source=chatgpt.com Постановление Президиума Верховного Совета Республики Кыргызстан от 27 августа 1991 года № 559-XII &quot;О газетах &quot;Эркин-Тоо&quot; и &quot;Свободные горы&quot;]&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын президентинин 1995-жылдын 1-февралындагы № 34 жарлыгында &quot;Эркин-Тоо&quot; гезитинин уюштуруучусунда каражат жетишсиздигинен иши токтоп калган делип, анын негизинде &quot;Эркин тоо&quot; – &quot;Свободные горы&quot; коомдук-саясий мезгилдүү басылмасын түзүлүүсү бекитилген. Уюштуруучусунун функциялары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө жүктөлгөн&lt;ref&gt;[https://continent-online.com/Document/?doc_id=30789475&amp;utm_source=chatgpt.com Распоряжение Президента Кыргызской Республики от 1 февраля 1995 года № 34 &quot;О газете &quot;Эркин-Тоо&quot; – &quot;Свободные горы&quot;]&lt;/ref&gt;. 1996-жылдын 8-апрелинде президенттин жарлыгы менен кайра уюштурулат&lt;ref&gt;[https://prg.kz/Document/?doc_id=30240345&amp;utm_source=chatgpt.com Указ Президента Кыргызской Республики от 8 апреля 1996 года № 134 &quot;О реорганизации газеты &quot;Эркин Тоо – Свободные горы&quot;]&lt;/ref&gt;.

1996-жылдын 12-августунда кайра өз алдынча &quot;Эркин-Тоо&quot; жана &quot;Наша газета&quot; (кайра аталган &quot;Свободные горы&quot;) гезиттерине бөлүнөт&lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/7-4987/edition/306930/ru Постановление Правительства КР от 12 августа 1996 года № 37]&lt;/ref&gt;.

2025-жылдын 20-июнунда &quot;Эркин-Тоо&quot; гезитин ээлеген &quot;Эркин-Тоо&quot; гезитинин редакциясы&quot; мекемеси &quot;Кыргыз Республикасынын &quot;Эркин-Тоо&quot; мамлекеттик расмий гезити&quot; мекемеси деп кайра аталды&lt;ref name=&quot;mk355&quot; /&gt;.

== Ишмердүүлүк ==

&quot;Эркин-Тоо&quot; Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, Президенттин жарлыктарын, Министрлер Кабинетинин токтомдорун жана тескемелерин, ошондой эле башка расмий документтерди жарыялайт&lt;ref name=&quot;utrk2016&quot; /&gt;.

Мыйзамдардын кыргыз жана орус тилдериндеги тексттеринин «Эркин-Тоо» гезитинде жарыяланышы расмий жарыялоо болуп эсептелет.&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;[https://erkin-too.kg/ &quot;Эркин-Тоо&quot; гезитинин расмий сайты] – кайрылган датасы: 11-июль 2026-жыл.&lt;/ref&gt; Ченемдик укуктук актылардын күчүнө кирүү мөөнөтү тиешелүү мыйзамдарда жана актылардын өзүндө белгиленет.

Расмий документтерден тышкары гезитте саясат, экономика, укук, коом, маданият, адабият жана спорт темаларындагы материалдар жарыяланат.

Гезит жумасына эки жолу – шейшемби жана жума күндөрү чыгат&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;. Басылманын материалдары кагаз түрүндө жана гезиттин расмий интернет-сайтында жарыяланат.

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

[[Категория:Кыргыз медиасы]]
[[Категория:Кыргыз гезиттери]]
[[Категория:Кыргызстандагы мамлекеттик мекемелер]]
[[Категория:Басма сөз]]
[[Категория:1991-жылы негизделген басылмалар]]</text>
      <sha1>mru9v3j78ima7njqpnxp83ij0lqf7bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нургазиева Калия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12208</id>
    <revision>
      <id>662762</id>
      <parentid>103952</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Нургазиева, Калия]]&quot; барагын &quot;[[Нургазиева Калия]]&quot; деп кайра атады: Кыргыз тилинде бир адамдын фамилиясы, аты жана атасынын аты үтүр менен ажыратылбайт</comment>
      <origin>103952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="oo0ymlsvntr6b4frk3ypcf8xycu0ddz" xml:space="preserve">'''Нургазиева Калия''' (1917, [[Балыкчы]] ш. — 1995, [[Кочкор району]], Кочкор айылы) — [[Кыргыз Республикасы]]нын эмгек сиңирген экономисти (1984). &lt;br&gt;
1937-жылдан [[Ат-Башы району]]нда мугалим, 1942—44-ж. Ат-Башы райондук статистика бөлүмүндө кызматкер, 1944— 45-ж. облстаттын башкармасынын орун басары, 1945—47-ж. Кочкор райондук статбашкармасынын жетекчиси, 1947— 52-ж. Кочкор райондук Аялдар кеңешинин төрайымы, 1952—86-ж. Кочкор райондук мамлекеттик камсыздандыруу бөлүмүнүн башчысы. [[СССР]] финансы кызматынын отличниги (1957). Орден, медалдар менен сыйланган. &lt;br&gt;
== Адабият ==
* Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

[[Категория:Экономика]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Нарын облусу]]</text>
      <sha1>oo0ymlsvntr6b4frk3ypcf8xycu0ddz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Илимпоз</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14083</id>
    <revision>
      <id>662737</id>
      <parentid>648749</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="qtqhl849lqjz709r9qfpv46b2c78cuc" xml:space="preserve">{{Карточка
|Аталышы          = Илимпоз
|from             = {{{from|}}}
|стиль_денеси      = width: 280px;
|класс_денеси      = vcard
|үстүндө           = {{{Ысымы}}}
|класс_үстүндө     = fn
|үстүндө2          = {{{Расмий ысымы|}}}
|класс_үстүндө2    = background:#ccccff;
|стиль_үстүндө     = background:#ccccff; font-style: normal
|сүрөт             = {{#if:{{{Сүрөт|}}} | [[Файл:{{{Сүрөт}}}|{{#if:{{{Туурасы|}}}|{{{Туурасы}}}|280px}}]]}}
|сүрөт_колтамга    = {{{Сүрөттүн аталышы|}}}
|белги1     = Туулган жылы:
|текст1     = {{Персона/Дата|Туулганы|{{{Туулган жылы|}}}|{{{Каза болгон жылы|}}}}}
|белги2     = Туулган жери:
|текст2     = {{{Туулган жери|}}}
|белги3     = Каза болгон жылы:
|текст3     = {{Персона/Дата|Өлгөнү|{{{Каза болгон жылы|}}}|{{{Туулган жылы|}}}}}
|белги4     = Каза болгон жери:
|текст4     = {{{Каза болгон жери|}}}
|белги5     = Өлкө:
|текст5     = {{#if:{{{Жарандыгы|}}}|&lt;span class=&quot;country-name&quot;&gt;{{Инсан/Өлкө|{{{Жарандыгы}}}}}&lt;/span&gt;}}
|класс5     = adr
|белги6     = Илимий чөйрөсү:
|текст6     = {{{Илимий чөйрөсү}}}
|белги7     = Иштеген жери:
|текст7     = {{{Иштеген жери|}}}
|класс7     = org
|белги8     = Илимий даражасы:
|текст8     = {{{Илимий даражасы|}}}
|белги9     = Илимий наамы:
|текст9     = {{{Илимий наамы|}}}
|белги10     = [[Альма-матер]]:
|текст10     = {{{Альма-матер|}}}&lt;!-- 
|белги18     = Билими:
|текст18     = {{{Билими|}}}--&gt;
|белги11    = Илимий жетекчиси:
|текст11    = {{{Илимий жетекчиси|}}}
|белги12    = Белгилүү окуучулары:
|текст12    = {{{Белгилүү окуучулары|{{{Белгилүү окуучулары|}}}}}}
|белги13    = Белгилүү болгондугу:
|текст13    = {{#if:{{{Белгилүү болгондугу|}}} }}
|класс13    = note
|белги14    = Сыйлыктары
|текст14    = {{#if:{{{Сыйлыктары|}}}|&lt;br style=&quot;line-height:0;&quot;/&gt;
{{{Сыйлыктары}}}}}
|белги15    = Сайты:
|текст15    = {{{Сайты|}}}
|класс15    = url
|белги16    = Кол тамгасы
|текст16    = {{#if:{{{Кол тамгасы|}}}|[[Файл:{{{Кол тамгасы|}}}|{{#if:{{{Кол тамгасынын туурасы|}}}|{{{Кол тамгасынын туурасы}}}|180px}}|Кол тамгасы]]}}
|текст17 = {{#if:{{{Main Page|}}}|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;[[q:{{{Main Page}}}|Цитаталар]]  [[Main Page|Уикицита]].&lt;/span&gt;}}
|текст18 = {{#if:{{{Уикиказына|}}}|
{{#ifeq: {{{Уикиказына|}}}|болбойт|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{Unicode|©}} Автордун чыгармалары — бош эмес.&lt;/span&gt;|&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;[[s:{{{Уикиказына}}}|Чыгармалар]] [[Уикиказына|Уикиказынада]].&lt;/span&gt;}}|}}
| стиль_түбүндө = border-top:1px solid #DDD; background:#ccccff;
| түбүндө = {{#if:{{{Commons|}}}|&lt;div&gt;'''[[commons:Category:{{{Commons}}}|{{{Ысымы|{{{Commons|}}}}}}]]''' [[Уикиказына]]да&lt;/div&gt;}}
}}&lt;noinclude&gt;{{Документация}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtqhl849lqjz709r9qfpv46b2c78cuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эвтаназия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34485</id>
    <revision>
      <id>662693</id>
      <parentid>648395</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11245" sha1="gucog2zpe35qbzoqioph3wuwno3b6h1" xml:space="preserve">'''Эвтаназия''' (гр. &lt;i&gt;eu&lt;/i&gt; – жакшы жана &lt;i&gt;thanatos&lt;/i&gt; – өлүм) – кайрымдуулук менен өлтүрүү, бул катуу ооруган жана айыкпас оорулардан жапа чеккен адамдарды, азаптан арылтуу максатында, бейтаптын суранычы менен оорутпай өлтүрүү деп аталат. Көпчүлүк укуктук тутумдарда бул үчүн атайын жобо жок болгондуктан, ал адатта суицид (эгерде бейтап өзү жасаган болсо) же киши өлтүрүү (эгер башка тарабынан жасалган болсо) деп эсептелет&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/euthanasia&lt;/ref&gt;. Дарыгерлер, бирок, мыйзам чегинде, өтө кыйналганда өмүрдү узартпоо чечимин кабыл алышы мүмкүн жана оорулуунун өмүрүн кыскарткан күндө дагы, ооруну басаңдатуучу дары-дармектерди колдонушат.

== Түрлөрү ==

* '''Активдүү жана пассивдүү эвтаназия'''

Активдүү эвтаназия менен, адам бейтаптын өлүмүнө түздөн-түз жана атайылап себеп болот. Пассивдүү эвтаназияда алар түздөн-түз бейтаптын өмүрүн алышпайт, анын өлүмүнө жол беришет.

Активдүү эвтаназияда өлүм кандайдыр бир аракеттен улам келет, мисалы, адамга катуу ооруну басаңдатуучу дары берип өлтүрүлгөндө. Ал эми, пассивдүүдө кимдир бирөө адамдын өлүмүнө жол берет. Бул дарыланоодон баш тартуу болушу мүмкүн&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/ethics/euthanasia/overview/forms.shtml&lt;/ref&gt;. 

* '''''Өзүн өзү өлтүрүүгө көмөктөшүү''''' - бул дарыгердин зарыл болгон каражаттарды же маалыматтарды берүү менен бейтаптын өлүмүнө жардам бериши. Мисалы, дарыгер өлүмгө алып келген дарыны даярдап берет, ал эми бейтап өзү ошол дарыны ичет&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.inggu.ru/upload/lectures/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%206.pdf |accessdate=2021-03-24 |archivedate=2021-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224232059/http://www.inggu.ru/upload/lectures/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%206.pdf }}&lt;/ref&gt;.

* '''''Ыктыярдуу жана ыктыярсыз эвтаназия'''''

Ыктыярдуу эвтаназия катуу ооруп жаткан бейтаптын суранычы менен жасалат.

Ыктыярсыз эвтаназияда эс-учун жоготкон же акыл-эси өтө төмөн адамдарга, кичинекей бөбөктөргө, жашоо менен өлүмдүн ортосунда маанилүү тандоо жасай албай калганда. алардын атынан тиешелүү адам (кам көрүүчү же жакын туугандары) чечим кабыл алат. 

== Тарыхы ==
&quot;Эвтаназия&quot; термини Фрэнсис Бэкон тарабынан киргизилген жана ал мындай деген: ''&quot;дарыгердин милдети ден-соолукту калыбына келтирүү гана эмес, ошондой эле оорулардан улам келип чыккан азапты жеңилдетүү... куткарылууга үмүт жок болсо да, өлүмдүн өзүн жеңилирээк жана бейпил кылса болот, анткени бул эвтаназия ... өзүнчө эле чоң бакыт &quot;.''

1930-жылдары жана Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда эвтаназия фашисттик Германия тарабынан дискредитацияланган, ал майып адамдарга (анын ичинде балдарга) жана психикалык жактан оорулууларга карата ушул ыкманы колдонгон. 

Эвтаназияны активдүү коргогондордун бири америкалык дарыгер Джек Кеворкян же “Өлүмдүн доктору” болгон. 1950-жылдары ал өлүм жазасына кесилген туткундарга оору тартпашы үчүн, аларга анестезия колдонууну сунуш кылган. Ал эми, 1989-жылы Кеворкян адамдын канына анальгетиктер жана уулуу заттардын өлүмгө алып келген дозасын куя турган мерситрон - &quot;өзүнө кол салуу машинасын&quot; курган. Анын биринчи пациенти Альцгеймер оорусунан жабыркаган мугалим Жанет Аткинс болгон. Кийинки сегиз жылда Кеворкяндын &quot;машинасынын&quot; жардамы менен 130 бейтап каза болду&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://futurist.ru/articles/1439-evtanaziya |accessdate=2021-03-24 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515055637/https://futurist.ru/articles/1439-evtanaziya }}&lt;/ref&gt;.

== Мыйзамдуу эвтаназия ==
2002-жылы Нидерланды эвтаназияны мыйзамдаштырган биринчи өлкө болгон. Ошол эле учурда, эвтаназия катуу шарттар топтому менен корголот: бейтап айыккыс, чыдагыс ооруга чалдыгып, сакайып кетүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болбошу керек. Ал толугу менен акыл-эси жайында болуп, өлгүсү келип жаткандыгын билдирип, белгилүү бир убакытка чейин ушул нерсени талап кыла бериши керек.

2002-жылы Бельгия Нидерландыдан кийин эвтаназияны мыйзамдаштыруу боюнча мыйзам кабыл алган. Эвтаназия мыйзамга ылайык, дарыгерлер бейтаптарды узак убакыт бою карап турганда гана, алардын өлүмүнө жардам беришет. Бейтаптар Бельгиянын жараны болуп, өлкөдө туруктуу жашашы керек. 2012-жылдын февраль айында Бельгия балдар үчүн эвтаназияны мыйзамдаштырган биринчи өлкө болуп калды: Нидерландырдан айырмаланып, мыйзамда бейтаптар өлүм талап кыла турган минималдуу жаш курагы көрсөтүлгөн эмес&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/russian/society/2015/09/150911_euthanasia_countries_legal&lt;/ref&gt;.

Америка Кошмо Штаттарында өзүн-өзү өлтүрүүгө көмөктөшүүгө уруксат берүү же бербөө жеке штаттардын колунда. Натыйжада, төрт штатта (Орегон, Вашингтон, Вермонт жана Монтана) буга уруксат берилген, бирок өлкө боюнча мыйзамсыз бойдон калууда.

Ошондой эле, Люксембург, Швейцария жана Колумбияда да мыйзам чегинде уруксат берилген.

== Эвтаназия Кыргызстанда ==
Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө мыйзамы '''2-статья. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр жана аныктамалар'''

Эвтаназия - айыкпас ооруга чалдыккан адамдын атайын оорутпоочу каражаттардын, анын ичинде жашоону кармап туруу боюнча жасалма чараларды колдонууну токтотуу аркылуу врач менен макулдашкан ыктыярдуу өлүмү.

'''40-статья. Эвтаназияга тыюу салуу'''

Медициналык кызматкерлерге эвтаназияны жүзөгө ашырууга - оорулуунун өзүнүн өлүмүн кандайдыр бир иш-аракеттер же каражаттар менен, анын ичинде жашоосуна көмөк көрсөткөн жасалма чараларды токтотуу менен тездетүү жөнүндө өтүнүчүн канааттандырууга тыюу салынат.
Оорулууну аң-сезимдүү түрдө эвтаназияга түрткөн жана (же) эвтаназияны жүзөгө ашырган адам Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жазык жоопкерчилигине тартылат&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250413105650/https://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/1602/145?cl=ky-kg&amp;mode=tekst |archivedate=2025-04-13 |title=архив көчүрмөсү |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/1602/145?cl=ky-kg&amp;mode=tekst |accessdate=2021-03-24}}&lt;/ref&gt;.

КРнын жазык кодекси '''34-берене. Боорукердиктен киши өлтүрүү (эвтаназия)'''

Курман болгондун көптөн-көп өтүнүчү боюнча жана анын чыныгы өз эркине ылайык, өлүм алдында жаткан адамды жанын кыйнаган катуу оорудан кутултуу максатында өлтүрүү, - II категориядагы эркиндигинен ажыратууга жазаланат&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210202014618/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111527/50?cl=ky-kg&amp;mode=tekst |archivedate=2021-02-02 |title=архив көчүрмөсү |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111527/50?cl=ky-kg&amp;mode=tekst |accessdate=2021-03-24}}&lt;/ref&gt;.

== Колдонулган адабияттар ==
[[Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү]]. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты.  – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
[[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр ]]</text>
      <sha1>gucog2zpe35qbzoqioph3wuwno3b6h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ЭлТР</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72751</id>
    <revision>
      <id>662694</id>
      <parentid>651413</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="g9vegefzy31bx5dp7jcg7najpb36gkm" xml:space="preserve">{{Телеканал
 |Түсү = 
 |Тексттин түсү  = 
|Аталышы              = ЭлТР 
|Толук аталышы     = ЭлТР коомдук телерадиоберүү компаниясы 
|Логотип                 =  
[[Файл:ELTR LOGO SMALL.png|280px]]
|Баяндамасы      = 2023-жылы колдонуулучу логотип 
|Өлкө                       = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}} 
|Берүү чөлкөмү    ={{Желек|Жер}} [[Жер]] &lt;br/&gt; {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}&lt;br /&gt; {{Өлкө желеги|Казакстан}} &lt;br /&gt; {{Өлкө желеги|Кытай}} &lt;br/&gt; {{Өлкө желеги|Тажикстан}}&lt;br /&gt; {{Өлкө желеги|Өзбекстан}}&lt;br /&gt;{{Өлкө желеги|Орусия}} 
|Берүү убактысы = 07:00-00:00 (дүйшөмбү-жума)
07:00-01:00 (ишемби-жекшемби)
|Берүү тилдери     = [[Кыргыз тили|Кыргызча]],  [[Орус тили|Орусча]] 
|Борбордук         = {{Шаар желеги|Бишкек}} 
|Сүрөттүн форматы = 4:3:SDTV 16:9:SDTV
|Каналдын багыты  = Коомдук 
|Алгачкы берүү күнү =  Теле - [[1970-жыл]] &lt;/br&gt;(Радио - [[2020-жыл]]) 
|Акыркы берүү күнү =
|Жабылуу себеби =
|Өзгөртөт  =
|Өзгөрткөн =
|Өзгөртүлгөн =
|Күбөлүгү = 
|Лицензиясы =
|Аудиториясы =
|Үлүшү =
|Дата үлүшү =
|Булак үлүшү =
|Негиздөөчүсү  =
|Ээси  = 
|Жетекчиси  = [[Эрлан Догдурбеков]]
|Мурдагы аталыштары =  Ош (1970-1999) &lt;br/&gt;Ош-3000 (1999-2005)&lt;br&gt;
|Курамындагы каналдар ={{Желек|Кыргызстан}} [[ЭлТР Билим Илим]]
|Каналдын үнү =
|Тармак демөөрчүсү =
|Урааны =
|Дареги = {{Шаар желеги|Бишкек}} Эркиндик бульвары, 122/3
|Уикиказына =
|Сайты =  '''[https://eltr.kg/ www.eltr.kg]
| online serv 1 = [https://mediabay.tv/tv/162/%D0%AD%D0%9B%20%D0%A2%D0%A0 Онлайн көрүү]
|Туурасы=280px}}

'''ЭлТР коомдук телерадиоберүү компаниясы''' (кыскача ЭлТР) — Кыргызстандын дээрлик жалпы аймагын өзүнүн телеберүүлөрү менен камсыз кылган мамлекеттик телерадиоберүү компаниясы болуп санаталат.

ЭлТРдин курамында «Билим жана Илим» телеканалы жана «ЭлФМ» радиостанциясы иш алып барат.

== Тарыхы ==
1967-жылдын 15-сентябрында Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радио уктуруу жана телекөрсөтүү комитетинин коллегиясынын чечими менен «Радиоуктуруунун Ош облустук башкы редакциясы» негизделген. Алгачкы уктуруу 1968-жылдын 20-январында кечки саат 20:00дө экинчи программа аркылуу Кыргызстандын түштүк аймагынын калкына тартууланган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://eltr.kg/biz-zhөnүndө/ Канал маалымат жөнүндө]&lt;/ref&gt;.

1970-жылдын 9-сентябрында көгүлтүр экранда «Ош студиясы» алгачкы көрсөтүүсүн тартуулады. Кийинки жылдары бул каналдын макамы бир нече жолу өзгөрүп турган. 

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2005-жылдын 10-декабрындагы Жарлыгы менен «Ош-3000» телерадиокомпаниясы «ЭлТР» коомдук телерадиоберүү компаниясы болуп өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/4374?ckwds=%25d0%259e%25d0%25a8 Кыргыз Республикасынын Президентинин 2005-жылдын 10 декабрындагы № 632 «Кыргыз Республикасынын «Коомдук телекөрсөтүү - ЭЛТР» телерадиоберүү компаниясы жөнүндө» Жарлыгы] {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2015-жылдын 16-мартында Токтому менен «ЭлТР» коомдук телерадиоберүү компаниясы «ЭлТР» мамлекеттик телерадиоберүү компаниясы макамын алып, мамлекеттик телерадиокомпаниясы болуп калган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; жана ошол убактан бери иштеп келет.

== Булактар ==
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Кыргызстан телеканалдары]]
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://eltr.kg/ ЭлТР телерадиокомпаниясынын расмий сайтындагы маалыматтар]</text>
      <sha1>g9vegefzy31bx5dp7jcg7najpb36gkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үй эмгеги</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76417</id>
    <revision>
      <id>662706</id>
      <parentid>441625</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17576" sha1="64zmuugtx0izwc1pdvg2vk30t3snp8s" xml:space="preserve">'''Үй эмгеги''' – үй чарбасында же [[үй чарбасы]] үчүн жасалган жумуш&lt;ref&gt;Кененирээк маалымат: Эл аралык эмгек уюмунун №189 конвенциясынын &quot;Үй кызматчыларынын татыктуу эмгеги жөнүндө&quot; 1-беренеси 2011-жылдын 16-июнунда Женева шаарында кабыл алынган.&lt;/ref&gt;. [[Эл аралык эмгек уюму|Эл аралык эмгек уюмунун]] (ЭЭУ) №189 Конвенциясынын «Үй кызматчыларынын татыктуу эмгеги жөнүндө&quot; 4-беренесинде ЭЭУнун эң төмөнкү курак жөнүндө №138 конвенциясына&lt;ref&gt;ЭЭУнун &quot;Эң төмөнкү курак жөнүндө&quot; №138 конвенциясы (Женева, 1973-жылдын 26-июну).&lt;/ref&gt; жана ЭЭУнун балдар эмгегинин эң начар формалары жөнүндө №182 конвенциясына ылайык&lt;ref&gt;ЭЭУнун &quot;Балдар эмгегинин эң начар формалары жөнүндө&quot; №182 конвенциясы. 1999-жылы кабыл алынган. (Женева, 1-июнь 1999-жыл).&lt;/ref&gt;  үй кызматкерлери үчүн эң төмөнкү курактык чекти белгилөө милдеттенмеси тууралуу айтылат. &lt;br /&gt;

ЭЭУнун &quot;Үй кызматчыларынын татыктуу эмгеги жөнүндө&quot; конвенциянын кабыл алынышынын себептеринин бири - үй эмгегинин алигиче баркталбай, көз жаздымда калып, көбүнчө, кыз-келиндер тарабынан жасалып жаткандыгы. Бул кыз-келиндердин көпчүлүгү [[мигрант|мигранттар]] же турмуш шарты начар коомчулуктардын мүчөлөрү. Алар эмгек жана жумуш менен камсыз болуу жаатында басмырлоого дуушар болушуп, адам укуктары бузулган жосундардын алдында алсыздык кылышат.&lt;br /&gt;

== Дүйнө жүзүндөгү балдардын үй эмгегине байланыштуу кырдаал ==

ЭЭУнун 2013-жыл боюнча берген маалыматына ылайык, жалпы үй кызматчыларынын 30% жаш балдар түзөт. Үй кызматчы катарында эмгектенген жаш жетелектердин саны жалпы жонунан 15,5 млн түзсө, алардын 6,5 млн. 5 жаштан 14 жашка чейинки балдар. Үй кызматчы балдардын 71% ашууну – кыздар&lt;ref&gt;ЭЭУнун &quot;Үй жумуштарында балдардын эмгегин пайдаланууну түп-тамырынан жоюу&quot; доклады [Электрондук версия]: URL: http://www.un.org/.../...19730#.VtvJr1XtlHw{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;

== Кыргызстандагы балдардын үй эмгеги ==

Балдардын үй эмгегинин мыйзам чыгаруу алкагы. [[Кыргызстан]] [[1992-жыл|1992-жылы]] [[31-март|31-мартта]] ЭЭУнун эң төмөнкү курак жөнүндө №138 конвенциясын жана 2004-жылы 10-майда балдардын эмгегинин эң начар формалары жөнүндө №182 конвенциясын [[Ратификация|ратификациялаган]].  ЭЭУнун үй кызматчыларынын татыктуу эмгеги жөнүндө №189 конвенциясы Кыргызстанда ратификацияланган эмес&lt;ref&gt;Кыргызстан ратификациялаган ЭЭУнун конвенцияларынын тизмеси төмөнкү даректе жайгашкан: http://www.ilo.org/dyn/normlex/en/...: COUNTRY_ID:103529&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;

Кыргыз Республикасында [[балдар эмгеги|балдардын эмгегине]] байланыштуу [[эл аралык конвенциялар|эл аралык конвенцияларды]] жүзөгө ашыруунун мыйзам чыгаруучулук негизин түптөгөн негизги [[Ченемдик укук актысы|укуктук-ченемдик актылар]] болуп төмөнкүлөр эсептелет:&lt;br /&gt;
* 	[[Кыргыз Республикасынын Конституциясы]]; &lt;br /&gt;
* 	2012-жылдын 10-июлундагы КРнын [https://web.archive.org/web/20220424034039/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/1505 &quot;Балдар жөнүндө&quot; кодекси], №100; &lt;br /&gt;
* 	2004-жылдын 4-августундагы [https://web.archive.org/web/20220424034039/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/1505 КРнын Эмгек кодекси], №106; &lt;br /&gt;
* 	2003-жылдын 30-апрелиндеги №92 &quot;[[Билим берүү жөнүндө мыйзам|Билим берүү жөнүндө]]&quot; КРнын мыйзамы; &lt;br /&gt;
* 	1998-жылдын 4-августундагы [https://web.archive.org/web/20220829210810/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/6 Административдик жоопкерчилик жөнүндө КРнын кодекси], №114; &lt;br /&gt;
* 	1997-жылдын 1-октябрындагы [https://web.archive.org/web/20220516071126/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/568/10?cl=ky-kg КРнын Жазык кодекси], №69; &lt;br /&gt;

Кыргыз Республикасынын [[Мыйзам|мыйзамдарында]] балдардын эмгегин пайдаланууну жана анын эң начар формаларын түп-тамырынан жоюу жаатындагы эл аралык стандарттар камтылат. Тактап айтканда: балдардын эмгегин пайдаланууга тыюу салуу, иштөөгө уруксат бериле турган балдардын эң төмөнкү курактык чеги (16 жаштан баштап жана белгилүү бир эмгектин түрлөрү үчүн ата-эненин уруксаты менен 14 жаштан баштап); жашы жетелектердин жумушунун узактыгы; тыюу салынган жумуштардын түрлөрү (алардын катарында зомбулук менен коштолгон, ден-соолукка зыян келтириши мүмкүн болгон жумуштар). Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында терминдер учур талабына ылайык туура колдонулгандыгына карабастан, алар дале жетишсиз, айрыкча, үй эмгегине байланыштуу маселелерди кароодо дароо байкалат (үй эмгегине тыюу салган чектерди белгилөөдө). &lt;br /&gt;

== Кыргызстанда үй эмгегине аралашкан балдардын көбөйүшү (2007-2014-жж.) == 

Кыргызстандагы балдар эмгегин изилдөө иштери КРнын Улуттук статистикалык комитети жана Эл аралык эмгек уюму тарабынан 2007-&lt;ref&gt;Кыргызстандагы иштеген балдар: 2007-жылы балдар эмгегин изилдөөнүн натыйжалары/ЭЭУ/КРнын УСК – Бишкек, 2009.&lt;/ref&gt;  жана 2014-&lt;ref&gt;Кыргыз Республикасындагы иштеген балдар. 2014-жылы балдар эмгегин изилдөөнүн натыйжалары / Л.К. Илибезова, М.Аблезова, Э.К. Илибезоваи ж.б.; КРнын УСК жана ЭЭУ. – Бишкек, 2016 [басылууда]. &lt;/ref&gt; жж. жүргүзүлгөн. Үй оокатын жасаган балдардын саны 2007-жылга салыштырмалуу 2014-жылы 5,5% азайган. Үй оокатына аралашкан кыздар менен эркек балдардын гендердик теңсалмаксыздыгы эки изилдөөдө тең байкалган:  2007-жылы (эркек балдар 59,6%, ал эми кыздар 78,1% түзгөн) жана 2014-жылы (эркек балдар 55,5% жана кыздар 71,3%). Үй оокатына аралашкан бардык курактагы балдардын ичинен кыздар көптүк кылат (2014-жылы жүргүзүлгөн изилдөө ишинде 5 жашка чейинки курактык топту кошпогондо). &lt;br /&gt;

2014-жылы жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн натыйжасында, үй эмгегин бөлүштүрүүдө мындай [[гендердик теңсалмаксыздык]] шаар жана айыл жергесинде да кездешери маалым болгон. Ушул жерден баса белгилей кетүүчү нерсе, шаардык кыздарга караганда айылдык кыздар үй эмгегине көбүрөөк жана эртерээк аралаша баштайт (6-13 курактык топто айылдык кыздар 74,2% жана шаардык кыздар 64,5%). &lt;br /&gt;

== Кыргызстандагы үй эмгегине аралашкан балдардын гендердик өзгөчөлүктөрү ==
2014-жылы иштеген балдардын үстүнөн жүргүзүлгөн улуттук изилдөө ишинин натыйжалары боюнча, үй оокатына аралашкан балдардын саны чөлкөмдөр боюнча аябай жогору болгон (1-сүрөттү караңыз). Балдарды үй оокатына аралаштыруунун эң жогорку көрсөткүчү [[Нарын облусу|Нарын дубанына]] (73,2%) жана [[Ош облусу|Ошко]] (71,0%) таандык болгон.   Үй оокатына аралашкан балдардын эң аз көрсөткүчү [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абадда]] (57,3%) болгон.&lt;br /&gt;

Бардык эле чөлкөмдөрдө үй оокатына аралашкан балдардын арасында кыздар көптүк кылбайт. Алсак, [[Баткен облусу|Баткен]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл дубандарында]] кыздар 7-8% көбүрөөк. Ал эми [[Нарын облусу|Нарын дубаны]] менен [[Бишкек шаары|Бишкек шаарында]] үй оокатына эркек балдар көбүрөөк аралашат (3-5%). &lt;br /&gt;

Орто эсеп менен, 5-7 жаштагы балдар үй оокатын жасоого жумасына 10,0 саат бөлүшөт. Кыздар үй оокатын жасоого жумасына эркек балдарга салыштырмалуу 2,4 саатка көбүрөөк, ал эми 16-17 жаш курактык топто 4,5 саатка көбүрөөк убакыт бөлүшөт. Ушул жерден айта кетчү нерсе, балдар, көбүнесе кыздар жасаган үй оокатынын 0,4% балдардын ден-соолугуна коркунуч келтириши мүмкүн, себеби алар үйдө жумасына 36 сааттан көбүрөөк убакыт иштешет. &lt;br /&gt;

Жумасына 12 сааттан көбүрөөк иштеген балдардын ичинен эркектерге (38,9%) караганда кыздар (24,2%) 1,5 эсеге көбүрөөк. Мындай көрүнүш бардык курактык топторго мүнөздүү. &lt;br /&gt;

[[Мектеп|Мектепке]] барган балдардын көпчүлүгү (62,1%) үй оокатын мектептен келгенден кийин жасашат, 27,2% - мектепке чейин жана кийин жана аз сандагы балдар (4,9%) мектепке чейин. Сабакка барбай үй оокатын жасаган балдар да аныкталды (1% чейин). Бул көрсөткүч боюнча курагына жана [[Жыныс|жынысына]] жараша [[Статистика|статистикалык]] мааниге ээ айырмачылыктар байкалган жок. &lt;br /&gt;

Кыздар менен эркек балдардын ортосунда үй оокатынын түрлөрүн жасоодо чоң [[Гендер|гендердик]] айырма бар. Ушул айырмачылыктардын негизинде үй оокаты эркек балдар менен кыздардын ортосунда салттуу гендердик үлгүлөр боюнча бөлүштүрүлө тургандыгы даана байкалат: &lt;br /&gt;
{{bar box
|float=left
|title=Кыздар жана эркек балдар жасаган үй жумуштары
|titlebar=#AAF
|left1=
|right1=
|width=450px
|bars=
{{bar percent 2|Үй-чарба жабдууларын оңдоо|кыздар|red|1.8|балдар|green|13.5}}
{{bar percent 2|Тамак жасоо|кыздар|red|40.4|балдар|green|9.9}}
{{bar percent 2|Кир жууш|кыздар|red|42.8|балдар|green|10.4}}
{{bar percent 2|Кам көрүү|кыздар|red|35.8|балдар|green|23.8}}
{{bar percent 2|Үй-чарба үчүн сатып алуулар|кыздар|red|32.3|балдар|green|32.7}}
{{bar percent 2|Идиш жууш / үй жыйноо|кыздар|red|64.1|балдар|green|26.2}}
}}
* кыздар көбүнчө идиш-аяк жууп, үй жыйнап, кир жууп, тамак жасап, бөбөктөрүн, кары-картаңдарды же ооруп калгандарды карашса;&lt;br /&gt;
* 	эркек балдар болсо кандайдыр бир шайманды оңдоп-түзөө менен алектенишет;&lt;br /&gt;
* 	үйгө кандайдыр бир нерсе сатып келүүдө кыздар менен эркек балдардын ортосунда эч кандай гендердик айырмачылык жок.&lt;br /&gt;

Үй жумуштарын жасоодо гендердик айырмачылыктар шаардык да, айылдык да балдардын ортосунда бар, бирок айылдыктарда даана көрүнөт.  

== Эскертмелер ==
{{эскертүүлөр}}

== Колдонулган маалымат булактарынын тизмеси == 
* 1.	Эл аралык эмгек уюмунун №189 &quot;Үй кызматчыларынын татыктуу эмгеги жөнүндө&quot; конвенциясы 2011-жылдын 16-июнунда Женева шаарында кабыл алынган.
* 2.	ЭЭУнун &quot;Балдар эмгегинин эң начар формалары жөнүндө&quot; №182 конвенциясы. 1999-жылы кабыл алынган. Эл аралык эмгек уюмунун Башкы конференциясынын 87-сессиясында кабыл алынган (Женева, 1999-жыл, 1-июнь).
* 3.	ЭЭУнун &quot;Эң төмөнкү курак жөнүндө&quot; №138 конвенциясы (Женева, 1973-жылдын 26-июну).
* 4.	ЭЭУнун &quot;Үй жумуштарында балдардын эмгегин пайдаланууну түп-тамырынан жоюу&quot; доклады: [Электрондук версия]. URL: http://www.un.org/.../story.asp?NewsID=19730#.VtvJr1XtlHw{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* 5.	[Электрондук ресурс]: URL: http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_norm/---normes/documents/normativeinstrument/wcms_c189_ru.htm 
* 6.	Кыргызстандагы иштеген балдар: 2007-жылы балдар эмгегин изилдөөнүн натыйжалары/ЭЭУ/КРнын УСК – Бишкек, 2009. [Макаланын электрондук версиясы]. http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---sro-moscow/documents/publication/wcms_308716.pdf 
* 7.	Кыргыз Республикасындагы иштеген балдар. 2014-жылы балдар эмгегин изилдөөнүн натыйжалары / Л.К. Илибезова, М.Аблезова, Э.К. Илибезова, Е.И. Карпович, О.А. Коржова / КРнын УСК жана ЭЭУ. – Бишкек, 2016 [басылууда].
[[Категория:Пекин +20]]
[[Категория:Феминизм]]
[[Категория:Аял укуктары]]
[[Категория:Гендер]]
[[Категория:Кыргызстандын гендердик энциклопедиясы]]</text>
      <sha1>64zmuugtx0izwc1pdvg2vk30t3snp8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрназарова Бактыгүл Кочкорбаевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81609</id>
    <revision>
      <id>662701</id>
      <parentid>643013</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20476" sha1="karau4q9y59dgaskxqd2925timf9bjv" xml:space="preserve">{{Илимпоз
 |Ысымы                    = Бактыгүл Эрназарова
 |Расмий ысымы             = Эрназарова Бактыгүл Кочкорбаевна
 |Сүрөт                    = Ernazarova Baktygul Kochkorbaevna.png
 |Туурасы                  = 200
 |Сүрөттүн аталышы         = Эрназарова Бактыгүл
 |Туулган жылы             = 22-декабрь, 1975-жыл
 |Туулган жери             = [[Чаткал району]], [[Шекафтар|Шекафтар айылы]]
 |Каза болгон жылы         = 
 |Каза болгон жери         = 
 |Жарандыгы                = [[Кыргызстан]]
 |Илимий чөйрөсү           = фармация жана химия илимдери
 |Иштеген жери             = 
 |Илимий даражасы          = химия илимдеринин доктору
 |Илимий наамы             =доцент 
 |Альма-матер              = 
 |Илимий жетекчиси         = 
 |Белгилүү окуучулары      = 
 |Белгилүү болгондугу      = физиологиялык активдүү заттарды синтездөө боюнча адис
 |Сыйлыктары               = КР билим берүүнүн отличниги
 |Кол тамгасы              = 
 |Кол тамгасынын туурасы   = 
 |Сайты                    = 
 }}
'''Эрназарова Бактыгүл Кочкорбаевна''' (22-декабрь 1975-жыл. с, [[Шекафтар|Шекафтар айылы]]) - окумуштуу, химия [[Илимдер кандидаты|илимдеринин кандидаты]]&lt;ref&gt;[http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%20%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0.pdf Синтез производных гликозилмочевин на основе реакций перемидирование нитрозокарбамидов]&lt;/ref&gt;, [[Илимдер доктору|доктору]] (2023), [[доцент]] (2011).

== Өмүр таржымалы ==
Бактыгүл Эрназарова - 1975-жылдын 22-декабрында азыркы Жалал-Абад облусунун Чаткал районундагы Шекафтар айылында төрөлгөн. 1993-жылы &quot;Чаткал&quot; орто мектебин аяктаган соң, [[Жалал-Абад мамлекеттик университети|Жалал-Абад мамлекеттик университетине]] тапшырып, 1997-жылы [[химия]] мугалими адистиги боюнча бакалавр академиялык даражасына ээ болгон.  Илимий жолун ушул эле университетте улантып, химия окутуучусу боюнча жогорку билимдүү адис (1999), аспирант (2000-2003), докторант (2008-2011) илимий даражаларына ээ болгон.

== Эмгек жолу ==

* [[Жалал-Абад мамлекеттик университети|Жалал-Абад мамлекеттик университетинин]] (ЖАМУ) химия кафедрасында ага лаборант (1997-1999);
* [[Жалал-Абад мамлекеттик университети|ЖАМУнун]] химия кафедрасында үйрөнчүк окутуучу (1999-2000);
* [[Жалал-Абад мамлекеттик университети|ЖАМУнун]] химия кафедрасынын кафедра башчысы (2011-2016);
* ЖАМУнун аспирантура жана илим бөлүмүнүн жетекчиси, окумуштуу катчы (2003-2008);
* ЖАМУнун медицина факультетинин медициналык-биологиялык дисциплиналар кафедрасынын жетекчиси (2016-2020);
* ЖАМУнун медицина факультетинин фармация кафедрасынын жетекчиси (2020-2023);
* [[АДАМ университети|АДАМ университетинин]] Жогорку медицина мектебинин медициналык-биологиялык дисциплиналар департаментинин жетекчиси (2023-2024);
* [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Иса Ахунбаев атындагы КММАнын]] Үзгүлтүксүз билим берүү жана дистанттык окутуу борборунун директору (2024);
* ЖАМУнун бүтүрүүчүлөр Ассоциациясынын президенти  (2012-2023) болуп эмгектенген.

== Илимий ишмердүүлүгү ==
Эрназарова Бактыгүл — физиологиялык активдүү заттарды синтездөө боюнча адис. Гликозиламиддештирүү ыкмасынын негизинде дары заттардын уулулугун азайтуу, активдүүлүгүн жогорулатуу, дары-дармектерди фармакологиялык жана токсикологиялык эффектилерин   компьютердик конструкциялоо, кадары-дармектердин модификацияланган жаңы түрүн иштеп чыгуу, өсүмдүк заттарынын химиясы өӊдүү илимдеги багыттарда эмгектенип келет. 80 ден ашык илимий эмгеги, анын ичинен  1 монография,  3 окуу китеби, 6 автордук ойлоп табуу. Бир нече сертификаттардын жана квалификацияны жогорулатуучу күбөлүктөрдүн ээси.

=== Илимий ачылыштары: ===

# Антигельминттик активдүүлүктү  көрсөткөн - N-(β-D-галактопиранозилкарбамоил) диэтилендиамин. [Б. К. Эрназарова,  Ж. А. Джаманбаев, В. С. Дермугин ж.б.] &lt;ref&gt;[https://base.patent.kg/d/iz/pp/PPPDF/PP573.pdf &lt;nowiki&gt;Антигельминттик активдүүлүктү  көрсөткөн - N-(β-D-галактопиранозилкарбамоил) диэтилендиамин. [Б. К. Эрназарова,  Ж. А. Джаманбаев, В. С. Дермугин ж.б.] // - Б. № 20020009.1; өтүнмө  28.02.2002; жарыяланган  30.04.2003, Бюл. № 5,  - 6 б.&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;. Ойлоп табуу. КРнын Патенти. № 517. 
# Глюкопиранозилнафтилтиомочевина, антигельминттик активдүүлүккө ээ.  /  [Ж. А. Джаманбаев, Ю.А. Абдурашитова, В. С. Дермугин Б. К. Эрназарова  ж.б.] Ойлоп табуу. КРнын Патенти № 617. &lt;ref&gt;[https://base.patent.kg/d/iz/pp/PPPDF/PP617.pdf &lt;nowiki&gt;Ойлоп табуу. КРнын Патенти № 617. Глюкопиранозилнафтилтиомочевина, антигельминттик активдүүлүккө ээ. [Текст] /  [Ж. А. Джаманбаев, Ю.А. Абдурашитова, В. С. Дермугин Б. К. Эрназарова  ж.б.] // - Б. № 20030050.1; өтүнмө  13.05.2003; жарыяланган  31.12.2003, Бюл. № 1,  - 6 б.&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;
# Гликозилметилтиомочевины алуу ыкмасы [Текст] /  [Ж. А. Джаманбаев, В. С. Дермугин, А. А. Бакирова, Б. К. Эрназарова и др.] Ойлоп табуу. КРнын Патенти  №1251&lt;ref&gt;[http://patent.kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210091141/http://patent.kg/ |date=2024-12-10 }} &lt;nowiki&gt;Ойлоп табуу. КРнын Патенти  №1251. Гликозилметилтиомочевины алуу ыкмасы [Текст] /  [Ж. А. Джаманбаев, В. С. Дермугин, А. А. Бакирова, Б. К. Эрназарова и др.] //      - Б. № 20090042.1; өтүнмө 16.04.2009; жарыланган 31.04.2010, Бюл. № 4,  - 6 б.&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; 
# Галактопиранозилтиосемикарбазид антибактериалдык активдүүлүккө ээ. [Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, В. С. Дермугин ж-а др.]&lt;ref&gt;[http://patent.kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210091141/http://patent.kg/ |date=2024-12-10 }} &lt;nowiki&gt;Ойлоп табуу. КРнын Патенти №1785 Кыргызская Республика. Галактопиранозилтиосемикарбазид антибактериалдык активдүүлүккө ээ [Текст] / [Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, В. С. Дермугин ж-а др.]; - Б., - 20140064.1; өтүнмө 13.06.2014; жарыяланган 30.10.2015. Бюл. № 10,  -7 б.&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; Ойлоп табуу. КРнын Патенти №1785 
# 1-[N-(β-D-ксилопиранозил)-тиокарбамоил]-3,5-диметилпиразола алуу жолу. [Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, А. Т. Бечелова].  Ойлоп табуу. КРнын Патенти  № 2042&lt;ref&gt;[http://patent.kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210091141/http://patent.kg/ |date=2024-12-10 }} &lt;nowiki&gt;Ойлоп табуу. КРнын Патенти  № 2042. 1-[N-(β-D-ксилопиранозил)-тиокарбамоил]-3,5-диметилпиразола алуу жолу [Текст] / Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, А. Т. Бечелова;  - Б., - № 20170019.1; өтүнмө 15.02.2017; жарыяланган 28.04.2018, Бюл. № 4,  -10 б.&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; .
# N-(b-D-галактопиранозил-1)-2-никотиноил-семикарбазид жана  N-(b-D-галактопиранозил-1)-2-изоникотиноил-семикарбазид заттарын  алуу жолу.  [Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова А. Т. Бечелова]. Ойлоп табуу. КРнын Патенти № 2147. &lt;ref&gt;http://patent.kg {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== '''Негизги эмгектери:''' ===

# '''Эрназарова, Б. К.''' LR реагенти гликозилметилмочевины  тиондооштуруу катары колдонулушу / Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, Ж. А. Джаманбаев // “Табигый жана математикалык илимдердин теориялык жана практикалык аспектилери” эл аралык илимий-практикалык конференция - Новосибирск, 2012. -  Б. 137-144 .&lt;ref&gt;[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=19432104 LR реагенти гликозилметилмочевины  тиондооштуруу катары колдонулушу]&lt;/ref&gt;
# '''Эрназарова, Б. К.''' Кант карбамиддерин тиондоо үчүн  Lawesson′s реактивин (LR) колдонуу мүмкүнчүлүгү жөнүндө  / Б. К. Эрназарова // Илимий жетишкендиктер - Новосибирск, 2013. -  № 3. - Б. 174-177. &lt;ref&gt;[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=20387248 Кант карбамиддерин тиондоо үчүн  Lawesson′s реактивин (LR) колдонуу мүмкүнчүлүгү жөнүндө]&lt;/ref&gt;
# Потенциалдуу шишикке каршы кошулмалар катары карбамиддердин гликозиддик туундулары [Текст] / [Б. К. Эрназарова,  А. Е. Бармашов, Г. Н. Апрышко и др.] // Россиялык  биотерапевтикалык  журнал. -М., 2018. - Т. 17,  № 5. - Б. 87-88.&lt;ref&gt;[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34966791 Потенциалдуу шишикке каршы кошулмалар катары карбамиддердин гликозиддик туундулары]&lt;/ref&gt;
# '''Эрназарова, Б. К.''' Углевод фрагменти бар аминокислоталардын туундуларын синтездөө / Б. К. Эрназарова, А. Т. Бечелова // КР УИА Кабарлары. - 2018. - Б. 205-210. &lt;ref&gt;[https://naskr.kg/files/izvestiya_2018.pdf Углевод фрагменти бар аминокислоталардын туундуларын синтездөө]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# '''Эрназарова, Б. К.''' Пиразолдун углеводдук туундуларынын уулуу таасирин in silico ыкмасы аркылуу алдын ала болжолдоо / Б. К. Эрназарова, А. З. Джуманазарова, Г. Н. Апрышко // Кыргызстандын илим, жаңы технология жана  инновациясы . - 2019. - № 2. - Б. 47-52.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Пиразолдун углеводдук туундуларынын уулуу таасирин in silico ыкмасы аркылуу алдын ала болжолдоо |url=http://science-journal.kg/media/Papers/nntiik/2019/2/47-52.pdf |accessdate=2024-09-30 |archivedate=2024-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241106140621/http://science-journal.kg/media/Papers/nntiik/2019/2/47-52.pdf }}&lt;/ref&gt;
# Мочевинанын жаңы углеводдуу туундуларынан шишик оорусуна каршы касиеттерди издөө / [Б. К. Эрназарова, А. З. Джуманазарова, А. Е. Бармашов и др.] // Россия  биотерапевтикалык  журнал. - Москва, 2019. - Т. 18. - № 3. - Б. 31-38.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Мочевинанын жаңы углеводдуу туундуларынан шишик оорусуна каршы касиеттерди издөө |url=https://bioterapevt.elpub.ru/jour/article/view/1168/1154 |accessdate=2024-09-30 |archivedate=2023-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231002235111/https://bioterapevt.elpub.ru/jour/article/view/1168/1154 }}&lt;/ref&gt;
# Эрназарова, Б. К. Шишикке каршы касиеттери бар (тио)мочевиналардын углеводуу туундуларын in silico жана  in vitro ыкмалары менен изилдөө / [Б. К. Эрназарова, А. А. Бакирова, А. З. Джуманазарова и др.]  // Таджик улуттук университетинин Жарчысы. Табигий илимдер сериясы . - Душанбе, 2019. - № 2. - Б. 240-245. &lt;ref&gt;[http://es.vestnik-tnu.com/vestnik/2019/Vestnik_2019_2.pdf Шишикке каршы касиеттери бар (тио)мочевиналардын углеводуу туундуларын in silico жана  in vitro ыкмалары менен изилдөө]&lt;/ref&gt;
# Эрназарова, Б. К. Гликозилмочевина жана карбамид канттарынын тиондоштуруу ыкмасы / [Б. Эрназарова, А. Бакирова, А. Джуманазарова  ж.б.] // Эл аралык органикалык химия журналы. 2020, -Б.10. - № 3. -Б. 111-122.&lt;ref&gt;[https://www.scirp.org/journal/paperinformation.aspx?paperid=102912 Эрназарова, Б. К. Гликозилмочевина жана карбамид канттарынын тиондоштуруу ыкмасы]&lt;/ref&gt;
# N-(b-D-гликопиранозил)-тиосемикарбазиддерди синтездөө жана алардын биологиялык активдүүлүгүн жана уулуулугун аныктоо. [Б. Эрназарова, А. Бакирова, А. Джуманазарова  ж.б.] // &lt;sup&gt; &lt;/sup&gt; Эл аралык органикалык химия журналы. -2020, - Б. 10. - № 4, - Б. 159-169. &lt;ref&gt;[https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=%20104651 Эл аралык органикалык химия журналы. -2020, - Б. 10. - № 4, - Б. 159-169.]&lt;/ref&gt;
# '''Эрназарова,  Б.'''  Тиосемикарбазиддердин углеводдуу туундуларынын биологиялык активдүүлүгүн жана уулуулугун in silico, in vitro жана in vivo методдору менен изилдөө [Text] / Эрназарова, А. Бакирова, А. Джуманазарова  ж.б // Айыл чарба химиясы жана айлана-чөйрөнү коргоо журналы. -2022, Б. 11, N.1.- Б. 15-23. &lt;ref&gt; [https://www.scirp.org/journal/paperinformation.aspx?paperid=114738 Тиосемикарбазиддердин углеводдуу туундуларынын биологиялык активдүүлүгүн жана уулуулугун in silico, in vitro жана in vivo методдору менен изилдөө / Эрназарова, А. Бакирова, А. Джуманазарова  ж.б // Айыл чарба химиясы жана айлана-чөйрөнү коргоо журналы. -2022, Б. 11, N.1.- Б. 15-23.]&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

* 2010-жылы Кыргыз Республикасынын жаш окумуштуулар Форумунда эң мыкты илимий иштери үчүн  «Ардак грамота» менен сыйланган.
* 2012-жылы «Билим берүүнүн мыктысы» төш белгиси менен сыйланган.
* · 2016-жылы 8-апрелде Кыргызпатент тарабынан ойлоп табуучулукту активдештирүүгө кошкон салымы үчүн сыйланган акчалай сыйлык жана “Ардак грамота” алган.
* 2016-жылы илимге кошкон салымы жана коп жылдык үзүрлүү эмгеги үчүн  КР Улуттук илимдер академиясынын “Ардак Грамотасы” менен сыйланган.
* 2017-жылы Кыргыз Республикасынын ойлоп табуучулук ишмердүүлүгүнө кошкон салымы үчүн Кыргызпатент тарабынан “Ардак грамотага” татыктуу болгон.
* 2015-жылы Корея мамлекетиндеги  Сеул шаарында  болуп өткөн  «Бүткүл дүйнөлүк аялдардын ойлоп табууларынын эл аралык көргөзмөсүндө» илимий иштеринин ойлоп табууларынын жыйынтыгында  химия тармагы боюнча “Алтын», медалга татыктуу болгон. &lt;ref&gt;https://www.ifia.com/korean-international-women-invention-exposition/&lt;/ref&gt;
* 2019-жылы Жалал-Абад мэриясынын &quot;Ардак Грамотасы&quot;.
* 2020-жылы Жалал-Абадской областык администрациясынын &quot;Ардак грамотасы&quot;.
* 2021-жылы КРнын  Жогорку Кенешинин “Ардак грамотасына” татыктуу болгон.

== Колдонулган адабияттар ==
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6

[[Категория:Чаткал району]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Окумуштуулар]]
[[Категория:Химия окумуштуулары]]</text>
      <sha1>karau4q9y59dgaskxqd2925timf9bjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түлөев Аскар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82878</id>
    <revision>
      <id>662749</id>
      <parentid>543724</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <comment>Полное описание о композиторе</comment>
      <origin>662749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18986" sha1="m0a2zuejbf4xiex4wi6bs2vvwluowih" xml:space="preserve">Аскар Тулеев[1] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[2]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[2].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[2].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[2]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[2].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[2].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[2]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[2].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[2].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[2].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[3].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [3].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>m0a2zuejbf4xiex4wi6bs2vvwluowih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662750</id>
      <parentid>662749</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <comment>Добавлена фотография для наглядности</comment>
      <origin>662750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19057" sha1="0115xmbkae8tgp34qx4uze96kz4377e" xml:space="preserve">[[Файл:Аскар Тулеев.jpg|thumb|Аскар Түлөев]]
Аскар Тулеев[1] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[2]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[2].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[2].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[2]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[2].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[2].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[2]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[2].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[2].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[2].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[3].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [3].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]</text>
      <sha1>0115xmbkae8tgp34qx4uze96kz4377e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662751</id>
      <parentid>662750</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <origin>662751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19122" sha1="h4vpxzd8ovs3mrtpfeh0jjjmfwnk1fr" xml:space="preserve">[[Файл:Аскар Тулеев.jpg|thumb|Аскар Түлөев]]
Аскар Тулеев[1] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[2]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[2].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[2].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[2]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[2].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[2].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[2]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[2].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[2].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[2].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[3].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [3].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз композиторлору]]</text>
      <sha1>h4vpxzd8ovs3mrtpfeh0jjjmfwnk1fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662752</id>
      <parentid>662751</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <origin>662752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19158" sha1="4rt4ndg7suc42d0vqzusqqwn4m2nnt0" xml:space="preserve">[[Файл:Аскар Тулеев.jpg|thumb|Аскар Түлөев]]
Аскар Тулеев[1] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[2]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[2].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[2].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[2]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[2].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[2].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[2]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[2].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[2].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[2].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[3].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [3].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз композиторлору]]
[[Категория:Музыка]]</text>
      <sha1>4rt4ndg7suc42d0vqzusqqwn4m2nnt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662753</id>
      <parentid>662752</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <origin>662753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19208" sha1="dz60exxc9uuf3ceoxyn5kdgf0j30ajn" xml:space="preserve">[[Файл:Аскар Тулеев.jpg|thumb|Аскар Түлөев]]
Аскар Тулеев[1] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[2]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[2].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[2].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[2]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[2].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[2].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[2]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[2].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[2].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[2].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[3].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [3].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз композиторлору]]
[[Категория:Музыка]]
[[Категория:Композиторлор]]</text>
      <sha1>dz60exxc9uuf3ceoxyn5kdgf0j30ajn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662755</id>
      <parentid>662753</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gektorik</username>
        <id>49323</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>662755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20037" sha1="jepn7xpm5losyj8adkhjo475vdglffz" xml:space="preserve">[[Файл:Аскар Тулеев.jpg|thumb|Аскар Түлөев]]
Аскар Тулеев[[https://&amp;#x20;khoomey-journal.ru 1]] (1920-жылдын 10-июлу, Токулдош, Кыргыз ССР[англ.], РСФСР — 1963-жылдын 27-январы, Фрунзе, СССР) — советтик жана кыргыз композитору. Кыргызстандын биринчи кесипкөй композиторлорунун бири, биринчи кыргыз симфониясын жаратуучу. 

'''Жаш кездери''' 1920-жылдын 10-июлунда Кыргыз ССРинин Токулдош айылында төрөлгөн. 

Башталгыч билимин Фрунзе шаарында алып, музыкалык техникумда гобой ойноону үйрөнгөн. 1935-жылы билимин улантуу үчүн Москвага көчүп барган. М. М. Ипполитов-Иванов атындагы Музыкалык окуу жайында труба жана гобой классында билим алган (1935—1940[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]]).

1930-жылдардын акырында музыка жазууну баштаган. Окууну аяктап жатып, Тулеев бир нече аспаптык пьесалардын жана ырлардын автору болгон, алар 1939-жылдын май айында Москвадагы Кыргыз искусствосунун Декадасынын концертине аткарылган. Тулеевдин ырларынын биринчи аткаруучусу жаш ырчы Сайра Киизбаева болгон[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

1940-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын алдындагы Улуттук студияга кабыл алынган, композицияны өзүнүн адистиги катары тандап алган. Анын устаты профессор В. Г. Фере болгон. Бирок окуусу үзгүлтүккө учураган: 1941-жылдын июнь айында Улуу Ата Мекендик согуш башталып, Тулеев Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз болгон[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

'''Согуштан кийинки жылдар''' Согуш жылдарында республикадагы музыкалык турмушка активдүү тартылган. А. Малдыбаев, М. Абдраев жана А. Аманбаев менен биргелешип, опера театрынын сахнасында коюлган биринчи кыргыз музыкалык комедиясы «Ким кантти?» («Ким кандай кылды?») чыгармасын жараткан. Ошол мезгилдеги дагы бир маанилүү эмгеги — «Ант» («Клятва») вокалдык-симфониялык поэмасы. 1942-жылы курдаштары Мукаш Абдраев жана Акмат Аманбаев менен бирге СССР Композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]]. Согуштан кийин билимин улуттук студияда, андан соң Москва консерваториясынын теориялык-композитордук факультетинин негизги курсунан улантып (аны 1948-жылы бүтүргөн). Кируу экзамендеринде скрипка жана фортепиано үчүн «Баатырдык ыр» жана башка чыгармаларын сунуштаган. Профессор В. Г. Фере анын монументтүүлүккө умтулушун, оркестрди мыкты билүүсүн жана мелодикалык тилдин кыргыз элдик сүйлөө интонациялары менен терең байланышын белгилеген[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

Консерваторияда окуп жүргөн жылдары «Лирикалык обондор», оркестр үчүн «Рапсодия», кыргыз темаларына жазылган Чыбыктар квартети жазылган. 1950-жылдын жазында студенттин ийгиликтери жөнүндө бүткүл союздук басма сөз («Жаш колхозчу» журналы) жазып чыккан. Билимин аяктоого мүмкүн болбой калган: оор оору (курт оорусу) композиторду 1952-жылы Фрунзеге кайтып келүүгө аргасыз кылган[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

'''Чыгармачылыктын бышып жетилген мезгили (1952—1963)'''

Композитордун өмүрүнүн акыркы мезгили эң жемиштүү болду. Оорусуна карабастан, Тулеевдин жаркын, өзгөчө стили калыптанып бүттү, ал кыргыз фольклоруна таянып, кесипкөй музыканы жаңы тенденциялары менен айкалыштырган. Биринен сала бири жаңы чыгармалар пайда болууда[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]]:

* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954). 1958-жылы Москвадагы кыргыз адабияты менен искусствосунун Декадасында аткарылган; партитурасы «Советтик композитор» басмасынан жарык көргөн.
* А. Токомбаевдин, А. Токтомушевдин жана Ж. Турусбековдун сөзүнө жазылган «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954).
* Ырлар: 40тан ашуун чыгармалар, анын ичинде ошол учурдун шлягери «Акбилек» (сөзү Т. Шамшиевдики), ал Бүткүл союздук радиодон обого чыгып турган, ошондой эле «Акижан», «Жаштар вальсы», «Балерина» (Б. Бейшеналиевага арналып жазылган).
* Биринчи кыргыз симфониясы (1961). Республика Композиторлор союзунун III съездинин учурунда жаңырган. «Советтик музыка» журналынын сынчылык баасында жогорку баасын алган (музыкатануучу И. Вызгонун макаласы), анда чыгарма советтик көп улуттуу маданиятка баалуу салым экендиги белгиленген. Кийинчерээк макала «Советтик симфония 50 жылда» жыйнагына кирген. Сынчы Е. Грошева Тулеевдин атын Р. Щедрин, Э. Мирзоян жана С. Слонимский менен бир катарга койгон.

'''Акыркы эмгектери жана мурасы'''

Оорулуу музыкант иштеп жаткан акыркы чыгармасы — ырчы Атай Огонбаевдин элесине арналып, төрт бөлүмдөн турган программалык «Атай» симфониясы болду. Композитор тематикалык материал катары «Маш ботой», «Куйдум чок», «Ой, булбул» жана башка ырларды колдонгон. Чыгарма бүтпөй калды. Музыканттын өлүмүнөн бир нече жыл өткөндөн кийин анын кесиптештери К. Молдобасанов жана Н. Давлесов симфониянын биринчи жана үчүнчү бөлүмдөрүн редакциялашкан. 2011-жылы Кыргыз улуттук консерваториясында профессор Е. С. Лузанованын жетекчилиги астында симфонияны калыбына келтирүү боюнча иш жүргүзүлүп, ал толук бойдон аткарылган[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

Оркестр жана хор музыкасынан тышкары, Тулеев камералык-аспаптык жанрларда жемиштүү иштеп, театр жана кино үчүн музыка жазган. Башка маанилүү эмгектеринин катарында — «Советтик Кыргызстан» кинофильмине жазылган музыка, чыбыктар квартети жана альт менен фортепиано үчүн сюиталар бар[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

Тулеев музыкалык тарыхка биринчи кыргыз симфониясынын жана республикадагы биринчи скрипка концертин автору катары кирген. Ал улуттук композиторлордун ичинен кантаталык-ораториялык жанрды биринчилерден болуп иштеткен. Өмүрү бою ардактуу наамдарга ээ болгон эмес, болгону ардак грамоталар менен гана сыйланган (алардын ичинде 1946-жылы СССР Жогорку Советинен). Узак убакыт бою кыйын шарттарда жашап, өзүнүн жеке батирине ээ болгон эмес[[https://kompozitor.kg/composers/30-askar-tuleev-19201963.html 2]].

1963-жылдын 27-январында 42 жашында Фрунзе (азыркы — Бишкек) шаарында каза болуп, ошол жерге коюлган.

'''Негизги чыгармалары'''

* № 1 Симфония (1961)
* Аягына чыгарылбаган программалык «Атай» симфониясы
* Оркестр үчүн «Баатырдык поэма» (1954)
* «Ук, дүйнө!» кантатасы (1954)
* Скрипка менен оркестр үчүн концерт
* «Ким кантти?» музыкалык комедиясы (М. Абдраев, А. Малдыбаев, А. Аманбаев менен биргелешип; 1943)
* 40тан ашуун ыр жана романс, анын ичинде «Акбилек», «Акижан», «Балерина».

'''Пикирлер'''

Ангелина Алишерова, П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясынын аспиранты, Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзунун мүчөсү[[https://nv.mosconsv.ru/sites/default/files/pdf/JofMC_2025_2_Alisherova.pdf 3]].

«Москва консерваториясы көптөгөн кыргыз композиторлорунун, анын ичинде Аскар Тулеевдин калыптанышына олуттуу роль ойногон. Бул жерде ал кесиптик билим алып, көрүнүктүү педагогдордун жетекчилиги астында композитордук чеберчиликти өздөштүрүп, өзүнүн жекече стилин иштеп чыккан. А. Тулеев биринчи кыргыз симфониясын гана эмес, биринчи кыргыз музыкалык комедиясынын жана скрипка менен оркестр үчүн биринчи концерттин да автору болду. Композитордун чыгармачылык калыптанышынын мезгили көп учурда Москва консерваториясынын Кыргыз улуттук студиясына байланыштуу болгон; ошол күндөрдүн тарыхынын бир катар белгисиз барактары бүгүн гана ачылууда» [[https://nv.mosconsv.ru/sites/default/files/pdf/JofMC_2025_2_Alisherova.pdf 3]].

«В. Фере (1902-1971), К. Молдобасанов (1929-2006) жана Э. Жумабаев (т.ж. 1941) чыгармалары менен катар, Тулеевдин симфониялары руханий потенциалга негизделген, дем берүүнүн негизги булагы болуп, кыргыз музыкасынын өзгөчөлүгүн аныктай турган «Манас» эпосуна таянат. Симфониялык циклдерден тышкары, композитор көшөгөндүк образдын өзгөчөлүгүн ачууга умтулуу менен ширелген увертюра, симфониялык поэма жана вокалдык-хордук музыка жанрларында бай мурас калтырган»[4].

Протоколдордо жазылып калган кесиптештеринин пикирлери Тулеевдин чыгармачылык дараметинин масштабын баса белгилейт. Мисалы, К. Молдобасанов анда «симфониялык ойлонууга» өзгөчө бейимдүүлүктү биринчи болуп байкаган, ошол эле учурда автордун оорусуна байланыштуу кол жазмасы «камырдай» көрүнгөнүн моюндаган. Н. Давлесов биринчи бөлүмдүн тематизмин жана Скерцо (үчүнчү бөлүм) бүтүндүгүн жогору баалап, биринчи бөлүмдү иштеп чыгуу жана финалдын түзүлүшү боюнча бир катар конструктивдүү сын-пикирлерин билдирген. М. Абдраевдин жана С. Кийизбаеванын чыгып сүйлөөлөрүнүн негизги темасы оор физикалык абалда болсо да, жаратмандыгын улантып жаткан композитордун эркине таазим кылуу жана симфониянын оркестрде тезирээк аткарылышын күтүү болду[5].

'''Адабият'''

* Алагушов Б. «Кыргыз музыкасы: Энциклопедия» (Бишкек: Бийиктик, 2007. — 530 б.) — Тулеев тууралуу фундаменталдуу макаланы кыргыз музыкасынын тарыхы контекстинде камтыйт.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев» (Бишкек: Улуу тоолор, 2014. — 244 б.) — композитор тууралуу эң толук заманбап монография.
* Алишерова А. Б. «К истокам киргизского симфонизма: творчество Аскара Тулеева (1920–1963)» // Чыгыш менен Батыш музыкалык маданияттарынын диалогу: 3-эл аралык илим.-практ. конф. материалдары (Баку, 2024).
* Алишерова А. Б. «Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев» // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы. — 2025. — 16-том, 2-чыг. — 328–337-б.
* Алишерова А. Б. «Образ мира кочевника в традиционной и композиторской музыке Киргизии (на примере эпоса &quot;Манас&quot;)» // А.Г. Шнитке атындагы МГИМ Жарчысы. — 2025. — №1. — 67–78-б.
* Алишерова А. Б. «Аскар Тулеев (1920-1963) жана кыргыз композитордук мектеби» темасы боюнча искусство таануу илиминин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертация. Москва, 2026.
* Вызго И. «Успех киргизского композитора» // Советская музыка. — 1962. — № 9. — 9–12-б.
* Г. В. Кузнецова. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. — Sov. kompozitor, 1991. — 340 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85285-125-3&lt;/nowiki&gt;.
* Е. И. Новиченко. Искусство Киргизской ССР: аннотированный указатель литературы. — Кыргыз ССРинин Мамлекеттик Республикандык Китепканасы, 1958. — 154 б.
* Епифанова Р. Л. «Аскар Тулеев: Очерк жизни и творчества» (Фрунзе: Кыргызстан, 1977. — 72 б.) — биографияга жана чыгармаларга анализге арналган совет мезгилинин классикалык эмгеги.
* Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438
* Кыргызстан: окуу календары. — Китепкана, 2001. — 652 б.
* Уметалиева-Баялиева Ч. «Таланты-симфонисты» // Кыргызстан кесипкөй искусствосунун чеберлеринин чыгармачылык портреттери. — Бишкек: Турар, 2010. — 187–193-б.

'''Эскертүүлөр'''

* Аскар Тулеевдин биринчи симфониясы (1961). khoomey-journal.ru.
* Аскар Тулеев. Кыргыз Республикасынын Композиторлор союзу. Кайрылуу датасы: 2026 ж. 17 сентябрь. 2026 ж. 18 сентябрга архивделген.
* Ангелина Алишерова. Киргизская национальная студия Московской консерватории и композитор Аскар Тулеев // Москва консерваториясынын Илимий жарчысы : журнал. — 2026. — 2 Февраль (т. 17). — 328—337-б. — ISSN 2079-9438.
* Алишерова Ангелина Барпыевна. Вторая симфония «Атай» Аскара Тулеева: к восстановлению классического наследия // МУЗЫКА. ИСКУССТВО, НАУКА, ПРАКТИКА : Журнал. — 2026. — 9 февраль.
* Композиторлор союзунун жыйналыштарынын №1 – №30 протоколдору жана аларга материалдар // Кыргызстандын Борбордук мамлекеттик архиви. Ф. 4630. Оп. 1. Бирдик. иш. 47. Л. 53, 54.

[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз композиторлору]]
[[Категория:Музыка]]
[[Категория:Композиторлор]]</text>
      <sha1>jepn7xpm5losyj8adkhjo475vdglffz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эсперанто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84029</id>
    <revision>
      <id>662740</id>
      <parentid>662620</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4686" sha1="dpyk34qi1nhim9g3qaguz39d6daibxq" xml:space="preserve">{{Тил картасы

|Аталышы                      = Эсперанто
|Расмий аталышы               = Esperanto
|Сүрөт                        = [[Файл:Flag of Esperanto.svg|120px|]] [[Файл:Jubilea simbolo.svg|120px]]
|Сүрөттүн туурасы             = 
|Сүрөттүн аталышы             = 
|Түс1                         = 
|Өз тилинде аталышы           = Esperanto
|Өлкөлөр                      = 
|Аймактар                     = 
|Расмий тил                   = 
|Көзөмөлдөөчү уюм             = 
|Сүйлөгөндөрдүн жалпы саны    = 
|Рейтинги                     = 
|Макамы                       = 
|Жок болгон                   = 
|Калыбына келтирүү            = 
|Доор                         = 
|Түрмөгү                      = 
|Классификация                = 
|Байыркы формасы              = 
|Адабий формасы               = 
|Диалекттери                  = 
|Жазуусу                      = Эсперанто алфавити, эсперанто Брайл шрифти
|МАМСТ 7.75–97                = 
|ISO1                         = 
|ISO2                         = 
|ISO3                         = 
|ISO5                         = 
|ISO6                         = 
|WALS                         = 
|UNESCO                       = 
|Ethnologue                   = 
|Linguasphere                 = 
|LINGUIST                     = 
|Guthrie                      = 
|ABS                          = 
|AUSTLANG                     = 
|ELCat                        = 
|IETF                         = 
|Glottolog                    = 

}}

'''Эсперанто''' - эң кеңири таралган жасалма тил; эл аралык байланыштын көмөкчү каражаты.
 
1887-жылы варшавалык врач А. Заменгоф тарабынан түзүлүп, ошонун псевдоними (эсперанто - үмүткөр) менен аталып калган. Структурасы жөнөкөй. Сөз уңгусу катары европалык [[Тил|тилдердин]] (латын, байыркы грек, француз, англис жана бир аз санда орус) уңгуларын пайдаланат. 

Жаңы сөз ошол уңгулардын негизинде [[суффикс]] жана префикстер аркылуу жасалат. 1905-жылдан жыл сайын эсперантисттердин эл аралык конгресси өткөрүлөт. Эсперантонун эң ири уюму - Жалпы эсперантолук ассоциация. Эсперанточо ондогон журнал, жыйнак чыгат; aгa A. С. Пушкиндин «Евгений Онегин», У* Шекспирдин «Гамлет». И. В. Гётенин «Фауст» ж. б. чыгармалар которулган.

== Эсперанто тарыхы ==
Баары 1887-жылдын 26-июлунда Людвиг Заменгоф эсперантону негиздегенден башталат: 2 жылдан кийин эсперанто бүткүл Европада популярдуу болуп, кийинчерээк 1920-жылы эсперанто бүткүл дүйнөгө белгилүү болот. Бирок 1930 - жылдары эсперантисттер репрессиянын жана пропаганданын курмандыгы болушкан, Германия бул тил еврейлердин тили деп эсептейт жана СССР террористтик уюмдун тыңчылары деп эсептейт. 1950-жылы эсперанто өзүнүн статусун кайра карап чыгуу кыймылын баштаган, бирок анын ордуна англис тили келип, 1980-жылы Советтер Союзунда коммунисттик режим кулап, көптөгөн эсперанто сүйлөгөндөр андан баш тартышкан. Бирок интернетте эсперанто тилинде сүйлөгөндөрдүн саны 2 миллионго жетти.

== Колдонулган адабияттар ==
* Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
[[Категория:Тилдер]]
[[Категория:Лингвистика]]</text>
      <sha1>dpyk34qi1nhim9g3qaguz39d6daibxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владислав Бугера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111536</id>
    <revision>
      <id>662712</id>
      <parentid>651986</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68022" sha1="q5ui45kf595ak9a3jvwgnan5gyeyp86" xml:space="preserve">{{Каталар}} 
{{Философ
| Сүрөттүн аталышы = Владислав Бугера
| Төрөлгөн_датасы = 1971-жылы 24-январь
| Төрөлгөн_жери = Уфа шаары
| Кызыккан темалар = [[Гносеология]], [[Коомдук философия]], [[Экономика]], [[Саясий илимдер]], [[Марксизм]], [[Социалдык психология]]
}}
'''Бугера Владислав Евгеньевич''' (24.01.1971, [[Уфа]]) ― орусиялык философ жана экономист; украин жана орусиялык кол саясий [[Публицист|публицист,]] активист жана революционер; философия илимдеринин доктору (2006)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181106171653/http://ufacity.info/history/day/129307.html Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа РБ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Аюпов, Рашит'' Знаменитые уроженцы Уфы // газета «Вечерняя Уфа», №80 (13260), 05.10.2018, с. 6&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==
24-январь 1971-жылы Уфада туулган[1][9][10]. Улуу агасы-М. Э. Бугера[11] [12].

1988-1993-жылдары Киев мамлекеттик университетинин философия факультетинде окуган&lt;ref name=&quot;index&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;&gt;{{cite web |author = |url = http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 |deadlink = yes |title = Бугера Владислав Евгеньевич |lang = |archiveurl = https://archive.li/20140225033316/http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 |archivedate = 2014-02-25}} // Официальный сайт кафедры философии УГНТУ&lt;/ref&gt;.

1996-жылдын февралынан тартып, МСКБУДА сабак берет, 2002-жылдын июлунан тартып-МСКББУНУН философия кафедрасынын доценти, 2010-жылдын февралынан тарта МСКБУНУН философия кафедрасынын профессору&lt;ref name=&quot;index&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;philosophy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://rusoil.net/faculty/33 |title = Страница кафедры философии на сайте УГНТУ |lang =  |website = rusoil.net |date =  |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no |archivedate = 2019-12-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191222032453/http://www.rusoil.net/faculty/33 }}&lt;/ref&gt;.

2002-жылдын июлунда Борбордук Европа университетинде билим теориясы боюнча курстарда квалификациясын жогорулаткан[13].

2004-жылы [[доцент]] наамы ыйгарылган[13].

2006 — жылы М.В. Ломоносов атындагы ММУда &quot;адам ишмердүүлүгүнүн зарыл формалары катары менчик жана башкаруу мамилелери&quot; (09.00.11-социалдык философия адистиги) темасы боюнча философия илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн диссертация жактаган. Расмий оппоненттер философия илимдеринин докторлору В. П. Леншин, А. В. Назарчук, Ю.А. Юшенко болушту[10][13][15]. Диссертацияга Глазго университетинин профессору Хиллель Тиктин жана Калифорниядагы Сент-Мэри колледжинин профессору Сюзан Вайсман оң пикирлерин айтышты; диссертациялык талкууга Р.И Косолапов активдүү катышты[16].

2006-2009-жылдары-АККнын жасалма интеллект методологиясы боюнча илимий кеңешинин башкы бөлүмүнүн төрагасынын орун басары)&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot; /&gt;&lt;ref&gt;См. в блоге В. Бугеры запись {{cite web|author = |url = http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/почему-я-ушел-из-бо-нсмии-ран/ |title = «Почему я ушел из БО НСМИИ РАН» |lang =  |website = bugerave.wordpress.com |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}} от 28 февраля 2014 г.&lt;/ref&gt;.

2008-жылы Бугеранын жазуучу жана философ Э.А. байков менен болгон маеги 44 &quot;Джонсон бюллетени&quot; (Ох[Ох]) басылып чыккан..&lt;ref&gt;''Колоколова, Любовь'' {{cite web|author=|url=http://www.bashinform.ru/news/172794/|title=Статьи учёных и журналистов Башкортостана публикует информационный бюллетень Джонсона|lang=ru|website=www.bashinform.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=yes|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009140332/http://www.bashinform.ru/news/172794/}} // ИА «[[Башинформ]]», 12.11.2008&lt;/ref&gt;

100гө жакын илимий жана окуу-методикалык басылмалардын автору ичинде 3 монография..&lt;ref name=&quot;famous&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vest-news&quot;&gt;''Кулакова Т.'' {{cite web|author=|url=http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351|title=По примеру Ромео и Джульетты|lang=ru|website=www.vest-news.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2015-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622064853/http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351}} // «Весть», 21.02.2008&lt;/ref&gt;  негизги эмгектери: &quot;менчик жана башкаруу&quot; (2003), &quot;[[Фридрих Ницше|Ницше]] философиясынын социалдык маңызы жана ролу&quot; (2004), &quot;адамдын маңызы&quot; (2005). Россиянын жана АКШнын авторлорунун &quot;Вах кылымдын тарыхый материализми: жаңылануу зарылдыгы&quot; (2005), &quot;жасалма интеллект методологиясынын философиялык жана прикладдык маселелери&quot; (2009) жамааттык монографиясынын автору.

С. Ю. Маркеловдун жакын досу.&lt;ref name=&quot;weeklystandard&quot;&gt;Stephen Schwartz {{cite web |author =  |url = http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp |title = Murder in Moscow |lang =  |website = www.weeklystandard.com |date =  |accessdate = 2014-03-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp |archivedate = 2014-03-01 |deadlink = yes }} // {{iw|The Weekly Standard||en|The Weekly Standard}}, 23 February 2009 ({{cite web |author =  |url = http://www.inosmi.ru/text/translation/247493.html |deadlink = yes |title = перевод на русский язык |lang =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090221055545/http://www.inosmi.ru/text/translation/247493.html |archivedate = 2009-02-21 }}, {{cite web |author =  |url = http://www.alebedev.ru/media/1100.html |title = копия перевода на русский язык |lang = ru |website = www.alebedev.ru |date =  |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no }})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Vladislav Bugera.'' {{cite web|author = |url = http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html |title = Obituary for Stanislav Markelov |lang = ru |website = eretik-samizdat.blogspot.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}} ({{cite web|author = |url = http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200 |title = копия |lang =  |website = justicefornorthcaucasus.info |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}})&lt;/ref&gt;

Башкир мамлекеттик университетинин Философия жана социология факультетинин алдындагы &quot;билимди негиздөө көйгөйү&quot; методологиялык семинары&lt;ref name=&quot;weeklystandard&quot;/&gt;&lt;ref&gt;'
ink = no}})&lt;/ref&gt; радио спутниги радиосуна &quot;жылдыздар клубу&quot; берүүсүнүн катышуучусу[22]. Азыркы социализмдин жаштар университети (МУСС) менен кызматташат.

== Теориялык көз караштар ==
В. Э. Бугера ата мекендик философиядагы экономикалык маданият проблемасын иштеп чыгуу менен алектенет.&lt;ref&gt;  тарыхый материализмдин негизинде Бугерой адамдын өнүгүүсүн коомдук мамилелердин өнүгүшү аркылуу гана эмес, биринчи кезекте башкаруу жана менчик мамилелеринин өнүгүшү аркылуу түшүндүрүүгө аракет кылат.&lt;/ref&gt; 

Бугеранын идеялары Россиядан жана башка өлкөлөрдөн келген бир катар авторлордун эмгектеринде талкууланган. Белгилүү англис-америкалык изилдөөчү, &quot;орус фашизми: каада-салттар, тенденциялар, кыймылдар&quot;китебинин автору Стивен Д.Шенфилд (англ. Немис саясат таануучусу Андреас умланд бугерди неомарксист деп эсеп&lt;ref&gt;'тейт. Г. е. Белоногов Бугерди &quot;материалист философтордун жаңы муунунун өкүлү&quot;деп эсептейт, Ал эми Эдуард Байков жаңы философиялык мектептин негиздөөчүсү. башкыр энциклопедиясы в&lt;/ref&gt;.Э. Бугера тарабынан түзүлгөн марксизмдин оригиналдуу антропологиялык концепциясын белгилейт[30], ошондой эле анын илимий изилдөөлөрү марксисттик философиянын маселелерин чечкенин көрсөтөт.

Таптык мамиленин негизинде В. Э. Бугера нацизмди жана сталинизмди коомдун Ницше концепциясынын эки варианты катары аныктайт, ошондой эле [[Фридрих Ницше|Фридрих Ницшенин]] идеялары фашисттик Германиянын расалык жана радикалдык улутчул саясатынын теориялык негизи болгонун көрсөтөт.
Менчик жана башкаруу
&quot;Менчик жана башкаруу&quot; китебинин негизги идеялары: 

Менчик мамилелери-бул адамдар менен нерселердин ортосундагы эмес, адамдардын ортосундагы нерселер жөнүндө, практикалык иш-аракеттерди жана ошол
иш-аракеттерге катышкан нерселерди башкаруунун социалдык мүмкүнчүлүктөрүн шарттайт. Менчик мамилелери ким, ким (же эмне) жана канчалык деңгээлде башкарарын аныктайт. Менчик мамилелери - бул матрицанын негизинде ар кандай мамилелер жана башкаруу актылары, ар кандай практикалык иш-аракеттер, бүтүндөй адамзат маданияты, айрым адамдардын, адамдардын топторунун жана бүткүл адамзаттын психикасы дайыма кайра жаралат. Ал эми менчик мамилелери биринчилик жана башкаруу мамилелери экинчилик болсо да, бирок биз башкаруу мамилелерин билүүдөн гана менчик мамилелерин биле алабыз. Эгерде коомду тирүү организм менен, ал эми башкаруу мамилесин клеткалар менен салыштырсак, анда менчик мамилеси бул клеткалардын хромосомалары жана гендери. Гендер негизги, ал эми клетка экинчи, бирок гендерди изилдөө клетканы изилдөөдөн гана мүмкүн.
Башкаруу мамилелери менчик мамилелеринен башка дээрлик бардык коомдук мамилелердин өзөгүн түзөт. Башкаруу жана менчик мамилелеринин өзгөчөлүктөрүн изилдөө менен, бүтүндөй коомдун түзүлүшүн жана өнүгүшүн түшүндүрүүгө болот (тирүү организмдин түзүлүшү жана өнүгүшү сыяктуу эле, анын тирүү клеткасын изилдөө менен түшүндүрсө болот).
Маркстын адамдын маңызы коомдук мамилелердин жыйындысы деген идеясы Бугер конкреттештирет: адамдын маңызы, биринчи кезекте, менчик жана башкаруу мамилелеринин жыйындысы. Алардын өнүгүшүндөгү менчик жана башкаруу мамилелерин изилдеп жатып, биз адам болуунун бардык чөйрөлөрүн билебиз: материалдык байлыктарды өндүрүү, бөлүштүрүү жана керектөөдөн сексуалдык жана балдарды тарбиялоого, дин жана искусстводон илимий чыгармачылыкка, дени сак жана оорулуу психикадан адамдын сүйлөөсүн өнүктүрүүгө чейин.
Бугера башкаруу мамилелеринин үч негизги түрүн аныктайт: жеке (топтун мүчөлөрү бири-биринин иш-аракеттерин башкарбайт), авторитардык (топтогу иш-аракеттерди вертикалдык координациялоо, босс жана баш ийгендер) жана жамааттык (горизонталдык координация, топтун мүчөлөрү бирдей жана бири-бирин жалпы максатка багыттайт). Аларга жеке, авторитардык жана жамааттык менчик мамилелери туура келет. Бугера башкаруу мамилелеринин ушул үч түрү (жана аларга тиешелүү менчик мамилелеринин үч түрү) эки адамдан бүткүл адамзатка чейинки ар кандай топто бар деп эсептейт. Маселе пропорцияларда жана бул пропорциялардын өзгөрүшүнүн себептери. Бугера бул аспектилерди изилдөө адам болуунун сырларын түшүнүүгө жана түшүндүрүүгө мүмкүндүк берет деп эсептейт.
Адамдын маңызы
Бугер монографиясында &quot;адамдын маңызы&quot; эксплуатациялоо концепциясын өндүргүч күчтөрдү жана керектөө буюмдарын бөлүштүрүү процесстерин &quot;авторитардык башкаруу&quot; катары иштеп чыккан .
Сатуучу — соодагер материалдык байлыктарды бөлүштүрүү процесстеринин &quot;авторитардык&quot; уюштуруучусу катары жашыруун түрдө башка бирөөнүн жумушчу күчүн банкирден же кожоюн — өндүрүшчү-сатып алуучудан кем эмес иш алып барарын далилдейт (2 — бөлүм).&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;
Эксплуатацияланган класстардын патриотизми алардын өзүн-өзү алдоосунун жана эксплуататорлордун алдамчылыгынын айкалышы экендигин көрсөтөт (5-бөлүм).
Бир катар психологдордун изилдөөлөрүнө таянып, гомосексуализмди тукум куучулуктан эмес, кээ бир типтүү чакан топтордогу жана жалпысынан мындай топторду көбөйткөн коомдордогу башкаруу мамилелеринин айкалышынан келип чыккан гетерогендүү көрүнүш катары карайт.&lt;ref&gt;''Жогорку сапаттагы популярдуу маданият азыктарын керектөө керектөөчүлөрдү чыгармачылыкка түртүшү мүмкүн.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;'&quot;Бийлик&quot;жалпы социологиялык түшүнүгүнө талдоо жүргүзүлдү.&lt;/ref&gt;
Бугера &quot;адамдын маңызы&quot; (3-ч.) жана &quot;менчик жана башкаруу&quot; (3-ч.) эмгектеринде СССРде жана башка бир катар өлкөлөрдө кылымдын аягында Нео-азиялык өндүрүш ыкмасы иштеген, ал өзүнүн өндүрүштүк мамилелери боюнча Азиялык өндүрүш ыкмасына окшош, бирок өндүрүштүк күчтөрдү өнүктүрүүнүн сапаттык башка деңгээлине негизделген деп ырастайт. Нео-азиялык коомдук-экономикалык формациянын
таптык түзүлүшүн жана анын мыйзам ченемдүүлүктөрүн изилдөөгө аракет жасалды
өнүктүрүү.

Эсептөө
Бугера өндүрүштү компьютерлештирүүнү социалисттик революциянын материалдык шарты катары карайт жана нтровдон кийинки пролетариатты тапсыз коомго өтүү процессинде адамзаттын авангарды
деп эсептейт. бул белгилүү экономист П.Друкердин: &quot;&quot;билим кызматкерлери&quot; &quot;билим коомунда&quot; көпчүлүк болуп калбайт, бирок ... алар анын алдыңкы классы болуп калышты&quot;.

&quot;Оккамдын устарасын&quot; сындоо
Оккамдын устарасын гипотезанын жаралышына тоскоол болуп, ошону менен чыгармачыл ой жүгүртүүгө коркунуч туудурат деп сындап, в. Бугера анын ордуна &quot;төрт жүздүү устара&quot; — логикалык жактан бири-бири менен байланышкан төрт принциптин тутумун сунуш кылат:

Зарыл болбосо, субъекттерди көбөйтпөш керек, бирок мындай божомолдун зарылдыгы күчтүү көрүнбөсө дагы, ошол эле жактын жаңы тараптары бар деп божомолдоого болот.
Кубулуштардын түпкү себептерин ошол кубулуш жүзөгө ашырылып жаткан объект бар болгон реалдуулуктун төмөнкү структуралык деңгээлинде издөө керек. Алар ошол эле же чындыктын жогорку структуралык деңгээлинде изделиши керек.
Эгерде теория кандайдыр бир натыйжаны ушул натыйжанын өзүнө караганда азыраак сүрөттөлгөн себеп менен түшүндүрсө, анда бул теория төмөнкү шарт аткарылганда гана жашоого жөндөмдүү болот: эгерде кийинчерээк бул теорияга жогоруда айтылган натыйжаны түшүндүргөн себептин түпнускасынан абдан айырмаланган жаңысы киргизилсе же бул теорияга бул натыйжаны мурда көрсөтүлгөн себеп менен бирге түшүндүргөн жаңы, мурда жок болгон себептер киргизилсе же анын ордуна — баары бир бул теория өзүнүн негизги жоболорунун өз ара байланышында өзү бойдон кала берет.
Психикалык (анын ичинде руханий) тартиптин себептери түшүндүрүлүп жаткан кубулуштун түпкү себептерине таянган түшүнүк теория катары гана эмес, гипотеза катары да толук эмес.

== Саясий ишмердүүлүк ==
1989-90-ж. Киев, &quot;Ата Мекендик Форум&quot; бирикмесинин мүчөсү. Ичиндежашоо форуму) (украин улутчулдарына каршы багыт). Саясий күрөшүнүн натыйжасында в.Бугера менен бир топто окуган украин улутчулдарынын студенттик уюмунун лидери Вячеслав Кириленко гомосексуализм боюнча айыптоолорго дуушар болгон.
1991-92 - &quot;Киев шаарындагы Эмгекчилердин Союзунун&quot;Координациялык кеңешинин мүчөсү  - &quot;социалисттик кайра куруу үчүн Украинанын эмгекчилер Союзунун&quot; шаардык уюму (ккр. Эмгекчилер соц обошалхлистична переудованы уурдап кетишкен). 20-август, 1991-жыл Украинанын студенттеринин социалисттик союзунун уюштуруу комитетинин төрагасы катары ГКЧПНЫ колдоорун билдирген[41], бул тууралуу кийинчерээк өзүнүн саясий катасы катары С.Шенфилдге берген маегинде айткан.
1992-96 - &quot;марксисттик жумушчу партиясынын&quot; кеңешинин мүчөсү жана &quot;Марксист&quot;журналынын редакциялык коллегиясынын мүчөсу. Кеңештин санкциясы менен МП жумушчу демократия жана эл аралык социализм үчүн Комитет менен кызматташкан. 1995-жылы УФИМА МПП уюмун негиздеген , анын мүчөлөрү менен бирге 1996-жылы январда партиядан чыккан
1994-96 - &quot;жумушчу каршылык&quot; профсоюздук бирикмесинин инструктору (Станислав Маркелов менен кызматташтыкта)
1996-98 - &quot;Эмгекчилердин эл аралык лигасы&quot; менен байланышкан &quot;эл аралык жумушчу партиясынын&quot;уюштуруу комитети менен кызматташат.
1998-2000-жылдары &quot;революциячыл жумушчу партиясы&quot;жамааттык фракциясынын мүчөсү болгон. Фракцияда Марлен Инсаров да болгон (интернет псевдоними).
2000-2005-негиздөөчүсү (Марлен Инсаров менен бирге) жана &quot;пролетардык революциячыл коллективисттер тобунун&quot; (ГПРК) мүчөсү. 2005-жылы В.Бугера менен М. Инсаровдун ортосунда чыр-чатак болуп, в. Бугераны ГПРКДАН чыгарууга жана топтун иш жүзүндө ыдырашына алып келген. ГПРКНЫН урандыларында &quot;Коллективисттердин пролетардык революционерлеринин интернационалдык Союзу&quot;пайда болгон. 2008-жылы Испанияда бөлүнүү болуп, &quot;революциячыл социалисттер Союзу&quot;уюмунун курамынан бөлүнүп чыккан.
2006-жылдан азыркы учурга чейин &quot;коллективисттер Союзу&quot;саясий долбоорунун үстүндө иштеп жатат[49]. Ар кайсы убакта мен менен кызматташкан
мурдагы СССРдин аймагындагы эл аралык коммунисттик агымдын жактоочулары жана теориялык жана публицистикалык ишмердүүлүктүн айрым багыттары боюнча анархист-интернационалисттер менен. Учурда КМШдан келген МКТ тарапкерлери тарабынан түзүлгөн солчул Коммунисттик блогдо анын көптөгөн саясий макалалары жана В.Бугера түздөн-түз катышкан &quot;демократиялык
централисттердин &quot;документтери&quot; басылып чыккан.
Эл аралык атак-даңкка ээ болгон бир катар публицистикалык эмгектерди жана саясий изилдөөлөрдү жарыялаган. изилдөө жана публицистикада чоң орунду ээлейт. Эл аралык жана ата мекендик изилдөөчүлөр анын чыгармаларына автордун чыныгы фамилиясын,  жана анын псевдонимдеринин бири — &quot;Г.Васильев&quot;[56] (алгач ушул жана башка псевдонимдер менен жарыяланган Бугердин эмгектери кийин кайра басылып чыккан жана анын аты менен).

В. Бугера өзүнүн мурдагы расмий блогунда жана интернет форумдарында (баарынан мурда) активдүү жарыялаган Mail.Ru) Интернационалисттик коммунисттик тенденциянын тексттери (2009-жылга чейин уюм революциялык партия үчүн эл аралык бюро деп аталып калган) бул тенденция улутчулдар менен кызматташууга чейин.

&quot;Коллективизм&quot; термини постсоветтик солчул активисттердин лексиконунда, башка функцияларынан тышкары, айрым саясий топтордун өзүн-өзү белгилөөсү жана алардын идеологиялык көз караштары сыяктуу башка функцияларды алган.

== Сын-пикирлер ==
ИА РБ академиги, экономика илимдеринин доктору, профессор А.Х. Махмутов &quot;Башкортостан Республикасынын Илимдер Академиясынын Жарчысы&quot; (2004, т. 9, Бах 1, 68-69) журналында жарыяланган в. Бугеранын &quot;менчик жана башкаруу: философиялык-экономикалык очерктер&quot; китебине рецензиясында: &quot;тарыхты материалисттик түшүнгөн автор адамзат тарыхын мезгилдештирүү маселесин формациялык мамиленин духунда чечет; мында салттуу марксисттик категориялар бир катар учурларда олуттуу жаңы мазмун менен толтурулат, натыйжада система автордун көз карашы марксизмдеги буга чейин белгилүү болгон мектептердин жана тармактардын бирине да туура келбейт. ... Автор сунуш кылган идеялар теориялык жактан көп жагынан баалуу жана баарынан мурда ал менчик мамилелерин башкаруу мамилелери менен терең ички байланышта изилдөөгө жетишкен: экономикалык мамилелерди изилдөөнүн бул багыты абдан актуалдуу, бирок азырынча аз иштелип чыккан, бул монографиянын илимий баалуулугун арттырат&quot;.

АККнын Жасалма интеллект методологиясы боюнча илимий кеңешинин башкыр бөлүмүнүн басма сөз катчысы, жазуучу жана философ Э.А. &lt;ref name=&quot;dslib&quot;&gt;Байков философия илимдеринин кандидаты, философия кафедрасынын доценти в. О. Глуховцев менен болгон маегинде &quot;Джонсон бюллетенинин&quot; (англ. Johnson's Russia List[en]) Стивен Шенфилд кайрылса өзүнө Байкову жана Бугере өтүнүчү менен жарыялансын &quot;Бюллетенинде&quot; алардын маек &quot;Улуу блеф XX кылымдын&quot;, ал жана &quot;болчу переведено англис тили жана жайгаштырылган 44 номерине &quot;Johnson's Russia List&quot;&quot;. Байков&quot; бул оригиналдуу концепция жөнүндө &quot;деп белгилейт, анда Бугерой&quot;чыныгы социалисттик коом эч качан эч жерде болгон эмес, Бирок дүйнө сөзсүз түрдө ага келүүгө аргасыз болот деген тезисти негиздейт, анткени альтернатива ууланган планетанын жалпы өлүмү гана болушу мүмкүн&quot;. Ошондой эле, &quot;коомдук өнүгүүнүн бардык жүрүшүн аныктаган менчик жана башкаруу мамилелери жөнүндө&quot;сөз болду. Байков Бугереге таандык &quot;Батыштын интеллектуалдык элитасын жана саясатчыларын кызыктырган тривиалдык эмес идеялар&quot;деп жыйынтыктайт.&lt;/ref&gt;

Англо-америкалык саясат таануучу Стивен Д.Шенфилд в. Бугеренин макаласына жазган комментарийинде: &quot;проф. Бугера сүрөттөгөн кубулуш этно-улутчул божомолдор менен көмүскөдө калса дагы, дүйнө жүзү боюнча кеңири жайылган. Мисалы, этникалык аралаш никедеги балдардын көбү болбосо да, көбү этникалык топторго бекем байланганын сезишет
ата-энелердин экөө тең экөөнүн бирин тандап алгысы келбейт (бирок алар аргасыз болушу мүмкүн). Бул нерселер чоң ата, чоң энеси үч же төрт башка этникалык топко кирген адамдар үчүн дагы татаал. Кош этникалык иденттүүлүк еврей, Кытай жана башка этникалык диаспоралардын арасында өтө кеңири таралган, балким, норма болуп саналат. Менин аялымдын үй — бүлөсү Улуу Британияда жана АКШда отурукташкан Вьетнамдан келген кытай тектүү адамда.

== Монографиялар жана макалалар ==
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.nietzsche.ru/look/xxc/politik/bugera-fenomen/ Ницшеанство как общественный феномен: его социальная сущность и роль : Социально-философское исследование] : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.11. — Уфа, 2000. — 156 с.
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html Отношения собственности и управления как необходимые формы человеческой деятельности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305130512/http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html |date=2016-03-05 }}: Дис. … д-ра филос. наук : специальность 09.00.11 &lt;Соц. философия&gt; / Бугера Владислав Евгеньевич; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — М.: 2005. — 379 с.
* ''Бугера В. Е.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_30.html Социальная сущность и роль философии Ницше.] — Уфа: Изд-во АН Республики Башкортостан «Гилем», 2004. — (тираж 400 экз., ISBN 5-7501-0465-6); — М.: КомКнига, 2005 (тираж 500 экз., ISBN 5-484-00120-X); — М.: КомКнига, 2010 (изд. стереотипное, тираж 500 экз., ISBN 978-5-484-01062-2).
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf  Собственность и управление: философско-экономические очерки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092844/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf |date=2016-03-04 }} — М.: Наука, 2003. — 344 с. Тираж 500 экз., ISBN 5-02-032777-8
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm  Сущность человека.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202211506/http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm |date=2017-12-02 }} — М.: Наука, 2005. — 300 с. (тираж 500 экз., ISBN 5-02-033820-6); — Saarbrücken: LAP Lambert Academic Publishing, 2011, ISBN 978-3-8465-0845-9 ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2011/09/blog-post_8438.html копия1]; [http://web.krao.kg/12_filosofia/0_pdf/5.pdf копия2] в [http://web.krao.kg Электронной библиотеке Кыргызско-российской академии образования] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220624120930/http://web.krao.kg/ |date=2022-06-24 }})
* Исторический материализм в XXI веке: необходимость обновления: Сборник статей / Сост. и ред. В. Е. Бугера. — М.: Компания Спутник+, 2005. Тираж 100 экз., ISBN 5-93406-924-1
* ''Бугера В. Е.'' Гл. 1, п. 5: Компьютеризация производственной деятельности как одна из необходимых предпосылок перехода к бесклассовому обществу. // Философские и прикладные вопросы методологии искусственного интеллекта. — М.: Машиностроение, 2009. — С. 71-79. Тираж 500 экз. ISBN 978-5-217-03453-6.
* ''Бугера В.'' [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm Родственные души] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730175126/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm |date=2016-07-30 }} // «Истоки». — № 52 (560). — 26.12.2007. — С. 12. ([https://leftcom.wordpress.com/2011/08/29/родственные-души/  копия, озаглавленная «Достоевский и Дюма: родственные души»])
* ''Бугера В. Е.'' [https://web.archive.org/web/20201001040649/http://bagsu.webservis.ru/Bugera.pdf Экономические причины войн XXI века] // Экономика и управление: научно-практический журнал. — 2008. — № 4.
* ''Бугера В. Е.'' Введение в философский анализ отношений собственности и управления // Вестник Академии наук Республики Башкортостан. — Уфа: АН РБ. — 2004. — Т. 9. — № 3.
* ''Бугера В. Е., Шакиров И. А.'' О ценности сомнения в познании: современные аспекты старого вопроса // Философские науки. — 2007. — № 9. — С. 129—140.
* ''Галлямова А. Р., Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf Развитие критического мышления студентов технических специальностей в процессе преподавания философии: социальное значение и методические аспекты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191351/http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701060638/http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 |date=2017-07-01 }}
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf Об одной актуальной проблеме оценки успеваемости студентов нефилософских специальностей в процессе преподавания им философии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141825/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915005150/http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 |date=2017-09-15 }}
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm Экономические предпосылки третьего передела мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130134027/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm |date=2017-11-30 }} // [http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701035206/http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 |date=2017-07-01 }} ([http://ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf копия1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229095407/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf |date=2009-12-29 }}, [http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego копия2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217121840/http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego |date=2021-12-17 }}, [http://zerkalov.org.ua/node/6611 копия3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829070605/http://zerkalov.org.ua/node/6611 |date=2017-08-29 }})
* ''Бугера В. Е.'' Ошибка Норберта Винера, или как определить понятие «управления» // [http://www.reflexion.ru/Library/2009RPC.pdf Рефлексивные процессы и управление. Сборник материалов VII Международного симпозиума 15-16 октября 2009 г., Москва] / Под ред. В. Е. Лепского — М.: Когито-Центр, 2009. — С. 49-52. ISBN 978-5-89353-299-9
* ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф., Кадырова Г. Ф.'' [https://web.archive.org/web/20140228045818/http://www.work.vegu.ru/vegu/vestnik/DocLib/%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0,%20%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD,%20%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_11-16.pdf Что такое отношение собственности и почему этот вопрос имеет существенное значение для развития методологии исследования общественных отношений?] // Вестник ВЭГУ. — № 4 (66). — 2013. — С. 11-16.
* ''Бугера В. Е., Кадырова Г. Ф.'' Индивидуальная и коллективная типология личности: этико-философские и правовые вопросы // Евразийский юридический журнал. — № 1 (80). — 2015. — С. 220—222.
* ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф.'' Украинский фашизм и ницшеанство // Евразийский юридический журнал. — № 7 (86). — 2015. — С. 333—334.
* ''Бугера В. Е.'' О коллективистском будущем человечества // Проблема обоснования знания: сб. науч. статей, посвящ. 25-летию методологического семинара при факультете философии и социологии / отв. ред. А. Ф. Кудряшев. - Уфа: РИЦ БашГУ, 2017. - С. 17-23. ISBN 978-5-7477-4370-0
* ''Бугера В.'' Порфирий Иванов и его последователи // Советский пограничник. (Впослед. переимен. в «Пограничник Украины».) — 20 сентября 1991. — № 74.
* ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_24.html Обыкновенный, заурядный фашизм] // Советский пограничник. — 1991. — № 85, 6 ноября. (Статья опубликована под псевдонимом «Герберт Эрнст»; за подписью автора переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }} наряду с несколькими другими, отображающими участие В. Бугеры в политической борьбе на Украине в начале 1990-х гг. Также опубликована ВКонтакте 24.01.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .)
* ''Бугера В.'' Наследники Штрассера // Интервзгляд-Inprecor. — 1993. — № 5.
* ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml Смысл жизни сегодня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108175719/http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml |date=2017-11-08 }} // Марксист. — 1993. — № 1. — С. 55-59.
* ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml Социал-фашизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308023600/http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml |date=2018-03-08 }} // Марксист. — 1994. — № 2. — С. 27-54 (переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}).
* ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/02/blog-post_5769.html Будет ли война между Россией и Украиной?] // Рабочая демократия. — 1994. — № 2 (17). (Статья опубликована под псевдонимом «Дмитро Зализняк»; за подписью автора переиздана в сборниках [http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ «Теория и практика коллективизма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }} и [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}. Также опубликована ВКонтакте 02.03.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .)
* ''Wladislaw Bugera.'' Der Antisemitismus der «echten Internationalisten» // Direkte Aktion. — September 1994.
* ''Бугера В.'' [http://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm Компьютеризация как предпосылка социалистической революции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813112701/https://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm |date=2020-08-13 }} // Альтернативы. — 1999. — № 3.
* ''Бугера В.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm Завтра война?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229100343/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm |date=2017-12-29 }} // «Истоки». — № 37 (597). — 10.09.2008. — С. 9.
* ''Бугера В.'' [http://levsd.ru/obrez/lsd-3.pdf Неужели всё-таки будет война между Россией и Украиной?] // ОБщественный РЕЗонанс. — 2009. — № 1(3). — С. 1, 3.
* ''Бугера В.'' [http://antifa-union.ucoz.ru/_ld/0/1_af-5-f.pdf Экономические причины очередного империалистического передела мира и грядущих революций] // Антифашист. — 2009. — № 1 (5). — С. 3.
* ''Vladislav Bugera.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html Obituary for Stanislav Markelov] ([http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200 копия])
* ''Vladislav Bugera, Vladimir Sirotin and Peter Khrustalev.'' [http://www.solidarity-us.org/site/node/3124 Political Repression in Russia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826112556/https://www.solidarity-us.org/site/node/3124 |date=2017-08-26 }} // Against The Current. — January-February 2011. — № 150. Публикацию статьи в переводе на испанский яз. см. [http://www.vientosur.info/spip.php?article5042 здесь]; источник, из которого статья была взята для перевода, см. [http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 здесь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622035319/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 |date=2015-06-22 }}.
* ''Бугера В.'' [http://gubkin.info/interesting/122837-tezisy-o-sovremennoy-burzhuaznoy-demokratii.html Тезисы о современной буржуазной демократии] // Губкин-инфо, 06.11.2012. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2012/10/blog-post_19.html копия])
* ''Vladislav Bugera.'' [http://stephenshenfield.net/themes/war-and-disarmament/165-war-in-ukraine-and-ethnic-identities The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities.] 27 October 2014 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда]
* ''Vladislav Bugera.'' [http://www.stephenshenfield.net/places/russia/current-politics/168-moscow-kiev-and-the-west-european-far-right Moscow, Kiev, and the West European Far Right.] 17 April 2015 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда] ([http://www.criticatac.ro/lefteast/moscow-kiev-and-the-w-e-far-right/  копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927230031/http://www.criticatac.ro/lefteast/moscow-kiev-and-the-w-e-far-right/ |date=2020-09-27 }} в издании [http://www.criticatac.ro/lefteast/ LeftEast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226090836/http://www.criticatac.ro/lefteast/ |date=2019-12-26 }} на сайте [http://www.criticatac.ro/ CriticAtac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527015509/http://www.criticatac.ro/ |date=2015-05-27 }})
* ''Бугера В.'' [http://bugerave.wordpress.com/2017/10/02/критика-бритвы-оккама/ Критика «бритвы Оккама»]

== Интервью ==
* ''Байков Э. А.'' [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm «Великий блеф XX века?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054018/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm |date=2016-03-04 }} // «Истоки». — № 32 (488). — 9.08.2006. — С. 11. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/xx.html копия]) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#4 на англ. яз., под заголовком ''THE GREAT BLUFF''])
* ''Моргунова, Елена'' [https://web.archive.org/web/20080218131255/http://www.poisknews.ru/2008/01/27/ljubov_po_vertikali.html «Любовь по вертикали» умеет ли коллективный разум поправить власть?] // «Поиск» — газета научного сообщества, № 4 (974), 25 января 2008 г. ([http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070349/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm |date=2016-03-04 }}) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#3 на англ. яз., под заголовком ''THE RARITY OF LOVE''])
* ''Фьюче, Дмитрий'' [http://www.nietzsche.ru/project/meeting/bugera/ Встреча с Владиславом Бугерой] // Nietzsche.ru, 22.02.2004
* ''Stephen Shenfield'' My inteview with Vladislav Bugera: from Stephen’s introduction // The Libertarian Communist. [http://www.stephenshenfield.net/pdf/lib_com/Lib_Com_23.pdf Issue 23, Summer 2013.] — P. 20-23.

== Адабият ==
* ''Александров Д.'' [http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml  Расставим точки над новым «измом»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310014918/http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml |date=2018-03-10 }} // Марксист. — 1995-96. — № 3-4. — С. 90-119.
* ''Антонов В., Афанасьев В., Годин В., Лялин А.'' [http://books.google.ru/books?id=tg4hTYWNjxkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false Теория менеджмента: Учебник для вузов.] — СПб: «Питер», 2009. — 464 с.
* ''Байков Э.'' [https://web.archive.org/web/20150923234458/http://www.eifgaz.ru/baykov1-e-09.htm  Новая философская школа] // «Экономическая и философская газета»
* ''Байков Э.'' О Дракуле и не только // [http://rubuki.com/books/gorizonty-nauki-bashkortostana Байков Э. А. Горизонты науки Башкортостана: Статьи, очерки, эссе.] — 2-е изд. — Уфа: ООО «ХАН», 2008. — С. 35-36. — ISBN 978-5-457-48560-0
* ''Белоногов Г.'' [http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf Роль антропоцентрических элементов в философии русского космизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712052142/http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf |date=2014-07-12 }} // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. - 2012. - №5(19), ч. 2. - С. 22-24.
* ''Борисов И.'' Идеологическая топика иррационалистической философии конца XIX – середины XX века // Социально-гуманитарные знания. - 2013. - №2 - C. 87-102.
* ''Демидов А.'' [http://lib.vsu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/5069/t11pub80.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y Образ сверхчеловека в философии Ф. Ницше] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218064700/http://lib.vsu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/5069/t11pub80.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |date=2017-02-18 }} // [http://elibrary.ru/item.asp?id=22266066 Ученые записки УО «ВГУ им. П. М. Машерова». - 2011. - Т. 11. - С. 80-89.]
* ''Завалько Г.'' Проблема соотношения морали и религии в истории философии. — М., КомКнига, 2006. — С. 195—197. ISBN 5-484-00553-1
* ''Здоров А.'' Государственный капитализм и модернизация Советского Союза: Марксистский анализ советского общества. 3-е стер. изд. — М., КомКнига, 2007. — С. 11-12. ISBN 978-5-484-00822-3
* [http://www.cprf.info/library/politolog/4209.shtml 5.3.7. «Независимые марксисты».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225134356/http://cprf.info/library/politolog/4209.shtml |date=2019-12-25 }} // ''Коргунюк Ю. , Заславский С.'' Российская многопартийность: становление, функционирование, развитие. — М.: Фонд ИНДЕМ, 1996.
* ''Кулакова Т.'' [http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 По примеру Ромео и Джульетты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622064853/http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 |date=2015-06-22 }} // «Весть», 21.02.2008.
* ''Лезгин Н.'' [http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml Является ли Зюганов фашистом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308023600/http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml |date=2018-03-08 }} // Марксист. — 1994. — № 2. — С. 55-57.
* ''Ломов О.'' [http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml  К вопросу о социал-фашизме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310014918/http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml |date=2018-03-10 }} // Марксист. — 1995-96. — № 3-4. — С. 80-89.
* ''Овруцкий А.'' Производство и потребление: диалектика взаимодействия // Философия хозяйства. — 2010. — № 3. — С. 238—247.
* ''Смирнова В.'' [http://psychology.snauka.ru/2013/10/2494 Изъяны профессиональной сегрегации: гендерный аспект выбора специальности «акушерство и гинекология»] // Психология, социология и педагогика. - 2013. — №10.
* ''Суслов М.'' [https://web.archive.org/web/20161009173620/http://do.gendocs.ru/docs/index-153023.html?page=9 Об анархизме наших дней. (Критический анализ программных документов РКРП).] — Пермь: б.и., 2004. — 166 с.
* ''Тулупов В.'' [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=2400&amp;level1=main&amp;level2=articles Системный взгляд на российское образование] // RELGA — научно-культурологический журнал. — № 8 [188]. - 01.06.2009
* ''Умланд А.'' [https://web.archive.org/web/20160304093437/http://www.ipiend.gov.ua/img/scholarly/file/nz_33_37.pdf Новые идеологические образования в современном русском антидемократизме: западные концепции, антизападные политические доктрины и постсоветский партийный спектр] // НАЦІОНАЛЬНА АКАДЕМІЯ НАУК УКРАÏНИ. ІНСТИТУТ ПОЛІТИЧНИХ ЕТНОНАЦІОНАЛЬНИХ ДОСЛІДЖЕНЬ ім. І.Ф. Кураса. НАУКОВІ ЗАПИСКИ. ВИПУСК 33. — Київ, 2007.
* ''Умланд А.'' [http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html Современные концепции фашизма в России и на Западе.] // Неприкосновенный запас. — 2003. — № 5 (31).
* [http://system-of-knowledge.wikia.com/wiki/The_information_revolution_continued The information revolution continued]
* [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya Марксистская философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406033803/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya |date=2016-04-06 }} // Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 4. Л-О / гл. ред. М. Ильгамов. — Уфа: Башк. энцикл., 2008. ISBN 978-5-88185-068-5
* [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich Бугера, Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406031247/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-06 }} // Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 7. Ф-Я, с дополнениями / гл. ред. М. Ильгамов. — Уфа: Башк. энцикл., 2011. ISBN 978-5-88185-075-3
* [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich Бугера Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405210213/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-05 }} // Башҡорт энциклопедияһы. 7 томда. 1-се т. А-Б / баш мөхәр. М. Илһамов. — Өфө: Башҡ. энцикл., 2014. ISBN 978-5-88185-153-8
* [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya Марксистик философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421092148/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya |date=2016-04-21 }} // Башҡорт энциклопедияһы. 7 томда. 4-се т. М-Ө / баш мөхәр. М. Илһамов. — Өфө: Башҡ. энцикл., 2016. ISBN 978-5-88185-286-3
* Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 4. — М.: «Академия Естествознания», 2008. ISBN 978-5-91327-028-3
* Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 6. — М.: «Академия Естествознания», 2010. ISBN 978-5-91327-106-8
* Бугера Владислав Евгеньевич // Философы современной России. Энциклопедический словарь. 3-е изд. — М.: Изд. дом «Максимум»; СПб: Изд. дом «Мiръ», 2015. ISBN 978-5-98846-117-3

== Эскертмелер  ==
{{Эскертмелер|2}}

== Шилтемелер ==
* [http://bugerave.wordpress.com/ Официальный блог Владислава Бугеры]
* ''В 1971 году в Уфе родился доктор философских наук, профессор кафедры философии гуманитарного факультета УГНТУ Владислав Евгеньевич Бугера.'' — Аюпов Р. [http://vechufa.ru/day/1135-24-yanvarya.html «День в истории»] // газета «Вечерняя Уфа», 24-01-2013 
* [https://archive.li/20140225033316/http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 Бугера Владислав Евгеньевич] // Официальный сайт кафедры философии УГНТУ
* [http://rusoil.net/faculty/33 Страница кафедры философии на сайте УГНТУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222032453/http://www.rusoil.net/faculty/33 |date=2019-12-22 }}
* [http://libelli.ru Работы В. Бугеры на интернет-портале «Материалистическая диалектика»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180213115534/http://libelli.ru/ |date=2018-02-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20170908112430/http://theory.red/lib/ Работы В. Бугеры в библиотеке сайта &quot;Красная теория&quot;]
* [http://www.rideo.tv/bugera/ Бугера В. — Видео]
* [https://bugerave.wordpress.com/category/аудио/ Бугера В. — Аудио]
* [http://eretik-samizdat.blogspot.com Работы В. Бугеры в интернет-журнале «Еретик»]
* [http://muss.su/lectors/bugera.htm О В. Бугере на сайте Молодежного университета современного социализма (МУСС)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119102844/http://muss.su/lectors/bugera.htm |date=2020-01-19 }}
* [http://avtonom.org/freenews/zachem-chelovechestvu-nuzhna-mirovaya-revolyuciya О политическом кредо В. Бугеры на сайте организации «Автономное действие»]
* [http://www.left-dis.nl Работы В. Е. Бугеры на международном сайте «„Left Wing“ Communism — an infantile disorder?» (в разделе русскоязычных текстов)]
* [http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ Теория и практика коллективизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }} ''Сборник''
* [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }} ''Сборник''
* Shenfield, S. [https://web.archive.org/web/20081112101246/http://www.cdi.org/russia/johnson/2008-204.cfm Vladislav Bugera: Portrait of a Post-Marxist Thinker] // Johnson's Russia List Research &amp; Analytical Supplement, No. 44, November 2008
* Колоколова Л. [http://www.bashinform.ru/news/172794/ Статьи учёных и журналистов Башкортостана публикует информационный бюллетень Джонсона] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009140332/http://www.bashinform.ru/news/172794/ |date=2016-10-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20100527154256/http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm «Служить науке и обществу» Интервью Эдуарда Байкова] // «Истоки». — № 47. — 19.11.2008.)
* [http://www.gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 Радиостанция «Спутник 107 FM» подводит итоги года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929104648/https://gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 |date=2020-09-29 }} // Горобзор.ру, 26.12.2008
* Новопольцев И. [http://samlib.ru/i/i/ba.shtml Анархiя (роман). Глава 14: Перекресток-2.]
* [https://web.archive.org/web/20171220122848/http://livasprava.info/content/view/5265 О разоблачении аферы Олега Верника в воспоминаниях киевского полит. активиста Владимира Задираки]
* [https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/3124.html Marxists Internet Archive]
* Schwartz S. [https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp Murder in Moscow] // The Weekly Standard, 23 February 2009

[[Категория:Экономисттер‎]]
[[Категория:Публицисттер]]
[[Категория:Философтор]]
[[Категория:Мамлекеттик ишмерлер]]
[[Категория:Орусия]]
[[Категория:Украина]]
[[Категория:Туулгандар 1971-жылы]]</text>
      <sha1>q5ui45kf595ak9a3jvwgnan5gyeyp86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>123640</id>
    <revision>
      <id>662731</id>
      <parentid>653858</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>8554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-42 */ жаңы бөлүм</comment>
      <origin>662731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575790" sha1="ew8rrawkamnqsja4r2gzg5826zwouk6" xml:space="preserve">{{Архив|1}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463]
* View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] 

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]&lt;/code&gt;, the logic of Wikibase function &lt;code&gt;getAllStatements&lt;/code&gt; changed to behave like &lt;code&gt;getBestStatements&lt;/code&gt;. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]].

'''In depth'''
* Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488]

'''Meetings and events'''
* 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] &amp; [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons.
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:07, 12 ноябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27732268 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057]
* View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676]

'''Updates for technical contributors'''
* On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380]

'''In depth'''
* There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis.

'''Meetings and events'''
* Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas.
* Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''.
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:01, 19 ноябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27806858 --&gt;

== Викидеги саясат ==

# Кыргыз Википедиясы кыргыз тилинин негизги куралдарынын бири. Сиздин саясатыңызга таң калып алып жатам же сиз жекечиликке өтүп мага &quot;асылып&quot; жатасызбы? &quot;Көз жыргасын деп, кооздоо гана максатында жалган тууларды (жалган маалыматты) кошуп койгонуңуз — жол берилгис аракет&quot; деп сиз эмне себептен мен үчүн жыйынтык чыгарып жатасыз же менин &quot;Көз жыргасын&quot; деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат. 
# [[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow#Эскертме|Экинчи дүйнөлүк согуш]] барагы боюнча кайра-кайрадан эле жаза берүүнүн себеби эмнеде? Мен сизге чынын түшүндүрүп жаздым, желектердин тарыхый варианттын калыптарга кошууга камданып жатканымды. Дагы бир баса белгилей кеткен жери 5 сааттын ичинде мага сиз эскертме бердиңиз, башкаларга андай мамилеңизди тапкан жокмун! (Балким мен адашып жаткандырмын). Же баштаар замат аякта деген эреже барбы?
# Дагы мир мисал мен [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%BE%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B0&amp;action=history Воркута] барагын толуктап жаткан учурда, сиз 23 минуттун ичинде мен кошуп жаткан маалыматтарды жокко чыгырып койдуңуз. Мен бул учурда ал шаардын тарыхы боюнча маалыматтарды чогултуп жатканмын же кошуп жаткан маалыматтарды ар бир минут сайын сактоо керекпи?
# Эскертмелерде [[Википедия:Негизги принциптер|Викинин принциптерине]] таянасыз, бирок ал жакта убакыт боюнча чектер коюлган эмес. Жада калса [[Википедия:Википедиянын негизги эрежелери|эрежелерде]] 23 минут ичинде баарын толуктап сал деген маалымат да жок!
# Түштүк океаны деп атоонун себеби. Мен бул океандын аталышын Викидеги башка океандырдын аталышына окшотуруп бир стандартка келтирейин деген максатта кылганмын, себеби башка окендардын аталыштарын текшерип көрсөңуз: Атлантика океаны, Инди океаны, Түндүк Муз океаны. Мен эрежелердин &quot;арал, жарым арал, кырка тоо, жер, деңиз, океан, кысык, дарыя, канал, булуң, көчө, аянт, айыл ж.б.у.с. сөздөр географиялык энчилүү аттарга айкаша келсе, кичине тамга менен бөлөк жазылат: Арал деңизи, Балкаш көлү, Суусамыр өрөөнү, Жазы дарыясы, Курил аралдары&quot; пунктуна таянып жасадым, &quot;Түштүк&quot; деген термин бул океанга энчиленген аталыш эмеспи (дагы баса айтып коёюн мен суроо катары жазып жатам).
# Мен азыр Викинин принциптериндеги &quot;Википедияда бюракратизм жок&quot; деген пункта таянып бул суроолорду берип жатам. Себиби сиздин кээ бир текстердин жекечилике шек келтирген деп кабыл алып жатам жана эмне себептен &quot;[[Португалиянын Педро III]]&quot; ушул сыктуу мааниси жок, аталышы туура эмес, булагы жок барактар сизде суроо туудурбай эле менин кошкондорум эле 23 минуттан баштап эле суроо туудуруп калат дегендей.
# Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим. 
# Эгер Викиде жарыяланган эрежелерди мен таппай жатсам шилтемелерди берип, багыттка салып коёт деген ниеттемин. 

[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 21:41, 24 ноябрь 2024 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]
:1. &quot;Сиздин саясатыңыз&quot; дегенди кантип түшүнсө болот? Анда бул жазганыңыз менен мага асылып жатасызбы ошондо? Википедияда талаш маселе талкуу аркылуу чечилет. '''Билип туруп, жалган маалыматты''' жайгаштыруу — жол берилгис аракет, туура эле жаздым.&lt;br&gt;Жазганыңыз: ''[https://w.wiki/CBeH &quot;'''&lt;u&gt;Бул туралуу маалыматтым бар болчу&lt;/u&gt;''' жана желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам...&quot;]''.
&lt;br&gt;
:2. Биринчи жолу жазганымда: &quot;[[Колдонуучунун_баарлашуулары:Artelow#Жалган_туулар|''Маалыматты текшерип кошуу керек!'']]&quot; деп турат. Ал учурда билип туруп, жалган маалымат кошконуңузду билген эмесмин. '''Аракетиңизди ачыктап бергениңизден кийин''', анын '''жол берилгистиги''' анык болду, ошондо эскертме калтырдым. Эгеде &quot;&lt;u&gt;''бул тууралуу маалыматым бар болчу''&lt;/u&gt;&quot; деп жазбасаңыз, жооп башкача болмок. Ошондуктан &quot;&lt;u&gt;5 сааттын ичинде эскертме бердиңиз&lt;/u&gt;&quot; деп жазбай эле койсоңуз болот, эгер жалган маалыматты, анын жалган экендигин '''билип туруп''' ({{lang-ru|заведомо зная}}) жайгаштырганыңызды эртерээк билип калсам, эртерээк бермекмин 5 саат күтпөй. Башка жагдайда берилмек эмес. '''Же жалган маалыматты атайын жайгаштыр деген эреже барбы?'''
:&lt;br&gt;
:3. Жокко чыгарылганын көргөн жокмун. Туура эмес маалыматты көрдүм — түзөттүм. Маалыматты жоготконуңуз — '''өз күнөөңүз'''. Мен түзөтүп жаткан учурда да башка бирөө баракты түзөтүп, сактап койгон учурлар болгон, бирок '''маалыматым эч өчкөн эмес'''. Кунт койсоңуз, балким өчмөк эмес.&lt;br&gt;Дагы бир мисал: балким макаланын аталышын гана карабай, мазмунун окусаңыз, мындай болмок эмес: https://w.wiki/CBL$.
:&lt;br&gt;
:4. '''1, 2-пункттарды караңыз.'''
:&lt;br&gt;
:5. '''Энчилүү ат''' деген эмне экенин окусаңыз. Сиздики оп-оңой экен: &quot;бир стандартка келтирүү&quot;. Башка факторлорду эске албайт экенсиз. Анда &quot;Түндүк Америка&quot; дегенди &quot;Түндүк Америкасы&quot; деп өзгөртмөк экенсиз. &quot;Түштүк Кыргызстан&quot; → &quot;түштүк Кыргызстаны&quot;? Кыргыз Википедиясы кыргыз тилинин грамматикасына ылайык жазылат. Грамматикага ылайык ар кандай варианттар болот: &quot;Түштүк океан&quot;, &quot;Атлантика океаны&quot;. &quot;Түштүк океан&quot; — энчилүү ат, &quot;түштүк&quot; — катардагы сөз. &quot;Түштүк океан&quot; деген энчилүү атта &quot;түштүк&quot; — зат атооч. &quot;Атлантика океаны&quot; деген энчилүү атта &quot;Атлантика&quot; зат атооч эмес. '''Бул элементардуу грамматика'''. Мындан тышкары сиз булактарга таянышыңыз керек болчу, урдура бербей.
:&lt;br&gt;
:6. &quot;Португалиянын Педро III&quot; макаласын өз убагында көргөнүмдү '''далилдей аласызбы''' же жөн эле тийшип жатасызбы? Же Википедиянын админдери робот, жеке жашоосу жок, түзөткөн сайын, соңку түзөтүүлөрдү текшеришет же Википедиядагы ар бир макаланы карап чыгышкан деген ойдосузбу? Эмнеге сиз башкаларга караганда көбүрөөк түзөтүп жатасыз деп сураган жокмунго. Жанагы &quot;Түштүк океан&quot; же каталары көп домендер тууралуу дароо жазмакмын анда 1 жыл күтпөй.&lt;br&gt;
:'''Кошумча:''' &quot;Португалиянын Педро III&quot; макаласы качан түзүлгөн? Жооп: '''2022-ж. 3-июлунда'''. Эми ошол маалдагы салымымды карап чыгыңыз (мен карап чыктым), сурооңуз өзү чечилет. Муну да алдын ала '''бир текшерип койгон жоксуз'''...
:&lt;br&gt;
:7. Сыр ачайын: Википедияда 20 жыл салым кошуп жүргөндөргө да жазышат, сындашат ж.б. нерселерди кылышат. Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен? [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 23:36, 24 ноябрь 2024 (UTC)
::Бул текстеги баардык сындарды кабыл алдым.
::Маселенин баары сиздин нейтралдуу эмес жазганыңыздан келип чыгып жатат, бир нерсе десе эле беттен алып &quot;Көз жыргасын деп&quot;, &quot;урдура бербей&quot; деген терминдерди колдонууну мен мазактоо деп кабыл алам жана ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун. Анан башканын жазганын бурмалоо дагы туура эмес &quot;Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим.&quot; десем, дагы бурмалап &quot;Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен?&quot; деп жатасыз. Мен, мага жазбасын же эскертме бербесин деп жаздымбы же кайрылдымбы? Жок, баардыгы сылык негизде болуусу зарыл. Тескерисинче мен адам баласы болгондугумдан мени туура жолго салып, каталарымды айтып туурса кубанычта боломун жана келечекте андай каталарды кайталабашка болгон аракетимди жумшаймын. 
::Сиздин аргументтүү берген эскертмелериңизди туура кабыл алып, эске алып, суроолор болсо сизге кайрылып эле жүрөмүн. Болочокто да суроо туулса кайрыламын жана жазамын.
::Сизден дагы бир жолу өтүнүч, ката кетирсем ток этер жерин белгилеңиз жана жекечиликке өтүп &quot;урдура бербей&quot; деген сымал терминдерди колдонуудан алыс болушуңузду суранам. &quot;&quot;Сиздин саясатыңыз&quot; дегенди кантип түшүнсө болот?&quot; деген текст сиздин кыжырыңызга кандай тийсе, мага менин кылгандарымды бир нерсе менен байланыштырып сыпаттоо, ошондой эле кыжырыма тийет.  [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:04, 25 ноябрь 2024 (UTC)
::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]
:::1. &quot;&lt;u&gt;''Сиздин саясатыңыз''&lt;/u&gt;&quot; дегениңиз кыжырыма тийген жок. Болгону, жазганыңызды кандай түшүнсө болот деп сурап жатам. Сизге грамматика ж.б. белгилүү бир нерселер боюнча жазылган болсо, сиз &quot;''&lt;u&gt;сиздин саясатыңызга таң калып алып жатам&lt;/u&gt;''&quot; деп жатасыз. Бул жердин каеринде саясатты көрдүңүз — түшүнүксүз. Мен гана эмес, каалаган ошол маселелер боюнча жаза алмак сизге.
:::&lt;br&gt;
:::2. Жок, маселе аракеттериңизден чыгып жатат. Википедиянын негизги иш принциптери сизге бир нече жолу жакшы түшүндүрүлүп берилген. Википедия энциклопедия экенин унутпашыңыз керек.&lt;br&gt;
:::Ошондо '''жалган маалыматты кошконуңузду''' кантип түшүнүш керек? Жалган маалыматты кошуу '''максатын''' өзүңүз түшүндүрүп берген жоксуз. Тескеринче ак ниетиңизди болжолдоп, &quot;желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам...&quot; дегениңиздин негизинде: '''&quot;туулар жалган болсо да, калыптарым даяр болгуча макаланы кооздоп турсун&quot;''' десе керек дегенге келдим. Же &quot;''&lt;u&gt;адаштыруу максатында&lt;/u&gt;''&quot; десем туура болмокпу?
:::&lt;br&gt;Ар кандай кылсаңыз болмок, аларды талкуу барагыңызга жазгам:&lt;br&gt;1) мамлекеттердин өзүн гана кошсо болмок;&lt;br&gt;2) мамлекеттердин жанына тарыхый тууларды гана кошсо болмок;&lt;br&gt;3) тийбесе болмок.&lt;br&gt;
:::Жогорудагы варианттарынын бирин кылсаңыз эмне болот эле? '''Жооп:''' 1, 3-варантта калыптын/макаланын көркү бузулмак эмес, 1-варантта болгону туулар кошулмак эмес. '''1-жыйынтык: тууларды кошууну көздөгөнсүз'''. 2-вариантта калыптын/макаланын көркү бузулмак (туусу коюлбаган мамлекеттердин аталыштары калыптын чектери боюнча тегизделмек, туусу барлар туу боюнча тезизделмек). '''2-жыйынтык: көрктү көздөгөсүз'''. Баарын (жообуңузду да) эске алганда '''эскертмеде жазганыма келебиз.'''
:::&lt;br&gt;
:::3. ''&lt;u&gt;&quot;Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен?&quot;&lt;/u&gt;''. Ал '''сүйлөмдүн маңызы — кандай гана, качантан бери салым кошпоңуз, сизге баары бир жазышат.''' Ошондо бурмалоо эмнеде? Түшүндүрө бере аласызбы? Муну '''негизсиз айыптоо''' деп эсептесе болот.
:::&lt;br&gt;&quot;''&lt;u&gt;Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим&lt;/u&gt;''&quot; — муну кандай максатта жаздыңыз? Туура эмес түшүнүп калышыңыз мүмкүн деп, ушул жазганыңызга жооп бербешим керек беле? Ошол жазганыңыз боюнча эмне дешим керек эле? Жазганымдын баары &quot;бурмалоо&quot;, &quot;мазактоо&quot; экен. 
:::&lt;br&gt;
:::4. Жазганыңызды окуп чыксаңыз биринчиден: &quot;нейтралдуу эмес&quot; (негизсиз айыптоо), &quot;бурмалоо&quot; (негизсиз айыптоо), &quot;мазактоо&quot; (негизсиз айыптоо), &quot;жекечиликке өтүп мага &quot;асылып&quot; жатасызбы&quot; (негизсиз айыптоо), &quot;ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун&quot; (бул сөз кыжырыма тийди дегендин ордуна эскалация), &quot;сизде суроо туудурбай&quot; (тастыкталган жок), &quot;кошуп жаткан маалыматтарды жокко чыгырып койдуңуз&quot; (тастыкталган жок).
:::&lt;br&gt;
:::5. &quot;''&lt;u&gt;Тескерисинче мен адам баласы болгондугумдан мени туура жолго салып, каталарымды айтып туурса кубанычта боломун жана келечекте андай каталарды кайталабашка болгон аракетимди жумшаймын.&lt;/u&gt;''&quot; Артыңыздан эч ким текшерүүгө милдеттүү эмес. Википедиянын негизги принциптери сизге белгилүү. Катышып жатканыңызга салыштырмалуу көп болду. Салымыңызды ошол принциптерге ылайык келтирсеңиз кемчиликтер азаймак. Ошол негизги ката. Иш принцибин өзгөртүү керек деп бир жолу эмес айтылган. Мисал: макалалар [https://w.wiki/CBhr булактар менен коштолушу керек деп 2023-ж. 6-майында жазгам], анан [https://w.wiki/CBht 2023-ж. 26-декабрында бир да булагы жок &quot;‎Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаттары&quot; макаласы сыяктуу бир нече макала түзгөнсүз], машиналык котормо аркылуу көптөгөн макала түздүңүз. Муну кантип түшүнүү керек?&lt;br&gt;'''Өзүңүздү биринчи кезекте өзүңүз текшеришиңиз керек!''' [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 12:25, 25 ноябрь 2024 (UTC)
::::1. Кабыл алдым.
::::2. Жалган менен туура эместин айырмасы ар башкача го. Туунун туура эмес вариантын кошуптурмун аны моюнга алышым зарыл жана алам. Жалган деген тыянак туура эмес, мен Тывага Гондурастын же Кениянын желегин кошкон жерим жок да.  
::::Дагы бир жолу тактоо максатында жооп берип койсоңуз эмне үчүн кээ бир макалалар ушундай суроолорду жана талаш-тартыштарды жаратпайт? Мисалы Улуу Ата-Мекендик согуш барагында сиз жазгандай &quot;жалган&quot; туулар узак убакыт бою колбашчылардын жанында туруп суроо жараткан эмес (Герман империясынын желеги турган)
::::3. ''&quot;Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим.&quot;'' бул ой толгоо, сиз аны буруп туруп ''&quot;бул мага жазбаш керек&quot;'' дептир деген жыйынтыкка келип, анысы аз келгенсип ''&quot;Муну негизсиз айыптоо&quot;'' деп эсептеп жатасыз. Негизсиз айыптоо, деги эле айыктоо экенинин бир дагы изи жок. Сиз ''Шашып эптеп-септеп түзөтпөңүз!'' деп жатсаңыз анан жасам да жооп катары, себеби мен эптеп-септеп деген мен такыр макул эмесмин, кандай сапаттагы барактарды кошуп жатканымды да билем!
::::Дагы деле сиз мен үчүн ''&quot;Туура эмес түшүнөсүз деп&quot;'' жазган деп жыйынтык чыгарып жатасыз. Бул менин оюмда дагы жок нерсе эле. Сиз башка бирөө үчүн жыйынтык чыгаруудан алыс болсоңуз.
::::''&quot;Көз жыргасын деп&quot;, &quot;урдура бербей&quot; деген терминдерди колдонууну мен мазактоо деп кабыл алам жана ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун'' деп так жазып жатсам, кайрадан &quot;''Жазганымдын баары &quot;бурмалоо&quot;, &quot;мазактоо&quot; экен&quot;'' деп дагы буруп койдуңуз же мен калп айтып жатамбы? Качан мен администратордун жазганынын баары мазактоо же бурмалоо деп кайрылдым эле? Сиз теманын нугун такыр башка жакка буруп салып жатасыз! Бул маалыматтын контекстинен чымчып алып, аны бурмалоо деп эсептелет. Бакырайып эле көрүнүп турат го, адамдын жекечилигин сыпаттоо экени. 
::::4. ''&quot;нейтралдуу эмес&quot;, &quot;бурмалоо&quot;, &quot;мазактоо&quot;, &quot;асылып жатасызбы&quot;, &quot;ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун&quot;, &quot;сизде суроо туудурбай&quot;'' - так эле ушундай, ''&quot;Көз жыргасын деп&quot;, &quot;урдура бербей&quot;'' деген сиздин кайрылууңуз адамгерчиликке жатабы же мени сиз урдура берген алдамчы катары кабыл алып жатасызбы? Мен сизге кайрылганда бир дагы жолу жекечиликке өткөн жерим жок жана сиздин ар бир кадамга баа же сыпаттоо берген жерим жок. 
::::Так жана нейтралдуу болуш керек! ''Даги бир жолу Википедия жеке баракчаңыз'' эмес деп ороңдогонуңуз эмнеси же сиздикиби? Бул басмырлоо же мен калп айтып жатамбы? 
::::5. Дагы деле сиз башка нукка салып кетип жатасыз, эч ким менин артыман текшерүүгө милдеттүү эмес, сиз айтпасаңыз деле мен аны билем же сураныч катары кайрылуу Викинин негизги принциптерине каршы келип калды беле?
::::Химба макаласын булагы жок түзгөн да мен, сиз айткан сынды кабыл алып ага булак кошуп оңдогон да мен. Депуттар туралуу барактарга булак кошпогон мен, алар ушул себептен башка мейкиндике которулган. Мен тараптан булагы жок экенин билип, сиздин [[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow#КР ЖКнын чакырылыштарынын депутаттары тууралуу|сынды кабыл алдым го]].  [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:12, 25 ноябрь 2024 (UTC)
:::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]
:::::2. Бул контекстте айырмасы жок. Маалыматтын жалган экенин билип туруп аны тараттыңыз. Сөздөр менен ойносо болот, бирок бул аракетиңизди өзгөртпөйт. '''Жообуңуз менен ынанган жокмун, жол берилгис аракеттериңизди актап эле жатасыз'''. Сиз өз кылганыңыз үчүн жооп бериңиз биринчи кезекте.&lt;br /&gt;
:::::3.Жазганыңыздын максаты эмнеде деген суроо берилген. Жооп берген жоксуз. '''Жооп берсеңиз же жооптон качып жатасызбы?'''
:::::Өз түшүнүгүм боюнча жооп бердим репликага. Бирөөнүн түшүнүгү бурмалоо эмес, билип алыңыз. Эч бир жаман жери жок репликаларга таарына бересизби? Бирок, таарындым деп, башкаларды негизсиз айыптабашыңыз керек.&lt;br /&gt; &lt;u&gt;'''Шашып эптеп-септеп түзөткөн болсоңуз'''&lt;/u&gt; (жетим тоолор, домендер, Түштүк океан ж.б.), ошону жазам да. Эч ким антип жазбашы үчүн өзүңүздү жөнгө салыңыз, '''жоопкерчиликти башкаларга жүктөбөй''. Факт менен жооп берген жоксуз. ''&quot;Аргументтериңиз&quot; жеке оюңуз менен чектелип жатат,''' бир да шилтеме келтирип, сөзүңүздү далилдей алган жоксуз'''. Тескеринче''' негизсиз айыптооңуз аныкталды (Воркута макаласында түзөтүүмдү жокко чыгардыңыз деген, &quot;Португалиянын Педро III&quot; макаласы боюнча). Шилтеме келтирип айптарыңызды жокко чыгардым. Дагы бир жолу мындай көрүнүш кайталанса, чаралар көрүлөт. Өз сөзүңүздү далилдешиңиз керек, '''далилдей албасаңыз жазбай койгонуңуз оң.'''&lt;br /&gt;
:::::4. Ынанган жокмун, сөздөрдү далилдегенди үйрөнүңүз. Конкреттүү шилтемелерди келтирдим, аларга комментарий берген жоксуз, жооптон качып жатасыз. Бир да жарактуу аргумент уккан жокмун.&lt;br /&gt;
:::::5. Википедия бул эксперименттер үчүн аянтчаңыз эмес, эгерде грамматиканы жакшы түшүнө элек болсоңуз, булактарга таянбасаңыз массалык түрдө макалаларды кайра атабаңыз. '''Мындай көрүнүш боюнча эскертме бердим.'''&lt;br /&gt;
:::::6. Демек туура эмес/жалган маалыматты кошуп жатканыңызды билип туруп, аны кошуп жатасызбы ошондо? Билсеңиз кошпоңуз, дагы бир жолу атайлап жалган маалымат кошулса чаралар көрүлөт. Кабыл алдым деп улам айта берет экенсиз, бирок бир нече айдан кийин кайра эле башталат экен. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 16:33, 25 ноябрь 2024 (UTC)
::::::Мына эми сиздин репликаңыз эми репликага окшоп келе жатат. Бул тексте мен дагы кичине сыпаттоо терминдерин колдондум. Бирок дагы бир жолу кайталап жатам сиз бөйрөктөн шыйрак чыгарып башка адамдардын сөздөрүн бурмалоодон алыс болушуңузду суранам. Дагы башка адамдын акыбалын сыпаттоого такыр эле укук берилген эмес. Мага кайрадан дагы таарынды деп диагноз коюп жатасыз. Мен таарынгандай Вики менин мурасым эмес.  Сиз ток этер жерин жазышыңыз керек. Мен сизден айырмаланып, сиздин кылган иштериңизге эптеп-септеп деп баа берген жерим жок, бирок администратордун кылып жатканы нукуралуктун үлгүсү дегендей эреже да, принцип да жок.
::::::Сиз айткан шилтемелердин баарына жооп берип, туура эмес деп табылган пункттар менен макул болсом ал дагы сизге жакпай жатат. Кабыл алам деп айтып кайра кайталана берет деп, кабыл албаймын деп анан сизге окшоп айтышып жатып калышым туура эмес деп мен моюнга алып жатсам, дагы сизде суроо туудуруп жатат.
::::::Ката болгон, азыр дагы каталар Викиде толтура, келечекте да боло берет же идеалдуу түптөлгөн Вики бар бекен.
::::::Туура эмес кылган нерсени мен моюнга алгандан кийин сиз так ошолорго жармашып улам-улам баса белгилей беришиңиз мен үчүн такыр түшүнүксүз болуп турат. 
::::::Мен стандарт боюнча суроо берсем аларды буйтап өтүп көз жаздымда калтырып коюп жатасыз жана өзүңүзгө ыңгайлуу жерлерин гана билгилеп. Мисал катары экинчи дүйнөлүк согуштун ажыртылгыс бөлүгү болгон Ата Мекендик согуштагы кол башчылардын жалган туулары, башка тилдеги текстер эмнеге сизде суроо жаратпаган жана жаратпайт, бул дагы мен үчүн түшүнүксүз.
::::::Же мен тарыхый тууларды кошуп жатканда чындыкты айтпай, ий мен билбей калыптырмын десем туура болот беле? Мен сизге ката кетиргенимди так айтсам, туулар калыбы боюнча пландалып жаткан иштерим менен бөлүшкөндү так айтсам ошого жармаштыңыз да калдыңыз. Калп айттып, мен билген эмесмин десем бали дегендей эле көз карашта болуп жатасыз.
::::::Менин кайрылууларымдын эң негизги себеби сиз басмырлап сыпаттоо менен эскертүү калтырууңуз болуп жатат.
::::::Баланча баракта баланча маалыматты туура эмес же жалган деген форматтоо берүү зарыл, сиздин формат баланча баракта баланча маалыматты эптеп-септеп көзгө жакшы көрүнсүн деп жалгандарды кошуп коюптурсуз дегендей болуп жатат.
::::::Сиз башка адам катасын мойнуна алып жатса аны алсыздык деп балабаңыз, мен деле сизге окшоп сөз жедирбей, менин кылганым нукуралуктун эталону дегендей көз карашты кармана алам.
::::::Домендер, жетим тоолор, туулар, океан ж.б. кабыл алдым, туура эмес маалыматтарды оңдодум, келечекте мындай каталарды кетирбегенге аракет кылам деген маанидеги жоопту жазып жатсам эмнеси сизге жакпай жатат. Кайра кайра аргументсиз жооп катары белгилөөнүн себеби түшүнүксүз. Катаны моюнга алуу аргумент эмей анан эмне?
::::::Мен макалаларды кошкондо толук категориясы менен кошууга аракет кылам.  Мисалы домендер, сиз аны массалык кошуу дегениңиз менен макулмун. Бул Викинин тереңдик статистикасына терс таасирин тийгизерин түшүнүп турам. Бирок түптөлү этабындагы Викилерде мындай көрүнүштөр болуп келет.
::::::Кептин баары, сиз жекечиликке өтүп, адамдын психологиялык кабыл алуусун божомолдоп жана анын ниетин билбей туруп, билгендей жазганыңызда болуп жатат. Орусча айтканда: вы не должны переходить на личность, не должны оценивать намерение  и внутреннее состояние участника в негативном ключе, не зная реальное намерение участника. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 18:22, 25 ноябрь 2024 (UTC)
:::::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]]
:::::::1) '''&quot;Бурмалоо&quot; боюнча суроого жооп берген жоксуз'''. Кайра-кайра эле бир репликаны кайтала бергениңиз сизге жардам бербейт.
:::::::2) Тоо этер жерин жаздым, өз кемчиликтериңизди моюнга албай, шылтоолорду ойлоп табып жатасыз. Бир да сөзүңүздү шилтеме, талдоо менен негиздей албадыңыз. Ошондуктан бул талкуудан жыйынтык чыгара албай жатасыз. '''Айтканыңызды негиздегенди үйрөнүшүңүз керек.'''
:::::::3) Дагы бир жолу жазганымды окуп чыгып, суроолорума жооп бериңиз жакшы болмок. Жообуңузду алмайынча, суроолорума жооп алдым деп эсептей албайм. Жообуңузда '''конкретика жок, баарын аралыштырып, суроомду келтирип жооп бере албай жатасыз/жооп бергиңиз келбей жатат'''.
:::::::4) Жабылган темаларды өзүңүз кайра-кайра демилгелеп жатпайсызбы. '''Жазып жатпайсызбы:''' ''&lt;u&gt;&quot;Көз жыргасын&quot; деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат.&quot;&lt;/u&gt;''
:::::::'''Жообум:'''
:::::::&lt;blockquote&gt;Ошондо жалган маалыматты кошконуңузду кантип түшүнүш керек? Жалган маалыматты кошуу максатын өзүңүз түшүндүрүп берген жоксуз. Тескеринче ак ниетиңизди болжолдоп, &quot;желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам...&quot; дегениңиздин негизинде: &quot;туулар жалган болсо да, калыптарым даяр болгуча макаланы кооздоп турсун&quot; десе керек дегенге келдим. Же &quot;адаштыруу максатында&quot; десем туура болмокпу?
:::::::: Ар кандай кылсаңыз болмок, аларды талкуу барагыңызга жазгам:
:::::::: 1) мамлекеттердин өзүн гана кошсо болмок;
:::::::: 2) мамлекеттердин жанына тарыхый тууларды гана кошсо болмок;
:::::::: 3) тийбесе болмок.
:::::::&lt;blockquote&gt;Жогорудагы варианттарынын бирин кылсаңыз эмне болот эле? Жооп: 1, 3-варантта калыптын/макаланын көркү бузулмак эмес, 1-варантта болгону туулар кошулмак эмес. 1-жыйынтык: тууларды кошууну көздөгөнсүз. 2-вариантта калыптын/макаланын көркү бузулмак (туусу коюлбаган мамлекеттердин аталыштары калыптын чектери боюнча тегизделмек, туусу барлар туу боюнча тезизделмек). 2-жыйынтык: көрктү көздөгөсүз. Баарын (жообуңузду да) эске алганда эскертмеде жазганыма келебиз.&quot;Көз жыргасын&quot; деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат.&quot;&lt;/u&gt;''&lt;/blockquote&gt;
:::::::'''Демек, жыйынтыгым туура чыгыптыр да. Анткени сиз &quot;жок андай эмес&quot;, &quot;жок башкача болгон&quot; дегендин ордуна конкретикадан качып, актанып баштадыңыз.'''&lt;br&gt;
:::::::5) Тескеринче, '''ар бир''' сурооңузга жооп бердим.''' Сиз болсо болбогон нерселерди ойлоп чыгып, анын далилдей албай, кайтарым суроолордон баш тартып жатасыз'''. Бир темадан экинчи темага секирип, берилген суроолорго жооп бергендин ордуна, '''кайра-кайра эле шилтемесиз, негиздемесиз айыптап жатасыз'''.&lt;br&gt;
:::::::6) Улуу Ата Мекендик согушту жөн коюп, '''эмне үчүн жалган маалыматты атайын жайгаштырдыңыз''', мына ушул суроого жооп бериңиз биринчи, жооптон качпай. '''Мектепте эмеспиз''', &quot;Ваняны карыңыз эмнеге аныкы мындай эмнеге мага болбойт&quot; дегенге жеттиңиз.&lt;br&gt;
:::::::7) Эскертме боюнча репликаңызга жооп: 4-пунктта. Негиздеменин пункттары боюнча комментарий бере алган жоксуз, аны менен сөздөрүмдү ырастап жатасыз. Демек эскертме туура берилди, &quot;басмырлоо&quot; дегениңиз эскертмени жактырбай жатканыңыздан чыгып жатат, ошол эле.&lt;br&gt;
:::::::8) Ар бир катаңызды чыгара баштасам, таарынасыз кайра. + унутуп калсаңыз талкуу барагыңызды кайрадан окуп чыгыңыз. Баары жазылуу, канча баракта ката, кандай ката ж.б. Домендерден баштап, жетим тоолор менен бүтүп. Кунт коюп түзөтпөгөнүңүздүн кесепети, бул жерден да аны далилдеп жатасыз.
:::::::9) Сөз жедирбегенге аргументтериңиз жок, аргументтерди келтиргенди билбей жатасыз. Сөз жедирбегениңиз кайра-кайра кайталоо менен бүтүп жатат. Мындай учурда сиз менен эч ким талкууну улантпайт. Википедия тууралуу түшүнүгүңүз төмөн экен: &quot;эталон&quot;, &quot;стандарт&quot;. Аргумент келтириңиз деп жатышса, сөз жедирбейм деп жатасыз. Бул мектептин деңгээли.&lt;br&gt;
:::::::10) Википедиянын негизги принциптери бар, калганы өзүңүздү актоо. Машиналык котормо, машиналык тормо бойдон кала берет.&lt;br&gt;
:::::::11) Акыркы сөздөрүңүздү өзүңүзгө айтыңыз. Мен сизге караганда сөздөрүмдү шилтеме, анализ менен негиздеп бергем, сизде эч нерсе жок. '''Кеңеш: берилген суроолорго дароо жооп берсеңиз, баш тартпай, ошондо талкуу натыйжалуу болот.''' [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 19:23, 25 ноябрь 2024 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]].
* The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;B&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for bold and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;I&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928]
* Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;bswiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;elwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;euwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiquote&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiversity&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikivoyage&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;idwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;lvwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;plwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;ptwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;urwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;viwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwikisource&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. 
* View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to &quot;protected&quot; [[phab:T377765|if it includes a protected variable]].

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;,&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and un-selecting &quot;&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Live Autocompletion&lt;/bdi&gt;&quot;.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069]

'''Meetings and events'''
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:42, 25 ноябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27847039 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Two new parser functions were added this week. The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS:&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the &lt;code&gt;mos&lt;/code&gt; language code prefix of Mooré Wikipedia]].
* Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/]
* Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;arwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;cawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;mediawikiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;orwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiktionary&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wikidatawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwiki&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910]
* This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the &quot;Download as PDF&quot; system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438]

'''Updates for technical contributors'''
* In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:23, 2 декабрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27873992 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;#wikimedia-techdocs&lt;/bdi&gt; IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted.
* The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the &quot;[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=specialcx&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=collections&amp;active-list=suggestions&amp;from=es&amp;to=en All collection]&quot; category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;page-collection&gt; &lt;/page-collection&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion.
* The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365]
* The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, &lt;code dir=ltr&gt;archiveUrl&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;archiveDate&lt;/code&gt;, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&amp;diff=1261320172&amp;oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&amp;q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&amp;regex=1&amp;title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|&lt;code&gt;voy:id:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726]
* Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system.
* The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]].
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:16, 9 декабрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27919424 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]].

'''Updates for editors'''
* Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history.
* Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles.
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information.
* The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped.

'''Updates for technical contributors'''
* There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:25, 16 декабрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27942374 --&gt;

== Қарақалпақстан ==

досым, Каракалпакстан туралы макалада менин редактировкамды артка кайтарган себебин билсем болама [[Колдонуучу:Qaraqalpaq patriyotı|Qaraqalpaq patriyotı]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Qaraqalpaq patriyotı|баарлашуу]]) 05:18, 5 январь 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline.

'''Updates for editors'''
* On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the &lt;code dir=ltr&gt;inproject:&lt;/code&gt; keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|&lt;code&gt;w:tig:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise.
* Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its &lt;code&gt;sub&lt;/code&gt; field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139]
* Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt; until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:42, 14 январь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28048614 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846]
* On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as &quot;manually patrolled&quot; instead of &quot;autopatrolled&quot;, which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's &quot;Insert link&quot; feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912]
* The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:37, 21 январь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28129769 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 январь 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year.

'''Updates for editors'''
* iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145]
* Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''

* For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki_user_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dump, the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; field will be renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;is_anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:15, 27 январь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28149374 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use the &quot;Special characters&quot; editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722]
* Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements.
* Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki.
** (1) Administrators should update the local versions of the page &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Citoid-template-type-map.json&lt;/code&gt; to include entries for &lt;code dir=ltr&gt;preprint&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;standard&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;dataset&lt;/code&gt;; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1189164774&amp;oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1270832208&amp;oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset'].
** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270829051&amp;oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270831369&amp;oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are &lt;code dir=ltr&gt;archiveID&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;identifier&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repository&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;organization&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repositoryLocation&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;committee&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;versionNumber&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|&lt;code&gt;w:knc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:09, 4 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28203495 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''

* The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February.

'''Updates for editors'''
* The &quot;Special pages&quot; portlet link will be moved from the &quot;Toolbox&quot; into the &quot;Navigation&quot; section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211]
* As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (&lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]&lt;/code&gt;). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a &quot;default for all languages&quot;]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511]
* The function &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;getDescription&lt;/code&gt; was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660]
* As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/related&lt;/code&gt; endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;morelike&lt;/code&gt;&quot; action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/]

'''In depth'''

* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the &quot;Contribute&quot; menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. 
* The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:12, 11 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28231022 --&gt;

== Википедиялар макалаларындагы “Логотип” сөзү маселеси. ==

Саламатсызбы! Мен темага тиешелүү макалаларды жазып жатып, “''логотип''” сөзүн колдонгонмун. Кийин кимдир бирөө “''логотип''” сөзүн “''эн белги''” деп өзгөртүрдү. Буга мен булак таба албадым. Бирок ошол убакта [[Кыргыз Википедиясы]] барагында “''Эн белги''” деп жазылып турганын көрдүм. Кыргыз Википедиясынын Телеграм тайпасына ушул маселе боюнча жазып сурадым, “''логотип''” сөзү “''эн белги''” деп аталышын алар жазышты. Соңунда бардык жазган макалалардагы “''логотип''” сөзүн “эн белги” деп өзгөртүрүп чыктым. Эми сиз болсо кайра “''логотип''” деп атап жатыптырсыз. Эртең бирөө келип “''эмблема''” деп өзгөртүрүп койсо таң калбайм. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 23:11, 11 февраль 2025 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] Википедия '''сурамжылоо боюнча жазылбайт'''. Википедияны ар ким түзөтө берет, кимдир бирөө бирдеме десе эле аныкы туура боло бербейт. Макалаларды жазганда да, кайра атаганда да '''булактарга гана таянуу керек!'''
:[[Логотип]] менен эн белгинин (эмблеманын; [https://cbd.minjust.gov.kg/158777/edition/1113366/kg башка мааниде да колдонулат, мисалы :&quot;ички өндүрүштө жасалган, ошондой эле сатуу үчүн сырттан алынып келинген баалуу металлдардын эритиндилеринен жасалган зергердик жана башка буюмдарды мамлекеттик '''эн белги''' менен эн тамгалоону, анализдөөнү жана пробалоону жүргүзөт&quot;]) деген түшүнүктөрдүн айырмасы бар. [https://www.bbc.com/kyrgyz/news/story/2011/01/110114_dordoi &quot;Мейдин Кыргызстан” деген эн белги чапталып...&quot;] – мына дагы бир мисал. Ошондуктан, биринчиден сөздүн '''маанисин түшүнүп''', түзөтүү керек.
:[[Талкуу:Кыргыз Википедиясы|Кыргыз Википедиясынын талкуу барагында]] кеңири маалымат бердим. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 23:52, 11 февраль 2025 (UTC)

== Википедиялар макалаларындагы тышкы шилтемелер ==

@[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] Сиз айткандай баарын “логотип” деп өзгөртүрүп чыктым. Бул маселе түшүнүктүү. Мен башка маселе боюнча. Кыргыз Википедиясы барагы түшүнүктүү. Бирок башка википедияларга байланыштуу макалаларда калыптын ичинде башкы баракка шилтеме бар деп, макаланын шилтемелер бөлүмүндөгү башкы баракка шилтемени өчүрбөй эле койгон жакшы деп ойлойм. Себеби мен башка википедияларды да карап чыктым. Алар дагы шилтемелер бөлүмүндө башкы баракка шилтеме беришкен, түркчө айтканда zaten калыптын ичинде шилтеме бар болсо да. Жадакалса [[Англис Википедиясы]] дагы берген. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 13:49, 12 февраль 2025 (UTC)

:Анда кала берсин. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 12:27, 13 февраль 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities using growth tools can now showcase one event on the &lt;code&gt;{{#special:Homepage}}&lt;/code&gt; for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at &lt;code&gt;{{#special:CommunityConfiguration}}&lt;/code&gt;. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]]
* Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102]
* You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324]
* When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like &quot;1.23&quot; or localized alphabetic markers like &quot;a b c&quot; in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed.  As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like &quot;1.23&quot; once the alphabetic markers are all used.
* The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements.
* A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488]
* Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193]

'''Updates for technical contributors'''
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640]
* Developers of tools that run on-wiki should note that &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; is deprecated. Tools requiring &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; must explicitly declare &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.Uri&lt;/code&gt; as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native &lt;code dir=ltr&gt;URL&lt;/code&gt; API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:17, 17 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28275610 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348]
* The &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://wikibooks.org wikibooks.org]&lt;/bdi&gt;, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|&lt;code&gt;wikt:sat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289]

'''Meetings and events'''
* The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&amp;A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:41, 25 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28296129 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; link is accessible from the &quot;{{int:minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180]
* Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw-ref&lt;/code&gt;&quot; from their local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt;. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&amp;regex=1&amp;namespaces=8&amp;title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&amp;oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[1]&lt;/code&gt;&quot;) are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw:referencedBy&lt;/code&gt;&quot;) should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you.
* When editors embed a file (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:MediaWiki.png]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{:File:MediaWiki.png}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109]
* When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010]
* When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797]
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline.
* Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|&lt;code&gt;w:syl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:31, 4 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28334563 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844]
* The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline &amp; Limited Internet Use|Join the discussion]] or email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;aramadan@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;!
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors.
* An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:09, 10 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28372257 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC].

'''Updates for editors'''

* The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=ig&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as &quot;Collections&quot;, from wiki-projects and campaigns.
* On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard.
* The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]].
* Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131]
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation.
* The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:48, 17 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28412594 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag).
* Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag). Participants of past events can cancel their registration at any time.
* Administrators at wikis that have a customized &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Sidebar]]&lt;/bdi&gt; should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;* specialpages-url|specialpages&lt;/code&gt;. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927]
* The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]].
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;mw.Api&lt;/code&gt; JavaScript library, can now identify the tool using it with the &lt;code dir=ltr&gt;userAgent&lt;/code&gt; parameter: &lt;code dir=ltr&gt;var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );&lt;/code&gt;. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:43, 24 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28443127 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:05, 1 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28473566 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;font-size&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;line-height&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;size-icon&lt;/code&gt;.
* The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:53, 7 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28507470 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914]
* File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914]

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for.
* To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662]
* &quot;Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?&quot; This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies.
* On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;. After this date, scholarly articles will be available through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt; endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]].
* The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 15 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28540654 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16]
* A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Following its publication on HuggingFace, the &quot;Structured Contents&quot; dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Meetings and events'''
* The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect &quot;peacock&quot; or &quot;overly-promotional&quot; or &quot;non-neutral&quot; language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:00, 21 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28578245 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]].
* Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks&lt;/code&gt;, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_ipindex&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_compat&lt;/code&gt; are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]&lt;/code&gt; new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=es&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events.

'''Meetings and events'''
* The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on &quot;Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects&quot;. You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 28 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28585685 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:15, 6 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:38, 12 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:13, 19 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:05, 26 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:55, 2 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:17, 10 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:38, 16 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:21, 23 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== Интерфейс админы ==

Айбек, привет. Я являюсь админом интерфейса в Татарской Википедии и, если необходимо, могу параллельно делать это и в Киргизской Википедии. При обновлении это не долго. Для этого нужно будет выбрать меня админом интерфейса, можно и на полгода, а после того, как я скопирую с татарского и создам нужные страницы, вы сможете продолжить. Жду ответа, если это будет интересно.--[[Колдонуучу:Il Nur|Il Nur]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Il Nur|баарлашуу]]) 18:19, 25 июнь 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:41, 30 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 --&gt;

== Файлдарды киргизүү ==

Ассаламу алейкум! Мен футбол клубдар жөнүндө макалаларды түзүп [[Ливерпуль (футбол клубу)|баштадым]]. Логотиптерин кошоюн дегенде Википедияга файлын киргизип туруп кошуш керек. Файл киргизе албадым, администраторлор гана киргизе алат экен. Ушул жерин карап бериңиз деп суранам. [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 17:38, 3 июль 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:06, 8 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:10, 14 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:43, 21 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:27, 29 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 03:41, 5 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:30, 11 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:38, 19 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:13, 26 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.

'''Meetings and events'''
* Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:
** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:51, 1 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:15, 9 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:08, 15 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:56, 22 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:53, 29 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:24, 6 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:00, 13 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:37, 20 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 27 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:35, 3 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:38, 10 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:26, 17 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:56, 24 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:58, 1 декабрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:45, 8 декабрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:03, 15 декабрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:45, 22 декабрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:34, 12 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:30, 19 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== Пунктуация боюнча ==

Саламатсызбы! Кыргыз Википедиясында тыныш белгилерин колдонуу боюнча чакан эскертме бергим келди. Айрыкча тиренин колдонулушунда [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%87%D1%83%D0%BD%D1%83%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%3AArtelow&amp;diff=448445&amp;oldid=444040 бул жерде башкача], ал [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F&amp;diff=638819&amp;oldid=566376 бул өзгөртүүдө болсо башкача] колдонуптурсуз. Ошондой эле тырмакчалардын көрүнүшү да ар түрдүү колдонулуп жатат. Ушул эки пунктуациялык белги боюнча бир туруктуу чечимге келип, андан кийин бирдиктүү стандартка келтирсек, абдан жакшы болмок деп ойлойм. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 22:04, 22 январь 2026 (UTC)

:@[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]]. Азыркы кыргыз адабий тилинде &quot;&quot; – мындай тырмакчалар колдонулат! Бардык кыргыз тилиндеги ченемдик укуктук актыларыбызда дал ушундай. Ошол эле учурда &quot;–&quot; (en dash) тиреси колдонулат. Ошол эле белгилер &quot;Кыргызстан&quot; улуттук энциклопедиясынын массалык түрдө жүктөлгөн макалаларында колдонулат! ― «»  орус тилдүү Википедиянын таасиринен улам инерция менен колдонуп келгенбиз (алгач орус тилдүү Википедияга катыша баштап, орус тилинде колдонулуп келген тышын белгилерин мен да колдончумун)!
:'''Сизге да эскерме''': &quot;МедиаВики&quot; мейкиндигин этияттык менен түзөтүңүз! Жамаат менен макулдашпай, бир топ баракты түздүңүз. Эми булактарды автоматтык түрдө тариздөө функциясы иштебей калган! [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 22:30, 22 январь 2026 (UTC)
::Келип чыккан көйгөйдү толугураак жазыңызчы. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 11:25, 24 январь 2026 (UTC)
::@[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]]@[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] Кутман кеч!
::Урматтуу википедиячылар, ушул тырмакча маселеси боюнча бир нече жылдарден бери маалыматтарды издеп жана тактоого аракет кылып келем. ''&quot;Азыркы кыргыз адабий тилинде &quot;&quot; – мындай тырмакчалар колдонулат!&quot;'' бул маалымат менен такыр макул эмесмин же булактарга, эрежелерге шилтеме берилген эмес. 
::Аскар Турсуновдун КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ТЫНЫШ БЕЛГИЛЕРИ. Оӊдолуп, толукталып экинчи басылышы аталышындагы китепте тыныш белгилери мындайча берилген – чекит (.); суроо белгиси (?); илеп белгиси (!); көп чекит (...); үтүр (,); үтүрлүү чекит (;); кош чекит (:); сызыкча ( – ); кашаа (); тырмакча («»). Бул китеп Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча улуттук комиссиянын расмий сайтынын башкы барагында жайгаштырылган. Сайтка [https://mamtil.gov.kg/ky шилтеме], китепке [https://mamtil.gov.kg/storage/link/ru/39/166071529262fc811c9b62d.pdf шилтеме].
::Бул маселени тактап, эрежелердин, кабыл алынган мыйзамдардын/токтомдордун негизинде бир чечим кабыл алып анан кандайдыр бир жыйынтык чыгарсак деген сунуш беремин. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:56, 29 январь 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:18, 26 январь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:44, 2 февраль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:31, 9 февраль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:17, 16 февраль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:04, 23 февраль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:52, 2 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:53, 9 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:36, 16 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:51, 23 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:26, 30 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:19, 6 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:19, 13 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:00, 20 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:06, 27 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 апрель 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:43, 4 май 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:20, 11 май 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:22, 18 май 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:52, 25 май 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:09, 1 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:30, 8 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:49, 15 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:05, 23 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11:48, 29 июнь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:57, 6 июль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:12, 13 июль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:47, 21 июль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:50, 27 июль 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:46, 3 август 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:46, 10 август 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:04, 17 август 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:46, 24 август 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:53, 31 август 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:44, 7 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:31, 14 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11:56, 27 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10:49, 28 сентябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-41&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January.

'''Updates for editors'''
* Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations.
* Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading.
* Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. 
* A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

18:52, 5 октябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-42&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs.
* The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]].
* Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Updates for technical contributors'''
* There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response.

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 07:40, 13 октябрь 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;</text>
      <sha1>ew8rrawkamnqsja4r2gzg5826zwouk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үй-бүлөлүк зордук-зомбулук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127813</id>
    <revision>
      <id>662704</id>
      <parentid>653175</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53966" sha1="6zbt3wqesoklrpwjibk9dmh1o6jcl6r" xml:space="preserve">[[Файл:Purple_ribbon.svg|thumb|Үй-бүлөлүк зомбулук тууралуу маалымдуулукту илгерилетүү|235x235px]]'''Үй-бүлөлүк зомбулук''' – Бул бир [[үй-бүлө]] мүчөсүнүн башкасына карата физикалык, сексуалдык, психологиялык жана экономикалык кысым колдонушу. Үй-бүлөлүк зомбулук термини көбүнчө жубайлардын же интимдик өнөктөштөрдүн зомбулук актыларына карата колдонулат, бирок кеңири мааниде балдарга, ата-энелерге же кары-картаңдарга карата зомбулукту да камтыйт.

== Тарыхты ==
Тарыхта ар кайсы коомдордо көпчүлүк укук коргоо системалары аялды же балдарды уруу күйөөсүнүн башкарып жатканы же тарбия берүүсү деп эсептелген.&lt;ref&gt;The Editors of Encyclopedia Britannica, [https://www.britannica.com/topic/domestic-violence Domestic violence], Encyclopedia Britannica Online. &lt;/ref&gt; 

Байыркы Русьтун үй-бүлөлүк турмушунун энциклопедиясы  Домостройдо&lt;ref&gt;Домострой https://lib.pravmir.ru/library/readbook/1976 Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; мындай деп айтылат: &lt;blockquote&gt;… Жазалоодо камчы менен акырын сабаңыз: акылга сыярлык жана азаптуу, коркунучтуу жана ден соолукка пайдалуу, бирок чоң күнөө үчүн ачууланганда, чоң жана коркунучтуу баш ийбестик менен шалаакылык үчүн жана башка учурларда көйнөгүн көтөрүп акырын камчы мене сабаңыз…&lt;/blockquote&gt;Мусулмандык коомдордо дагы аялдардын жүрүм-турумуна байланыштуу жаза деп эсептеген зомбулукка тыйуу салынган эмес.&lt;blockquote&gt;… Ал эми баш ийбес аялдарга алгач насаат кылгыла, ага болбосо нике төшөгүнө жатпагыла, ага да болбосо оор залал келтирбестен сабагыла…&lt;/blockquote&gt;(«Ан-Ниса» сүрөөсү, 34-аят)  
[[Файл:&quot;A_DOMESTIC_QUARREL&quot;_(1910)_-_illustration_-_page_196.png|thumb|400x400px|&quot;Үй-бүлөлүк чыр&quot; (1910)  [https://www.gutenberg.org/files/65870/65870-h/65870-h.htm Токиодогу үй жашоосу, Джукичи Иноуэ]]]
Батыш коомунда аялдарга мыйзамдуу укуктарды берүү зарылдыгы 17-кылымдын аягында айтыла баштаган. Алгачкылардан болуп Укуктук талаада 1641-жылы [[Массачусетс]] булуң колоннисттери тарабынан {{iw|Body of Liberties|Body of Liberties|en|Massachusetts Body of Liberties}} документи аркылуу үй-бүлөлүк зомбулукту чектөө аракеттери жасалган. Алар “турмушка чыккан аял күйөөсү тараптан ар кандай жаракаттарды албашы керек, мажбурлап чечинтилбеши керек” деп жарыялашкан.&lt;ref&gt;Ward, Nathaniel [https://history.hanover.edu/texts/masslib.html The Massachusetts Body of Liberties (1641)]. Hanover Historical Texts Project, History Department, Hanover College.&lt;/ref&gt; 19-кылымда [[Феминисттик кыймыл|феминисттик кыймылдын]] акырындык менен күч алуусу аялдардын бир катар маанилүү укуктарын таанууга жетишкен. Бирок 19-кылымдын аягына чейин үй-бүлөлүк зомбулукка байланыштуу социалдык-укуктук ченемдер негизинен салттуу жана патриархалдык бойдон кала берген.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;И. Геронимус, [https://strana-oz.ru/2013/2/korni-domashnego-nasiliya Корни домашнего насилия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705062105/https://strana-oz.ru/2013/2/korni-domashnego-nasiliya |date=2022-07-05 }} &lt;small&gt;(орус.).&lt;/small&gt; // Отечественные записки № 2 (53) 2013&lt;/ref&gt; 1845-жылы [[Орусия|Орусияда]] кылмышкерлерди жазалоо жана түзөтүү боюнча мыйзамдар жыйнагында аял менен күйөөнүн ортосундагы зомбулукка байланыштуу өзүнчө берене пайда болгон.&lt;ref&gt;Артем Солодков. [https://www.rbc.ru/society/25/01/2017/5880dcd09a79475193cd50a9 Семейное дело: как в России менялось наказание за домашнее насилие]. Үчтүн айынын 25, 2017. Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; Ал эми 1850-жылы [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штатындагы]] Теннесси штаты аялды сабаганга тыюу салган биринчи [[Штат (АКШ)|штат]] болду.&lt;ref&gt;Kleinberg, S. J. (1999), The industrial era, in Kleinberg, S. J., Women in the United States, 1830—1945, &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, б. 143, ISBN 9780813527291&lt;/ref&gt; 1878-жылы британдык “Никелешүү-ажырашуу процесстери жөнүндөгү” мыйзамда Улуу Британияда жашаган аялдарга зомбулук көрсөткөн күйөөсүнөн бөлүнүп жашоого уруксат берилген.&lt;ref&gt;Abrams, Lynn. Crime against marriage? Wife-beating, the law and divorce in nineteenth-century Hamburg // Gender and crime in modern Europe &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; / Arnot, Margaret L.; Usborne, Cornelie. — London: Routledge, 1999. — б. 123. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9781857287455&lt;/nowiki&gt;. — [https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203016992-9/crime-marriage-wife-beating-law-divorce-nineteenth-century-hamburg-lynn-abrams doi:10.4324/9780203016992-9].&lt;/ref&gt; Ал эми XX кылымдын башында АКШда үй-бүлөлүк зомбулук болсо полиция кызматкерлери аралашып баштаган, бирок камакка алуулар аз болгон.&lt;ref&gt;Lentz, Susan A. Revisiting the rule of thumb: an overview of the history of wife abuse &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; // Women &amp; Criminal Justice : journal. — 1999. — Vol. 10, no. 2. — P. 9—27. — doi:10.1300/J012v10n02_02.&lt;/ref&gt; [[Кеңештер Бирлиги|СССР]]де үй-бүлөлүк зомбулук темасы, адамга карата зомбулукка байланыштуу башка темалар сыяктуу эле, тыюу салынган. СССРде [[Зордук-зомбулук|зомбулукка]] эч кандай негиз жок деп жарыяланган.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Дүйнө жүзү боюнча ХХ-кылымдын аягына чейин мыйзамдын негизинде же күнүмдүк турмушта деле үй-бүлөлүк зомбулуктан коргогон учурлар сейрек болгон. Көпчүлүк укук коргоо системалары үй-бүлөлүк зомбулук боюнча 1990-жылдары гана иш жүргүзүп башташкан.&lt;ref&gt;Smith, Bonnie G. (2008), Domestic violence: overview, in Smith, Bonnie G., The Oxford encyclopedia of women in world history, &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; Oxford England New York: Oxford University Press, б. 94, ISBN 9780195148909&lt;/ref&gt; Тарыхый маалыматтарда көп учурларда балдар [[Ата-эне|ата-энеси]] тараптан көрсөтүлгөн зомбулуктан корголгон эместиги көрүнөт. Алсак, [[Байыркы Рим|Байыркы Римде]] ата мыйзамдуу түрдө балдарын өлтүрө алган. Көпчүлүк маданий калыптанган көз караштар аталарга өз балдарын кулчулукка сатууга жол берген. Балдарды курмандыкка чалуу да кеңири таралган көрүнүш болгон.&lt;ref&gt;Szasz, Thomas. Cruel compassion: psychiatric control of society's unwanted (англ.). — Syracuse, New York: Syracuse University Press, 1998. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780815605102&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; [[Психиатрия|Психиатр]] Генри Кемптин “Токмоктолгон балдардын синдрому” басылмасы чыккандан кийин балдарга карата зомбулукка коомчулук кеңири көңүл бура баштаган. Буга чейин балдардын алган жаракаты, кайра-кайра сынган сөөктөрү ур-токмоктун айынан деп каралган эмес. Анын ордуна дарыгерлер сөөк оорулары тууралуу жок диагноздорду издеп, ата-энесинин актанууларын угуп тим болушкан.&lt;ref&gt;Young-Bruehl, Elisabeth. Childism: Confronting Prejudice Against Children &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;. — New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2012. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-300-17311-6&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

== Түрлөрү ==
Зомбулуктун төрт түрү кеңири жайылып жүрөт: физикалык, психологиялык, экономикалык жана сексуалдык.

=== Физикалык ===
Физикалык [[зордук-зомбулук|зомбулук]] – жабырлануучуга физикалык зыян келтирүү, же денеге залал келтирүү максатында түз же кыйыр түрдө таасир этүү. Физикалык зомбулукка уруп-согуу, үйдөн чыгарбоо же киргизбөө,  ден соолукка, коопсуздукка же өмүргө коркунуч туудурган кырдаалдарды атайылап түзүү, биринчи жардам көрсөтүүдөн качуу, уктатпоо, тамак ичирбөө, баңгизаттарды же спирт ичимдиктерин мажбурлап колдонтуу кирет.

=== Психологиялык ===
Психологиялык зомбулук – жабырлануучуну сөз менен, же ымдоо-жаңсоо менен ызалантуу, басынтуу, кордоо. Жабырлануучунун үстүнөн үстөмдүк кылып, көзөмөлгө алууну көздөгөн адам максатына жетүү үчүн шантаж кылууга чейин барат. Психологиялык зомбулук  депрессияга, тынчсызданууга, өзүн өзү баалоонун төмөндөшүнө жеткизиши мүмкүн.

=== Экономикалык ===
Экономикалык же финансылык зомбулукта интимдик өнөктөшү биринин экономикалык ресустарын көзөмөлгө алуусу, чектөөсү же тартып алуусу. [[Үй-бүлө]] мүчөсүнө кысым көрсөтүү же документтерге кол коюуга, буюмдарды сатууга же мурасты же керээзди өзгөртүүгө мажбурлоо, иштөөгө жана акча табууга бөгөт кылуу экономикалык зомбулуктун түрлөрү болуп саналат. Аялдар каржылык жактан көз каранды болгон өлкөлөрдө экономикалык зомбулук оор кесепеттерге алып келиши мүмкүн. 

=== Сексуалдык ===
[[Сексуалдык зордук-зомбулук|Сексуалдык зомбулук]] – бул Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан сексуалдык катнаштын түрдүү актысы, жыныстык катнашка аракет жасоо, сексуалдык мүнөздөгү ар кандай билдирүүлөр, сунуштар, денесин сатууга мажбурлоо аракеттери деп аныкталган. Мындай аракеттер зордуктоо, каалоого каршы бойго бүтүрүү же бойдон алдыруу, башка адамдар менен жыныстык катнашка мажбурлоо, жыныс мүчөлөргө зыян келтирүү менен коштолот.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;М. Сулайманова, Теке айынын 9, 2021. [https://cabar.asia/kg/kyrgyzstan-jd-g-zorduk-zombuluk-uchurunda-emne-kyluu-zhana-kajda-kajryluu-kerek Кыргызстан: үйдөгү зордук-зомбулук учурунда эмне кылуу жана кайда кайрылуу керек?] Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; [[Зомбулук|Зомбулуктун]] бул түрүндө жабырлануучу психологиялык жактан катуу сокку жеп, аң-сезимине жана дене боюна катуу доо кетет.&lt;ref&gt;Аял, тынчтык жана коопсуздук // БУУнун расмий сайты.  http://www.un.org/ru/events/women/sc/&lt;/ref&gt; 

== Көмөктөшүүчү факторлор ==
 
Үй-бүлөлүк зомбулукка көпчүлүк учурда өлкөнүн жашоо деңгээли, маданияты, дини, коомдук көз караштары таасир этет. Зомбулук муундан муунга өтүшү мүмкүн, себеби зомбулукту көргөн балдар муну кадыресе көрүнүш катары кабылдашат. зомбулукка туш болгондор физикалык жактан жабыркап, ачуулуу болуп, ден соолуктун өнөкөт көйгөйлөрүнө кабылышат, психикалык абалы бузулуп, каржылык көйгөйлөр жаралып, башкалар менен мамиле түзүүдөн коркуп калышы мүмкүн. Зомбулук көп орун алган үй-бүлөлөрдө жашаган балдар жаш кезинен эле психологиялык көйгөйлөргө дуушар болушат: башкалардан качып, бир нерседен бат коркуп, ачуусу бат келет, бул зыяндуу психологиялык травмага алып келиши мүмкүн.&lt;ref&gt;Schechter, Daniel S.; Zygmunt, Annette; Coates, Susan W.; Davies, Mark; Trabka, Kimberly A.; McCaw, Jamie; Kolodji, Ann; Robinson, Joann L. Caregiver traumatization adversely impacts young children’s mental representations on the MacArthur Story Stem Battery &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; // Attachment &amp; Human Development : journal. — 2007. — Vol. 9, no. 3. — P. 187—205. — doi:10.1080/14616730701453762. &lt;/ref&gt; Үй-бүлөдөгү зомбулукка карата социалдык көз караштар адамдарга, регионго, өлкөгө карап өзгөрөт. Кээ бир өлкөлөрдө күйөөсүнө караганда аялдын орду төмөн каралып, ага баш ийип турат деген көз караш калыптанган, мыйзамдарында да мүмкүндүк берилген. Алсак, Йеменде нике жөнүндөгү жоболордо аял күйөөсүнө баш ийиши керек, анын уруксатысыз сыртка чыкпашы керек деп жазылган.&lt;ref&gt;{{iw|Amnesty International|Amnesty International|en|Amnesty International}} [https://www2.ohchr.org/english/bodies/hrc/docs/ngos/Yemen%27s%20darkside-discrimination_Yemen_HRC101.pdf Yemen's dark side: discrimination and violence against women and girls] (англ.). — [https://amnesty.org/ Amnesty International], 2009. &lt;/ref&gt; Туркияда аялдар үйлөнгөндөн кийин эркектин фамилиясын алууга мыйзамдуу түрдө мажбурланууда.

Зомбулуктун кандай түрү болбосун себепчиси аны кадимки көрүнүш катары кабыл алуу эсептелет. Психоактивдүү заттарды ашыкча колдонуу, жумушсуздук, психикалык оорулар, кыйынчылык менен күрөшүүнүн жолун билбөө, зомбулук көрсөткөн адамга көз каранды болуу кийинки себептери болуп саналат.&lt;ref&gt;Newman, Willis C. &amp; Newman, Esmeralda (2008), [https://books.google.kg/books?id=c1_9nzCi4W0C&amp;pg=PA11&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Domestic violence: causes and cures and anger managemen]t, (англ.) Tacoma, Washington: Newman International LLC, с. 11, ISBN 9781452843230&lt;/ref&gt;

Консервативдик маданияттарда аялы ачык кийинип алса күйөөсү, туугандары тараптан зомбулукка туш болушу мүмкүн. Бул көпчүлүктүн ою боюнча туура деп саналат: Ооганстанда аялдардын 62,8%ы эгерде туура эмес кийинип алышса күйөөсү сабаганга укуктуу дешкен.&lt;ref&gt;[https://microdata.worldbank.org/index.php/catalog/1912 Monitoring the Situation of Women &amp; Children. Afghanistan Multiple Indicator Cluster Survey 2010/2011.] Central Statistics Organisation. UNICEF. January 2013.&lt;/ref&gt;

Азиянын көпчүлүк бөлүктөрүндө уулдуу болуу артыкчылык катары саналып, кыздар төрөлгөндө энеси менен кошо зомбулукка кабылышы мүмкүн.&lt;ref&gt;Т.Ярмощук, А.Мираксумова, Мальчик или аборт. Почему на Кавказе и в Азии некоторые избавляются от неродившихся девочек, 2018  (орус.). https://www.currenttime.tv/a/29602469.html&lt;/ref&gt; Салттуу коомдордо колуктунун [[Кыздык|кыздыгы]] бар-жогуна катуу маани берилип, талапка жооп бербеген аялдарга күйөөсү, жакындары тараптан зомбулук көрсөтүлөт; айызы жатканда коомдон оолак болууга түртөт; жыныстык органдарын жаракатка учураткан учурлар бар; зордуктоосун “жубайлардын укугу” деп ойлойт; “үй-бүлө намысы” жогору коюлат.&lt;ref&gt;{{iw|UNFPA|UNFPA|en|United Nations Population Fund}}. [https://www.unfpa.org/news/addressing-harmful-traditions-refugee-camp-chad Addressing harmful traditions in a refugee camp in Chad] &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt; — United Nations Population Fund, 2008.&lt;/ref&gt; ЮНФПА: “Кээ бир өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө аялды уруп-сабоо, ар-намыстык өлтүрүү, аялдарды сүннөткө отургузуу жана сеп үчүн өлтүрүү сыяктуу аялдарга зыян келтирилген иштер күнүмдүк тартиптин бир бөлүгү катары каралат”,- деп жазат.&lt;ref&gt;UNFPA. [https://unece.org/fileadmin/DAM/Gender/Beijing_20/Side_Event__Harmful_practices_FlyerFinal.pdf Taking a stand against practices that harm women]. (англ.) United Nations Population Fund (2015). Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt;

Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлиги Кыргызстанда өспүрүм куракта 18 жашка чейин никеге тургандар 12,2%ды түзөрүн, бул көрсөткүч айыл жеринде 14,2%га жетерин билдирген. Эрте никеге туруу көйгөйү коомчулукта бир топ убакыттан бери талкууланып келет. Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 155-1 беренесине ылайык, 18 жашка чейинки нике – кылмыш болуп саналат.&lt;ref&gt;Аялдарга жардам берүү борбору. Эрте никеге туруу көйгөйүн биргелешип токтотолу http://wsc.kg/erte-nikege-turuu-k-jg-j-n-birgeleship-toktotolu/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt;

== Таасир эткен факторлор ==

=== Күч жана башкаруу ===
Негизинен зомбулук көрсөтүп жаткандар жабырлануучунун үстүнөн бийлик жүргүзүп, башкарып, көзөмөлгө алууну көздөйт.&lt;ref&gt;Ни закона, ни справедливости: Насилие в отношении женщин в России (орус.) Под ред. Марины Писклаковой-Паркер и Андрея Синельникова. — М., 2010. Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; Дүйнөдө зомбулукка көпчүлүк учурда аялдар жана балдар кабылышат.&lt;ref&gt;McQuigg, Ronagh J.A. (2011), [https://books.google.kg/books?id=ltJxlsoMV4wC&amp;pg=PR13&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence], in McQuigg, Ronagh J.A., International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law, Oxford New York: Taylor &amp; Francis, с. 13, ISBN 9781136742088&lt;/ref&gt; 

Кээде бир адам өзүнүн өнөктөшүнүн үстүнөн толук бийликти жана көзөмөлдү издейт жана ага жетүү үчүн ар кандай жолдорду, анын ичинде физикалык зомбулукту колдонот. Кылмышкер жабырлануучунун социалдык, жеке, кесиптик жана каржылык чечимдери сыяктуу жашоосунун бардык аспектилерин көзөмөлдөөгө аракет кылат.&lt;ref&gt;About family violence, 2022. https://www.justice.gc.ca/eng/cj-jp/fv-vf/about-apropos.html Кирүү күнү: бугу айынын 11, 2022.&lt;/ref&gt;

Көпчүлүк адамдар ырайымсыз мамилени, зомбулукту үй-бүлөдөгү чыр-чатак деп кабыл алып, жабырлануучулар (аял, эркегине карабай) бардык убакта укук коргоо органдарына кайрыла бербейт.&lt;ref&gt;Concannon, Diana. [https://books.google.bs/books?id=-KdueQed_sgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false Kidnapping: An Investigator's Guide] (англ.). — Newnes, 2013. — P. 30. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0123740311&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Ал эми зомбулук жасап жаткан адам кылгандарын туура деп ойлоп, актоого боло турган көрүнүш катары кабылдайт, башкалар да ага көз жумушат. Бул балдар жана башка үй-бүлө мүчөлөрүнүн ортосунда зомбулуктун кайталанышына, күчөшүнө алып келиши мүмкүн.&lt;ref&gt;Halket, Megan Mcpherson; Gormley, Katelyn; Mello, Nicole; Rosenthal, Lori; Mirkin, Marsha Pravder. Stay with or Leave the Abuser? The Effects of Domestic Violence Victim's Decision on Attributions Made by Young Adults &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; // Journal of Family Violence: journal. — 2013. — Vol. 29. — P. 35—49. — doi:10.1007/s10896-013-9555-4.&lt;/ref&gt; Үй-бүлөлүк зомбулуктун ар-намыс үчүн өлтүрүп коюу, кызды өрттөө, мажбурлап никеге тургузуу боюнча конкреттүү формаларына көп көңүл бурулуп келет.

Дүйнө боюнча орточо эсеп менен эркектердин 28%дан 41%га чейинкиси кээде эркек аялын уруп-сабоо керек экенине макул болушкан, ал эми Нигерияда аялдардын 79% аялдарды уруп-сабоо кээде негиздүү экенин айтышкан. Аялдарга жасалган зомбулуктун негиздүү болушуна анын ишенимсиздиги, жыныстык катнаштан баш тартуусу, урушуп-талашуусу, анын уруксатысыз кетип калуусу жана акчаны ысырап кылуусу кирет.&lt;ref&gt;Joanna Bunker Rohrbaugh, [https://d3n8a8pro7vhmx.cloudfront.net/marriage/pages/187/attachments/original/1469650874/Joanna_Bunker_Rohrbaugh.pdf?1469650874 Domestic Violence in Same-Gender Relationships]  (англ.). Family Court Review W, Vol. 44 No. 2, April 2006 287–299.&lt;/ref&gt;

Үй-бүлөдөгү зомбулук көбүнчө зомбулук аткарган адам укугу болгонуна, зомбулук алгылыктуу же негиздүү болгонуна ишенгенде, ошондой эле зомбулук тууралуу бөлөк кишилер же укук коргоочу органдарга кабарланбай турганына ишенгенде пайда болот. Көптөгөн адамдар өздөрүн зомбулук аткарган же жабырлануучу катары таанышпайт, анткени алар өз башынан өткөргөн окуяларды көзөмөлдөн чыгып кеткен үй-бүлөлүк чыр-чатак ​​катары кабыл алышы мүмкүн. Үй-бүлөлүк зомбулук мажбурлоо же жашы жете элек нике учурларында көп болот.&lt;ref&gt;UN. [https://www.un.org/youthenvoy/2013/09/child-marriages-39000-every-day-more-than-140-million-girls-will-marry-between-2011-and-2020/ Child Marriages: 39,000 Every Day – More than 140 million girls will marry between 2011 and 2020] &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt;  Кирүү күнү: бугу айынын 11, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Каада салттар ===
Жергиликтүү үрп-адаттар жана каада-салттар үй-бүлөлүк зомбулуктун айрым түрлөрүн сактоого жооптуу. Борбор Азия өлкөлөрүндө уулдарга артыкчылык берилгендиктен, көп кыз төрөлгөн үй-бүлөлөрдө аялга же кыздарга карата зомбулукка алып келиши мүмкүн. Ошондой эле дүйнө жүзү боюнча ар кайсы коомдордо зомбулукка жол ачкан өз үрп-адаттары бар: эрте жана мажбурлап никеге туруу, калың жана сеп берүү; төмөнкү касталарды стигматизациялоо, аялдар үчүн катуу дресс-коддор; үйлөнүү тоюна чейин аялдын кыздыгын талап кылуу; айыз учурунда аялдарга тыюулар; аялдарды сүннөткө отургузуу; үй-бүлөнүн урматына берилген маани.&lt;ref&gt;Harmful Traditional Practices in Three Countries of South Asia: culture, human rights and violence against women //  Gender and Development Discussion Paper Series No. 21 &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt; https://www.unescap.org/sites/default/d8files/knowledge-products/SDD_pub_2530.pdf &lt;/ref&gt;

2003-жылдагы  {{iw|Human Rights Watch|Human Rights Watch|en|Human Rights Watch}} мамлекеттик эмес уюмунун отчетуна ылайык, калың сыяктуу каада-салттар эркек аялынын сексуалдык ырайымдуулугун жана репродуктивдүү жөндөмдүүлүгүн сатып алгандыктан эркектердин жыныстык катнашта шарттарын коюуга жана күч колдонууга социалдык жактан уруксат берилгенин белгилейт.&lt;ref&gt;Human Righs Watch. Policy paralysis: a call for action on HIV/AIDS-related human rights abuses against women and girls in Africa, 2003 &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt;

https://www.hrw.org/reports/2003/africa1203/africa1203.pdf&lt;/ref&gt; 

=== Биологиялык жана психологиялык теориялар ===
Изилдөөлөр үй-бүлөлүк зомбулук көрсөткөндөрдүн арасында психопатологиянын көп учурагандыгын аныкташкан. Мисалы, кээ бир изилдөөлөр көрсөткөндөй, үй-бүлөлүк зомбулук кылган эркектердин болжол менен 80-90%ы диагноз коюуга мүмкүн болгон психопатологияны, көбүнчө инсандык бузулууларды көрсөтүшкөн.&lt;ref&gt;Dutton, Donald. (1994). [https://www.researchgate.net/publication/15503361_Patriarchy_and_Wife_Assault_The_Ecological_Fallacy Patriarchy and Wife Assault: The Ecological Fallacy. Violence and victims.] &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; 9. 167-82. 10.1891/0886-6708.9.2.167. &lt;/ref&gt;

Д. Даттон аялдарын кордогон эркектердин психологиялык профилин изилдеп, алардын бала кезинде калыптанган инсандык бузулуулары бар деп ырастаган. Бирок бул психологиялык теориялар талаштуу: Р. Геллес үй-бүлөдөгү зомбулукка байланыштуу психологиялык теориялар чектелүү экенин айтып, башка изилдөөчүлөрдүн айтымында, эркектердин 10%ы (же андан азы) гана бул психологиялык профилге туура келерин белгилейт. Ал социалдык факторлор андан маанилүү экенин ырастаган.&lt;ref&gt;Brandt F. Steele 2005, [https://www.academia.edu/30722261/Brandt_F._Steele Child Abuse &amp; Neglect &lt;small&gt;(&lt;/small&gt;]&lt;small&gt;англ.).&lt;/small&gt;// Child Abuse &amp; Neglect 29 (2005) 207–208 // DOI: 10.1016/j.chiabu.2005.02.009&lt;/ref&gt;

== Зомбулукту алдын алуу ==

1993-жылы [[Бириккен Улуттар Уюму]] “Үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүүнүн стратегиялары: маалымдама колдонмосун” жарыялаган. Анда дүйнөдөгү өлкөлөрдү үй-бүлөдөгү зомбулукту кылмыштык акт катары кароого үндөп, үй-бүлө куруу укугу үй-бүлө мүчөлөрүнө ырайымсыз мамиле кылуу укугун камтыбайт деп белгиленет. Колдонмону жазуу учурунда көпчүлүк укук коргоо системалары үй-бүлөлүк зомбулукту кандайдыр бир деңгээлде мыйзамга туура келген көрүнүш деп санашкан да, ошол кездеги кырдаалды: “Физикалык күч колдонуу менен балдарды тарбиялоого уруксат берилген жана көпчүлүк укук коргоо системаларында жайылып келет. Ал эми денесине оор эмес залал келтирүү менен аялдарды жазалоого көпчүлүк өлкөлөрдө жол берилген, бул жүз жылдан бери болуп жаткан кадимки көрүнүш. Ошондой эле аялдардын каалоосу жок болсо да жыныстык катнашка мажбурлоосу кылмыш катары каралбайт. Жадакалса аялдар зомбулукка кабылган учурда козутууну өздөрү баштап, жазалоого чыдап, андан кандайдыр бир деңгээлде ырахат алат деген ишеним кенен жайылган”,- деп түшүндүргөн.&lt;ref&gt;Strategies for confronting domestic violence: a resource manual. &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; — Нью Йорк: Бириккен Уллуттар Уюму, 1993. — ISBN 9789211301588&lt;/ref&gt;­­­­­­­­­­

1995-жылы [[Кытай|Кытайда]] Аялдардын абалы боюнча IV Бүткүл дүйнөлүк конференция болуп өткөн. Анда Пекин иш-аракеттер платформасы кабыл алынган, атап айтканда, мамлекеттик структуралар аялдардын абалына, аларга карата зомбулукка улуттук, аймактык деңгээлде жана үй-бүлөлүк зомбулукка каршы күрөшкөн коомдук уюмдар менен тыгыз байланышта каршы күрөшүш керек деп белгиленген.&lt;ref&gt;Пекинская декларация, 1995 &lt;small&gt;(орус.).&lt;/small&gt;https://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/pdf/BDPfA%20R.pdf&lt;/ref&gt;
[[Файл:İstanbul_Sözleşmesi'ni_Uygulatacağız_yazılı_pankart.jpg|thumb|300x300px|Стамбул конвенциясын ишке ашырабыз деген жазуусу бар баннер, Стамбул.]]
Аялдарга карата зомбулуктун жана үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу, токтотуу, ага каршы күрөшүү боюнча 2011-жылы Стамбулда кабыл алынган Европа Кеңешинин Конвенциясы, башка аты Стамбул Конвенциясы, үй-бүлөдөгү зомбулукка жана аялдарга карата зомбулукка байланыштуу Европадагы биринчи юридикалык документ болуп эсептелет.&lt;ref&gt;[https://www.oas.org/es/mesecvi/docs/csw-sideevent2014-flyer-en.pdf The Convention of Belém do Pará and the Istanbul convention: a response to violence against women worldwide] &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;. (Flyer for side-event at the 58th session of the Commission on the Status of Women.)&lt;/ref&gt;

Индияда жыл сайын сеп жетишсиз деп табылгандыктан 5000 жаш аял өлөт.&lt;ref&gt;H. Mayell, [https://www.nationalgeographic.com/culture/article/thousands-of-women-killed-for-family-honor Thousands of women killed for family &quot;honor&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308135433/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/thousands-of-women-killed-for-family-honor |date=2021-03-08 }}, (англ.) National Geographic News, National Geographic Society. Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; 2005-жылы көп жылдык пропагандалоо жана аялдар уюмдарынын активдүүлүгүнүн натыйжасында “Аялды үй-бүлөлүк зомбулуктан коргоо жөнүндө” мыйзамы кабыл алынган. 

Конституциянын 24-беренесинде Кыргызстандын жашоочуларынын, анын ичинде аялдардын укуктары менен эркиндиктерин чектөөгө эч кимдин акысы жок экени даана-так белгиленген. Ошондой эле жыныстык айырмачылык боюнча дискриминацияга тыюу салынган.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1996-жылы Кыргызстан БУУнун Аялдарга карата дискриминациянын бардык формаларын жок кылуу тууралуу Конвенциясына кошулган. Бул өлкө аялдарга карата дискриминацияны, анын ичинде үйдөгү зомбулукту да жок кылуу саясатын жүргүзүү милдеттенмесин өзүнө алганын билдирет.  

2004-жылга чейин үй-бүлөлүк укук бузуулар Кыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексинин «Майда бейбаштык» беренесинин чегинде болгон. Бул беренеде  3төн 5ке чейинки эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө айып салуу же 15 суткага чейин камакка алуу түрүндөгү жаза чаралары каралган. 2004-жылы “Үй-бүлөлүк зомбулуктан социалдык-укуктук коргоо жөнүндө” мыйзам кабыл алынып, үй-бүлөлүк зомбулук өзүнчө кылмыш катары таанылган. Коргоо ордерлерин чыгаруу механизми пайда болгон. Административдик жоопкерчилик жөнүндө кодекске “үй-бүлөлүк зомбулук” түшүнүгү киргизилип, анда 5тен 10го чейинки эсептик көрсөткүчтө административдик айып салуу каралган. 2012-жылдан бери үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алууда айып пулдун натыйжасыздыгына байланыштуу үй-бүлөлүк зомбулук үчүн айып пулдан тышкары 5 суткага чейин административдик камакка алуу каралган.

2019-жылы [https://web.archive.org/web/20220505123727/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/111529?cl=ky-kg Жоруктар жөнүндө кодекстин] ишке кириши менен үй-бүлөлүк зомбулук жасаган адамга жазанын үч түрүнүн бири – 600дөн 800гө чейинки эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө айып, 4 айдан 6 айга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштары же 40тан 60 саатка чейин коомдук жумуштарга тартуу каралган. Үй-бүлөлүк зомбулук же убактылуу коргоо ордеринин шарттарын аткарбагандыгы үчүн камакка алуу алынды. Үй-бүлөлүк зомбулуктан жабыр тарткандар менен агрессорлор бирдиктүү бюджетке ээ болгондуктан, жабырлануучулар өздөрү айып пул төлөшү керек болуп калгандыктан арызын кайтарып алышат. Ошондой эле жаңы мыйзамга ылайык, милиция кызматкерлери агрессорду үч сааттан ашык кармоого укугу жок калды жана аялдын милицияга арыздануусунан улам күч колдонуу коркунучу күчөйт дейт эксперттер.&lt;ref&gt;А. Капушенко, На виду у всех. Как женщины в Кыргызстане подвергаются насилию в семье и почему виновных сложно наказать, ''2020 (орус.).'' &lt;/ref&gt; 

Ошондой эле жыл сайын [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУ]] тарабынан кыздарга жана аялдарга карата зомбулуктун алдын алууга жана жоюуга чакырган 16 күндүк акция уюштурулуп келет. 16 күндүк акция аялдарга жана кыздарга карата зомбулукка байланыштуу жымжырттыкты жоюуга жана басмырлоонун бардык түрлөрүн токтотуу боюнча жамааттык аракеттерди күчөтүүгө багытталган.&lt;ref&gt;БУУ. [https://kyrgyzstan.un.org/ky/102343-kyrgyzstanda-genderdik-zorduk-zombulukka-karshy-16-kunduk-kampaniya-bashtaldy Кыргызстанда Гендердик Зордук Зомбулукка каршы 16-күндүк кампания башталды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124191201/https://kyrgyzstan.un.org/ky/102343-kyrgyzstanda-genderdik-zorduk-zombulukka-karshy-16-kunduk-kampaniya-bashtaldy |date=2022-01-24 }}, 25 ноябрь 2020 //  Кирүү күнү: бугу айынын 11, 2022.&lt;/ref&gt;

== Статистикасы ==
[[Файл:Насильники кг.jpg|thumb|400x400px|Үй-бүлөлүк зомбулук көрсөткөндөрдүн саны. Бул сан реалдуу учурлардан дайыма азыраак. Статистикага коргоо ордери берилген адамдар гана кирет. Булак: [http://stat.kg/kg/statistics/prestupnost/ Улуттук статистикалык комитети.]]]
Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун маалыматы боюнча, дүйнөдөгү 736 миллион аял, же ар бир үчүнчү аял өмүрүндө физикалык же сексуалдык зомбулукка кабылат. зомбулук эрте башталышы менен мүнөздөлөт: мамиледе болгон ар бир төртүнчү аялдын бири (15-24 жаштагы) 25 жашына чейин интимдик өнөктөшүнөн зомбулукка кабылган.&lt;ref&gt;ВОЗ. [https://www.who.int/ru/news/item/09-03-2021-devastatingly-pervasive-1-in-3-women-globally-experience-violence Повсеместная опасность: каждая третья женщина в мире подвергается насилию.] 9 марта 2021 г. (орус.). Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; 2020-жылдагы коронавируска байланыштуу жарыяланган карантинде дүйнө боюнча үй-бүлөдөгү зомбулуктун саны 20%га өскөн.&lt;ref&gt;[https://www.unfpa.org/resources/impact-covid-19-pandemic-family-planning-and-ending-gender-based-violence-female-genital Impact of the COVID-19 Pandemic on Family Planning and Ending Gender-based Violence], Female Genital Mutilation and Child Marriage &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Кыргызстанда, расмий маалыматка ылайык, 2012-жылдан 2015-жылга чейин жылына 2500дөн 3500гө чейин зомбулук учур катталып турган. 2016-2018-жылдары бул көрсөткүч 7000ден түшкөн эмес. Алардын дээрлик 90%ы сотко жетпей жабылып калган. 2019-жылы үй-бүлөлүк зомбулуктун 6145 учуру катталган. Бул көрсөткүчтүн 90%ында аялдар жабыр тарткан. 2020-жылы коронавирустан улам карантин жарыяланганда көрсөткүч 62%га көбөйгөн.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Политклиника. Кыргызстанда үй-бүлөлүк зомбулук 30 пайызга өстү. https://pk.kg/news/inner/23744/ Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; Ал эми 2021-жылдын алгачкы эки айында эле Кыргызстанда Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине 1463 үй-бүлөлүк зомбулук фактылары катталган.&lt;ref&gt;Бакыт Төрөгелди уулу, [https://www.azattyk.org/a/ui-bulodogy-zombuluk-koboydu/31176436.html Үй-бүлөлүк зомбулук көбөйгөндүн үстүндө] 30-Март, 2021 // Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt;

=== Демографиясы ===
Үй-бүлөлүк зомбулукка байланыштуу гендердик айырмачылыкты билүүгө зомбулук тууралуу бардык адам кабарлай бербегени тоскоолдук жаратып келет. Эркектердин зомбулукка кабылышы дүйнө боюнча болжолдуу түрдө 10%га жетпейт. АКШнын сексуалдык зомбулук боюнча улуттук борборунун статистикасы боюнча, ар бир алтынчы эркек өмүрүндө “каалоосуз сексуалдык байланыштарга” туш болот. Алар үч жылдык (2010-2012) статистиканы изилдөөгө негизделген жана эркектерди зордуктоо, куугунтуктоо жана ар кандай курактагы, ар кандай жыныстагы адамдарга болгон травматикалык сексуалдык тажрыйбаларды камтыйт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Эркектер өнөктөштөрүн ур-токмокко алып, муунтса, аялдар көп нерселерди ыргытып, чаап, тепкилеп, тиштеп, муштап же предмет менен ургулашары маалым болгон.&lt;ref&gt;Chan, Ko Ling. [https://hub.hku.hk/bitstream/10722/134467/1/Content.pdf Gender differences in self-reports of intimate partner violence: a review] &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; // Aggression and Violent Behavior[en] : journal. — Vol. 16, no. 2. — б. 167—175. — doi:10.1016/j.avb.2011.02.008.&lt;/ref&gt; Эгерде аял тарабынан эркектерге зомбулук көрсөтүлсө көпчүлүк учурда өзүн, балдарын коргоо үчүн жасалары белгиленет.&lt;ref&gt;Loseke, Donileen R.; Gelles, Richard J.; Cavanaugh, Mary M. [https://books.google.kg/books?id=YBVGswoPYqMC&amp;pg=PA79&amp;dq=related:PTrUoeplCIkKdM:scholar.google.com/&amp;redir_esc=y&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false Current Controversies on Family Violence] &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;. — SAGE, 2005. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780761921066&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун Калкты жайгаштыруу фонду аялдарга жана кыздарга карата зомбулукту дүйнө жүзү боюнча эң кеңири тараган адам укуктарын бузуулардын бири деп тапкан.&lt;ref&gt;UNFPA [https://www.unfpa.org/gender-based-violence Gender-based violence]. unfpa.org. United Nations Population Fund. Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; ЮНИСЕФтин изилдөөсү боюнча, күйөөлөрүнүн каалоосун аткарбай койгондугу үчүн аялды ур-токмокко алуу туура деп эсептеген эркектер Ооганстан, Иордания, Гвинеяда 80-90%ды түзөт. Ал эми Тажикстанда эркектер аялы ага айтпай сыртка чыкса 62%, аны менен талашып-тартышса 68%, аны менен интимдик катнашка баруудан баш тартууну 47%ы туура деп билдиришкен.&lt;ref&gt;State Committee on Statistics of the Republic of Takistan. [https://www.rhsupplies.org/uploads/tx_rhscpublications/Tajikistan_2005_MICS_English.pdf Tajikistan multiple indicator cluster survey 2005], final report &lt;small&gt;(англ.).&lt;/small&gt; — Dushanbe, Tajikistan: State Committee on Statistics of the Republic of Takistan, 2007&lt;/ref&gt;

Бүгүнкү күндө балдарды ата-энелери тарабынан уруп-согуп жазалоосу көпчүлүк өлкөлөрдө мыйзамдуу бойдон калууда. Ата-энелердин баласын ур-токмокко алып жазалоого тыюу салган биринчи өлкө Швеция болгон: ата-энелердин балдарын сабоо укугу биринчи жолу 1966-жылы&lt;ref&gt;Durrant, Joan E. [http://www.nospank.net/durrant.htm The Swedish Ban on Corporal Punishment: Its History and Effects] // Family Violence Against Children: A Challenge for Society &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt; / Frehsee, Detlev et al.. — Berlin: Walter de Gruyter, 1996. — P. 19—25. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-11-014996-8&lt;/nowiki&gt;. Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; жоюлган жана 1979-жылдын июлунан тартып мыйзам тарабынан ачык түрдө тыюу салынган. 1979-жылдан 2022-жылга чейин 63, анын ичинен 35 Европа өлкөлөрүндө ата-энелер тарабынан сабап жазалоого тыюу салынган.&lt;ref&gt;Балдарды, анын ичинде үйдө денелик жазалоонун бардык түрлөрүнө тыюу салган мамлекеттер. https://endcorporalpunishment.org/countdown/ Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; Кыргызстанда балдарга карата зомбулуктун саны 2019-жылы 28%га көбөйгөн. Кыргызстанда балдарга карата катаал мамиле жана зомбулук кеңири жайылган көрүнүш болуп, түздөн-түз балдар укуктарын бузууда. Өлкөдөгү балдардын 73%ы үй-бүлөдөгү таш боор, тоготпогон мамиледен жапа чексе, 83,5%ы мектептеги зомбулуктун курмандыгы болгон.&lt;ref&gt;UNICEF Kyrgyzstan. [https://www.unicef.org/kyrgyzstan/ky/%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83-%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%83%D1%83 Балдарга карата зомбулукту токтотуу] Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt; Күндөн-күнгө балдарга карата зомбулук күч алып жатканы өкүндүрүп келет. 2019-жылы Кыргызстан боюнча үй-бүлөдөгү зомбулукка кабылып, оор акыбалда калган 7981 бала табылган. Анын ичинен зомбулук көрсөткөн 57 жаран камалган. Башкы прокуратуранын маалыматына караганда, 2016-жылы балдарга каршы жасалган 400дөн көп кылмыш катталса, анын отуздан ашууну жыныстык мүнөздө болгон. Балдарды коргоо лигасы Ички иштер министрлигинин маалыматына таянып тизмектеген кылмыштардын саны 2017-жылы 600дөн ашканын айткан. 600дөн ашуун кылмыштын ичинен 127си жыныстык зомбулук болгон. Бул ачыкка чыккандары эле, чыкпаганы канча? зомбулуктан жана ырайымсыз мамиледен жабыр тарткан балдарды социалдык жактан коргоо жана реабилитациялоо үчүн ЮНИСЕФ Өкмөткө балдарды коргогон органдар тарабынан мындай балдарды коргоо боюнча туруктуу система түзүүгө жардам берип келет.&lt;ref&gt;UNICEF Kyrgyzstan. [https://www.unicef.org/kyrgyzstan/ky/%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B8%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D2%AF%D1%87%D2%AF%D0%BD-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BE Ар бир бала үчүн коргоо] Кирүү күнү: бугу айынын 5, 2022.&lt;/ref&gt;
== Колдонулган маалымат булактары жана шилтемелер: ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
[[Категория:Аял укуктары]]
[[Категория:Феминизм]]</text>
      <sha1>6zbt3wqesoklrpwjibk9dmh1o6jcl6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыдык көрсөтүү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128242</id>
    <revision>
      <id>662692</id>
      <parentid>600242</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22428" sha1="865oma45vwi0cu1os5bl2wnofd9i0ju" xml:space="preserve">[[Файл:Bullying Sexual.JPG|thumb|right|200px|Аялдын санына колун коюп, ага жагымсыз сексуалдык ыдык көрсөткөн эркектин кыймыл аракети]] 

'''Ыдык көрсөтүү''' — жеке чектерди жана субординацияны бузуу, жабышуу, кемсинтүү жана жеке жашоонун кол тийбестигин бузуу. Ал физикалык (кѳӊүл каалабаган тийүү, ѳбүү, кучактоо, чымчуу), ошондой эле вербалдык мүнѳздѳ (уятсыз же кордоочу комплименттер, сексуалдык байланыш жѳнүндѳ түрдүү маанидеги ымдап-жаңсоолор жана башка) болушу мүмкүн&lt;ref&gt;Борбор Азияда таксидеги харассмент: коргоого укугу жок жазасыздык

https://longreads.cabar.asia/kgtaxi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404175806/https://longreads.cabar.asia/kgtaxi |date=2023-04-04 }} Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

Ыдык көрсөтүү үйдө, жумушта, билим берүүчү жайларда, коомдук жайларда, таксде болушу мүмкүн. Мындай жагымсыз аракеттерге туш болгон адам чыңалуу, тынчсыздануу, өзүнө ишенбөөчүлүк, коркуу, импотенция, көз карандылык, үмүтсүздүк, күнөө, ишенимсиздик сыяктуу абалга дуушар болот. Агрессорлор өз курмандыктарынан баш ийүүнү күтүшөт жана мындай жүрүм-турум башка адамга олуттуу зыян келтириши мүмкүн&lt;ref&gt;А. Панфилова, [https://vse-ychebniki.ru/uchebnik-po-psixologii/psixologiya-obshheniya/panfilova-a-p-psixologiya-obshheniya/ «Психология общения»], Академия 2013 (орус.). 

&lt;/ref&gt;.

Кыргызстанда 2019-жылы алгач ирет харассмент (жыныстык ыдык) масштабы жөнүндө изилдөө жүргөн. Анын жыйынтыгында өлкөдөгү ар бир төртүнчү аял жумуш ордунда жыныстык асылууга туш болору аныкталган.&lt;ref&gt;С. Абдумомунов, [https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_rights/30288444.html Этек аңдыгандардын эзүүсү], 2019. Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;

== Тарых ==
1964-жылы АКШнын адамдардын расасына, түсүнө, жынысына, динине карата бөлбөө тууралуу адам укуктары жөнүндөгү мыйзамы кабыл алынгандан кийин аялдар тең укуктуулукка ээ болгон&lt;ref&gt;[https://www.supremecourt.gov/opinions/19pdf/17-1618_hfci.pdf &quot;Bostock v. Clayton County, Georgia&quot;]. US Supreme Court. (англ.).&lt;/ref&gt;.

1975-жылы америкалык Кармита Дикерсон Вуд ыдык көрсөтүүгө туш болгонун, ага каршылыгын биринчилерден болуп айтып чыккан айым. 44 жаштагы 4 баланын энеси жумушунда көптөгөн жылдар бою жетекчисинин ыдык көрсөтүүсүнө чыдап келгенин журналист Лин Фарлиге билдирген. Фарли мындай көйгөйгө кабылган, ага каршы аялдардын башын бириктирип, “Жумушчу аялдардын бирикмесин” түзүшүп, жумуш ордундагы аялдарга асылуу тууралуу плакаттарды жазып жүрүшкө чыгышкан. Мындан соң “Нью-Йорк Таймс” гезити “Аялдар жумуш орунундагы сексуалдык асылуулар жөнүндө айта башташты” деген макаланы басып чыгарган. Ушул убактан тартып жыныстык асылуу же харассмент термини жалпы колдонууга кирген&lt;ref&gt;Nina Renata Aron, [https://timeline.com/carmita-wood-sexual-harrassment-f2c537a0e1e8 Groping in the Ivy League led to the first sexual harassment suit—and nothing happened to the man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929070012/https://timeline.com/carmita-wood-sexual-harrassment-f2c537a0e1e8 |date=2020-09-29 }} 2017 (англ.) Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

1975-жылы харассмент боюнча биринчи сот иши жүргөн&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;А. Баженова-Сорокина, [https://www.wonderzine.com/wonderzine/life/life/223925-harassment Харассмент: Как его распознать и что делать потом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410072658/https://www.wonderzine.com/wonderzine/life/life/223925-harassment |date=2022-04-10 }}  2017 (орус.). Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

== Асылуунун түрлөрү ==
Асылуу, ыдык көрсөтүү – бул үстөмдүк кылуучунун иши. Ошондуктан, көбүнчө бир адам экинчисине көз каранды болгон жагдайларда болот: жетекчи менен кол алдындагы кызматкер, мугалим менен окуучу, таксист менен жүргүнчү&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;D. Akkozha, [https://cabar.asia/en/what-is-harassment-and-how-is-it-punished-in-central-asia What Is Harassment and How Is It Punished in Central Asia?] 2020? (англ.) Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

Ыдыкка кабылган адам көпчүлүк учурда стресске кабылып, ишке, окууга болгон кызыгуусу азаят, жумуштан кетүүгө аргасыз болот.

Сексуалдык агрессиянын деңгээли жана асылуучунун талаптары такыр башкача болушу мүмкүн. Ар бир адам жынысына жана жашына карабастан жабырлануучу боло алат. Куугунтуктун кесепеттери абдан оор болушу мүмкүн – жабырлануучунун психологиялык абалы үчүн да, анын жашоосунун шарттары үчүн да&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ыдык көрсөтүүнүн 80%ы мамлекеттик мекемелерде учурайт&lt;ref&gt;[https://24.kg/kyrgyzcha/135713_arbir_tortunchu_ayal_jumush_ordunda_jyinyistyik_yidyik_korsotuugo_tush_bolot/ Ар бир төртүнчү аял жумуш ордунда жыныстык ыдык көрсөтүүгө туш болот, 2019]. Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Жумушта, окууда, көчөдө ж.б. жерде куугунтуктун түрлөрү:&lt;/big&gt;'''

=== Физикалык куугунтук ===
Ден соолук менен түздөн-түз өч алуу коркунучу болгондо, алар түртүп, уруп-согуп, коркутуп-үркүтүп, ал тургай ачууланып муштумдарын бетке силккенде.

=== Кызмат абалынан пайдалануу ===
Бул, негизинен, кызмат орду жогору жана канааттандырылбай турган ашыкча талаптарды койгон, атайылап адам чыдагыс эмгек шарттарын түзгөн, керектүү иш маалыматтарын жашырган жана кол алдындагылардын жеке жашоосуна кирип кеткен кызматкерлерден келип чыгат.

=== Психологиялык куугунтук ===
Командадан бөлүп коёт, атайлап көңүл бурулбайт, пикирин укпайт жана дээрлик ар бир сөздү аны менен талашат. Ал тууралуу ушак-айың кептерди көп таратат.

=== Киберкуугунтук ===
Жумушта эле эмес, башка жагдайларда да орун алган жаңы көйгөй. Ар кандай социалдык тармактарда же электрондук почтасына ал тууралуу кемсинткен, беделине шек келтирген маалыматтарды массалык түрдө жөнөтүү, жалган жана ушак таратуу, мессенджерлер аркылуу кемсинткен билдирүүлөрдү жиберүүлөр жана тажатма чалуулар.

=== Оозеки куугунтуктоо ===
Кимдир бирөөнү кемсинтип, коркутуп, атайын сөгүү.

Ыдык көрсөтүүнүн физикалык формасында бирөө кармалап, өпкүлөп, асылып, сылап, кучактап, чымчылап тийишет. 

Ыдык көрсөтүүнүн башка формаларында бирөөнүн этегин аңдып, мазактап, шылдыңдоо, орунсуз тамашалоо, басынтуу, коркутуу, уят сөздөр менен тийишүү орун алат. 

Вербалдык ыдык көрсөтүүдө уят, таарынта турчу комплименттерди айтып, жыныстык катнашты кыйытып, тил менен башка адамды кыстоо.

Ыдык көрсөтүүнүн көчөдөгү түрү кэтколлинг деп аталат. Анда ышкырып, аркасынан ээрчип же адамдын тулку бою боюнча ар кандай пикирлер айтылат.

Корнелл университети тарабынан дүйнө жүзү боюнча дээрлик 17 000 аялды камтыган масштабдуу эл аралык изилдөө жүргүзүлүп, анда аялдардын 80%га жакыны 17 жашка чейин биринчи жолу көчөдө куугунтукка кабыларын аныкталган. Респонденттердин 50%ы оозеки агрессияга гана туш болбостон, бейтааныш адамдар аларга сексуалдык тон менен тийишкенин айтышкан. Аялдардын 71%ы аңдып жүргөнүн айтышат&lt;ref&gt;А. Талгатбек, [https://www.masa.media/ru/site/catcalling-harassment-women-fight «Э, карындас, танысайк»: что такое кэтколлинг и харассмент и как с этим борются женщины по всему миру.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220909210918/https://masa.media/ru/site/catcalling-harassment-women-fight |date=2022-09-09 }}, 2021 (орус.). Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

Жарандын жеке жашоосу жөнүндө такып сурап, тынымсыз кат жазып, сүрөт жөнөтүү, телефон чалуу ыдык көрсөтүүнүн бир түрүнө кирет.

== Харассмент менен флирттин айырмасы: ==
Эгерде тийишүү, кармалоо, өбүү сыяктуу аракеттер жагып, жагымдуу маанай тартууласа, анда ал ыдык көрсөтүүгө жатпайт. Мында толук макулдук керек. Ошондой эле эки тараптан тең активдүү аракет болгондо харассментке жатпайт. Жактардын тең укуктуулугунда, жумушта иш берүүчү менен жумушчунун ортосунда жана башка.

Коё туруу, кийинкиге калтыруу укугу болгондо харассментке жатпайт&lt;ref&gt;Д. Жук, [https://gender.team/harassment/#2 Путеводитель по проблеме харассмента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518055323/https://gender.team/harassment/#2 |date=2022-05-18 }} (орус.). Бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;. Харассмент – бул психологиялык атака. Жаман көзү менен карап, дарегиңизге кастык менен кемсинткен комментарийлерди айтып жатса, ал дагы ыдык көрсөтүүгө тете.

== Дүйнөдөгү ыдык көрсөтүүгө каршы кыймылдар ==
2016-жылдын 5-июлунда украиналык активист, феминист жана STUDENA бейөкмөт уюмунун директору Анастасия Мельниченко бала, өспүрүм жана бойго жеткен кезинде көргөн зомбулуктары тууралуу пост жарыялаган.

Ошентип, постсоветтик мейкиндикте зордук-зомбулукка каршы биринчи масштабдуу кампания болгон #ЯНеБоюсьСказать (#АйтууданКоркпойм) кыймылы башталга&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Д. Жук, [https://gender.team/harassment/#13 Путеводитель по проблеме харассмента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518055323/https://gender.team/harassment/#13 |date=2022-05-18 }} (орус.). Бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;н.

2017-жылдын октябрь айында социалдык тармактарда Алисса Миланонун сексуалдык зомбулукка жана сексуалдык асылууга каршы #МеToo (#МенДагы) хештеги чыгып, хештег вирус сыяктуу жайылган. Анда аялдар бул хештегди өзүнүн кайгылуу окуялары менен бөлүшүү жана репост  кылуу үчүн колдонушкан. Бир нече айдан кийин бул кыймыл Орусияда уланган&lt;ref&gt;Smartt, Nicole. [https://www.forbes.com/sites/forbeshumanresourcescouncil/2017/12/20/sexual-harassment-in-the-workplace-in-a-metoo-world/?sh=610d45655a42 &quot;Sexual harassment in the workplace in the #MeToo world.&quot;] Forbes. (англ.). Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;.

Кыргызстанда Евробиримдик жана Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) “Теңдик нуру” демилгесинин алкагында социалдык тармактарда ыдык көрсөтүүгө каршы маалыматтык өнөктүк өтүп келет. Өнөктүктүн негизги максаты – ыдык көрсөтүүнүн түрлөрү тууралуу маалымат берип, ага кабылган окуяларды коомчулукка жеткирүү&lt;ref&gt;[https://www.azattyk.org/a/31755436.html Кыргызстанда ыдык көрсөтүүгө каршы өнөктүк башталды] 16.03.2022, Текшерилген күн: бугу айынын 18, 2022.&lt;/ref&gt;. Ал учурда #АчыкАйтам #Коркпойм #Тийишпе хештегдери колдонуу менен харассментке каблылган адамдар өз окуяларын ачыкташат.

== Дүйнө өлкөлөрүндөгү мыйзамдар ==
Сексуалдык асылуу же куугунтук жөнүндө биринчилерден болуп 1926-жылы СССРдин экинчи Кылмыш-жаза кодексинде 154-берене пайда болгон. Сексуалдык куугунтук деп ошол учурда аялдын экономикалык же финансылык жактан көз каранды болгон адам тарабынан жыныстык катнашка мажбурланышы түшүнүлгөн. Мындай кылмыштар үчүн 5 жылга чейин эркинен ажыратуу жазасы каралган. 1960-жылы 154-берене боюнча жаза мөөнөтү үч жыл болуп кыскарган&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Орусия Федерациясынын Кылмыш-жаза кодексиндеги беренелер: “Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерге мажбурлоо” (133- берене) жана “Адепсиз аракеттер” (135-берене)&lt;ref&gt;Уголовный кодекс Российской Федерации (орус.)https://normativ.kontur.ru/document?moduleId=1&amp;documentId=418728#h7684&lt;/ref&gt;.

Улуу Британиянын Жазык мыйзамдарында сексуалдык кылмыштар боюнча 50дөн ашык ар кандай курамдагы беренелер бар.

Казакстан Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 123-беренеси &quot;Жыныстык катнашка, сойкулукка, лесбиянизмге же сексуалдык мүнөздөгү башка аракеттерге мажбурлоо&quot;. Жаза – 3000 айлык эсептик көрсөткүчкө чейин (19 517 АКШ доллары) айып салуу же ошол эле өлчөмдө түзөтүү жумуштары, же чектөө же 3 жылга чейин эркинен ажыратуу.

Тажикстан Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 140-беренеси “Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерди жасоого мажбурлоо”. Жаза – эсептик көрсөткүчтүн 500дөн 700гө чейинки өлчөмүндө айып салуу (2815тен 3941 АКШ долларына чейин), эки жылга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштары же эки жылга чейинки мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу.

Өзбекстан Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 121-беренеси &quot;Аялды жыныстык катнашка мажбурлоо&quot;. Жаза - 300 саатка чейинки мөөнөткө милдеттүү коомдук жумуштарга же эки жылга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштарына тартуу. Эгерде кылмыш жыныстык катнашка алып келсе, үч жүз сааттан 480 саатка чейинки мөөнөткө коомдук жумуштарга же эки жылдан үч жылга чейинки мөөнөткө түзөтүү жумуштарына, же үч жылдан беш жылга чейинки мөөнөткө эркиндигин чектөөгө, же үч жылдан беш жылга чейинки мөөнөткө эркиндигинен ажыратууга жазаланат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Кыргыз Республикасындагы асылууларга каршы мыйзам долбоорлору ==
Кыргыз өлкөсүндө харассментү боюнча мыйзамда белгиленген эмес. Бирок кордоп, тийишүү учурунда Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодексинин 126-беренеси «Майда бейбаштык» менен жаза каралат&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/112306 КРнын Укук бузуулар жөнүндо кодекси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908212428/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/112306 |date=2022-09-08 }}, 2021-жылдын 28-октябры № 128&lt;/ref&gt;. Сексуалдык асылуу Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 156-беренеси «Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерди жасоого мажбурлоо» боюнча жазаланат&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/112309 КРнын Кылмыш жыны жаза кодекси, 2021-жылдын 28-октябры № 127] &lt;/ref&gt;.

2021 жылдын бугу айынын 20сында Жогорку Кеңеш аял депутаттары кызматкердин жеке кол тийбестигине болгон укугун коргоо жана кызматкерди ыдык көрсөтүүдөнкоргоо максатында иштелип чыккан “Эмгек кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзам долбоорун коомдук талкууга алып чыкты. Өзгөртүүлөрдү [[Айнуру Алтыбаева]], [[Гүлшат Асылбаева]], [[Айнура Осмонова]], [[Евгения Строкова]], [[Наталья Никитенко]], [[Бурун Аманова]] жана [[Махабат Мавлянова]] демилгеледи&lt;ref&gt;К. Баймуратова, [https://kloop.kg/blog/2021/05/21/80-sluchaev-domogatelstv-proishodit-v-gosuchrezhdeniyah-parlament-vynes-na-obshhestvennoe-obsuzhdenie-zakonoproekt-o-domogatelstvah-na-rabochem-meste/ «80% случаев домогательств происходит в госучреждениях». Парламент вынес на общественное обсуждение законопроект о домогательствах на рабочем месте.] 21.05.2021&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Зомбулук]]
[[Категория:Феминизм]]
[[Категория:Аял укуктары]]</text>
      <sha1>865oma45vwi0cu1os5bl2wnofd9i0ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шейнфельд-Бегалиева, Асель Сувакуновна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128529</id>
    <revision>
      <id>662691</id>
      <parentid>653706</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33538" sha1="50vupplew3iatbg6qwscb2ptrvfuavb" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Асель Сувакуновна Шейнфельд-Бегалиева
 |сүрөтү                =
 |фотонун аталышы       = Бегалиева Асель в 2017 году
 |кызматы               = [[Тарыхчы]]
 |желек                 = Flag of Kyrgyzstan.svg{{!}}border
 |желек2                =  
 |иш баштоо убагы       = 
 |иш аяктоо убагы       = 
 |андан мурунку инсан   = 
 |андан кийинки инсан   = 
| катар = 1
 |туулган датасы          = 18 октябрь [[1977]]
 |туулган жери           = [[Фрунзе]] азыр Бишкек шаары, [[Кыргызстан]], [[СССР]]
 |каза болгон жылы       
 |каза болгон жери       = 
 |мүрзөсүнүн орду        = 
 |атасы                  = Бегалиев Сувакун Иманакунович
 |апасы                  = Кудуева Гүлсара Аскаровна
 |жубайы                 = Шеинфельд Грегори
 |балдары                = 
 |партиясы               = 
 |билими                 = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин]] тарых жана чөлкөм таануу факультети
 |илимий даражасы        = [[Тарых илимдеринин доктору]]
 |кесиби                 = тарыхчы
 |ишмердүүлүгү           = 
 |дини                   = 
 |сыйлыктары             =
 |кол тамгасы            = 
}}


{{Каталар}}
Эркин энциклопедия – Википедия материалынан.

'''Бегалиева Асель Усубакуновна''' ( '''Сувакуновна''' ) / '''Шеинфельд Асель''' (18.10.1977- жылы [[1977|туулган]], [[Бишкек|Фрунзе]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]], [[Кеңештер Бирлиги|СССР]] ) - [[Кыргызстан|кыргыз]] тарыхчысы, коомдук ишмер, [[Публицистика|публицист]], [[туризм]], [[илим]] жана [[билим берүү]] тармагынын өкүлү. Кыргызстандагы мамлекеттик башкаруунун тарыхын, Кыргыз Республикасындагы парламентаризмдин тарыхын изилдеген &lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf }}&lt;/ref&gt; . Кыргызстанда маданий жана диний туризмдин өнүгүү тарыхын изилдеген биринчи тарыхчы («Кыргыз Республикасындагы маданий туризм: тарыхы жана өнүгүү келечеги &lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://history.kg/files/Begalieva_A_Disser.pdf |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217073223/https://history.kg/files/Begalieva_A_Disser.pdf }}&lt;/ref&gt;» деген темада докторлук диссертациясын коргогон).

== '''Үй-бүлөсү''' ==

* '''Атасы,''' [[Бегалиев Сувакун Иманакунович|'''''Бегалиев Сувакун Иманакунович''''']] - тарыхчы, педагог, педагог, саясат таануучу. 1945-жылы 20-декабрда [[Түп району|Ысык-Көл облусунун Түп районундагы]] [[Балбай|Балбай (мурдагы аты Сары-Булак]] ) айылында айылдык интеллигенциянын үй-бүлөсүндө туулган. 2011-жылдын 14-сентябрында Бишкектеги Улуттук онкология борборунун реанимация бөлүмүндө каза болгон. Улуту - Кыргыз. Түпкү теги кыргыздардын бугу уруусуна тиешелүү Белек уругуна барып такалат. '''Белек хандын''' урпагы.

Илим жана билим берүү тармагындагы көптөгөн эмгектердин автору. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=HISTORY.KG — История Кыргызстана — Бегалиев Сувакун Иманакунович |url=https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/begaliev-suvakun-imanakunovich |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224183454/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/begaliev-suvakun-imanakunovich }}&lt;/ref&gt; [https://search.rsl.ru/ru/record/01008675791 1985-жылы Ленинградда (Санкт-Петербург) кыргыз милициясынын калыптануу жана өнүгүү тарыхы боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220225023446/https://search.rsl.ru/ru/record/01008675791 |date=2022-02-25 }} [https://dailystorm.ru/vlast/sovetskie-dissidenty-liberaly-i-demokraty-pervoy-volny-o-sebe-i-sovremennoy-oppozicii Биринчи толкундун] [[Кыргызстан демократиялык кыймылы|демократы, Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын]] [https://rus.azattyk.org/a/27042669.html (КДК) активдүү катышуучусу.] [https://ca-c.org.ru/journal/2004/journal_rus/cac-05/01.kurrus.shtml Бишкек шаардык шайлоочулар клубунун мүчөсү. «Мемориал-Акыйкат» коомунун активисти.] [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин]] депутаттыгына талапкер. [[Түп району|Ысык-Көл облусунун Түп районунан]] чыккан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Жыпар Жекшеевдин коомдук жардамчысы, консультанты, ишенимдүү адамы. Советтер Союзунун жана эгемен Кыргызстандын тарыхындагы алгачкы тарыхчылардын бири. 

* '''Апасы (1951 - ...)''' [https://newspaperarchive.com/frunze-kyrgyz-tuusu-nov-23-1991-p-3/ '''''Кудуева Гүлсара Аскаровна'''''] - Советтик Кыргызстандын [https://www.informer.kg/ru/frunze/stati_spravochnoy_chasti_a-ya/8576.html Фрунзе шаарындагы «Спутник» саякат жана экскурсия бюросунун] директору. Эгемендүүлүк жылдарында Бишкек шаарынын билим берүү мекемелеринде иштеген; [https://ru.sputnik.kg/20190221/zvanie-otlichnik-obrazovaniya-polozhenie-minobrnauki-1043440386.html Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги]; азыр татыктуу эс алууда.

* Күйөөсү - [https://24.kg/english/110025_Bureaucracy_mud_bumpy_roads_What_caught_the_eye_of_an_American_in_Bishkek/ Шейнфельд Грегори] [[https://scholars.uab.edu/display/gshein 1]] [[https://www.ratemyprofessors.com/ShowRatings.jsp?tid=819761 2]] — [[Алабама университети|Алабама университетинде]] социология боюнча профессор - [[Бирмингем (Алабама)]], АКШ.

== '''Билими''' ==

* 1994-жылы Бишкек шаарындагы №27 орто мектепти артыкчылык диплому менен аяктаган.

* 1999-жылы [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин]] тарых жана чөлкөм таануу факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. Ошол эле жылы «Кыргызстан тарыхы» багыты боюнча аспирантурага (күндүзгү бөлүмгө) тапшырган.

* 2004-жылы кандидаттык диссертациясын &lt;ref&gt;http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/Бегалиева%20Асель%20Суванкуловна.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223025709/http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%20%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0.pdf |date=2022-02-23 }}&lt;/ref&gt; [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty «РСФСР ККАО Советтеринин областтык аткаруу комитетинин ишмердүүлүгү (1924-1927) деген темада жактаган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }} [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty )&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }}

* 2004-жылдан 2005-жылга чейин Эгей [https://star-wiki.ru/wiki/Ege_University университетинин (Измир/Түркия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207181452/https://star-wiki.ru/wiki/Ege_University |date=2024-12-07 }} Түрк тили жана адабияты борборунда окуган.

* 2008[https://naskr.kg/ru/2019/08/20/aspirantura/ -жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Тарых жана маданий мурас институтунун «Кыргызстан тарыхы» багыты боюнча докторантурасына (күндүзгү бөлүмгө) тапшырган] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706073905/https://naskr.kg/ru/2019/08/20/aspirantura/ |date=2022-07-06 }} .

* 2014- [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty жылы «Кыргыз Республикасындагы маданий туризм: тарыхы жана өнүгүү перспективалары»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }} - деген кандидаттык диссертациясын жактаган.

* Орус, англис жана түрк тилдеринде эркин сүйлөйт.

== '''Педагогикалык ишмердүүлүгү''' ==
-   09.1999 - 09.2000 - '''[http://arabaev.kg/?e8b21e13ffb61794833c93e774670f7c=bashy&amp;id_blok=108 И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702042142/http://arabaev.kg/?e8b21e13ffb61794833c93e774670f7c=bashy&amp;id_blok=108 |date=2022-07-02 }}, Гуманитардык илимдер кафедрасынын окутуучусу'''

-   09.2006 — 04.2007 - '''[http://okuu.kg/kyirgyizskiy-gosudarstvennyiy-universitet-stroitelstva-transporta-i-arhitekturyi/ Кыргыз мамлекеттик транспорт курулуш жана архитектура университети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921111743/http://okuu.kg/kyirgyizskiy-gosudarstvennyiy-universitet-stroitelstva-transporta-i-arhitekturyi/ |date=2021-09-21 }}, гуманитардык илимдер кафедрасынын ага окутуучусу'''

-   09.2006 - 03.2008 - '''[http://at.edu.kg/ Туризм Академиясы], доцент'''

-   03.2012 - 12.2012 - '''[http://www.keu.kg/ М.Р. Рыскулбеков атындагы Кыргыз Экономикалык Университети], [https://who.ca-news.org/people:13911 Менеджмент жана туризм факультетинин деканы]'''

-   03.2013 - 12.2013 - '''[https://kutbilim.kg/ru/news/inner/keu-flagman-ekonomicheskogo-obrazovaniya-ru/ М.Р. Рыскулбеков атындагы Кыргыз Экономикалык Университети]''' - [https://www.slideserve.com/chaeli/5823557 ''Доцент'', ''Философия жана коомдук илимдер кафедрасынын башчысы'']''', ''Коомчулук менен байланыш жана ММКлар менен иштөө боюнча координатор'''''

-   05.2011 - 09.2015 - '''[http://www.apap.kg/ Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик башкаруу академиясы], у. м. профессор'''

-   09.2015 - 09.2016 - '''[https://web.archive.org/web/20220523052501/http://kku.edu.kg/ Кыргыз-Казак университети], Профессор'''

-   09.2016 - 09.2018 - '''[https://ism.edu.kg/ru/ IHMS — Эл аралык жогорку медициналык мектеп — Бишкек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220623213431/http://www.ism.edu.kg/ru/ |date=2022-06-23 }}, у. м. профессор'''

-   09.2018 - 03.2021 - '''[http://kica.kg/ KICA - Борбордук Азиядагы Корея институту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406035725/http://kica.kg/ |date=2022-04-06 }} — профессор'''

== '''Туризм тармагындагы ишмердүүлүк''' ==

* 2008-2009 - [https://www.travelagenciesfinder.com/AE/Deira/418907471567819/Danat-Al-Khaleej-Tourism '''Danat al Khaleej Tourism''' / '''Дубай-БАЭ'''] - туроператор.

* 2007-2008 '''Trek Travel International / Стамбул-Түркия''' - туроператор, коммерциялык директордун орун басары.

* 2005-2006 '''Starfish Travel &amp; Yachting''' / '''Fethiye-Түркия''' - туроператор.

== '''Негизги илимий эмгектери''' ==
 ''Эмгектери орус тилинде жазылгандыктан кыргыз тилине которулбай берилди.''
'''1. [https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf Истоки парламентаризма: опыт деятельности Исполнительного Комитета Советов КАО РСФСР в период возрождения национальной государственности (1924—1927 гг.).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |date=2022-02-17 }}'''[https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf — Бишкек, 2006/ Монография на основе диссертации.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |date=2022-02-17 }}

'''2. [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/monografii Культурный туризм в Кыргызской Республике: история и перспективы развития.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221121223834/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/monografii |date=2022-11-21 }}''' — [https://books.google.com/books/about/Культурный_туризм_в_К.html?id=BcsEoQEACAAJ Бишкек, 2013.]

'''3. [https://history.kg/files/pdf/BAS/Учебное%20пособие.%20Историко-культурное%20наследие%20в%20туризме%20КР.pdf Историко-культурное наследие в туризме Кыргызской Республики.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217005537/https://history.kg/files/pdf/BAS/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B5.%20%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%20%D0%9A%D0%A0.pdf |date=2022-02-17 }}''' — Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР),

'''4. [https://history.kg/files/pdf/BAS/Учебное%20пособие%20Бегалиевой%20А.С.%20Религиозный%20туризм%20в%20Кыргызской%20Республике..PDF Религиозный туризм в Кыргызской Республике.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013753/https://history.kg/files/pdf/BAS/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B5%20%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%90.%D0%A1.%20%D0%A0%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC%20%D0%B2%20%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5..PDF |date=2022-02-17 }}'''— Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР),

'''5. [https://history.kg/ru/component/content/article/12-state-management/10-chormonov-a-b-begalieva-a-s-chormonov-a-a?Itemid=101 Государственное регулирование туризма в Кыргызской Республике (1999—2011 гг.). Сборник документов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217073025/https://history.kg/ru/component/content/article/12-state-management/10-chormonov-a-b-begalieva-a-s-chormonov-a-a?Itemid=101 |date=2022-02-17 }}''' — Бишкек, 2012.

'''6.''' Комплектация и систематизация материала докторской диссертации отца Бегалиева Сувакуна Иманакуновича (посмертно) и издание книги '''''[https://history.kg/files/pdf/BSI/Book%20BSI%20Kavkaz.pdf Бегалиев С. И., Сулайманов Ж. И. «Депортированные народы Кавказа в Кыргызстане. Размышления „на рельсах судьбы“». — Бишкек, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013802/https://history.kg/files/pdf/BSI/Book%20BSI%20Kavkaz.pdf |date=2022-02-17 }}'''''

'''7.''' Комплектация и систематизация архивных материалов Бегалиева С. И. о восстании 1916 года с последующей публикацией. [https://daniyarov.kg/2018/03/25/sbornik-2015-goda-vosstanie-1916-goda-dokume/?lang=en «'''''Восстание 1916».''''' Под редакцией д.филол.н. К. Мамбеталиева. '''''- Бишкек, 2015.''''']

'''8.''' [http://arabaev.kg/dt.kg/?option=zak_1&amp;id_mater_plata=8 '''Официальный оппонент на защитах докторских диссертаций''' в ДИССЕРТАЦИОННОМ СОВЕТЕ Д. 07.18.578 ПРИ КГУ ИМ. И.АРАБАЕВА И КНУ ИМ. Ж.БАЛАСАГЫНА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223022019/http://arabaev.kg/dt.kg/?option=zak_1&amp;id_mater_plata=8 |date=2022-02-23 }}

== '''Коомдук жана уюштуруучулук иштери''' ==
 
– «[https://auca.kg/uploads/PSYCHOLOGY/Ethics%20in%20Psychology-конвертирован.pdf Кыргызстандын психологдорунун этикалык кодекси» (Кыргызстан] Психологиялык коому, 2013-ж. апрель) жана [https://docplayer.com/89226841-Analiticheskaya-zapiska.html «Парламенттин этностор аралык мамилелерге эффективдүү катышуусу» («Эгалит» Конфликттерди жөнгө салуу агенттиги, 2012-2013-ж.) эмгектерин талкуулоого чакырылган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224180231/https://docplayer.com/89226841-Analiticheskaya-zapiska.html |date=2022-02-24 }}

'''''- Кыргыз Республикасынын Президенттик Аппаратынын ( [https://who.ca-news.org/people:15520 Ахметова Нурсулуу] ) суроо-талабы боюнча Кыргыз Республикасындагы диний билим берүү маселелери жаатында консультациялык материалын берген (2013-жылдын августу 25-бетте).'''''

- [http://www.visitburyatia.ru/news/section-105/item-184608/ Байкал жаштар форумунда (2013-ж.) А.С.Бегалиеванын «Байкал-Ысык-Көл» бирдиктүү жаштар форумун түзүү идеясынын сунушу россиялык тараптын колдоосуна ээ болуп, резолюцияга киргизилген.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220225035513/http://www.visitburyatia.ru/news/section-105/item-184608/ |date=2022-02-25 }}

- [https://akipress.com/news:539627:Competition_for_Kyrgyz_Tourism_Awards_kicks_off_in_Kyrgyzstan/ Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигине караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча Координациялык кеңештин эксперти (2013-2016-жж.).]

- Кыргыз Республикасынын туризмди өнүктүрүү боюнча көз карандысыз кеңешинин эксперти (В.А. [https://who.ca-news.org/people:13691 Комиссаров] тарабынан түзүлгөн ).

- [http://sport.akipress.org/news:1505970 Кыргыз Республикасынын кол күрөш федерациясынын президентинин] кеңешчиси (2011-жылдан 2017-жылга чейин).

- [https://www.for.kg/news-259635-ru.html 2014-жылы 15-17 жаштагы уландар жана кыздар арасындагы кол күрөш боюнча Азиянын ачык чемпионатына Кыргыз Республикасынын спорттук делегациясынын жетекчиси / Худжанд – Тажикстан/2014-жылдын апрель айы/ ''Кыргыз Республикасынын курама командасы 10 катышуучу өлкөнүн ичинен 3чү командалык орунга ээ болду''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217032511/https://www.for.kg/news-259635-ru.html |date=2022-02-17 }}

– Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ош мамлекеттик социалдык университетин лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2014-ж.

- 2013-2014-окуу жылында [http://ru.krao.kg/ Кыргыз-орус билим берүү академиясынын колледждинде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629150746/http://ru.krao.kg/ |date=2022-06-29 }} Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын төрагасы.

- [https://ism.edu.kg/media/file/Appendix_7.51_SVw3V9s.pdf 2013-2014-окуу жылында Кыргызстан Эл аралык университетинин чет өлкөлүк студенттердин (англис тилдүү) топтору үчүн Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын мүчөсү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223021959/https://ism.edu.kg/media/file/Appendix_7.51_SVw3V9s.pdf |date=2022-02-23 }}

- Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин “Туризм” багыты боюнча магистратура программасын лицензиялоо боюнча Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Мамлекеттик комиссиясынын эксперти / март 2015-ж.

– Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин “Тарых” багыты боюнча бакалавриат программасын лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2015-ж.

– КР Билим берүү жана илим министрлигинин [http://okuu.kg/kolledzh-kyirgyizsko-rossiyskoy-akademii-obrazovaniya/ Кыргыз-орус колледжинин КР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129051837/http://okuu.kg/kolledzh-kyirgyizsko-rossiyskoy-akademii-obrazovaniya/ |date=2022-01-29 }} Билим берүү жана илим министрлигинин Лицензиялоо комиссиясынын төрагасы / июнь 2015-ж.

== '''Сыйлыктар жана жетишкендиктер''' ==

* [[Экономика университети|М.]] [[Экономика университети|Рыскулбеков]] атындагы КЭУнун Ардак грамотасы, «КЭУну өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн» юбилейлик медалы

* Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасы,

* Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин Ардак грамотасы,

* Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлигинин Ардак грамотасы,

* Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинин Ардак грамотасы,

* Россия Федерациясынын Бурятия Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин ыраазычылык каты.

* Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинин Ардак грамотасы.

* [https://web.archive.org/web/20220708163002/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 Айтматов атындагы сыйлык – Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 12-декабрындагы № 569-р буйругу]

* [http://topnews.kg/news/view/akyl-tirek-2014-g “Акыл Тирек” сыйлыгы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [[Аскар Салымбеков|Аскар Салымбеков атындагы]] фонд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fpi.kg/novosti/vruchenie-premii-akyl-tirek?lang=ru|title=Фонд Аскара Салымбекова  Вручение премии «Акыл Тирек» {{!}} Новости|accessdate=2022-07-08|archivedate=2017-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719210650/http://www.fpi.kg/novosti/vruchenie-premii-akyl-tirek?lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== '''Илимий докладдар үчүн конференцияларда, форумдарда ж.б.у.с сыйлыктар''' ==
'''- «[https://kutbilim.kg/ Кут билим]» гезитинин мыкты автору''' («Кут билим», «Жыл жыйнтыгы», 27-декабрь, 2013-жыл, 15-бет).

- [https://web.archive.org/web/20220708163002/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 И'''лим жана жаңы технологиялар жаатында 2011-2012-ж.''' Ч. Айтматов '''атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын дипломанты''' (Республика боюнча 2-орун).]

== '''Публицистика''' ==
Автор жана авторлош, ошондой эле редакциянын коногу (маек) гезиттерде жана телеканалдарда: Кут билим, Слово Кыргызстана, Кечки Бишкек, Мир ТВ, КТРК, НТС, Бурят ТВ.

== '''Кино''' ==
Кыргыз экономикалык университети тууралуу режиссёр Э. Абдыжапаров тарткан «КЭУ-60» аттуу 20 минуталык документалдык фильмдин сценарийинин авторлошу, ошондой эле кадр артындагы үн текстинин автору.

== '''Эскертүүлөр''' ==
 ''Эскертүүлөр орус, англис тилинде болгондуктан кыргыз тилине которулбай берилди.''
3. https://knews.kg/2012/02/16/v-bishkeke-sostoyalas-prezentatsiya-knigi-religioznyiy-turizm-v-kyirgyizskoy-respublike/

4. http://www.time.kg/vremya-i-rasstoyaniya/3105-religioznyy-turizm-v-kyrgyzstane.html

5. https://www.vb.kg/doc/179224_v_kyrgyzstane_vyshla_v_svet_kniga_religioznyy_tyrizm_v_kr.html

[https://slovo.kg/?p=6936 6. https://slovo.kg/?p=6936] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223022916/https://slovo.kg/?p=6936 |date=2022-02-23 }}

[https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/ 7. https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/]

8. https://24.kg/archive/ru/community/121642-asel-begalieva-u-kyrgyzstana-est-vse-zadatki.html/

9. https://knews.kg/2013/12/24/v-stolitse-prezentovali-knigu-kulturnyiy-turizm-v-kr-istoriya-i-perspektivyi-razvitiya/

10. [https://web.archive.org/web/20220708163002/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 Премия Айтматова — ПРАВИТЕЛЬСТВО КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ, РАСПОРЯЖЕНИЕ от 12 декабря 2014 года № 569-р]

11. https://who.ca-news.org/people:13911

12. https://www.history.kg/ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220918172801/https://history.kg/ru/ |date=2022-09-18 }}

13. [http://mnenie.akipress.org/unews/un_post:1555 Болевая точка: Пробелы в организации Молодёжного форума ШОС «Развитие туризма» в Кыргызстане. Или почему форум не достиг своих целей?]

14. Сводный электронный каталог библиотек Беларуси — [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-ar8316414%22&amp;lst_siz=20 Бегалиева Асель Сувакуновна]

15. [https://elibrary.ru/item.asp?id=41897695 Религиозный туризм как средство возвращения к своим духовным истокам] ([[Тенгрианство]], [[Киргизия|Кыргызская Республика]]). [https://elibrary.ru/item.asp?id=41827411 Сборник материалов VII Международной научно-практической конференции: Тенгрианство и эпическое наследие народов Евразии: Истоки и современность].

16. [https://pps.kaznu.kz/en/Main/FileShow2/146805/96/3/8521/2019// Корееведение в Центральной Азии. Наука и Образование. Алматы, 2019 Выпуск 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001080428/https://pps.kaznu.kz/en/Main/FileShow2/146805/96/3/8521/2019// |date=2021-10-01 }}

[https://www.academia.edu/34573181/Turizmin_Çeşitlendirilmesinde_Kültür_Rotaları 17. Turizmin Çeşitlendirilmesinde Kültür Rotaları]

18. https://knews.kg/2021/03/25/pishbek-istorik-utochnyaet-nazvanie-stolitsy-kyrgyzstana/
[[Категория:Историки Киргизии]]

[[Категория:Кыргыз тарыхчылары]]
[[Категория:Арип боюнча тарыхчылар]]
[[Категория:Арип боюнча окумуштуулар]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>50vupplew3iatbg6qwscb2ptrvfuavb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элдик Курултай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133556</id>
    <revision>
      <id>662695</id>
      <parentid>648822</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18323" sha1="fzjcx36sp04kn7xxsl5wwusd12df9cf" xml:space="preserve">'''Элдик Курултай''' — коомдук өнүгүүнүн багыттары, коомдун жана мамлекеттин социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн маанилүү маселелерин чечүү, жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин коргоо, өнүктүрүү багыттары боюнча сунуштарды берүүчү кеңешүүчү, байкоочу, элдик өкүлчүлүк жыйыны. Кыргыз Республикасын бириктирүү, руханий-идеологиялык, жарандык коом, этномаданий өнүктүрүү жана жаңылоо маселелерин чечүүгө багытталган жана мыйзам чыгаруу демилгеси укугуна ээ болгон уюм. Кеңсеси Кыргызстандын [[Бишкек]] шаарында жайгашкан, 2022-жылы негизделген.

== Элдик Курултайдын ыйгарым укуктары ==
[[Конституция|Конституцияда]] президент өз демилгеси менен же [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин]], Элдик Курултайдын сунушун эске алуу менен мыйзам чегинде министрлер кабинетинин мүчөлөрүн жана башка аткаруу бийлик органдарынын жетекчилерин ээлеген кызматтарынан бошотот деп жазылган. Элдик Курултай Адилет Кеңешине өзүнүн өкүлүн шайлайт. Акыркысы анын курамынын үчтөн экиден кем эмесин түзгөн бир катар судьялардан, ошондой эле анын курамынын үчтөн бир бөлүгүн түзгөн президенттин, [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин]], Элдик Курултайдын жана юридикалык коомчулуктун өкүлдөрүнөн түзүлөт.

Жободо делегаттар төмөнкүлөрдү талкуулай алышат:
*мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишине тиешелүү маселелер;
*өлкөнүн гуманитардык жана маданий өнүгүүсү;
*улуттук маданиятты, тилди өнүктүрүү жана кыргыздардын улуттук мурастарын кайра жаратуу;
*Кыргызстандын элдеринин салттарын жана мурастарын сактоо;
*мамлекет менен диний конфессиялардын ортосундагы мамилелер;
*экология жана жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу;
*аймактар ​​аралык жана этностор аралык талаш-тартыштарды жана чыр-чатактарды чечүү;
*улуттук каада-салттарды жана үрп-адаттарды азыркы турмуш чындыгына ыңгайлаштыруу.

== Делегаттардын укуктары ==
Элдик Курултайдын делегаттары төмөнкүлөргө укуктуу:

* курултайдын органдарына шайлоого жана шайланууга;
* күн тартибиндеги маселелер боюнча талкууларга катышууга жана чыгып сүйлөөгө;
* жергиликтүү курултайдын атынан маселелерди Элдик Курултайдын кароосуна киргизет;
* ушул жободон келип чыккан башка укуктар.

== Түзүмү ==
Элдик Курултайдын Улуттук кеңеши – коомдук башталышта иштеген Элдик Курултайдын консультациялык-кеңеш берүүчү жумушчу органы, катчылыгы – туруктуу негизде иштеген Элдик Курултайдын органы, жумушчу тобу – курултай делегаттардан  шайлануучу топ. Элдик Курултайда каралган маселелерди даярдоо жана аларды чечүү боюнча сунуштарды киргизүү үчүн түзүлгөн топ. Элдик Курултайдын эсептөө комиссиясы – каралып жаткан маселелер боюнча добуштарды эсептөө жана добуш берүүнүн жыйынтыктарын чыгаруу үчүн Элдик Курултайдын делегаттарынын ичинен шайланган комиссия. Делегат Элдик Курултайга белгиленген тартипте шайланган өкүл болуп саналат.

Элдик Курултайдын Улуттук Кеңешинин ишмердүүлүгүнүн негизги багыттары Кыргызстандын жана республиканын чегинен тышкары жерлердеги элдердин саясий, социалдык-экономикалык, маданий жана башка укуктарын жана эркиндиктерин коргоо, Кыргызстан элдеринин конституциялык укуктарын коргоо жана ишке ашыруу болуп саналат. Кыргыз элинин тарыхы жана азыркы турмушу боюнча объективдүү маалыматтарды жайылтуу, кыргыздардын жана Кыргызстандын башка элдеринин улуттук маданиятын коргоо, изилдөө жана пропагандалоо, кыргыздардын жана Кыргызстандын башка элдеринин тарыхы жана маданияты, тарыхты чагылдырган илимий-популярдуу, адабий-көркөм жана публицистикалык-саясий журналдарга көмөк көрсөтүү ж.б.

== Элдик Курултайдын төрагалары ==
# Кадыр Кошалиев (2022-2023)
# [[Мыктыбек Абдылдаев]] (2023-2024)

== Тарых ==
{{Бүтө элек-stub}}
[[Кыргыздардын бүткүл дүйнөлүк биринчи курултайы]] — дүйнө жүзүндө жашаган кыргыздардын өкүлдөрү катышкан жалпы жыйын. Курултай 1992-жылы 29—31-августта [[Бишкек]] шаарында өткөн. Ага дүйнөнүн дээрлик бардык континенттериндеги [[Кытай]] (Канат Абдубакир), [[Түркия]] (Арип, Рахманкул, Токтосун ажы Сыдык уулу), Сауд Арабиясы (Амит ажы Мырзахмат уулу, Абдурахим Абдрахман), Афганстан, Тажикстан, [[Өзбекстан]], Америка (Сыдык Алдаш), Нигерия (Кемелбаев Нургазы), Австралия (Азиз Абдукар), Европа өлкөлөрү ([[Франция|Франциядан]] Ожурова Турсун) ж. б. мамлекеттерде жашаган кыргыздар келишкен. Курултайда эгемендүүлүктүн алгачкы жылдарында Кыргызстандын экономикалык оор абалы жана андан чыгуу, улуттук кайра жаралуу, көз каранды эместикти бекемдөө, саясий туруктуулук, маданий деңгээлди көтөрүү ж. б. маселелер каралган{{Булагы жок}}.

[[Кыргызстан калкынын биринчи курултайы]] — 1994-жылы 21—22-январда [[Бишкек]] шаарында өткөн расмий жыйын. Ага [[Кыргызстан]]да түзүлгөн 24 улуттук борбордун өкүлдөрү жана чет өлкөлүк меймандар катышып, Кыргызстандын келечектеги кызыкчылыгы жана анын максаты жөнүндө маселелер талкууланган. Анда жергиликтүү улуттун 40тан ашык өкүлдөрү, ошондой эле Казакстан (А. Нурпейисов), АКШ (сенатор X. Хемпри) ж. б. бир нече мамлекеттен келген меймандар сөз сүйлөп, республиканын көп улуттуу элин биримдик, ынтымакка үндөшкөн. Мамлекеттик тилдин өнүгүшү, анын келечек тагдыры жөнүндө да маселелер каралып, азырынча [[кыргыз тили]]н окуп-үйрөнүү үчүн базанын али түзүлө электиги белгиленген. Курултайдын атынан «Кыргызстан жалпыбыздын үйүбүз» деген ураан алдында Кыргызстанда жашаган бардык элдерге кайрылуу жолдонуп, улуттук биримдик, улуттар аралык тынчтык, ынтымактуулукка чакырган декларация кабыл алынган. Курултайда [[Кыргызстан калкынын ассамблеясы]] түзүлгөн{{Булагы жок}}.

=== I Элдик Курултай ===
[[Кыргыз Республикасынын президенти|Кыргыз Республикасынын президентинин]] жарлыгы менен түзүлгөн I Элдик Курултайы 2022-жылдын 25-26-ноябрында Бишкек шаарындагы Токтогул Сатылганов атындагы филармонияда өттү&lt;ref&gt;[https://ru.sputnik.kg/20221124/narodnyj-kurultaj-kyrgyzstan-1070296026.html Все, что нужно знать о Народном курултае в Кыргызстане]&lt;/ref&gt;. Курултайга 1074 делегат, айыл аймактарынан жана шаарларынан – 1036 (452 ​​айыл аймагынан жана райондук маанидеги 12 шаардан экиден, райондук маанидеги 18 шаардын ар биринен бирден), [[Бишкек]] шаарынан – 60, [[Ош|Ош шаары]]нан – 30, чет өлкөдөгү эмгек мигранттарынан – 28, диний жамааттардан – 10. Биринчи Элдик Курултайды курултайды өткөрүү боюнча уюштуруу комитетинин төрагасы, Кыргызстандын мамлекеттик катчысы Сүйүнбек Касмамбетов ачты. Курултайда аксакалдар кеңешинин төрагалыгына Кадыр Кошалиев шайланды. Курултайда [[Кыргыз Республикасынын президенти|өлкөнүн президенти]], [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|парламент]] төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|өкмөт башчы]], ошондой эле жергиликтүү жамааттардын курултайында көтөрүлгөн көйгөйлүү маселелер боюнча бардык аймактардан келген делегаттардын баяндамалары угулду. Жыйынтыктоочу резолюцияда Кыргызстанды өнүктүрүүнүн принциптери, улуттар аралык жана конфессиялар аралык мамилелерди чыңдоо, мыйзамдарды өркүндөтүү жана башкалар белгиленип, Кыргызстандын элине кайрылуулар кабыл алынды. Кыргызстандын мамлекеттүүлүгүн жана анын Конституциясын чыңдоо, Кыргызстандын жана Кыргызстан элдеринин социалдык-экономикалык, саясий жана улуттук-маданий өнүгүүсүнүн проблемалары талкууланды; республиканын чегинен тышкары жашаган кыргыздар менен байланышты тузуу жана енүктүрүү жөнүндө жана башкалар Кыргызстандын элине жана елкенун жетекчилигине кайрылуулар кабыл алынды. Элдик Курултайдын жыйынтыгы менен ачык добуш берүү менен токтом кабыл алынып, мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына сунуш катары жиберилди&lt;ref&gt;[https://e-cis.info/news/567/105059/ В Бишкеке завершился первый народный курултай]&lt;/ref&gt;.

=== II Элдик Курултай ===
II Элдик Курултай 2023-жылдын 15-16-декабрында Бишкек шаарында өттү. Курултайга 700 делегат, айыл аймактарынан жана шаарлардан — 550, Бишкек шаарынан — 60, Ош шаарынан — 30, чет өлкөдөгү эмгек мигранттарынан — 30, башка улуттардан ― 30. Алардын ичинен 143 аялдар жана 551 эркектер болгон. Экинчи Элдик курултайды өткөрүү боюнча уюштуруу комитетинин төрагасы, Кыргызстандын мамлекеттик катчысы Сүйүнбек Касмамбетов ачты. Курултайда улуттук кеңештин төрагалыгына [[Мыктыбек Абдылдаев]] шайланды. Курултайда [[Кыргыз Республикасынын президенти|өлкөнүн президенти]], [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|парламент]] төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасы|өкмөт башчы]], ошондой эле жергиликтүү жамааттардын курултайында көтөрүлгөн көйгөйлүү маселелер боюнча бардык аймактардан келген делегаттардын баяндамалары угулду. Курултайдын резолюциясында Кыргызстанды өнүктүрүүнүн принциптери, улуттар аралык жана конфессиялар аралык мамилелерди чыңдоо, мыйзамдарды өркүндөтүү, Кыргызстандын мамлекеттүүлүгүн мындан ары өнүктүрүүнүн келечеги, кыргыздын улуттук билим берүүсүндөгү көйгөйлөрдү чечүүнүн жолдорун издөө милдеттери, улуттук билим берүү тармагындагы мыйзамдарды өркүндөтүү, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын өркүндөтүү маселелери белгиленди жана кыргыз тилин өнүктүрүү, демография, социалдык маселелер, республиканын калкынын экономикалык абалы жана башкалар изилденди. Кыргызстан элине, өлкөнүн жетекчилигине кайрылуулар кабыл алынды&lt;ref&gt;[https://24.kg/vlast/282304_vtoroy_narodnyiy_kurultay_kto_predstavlyaet_stranu/ Второй Народный курултай: кто представляет страну]&lt;/ref&gt;.

==Булактар==
{{Булактар}}
*
{{Reflist|colwidth=30em}}

==Тышкы шилтемелер==
* [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32240325 Конституционный закон Кыргызской Республики от 24 июля 2023 года № 146 О Народном Курултае]
* [https://web.archive.org/web/20240227161546/https://cbd.minjust.gov.kg/434801/edition/1255783/ru Временное положение о Народном Курултае]
* [https://web.archive.org/web/20240227161534/https://cbd.minjust.gov.kg/3386/edition/1188234/ru Положение о народном курултае представителей местного сообщества]
* [https://mineconom.gov.kg/ru/post/9911 В Кыргызстане стартовал второй Народный курултай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240227161829/https://mineconom.gov.kg/ru/post/9911 |date=2024-02-27 }}
* [https://24.kg/vlast/282304_vtoroy_narodnyiy_kurultay_kto_predstavlyaet_stranu/ Второй Народный курултай: кто представляет страну]
* [https://kaktus.media/doc/492470_v_bishkeke_nachalsia_ii_narodnyy_kyryltay.html В Бишкеке начался II Народный курултай]
* [https://e-cis.info/news/567/105059/ В Бишкеке завершился первый народный курултай]

[[Категория: Уюмдар]]
[[Категория: Коомдук уюмдар]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:2022-жыл]]
[[Категория:Тарых]]</text>
      <sha1>fzjcx36sp04kn7xxsl5wwusd12df9cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>662688</id>
      <parentid>662583</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>662688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24712" sha1="44p6me0ekdobe4t3d759ms8ths89jjx" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18512}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15044}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7972}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6023}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4523}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 15 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1474}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:887}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 40 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:627}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:536}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 71 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 72 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 73 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 74 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 78 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 79 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 80 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 81 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 82 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 83 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 84 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 85 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 86 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 87 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 88 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 89 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 90 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 91 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 92 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 93 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 94 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 95 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 98 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 99 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 100 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 101 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 102 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 103 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 104 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 105 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:241}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 115 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 116 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:220}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 117 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 118 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 119 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 120 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 121 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 122 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 123 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 124 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 125 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 148 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>44p6me0ekdobe4t3d759ms8ths89jjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азия (дүкөндөр тармагы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136943</id>
    <revision>
      <id>662713</id>
      <parentid>662687</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>662713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6420" sha1="cl52txiudpjdwgsp6lrb4opjqr9j0lu" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
| аталышы              = Азия
| логотип              =logo_asia.png 
| негизделгени         = 2011-жыл
| жайгашкан жери       = {{өлкө желеги|Кыргызстан}}, Бишкек шаары
| түрү                 = Соода түйүнү
| сайт                 = https://asia.kg/
| урааны               = 
| жумушчуларынын саны  = 3000ден ашуун
}}
'''«Азия» —''' [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] азык-түлүк маркеттер тармагы. Тармакты «[[Азия Ритейл]]» ЖАК башкарат. Дүкөндөр [[Бишкек]], [[Ош]] шаарларында, ошондой эле [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], [[Талас облусу|Талас]], [[Ош]] жана [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] облустарында жайгашкан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tazabek.kg/news:1585541|title=«Фрунзе» — с любовью для каждого покупателя|date=17-декабрь 2019|website=tazabek.kg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124164921/http://www.tazabek.kg:80/news:1585541|archivedate=6-5-2025|accesdate=6-5-2025|accessdate=5-5-2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Максаты ==
Азия дүкөндөр тармагынын негизги максаты — кардарларга кеңири ассортименттеги товарлар менен кызматтарды эң ылайыктуу жана жеткиликтүү баада сунуштоо.  

Компания өлкө боюнча дүкөндөрдүн санын көбөйтүп, жаңы региондордо өзүнүн катышуусун кеңейтүүдө. 2026-жылдын кулжа айынын аягына карата компаниянын дүкөндөрүнүн саны 71ге жетип, [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ош облусу|Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] жана [[Нарын облусу|Нарын]] облустарында ишмердүүлүгүн жүргүзүүдө&lt;ref name= &quot;:1&quot;/&gt;.

== Тарыхы ==

=== 1. Түптөлүшү жана «Фрунзе» доору (2011–2016) ===
Алгачкы жылдары [[Бишкек]] тургундары үчүн бир жерден бардык керектүү азык-түлүктү, тиричилик товарларын алуу чоң жаңылык болду. 2016-жылдан баштап дүкөндөр тармагы борбордон чыгып, аймактарга кадам таштады — [[Чүй]] жана Жалал-Абад облустарына, ал эми 2017-жылы [[Ош]] шаарына ачылды&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== 2. Заманбап технологиялар жана өздүк өндүрүш ===
Арадан жылдар өтүп, тармак жөн гана товар сатпастан, кызмат көрсөтүүнү жакшыртууга өттү:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* '''Өздүк бренддер:''' Элге сапаттуу жана арзан продукция берүү үчүн '''«[[Ар-Дайым]]»''' соода маркасы жана '''«[[Нукура]]»''' деген аталыш менен даяр тамак-аштарды, кулинарияны өндүрүү киргизилди.
* '''Инновациялар:''' [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] биринчилерден болуп '''[[өзүн-өзү тейлөөчү касса]]лар''' (кассы самообслуживания) орнотулду.
* '''[[Логистика (философия)|Логистика]]:''' Азык-түлүктөрдү жаңы боюнча жеткирүү үчүн 8 000 чарчы метрден ашык аянтты ээлеген заманбап бөлүштүрүү борбору (распределительный центр) курулду.
* '''Онлайн формат:''' [https://asia.kg/ru/mobilnoe-prilozhenie/?utm_source=website&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=app_install Мобилдик тиркеме], бонус системасы жана онлайн-дүкөн ишке киргизилди.

=== 3. Ребрендинг: «Фрунзеден» «Азияга» өтүү (2023-жыл) ===
'''2023-жылдын май айында''' компания чоң жаңыланууга барды. «Фрунзе» деген аталыш чектелүү гео-тушунүктү берип, компаниянын келечектеги глобалдуу пландарына туура келбей калгандыктан, тармак атын '''«Азия»''' деп өзгөрттү.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Эмне үчүн «Азия»?'''

# '''Аталышынын мааниси:''' Борбор Азия деңгээлине чыгуу, аймактагы алдыңкы соода тармагына айлануу идеясы коюлган.
# '''Сапат стандарты:''' Эл аралык стандарттарга шайкеш келип, [[ISO 9001|ISO 9001:2015]] сапат сертификатын алуу менен кызмат көрсөтүүнү жаңы деңгээлге көтөрдү.

=== 4. Бүгүнкү күнү ===
«Азия» маркеттер тармагы азыр өлкөнүн ар бир облусуна ([[Ысык-Көл]], [[Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], [[Талас облусу|Талас]], [[Нарын облусу|Нарын]], [[Баткен]]) жетти. Бишкектен баштап, Ысык-Көлдүн жээгиндеги Чолпон-Ата жана Каракол шаарларына чейин ондогон гипермаркеттери жана маркеттери калкка кызмат кылып келет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://asia.kg/ky// Азия соода түйүнүн расмий сайты]
* [https://www.linkedin.com/company/frunzekg/about/ Фрунзе соода түйүнүнүн LinkedIn барагы]
* [https://www.instagram.com/asia_marketkg/ Instagram] 
* [https://www.facebook.com/asiamarketkg/ Facebook]</text>
      <sha1>cl52txiudpjdwgsp6lrb4opjqr9j0lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662728</id>
      <parentid>662713</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmirEMR</username>
        <id>48557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Маалыматтар толукталды жана оңдолду.</comment>
      <origin>662728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6486" sha1="chvnx9gcyjoonpybkiw9mp0jav72l0d" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
| аталышы              = Азия
| логотип              =logo_asia.png 
| негизделгени         = 2011-жылдын 11-майы
| жайгашкан жери       = {{өлкө желеги|Кыргызстан}}, Бишкек шаары
| түрү                 = Соода түйүнү
| сайт                 = https://asia.kg
| урааны               = 
| жумушчуларынын саны  = 3000ден ашуун
|мурдакы аталыштары=Фрунзе}}
'''«Азия» —''' [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] азык-түлүк маркеттер тармагы. Тармакты «[[Азия Ритейл]]» ЖАК башкарат. Дүкөндөр [[Бишкек]], [[Ош]] шаарларында, ошондой эле [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], [[Талас облусу|Талас]], [[Ош]] жана [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] облустарында жайгашкан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tazabek.kg/news:1585541|title=«Фрунзе» — с любовью для каждого покупателя|date=17-декабрь 2019|website=tazabek.kg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124164921/http://www.tazabek.kg:80/news:1585541|archivedate=6-5-2025|accesdate=6-5-2025|accessdate=5-5-2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Максаты ==
Азия дүкөндөр тармагынын негизги максаты — кардарларга кеңири ассортименттеги товарлар менен кызматтарды эң ылайыктуу жана жеткиликтүү баада сунуштоо.  

Компания өлкө боюнча дүкөндөрдүн санын көбөйтүп, жаңы региондордо өзүнүн катышуусун кеңейтүүдө. 2026-жылдын кулжа айынын аягына карата компаниянын дүкөндөрүнүн саны 71ге жетип, [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ош облусу|Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] жана [[Нарын облусу|Нарын]] облустарында ишмердүүлүгүн жүргүзүүдө&lt;ref name= &quot;:1&quot;/&gt;.

== Тарыхы ==

=== 1. Түптөлүшү жана «Фрунзе» доору (2011–2016) ===
Алгачкы жылдары [[Бишкек]] тургундары үчүн бир жерден бардык керектүү азык-түлүктү, тиричилик товарларын алуу чоң жаңылык болду. 2016-жылдан баштап дүкөндөр тармагы борбордон чыгып, аймактарга кадам таштады — [[Чүй]] жана Жалал-Абад облустарына, ал эми 2017-жылы [[Ош]] шаарына ачылды&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== 2. Заманбап технологиялар жана өздүк өндүрүш ===
Арадан жылдар өтүп, тармак жөн гана товар сатпастан, кызмат көрсөтүүнү жакшыртууга өттү:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* '''Өздүк бренддер:''' Элге сапаттуу жана арзан продукция берүү үчүн '''«[[Ар-Дайым]]»''' соода маркасы жана '''«[[Нукура]]»''' деген аталыш менен даяр тамак-аштарды, кулинарияны өндүрүү киргизилди.
* '''Инновациялар:''' [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] биринчилерден болуп '''[[өзүн-өзү тейлөөчү касса]]лар''' (кассы самообслуживания) орнотулду.
* '''[[Логистика (философия)|Логистика]]:''' Азык-түлүктөрдү жаңы боюнча жеткирүү үчүн 8 000 чарчы метрден ашык аянтты ээлеген заманбап бөлүштүрүү борбору (распределительный центр) курулду.
* '''Онлайн формат:''' [https://asia.kg/ru/mobilnoe-prilozhenie/?utm_source=website&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=app_install Мобилдик тиркеме], бонус системасы жана онлайн-дүкөн ишке киргизилди.

=== 3. Ребрендинг: «Фрунзеден» «Азияга» өтүү (2023-жыл) ===
'''2023-жылдын май айында''' компания чоң жаңыланууга барды. «Фрунзе» деген аталыш чектелүү гео-тушунүктү берип, компаниянын келечектеги глобалдуу пландарына туура келбей калгандыктан, тармак атын '''«Азия»''' деп өзгөрттү.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Эмне үчүн «Азия»?'''

# '''Аталышынын мааниси:''' Борбор Азия деңгээлине чыгуу, аймактагы алдыңкы соода тармагына айлануу идеясы коюлган.
# '''Сапат стандарты:''' Эл аралык стандарттарга шайкеш келип, [[ISO 9001|ISO 9001:2015]] сапат сертификатын алуу менен кызмат көрсөтүүнү жаңы деңгээлге көтөрдү.

=== 4. Бүгүнкү күнү ===
«Азия» маркеттер тармагы азыр өлкөнүн ар бир облусуна ([[Ысык-Көл]], [[Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], [[Талас облусу|Талас]], [[Нарын облусу|Нарын]], [[Баткен]]) жетти. Бишкектен баштап, Ысык-Көлдүн жээгиндеги Чолпон-Ата жана Каракол шаарларына чейин ондогон гипермаркеттери жана маркеттери калкка кызмат кылып келет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://asia.kg/ky// Азия соода түйүнүн расмий сайты]
* [https://www.linkedin.com/company/frunzekg/about/ Фрунзе соода түйүнүнүн LinkedIn барагы]
* [https://www.instagram.com/asia_marketkg/ Instagram] 
* [https://www.facebook.com/asiamarketkg/ Facebook]</text>
      <sha1>chvnx9gcyjoonpybkiw9mp0jav72l0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662730</id>
      <parentid>662728</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmirEMR</username>
        <id>48557</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Маалматтар кошулду жана толкуталды</comment>
      <origin>662730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10410" sha1="ior6dv31kz0mlng07a064cj8y0t91xu" xml:space="preserve">{{Компания маалыматы
| аталышы              = Азия
| логотип              =logo_asia.png 
| негизделгени         = 2011-жылдын 11-апрелинде
| жайгашкан жери       = {{өлкө желеги|Кыргызстан}}, Бишкек шаары
| түрү                 = Соода түйүнү
| сайт                 = https://asia.kg
| урааны               = 
| жумушчуларынын саны  = 3000ден ашуун
|мурдакы аталыштары=Фрунзе}}
'''«Азия» —''' [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] азык-түлүк маркеттер тармагы. Тармакты «[[Азия Ритейл]]» ЖАК башкарат. Дүкөндөр [[Бишкек]], [[Ош]] шаарларында, ошондой эле [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], [[Талас облусу|Талас]], [[Ош]] жана [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] облустарында жайгашкан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tazabek.kg/news:1585541|title=«Фрунзе» — с любовью для каждого покупателя|date=17-декабрь 2019|website=tazabek.kg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124164921/http://www.tazabek.kg:80/news:1585541|archivedate=6-5-2025|accesdate=6-5-2025|accessdate=5-5-2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Максаты ==
Азия дүкөндөр тармагынын негизги максаты — кардарларга кеңири ассортименттеги товарлар менен кызматтарды эң ылайыктуу жана жеткиликтүү баада сунуштоо.  

Компания өлкө боюнча дүкөндөрдүн санын көбөйтүп, жаңы региондордо өзүнүн катышуусун кеңейтүүдө. 2026-жылдын кулжа айынын аягына карата компаниянын дүкөндөрүнүн саны 71ге жетип, [[Чүй облусу|Чүй]], [[Ош облусу|Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] жана [[Нарын облусу|Нарын]] облустарында ишмердүүлүгүн жүргүзүүдө&lt;ref name= &quot;:1&quot;/&gt;.

== Тарыхы ==

=== 1. Түптөлүшү жана «Фрунзе» доору (2011–2016) ===
Алгачкы жылдары [[Бишкек]] тургундары үчүн бир жерден бардык керектүү азык-түлүктү, тиричилик товарларын алуу чоң жаңылык болду. 2016-жылдан баштап дүкөндөр тармагы борбордон чыгып, аймактарга кадам таштады — [[Чүй]] жана Жалал-Абад облустарына, ал эми 2017-жылы [[Ош]] шаарына ачылды&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== 2. Заманбап технологиялар жана өздүк өндүрүш ===
Арадан жылдар өтүп, тармак жөн гана товар сатпастан, кызмат көрсөтүүнү жакшыртууга өттү:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* '''Өздүк бренддер:''' Элге сапаттуу жана арзан продукция берүү үчүн '''«[[Ар-Дайым]]»''' соода маркасы жана '''«[[Нукура]]»''' деген аталыш менен даяр тамак-аштарды, кулинарияны өндүрүү киргизилди.
* '''Инновациялар:''' [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] биринчилерден болуп '''[[өзүн-өзү тейлөөчү касса]]лар''' (кассы самообслуживания) орнотулду.
* '''[[Логистика (философия)|Логистика]]:''' Азык-түлүктөрдү жаңы боюнча жеткирүү үчүн 8 000 чарчы метрден ашык аянтты ээлеген заманбап бөлүштүрүү борбору (распределительный центр) курулду.
* '''Онлайн формат:''' [https://asia.kg/ru/mobilnoe-prilozhenie/?utm_source=website&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=app_install Мобилдик тиркеме], бонус системасы жана онлайн-дүкөн ишке киргизилди.

=== 3. Ребрендинг: «Фрунзеден» «Азияга» өтүү (2023-жыл) ===
'''2023-жылдын май айында''' компания чоң жаңыланууга барды. «Фрунзе» деген аталыш чектелүү гео-тушунүктү берип, компаниянын келечектеги глобалдуу пландарына туура келбей калгандыктан, тармак атын '''«Азия»''' деп өзгөрттү.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Эмне үчүн «Азия»?'''

# '''Аталышынын мааниси:''' Борбор Азия деңгээлине чыгуу, аймактагы алдыңкы соода тармагына айлануу идеясы коюлган.
# '''Сапат стандарты:''' Эл аралык стандарттарга шайкеш келип, [[ISO 9001|ISO 9001:2015]] сапат сертификатын алуу менен кызмат көрсөтүүнү жаңы деңгээлге көтөрдү.

=== 4. Бүгүнкү күнү (2026-жыл) ===
«Азия» маркеттер тармагы азыр өлкөнүн ар бир облусуна ([[Ысык-Көл]], [[Ош]], [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]], [[Талас облусу|Талас]], [[Нарын облусу|Нарын]], [[Баткен]]) жетти. Бишкектен баштап, Ысык-Көлдүн жээгиндеги Чолпон-Ата жана Каракол шаарларына чейин ондогон гипермаркеттери жана маркеттери калкка кызмат кылып келет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Географиясы ==
«Азия» соода тармагы [[Кыргызстан]]дын аймагындагы эң ири чекене соода түйүндөрүнүн бири болуп саналат. Тармактык дүкөндөр өлкөнүн бардык 7 облусунда жана ири шаарларында жайгашкан.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* [[Чүй облусу|Чүй облус]]у жана [[Бишкек|Бишкек шаар]]ы: Соода түйүндөрүнүн эң көп бөлүгү Бишкек шаарында жана ага чектеш калктуу конуштарда топтолгон.
* [[Ош облусу]] жана [[Ош|Ош шаары]]: Түштүк аймагындагы негизги филиалдар Ош шаарында жайгашкан.
* [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облус]]у: [[Манас (шаар)|Манас шаары]]нда жана облустун ири районборборлорунда маркеттер иш алып барат.
* [[Ысык-Көл облусу]]: [[Балыкчы (шаар)|Балыкчы]], [[Чолпон-Ата]] жана [[Каракол|Каракол шаар]]ларында соода түйүндөрү бар.
* [[Нарын]], [[Талас облусу|Талас]] жана [[Баткен облусу|Баткен облус]]тары: Райондук борборлордо жана шаарларда тармактын филиалдары калкка кызмат көрсөтөт.

Бардык дүкөндөр борборлоштурулган логистикалык система аркылуу товарлар менен камсыздалат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дүкөндөрдүн форматтары ==
Компания кардарлардын муктаждыктарына жараша соода түйүндөрүн бир нече форматта өнүктүрүүдө:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* «[[Азия маркет|Азия]]» гипермаркеттери — [[үй-бүлө]]лүк чоң соода кылууга багытталган ири соода борборлору. Мында азык-түлүктөн тышкары тиричилик товарлары, өздүк өндүрүштүн даяр тамак-аштары жана кулинария продукциялары кеңири сунушталат.
* «Азия» маркеттери — шаар ичинде калкка күнүмдүк керектүү товарларды тез жана жайлуу сатып алууга шарт түзгөн «үй жанындагы дүкөн» форматындагы соода түйүндөрү.

== Мобилдик тиркеме жана лоялдуулук программасы ==
Компания кардарлар үчүн заманбап санариптик кызматтарды сунуштайт:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* [https://asia.kg/ky/programma-loyalnosti/ Мобилдик тиркеме]: «Азия» мобилдик тиркемеси аркылуу кардарлар электрондук бонус картасын колдонуп, топтолгон бонустарды, арзандатууларды жана акцияларды көзөмөлдөй алышат.
* Онлайн-соода: [https://asia.kg/ky/mobilnoe-prilozhenie/?utm_source=website&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=app_install Тиркеме] жана [https://asia.kg/ky сайт] аркылуу товарларды онлайн заказ кылып, үйгө чейин жеткирүү кызматы киргизилген.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://asia.kg/ky// Азия соода түйүнүн расмий сайты]
* [https://www.linkedin.com/company/frunzekg/about/ Фрунзе соода түйүнүнүн LinkedIn барагы]
* [https://www.instagram.com/asia_marketkg/ Instagram] 
* [https://www.facebook.com/asiamarketkg/ Facebook]
* [https://bishkek.headhunter.kg/employer/9777596?ysclid=mv65et0q6i291138080&amp;tab=DESCRIPTION «Азия Ритейл» компаниясындагы бош жумуш орундары (Бишкек) — bishkek.headhunter.kg]</text>
      <sha1>ior6dv31kz0mlng07a064cj8y0t91xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>662690</id>
      <parentid>662585</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>662690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="ldv5e017zijmrt4udi8s8bcmzqhj0p7" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115762}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44549}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8677}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7230}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3219}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1376}}]]
|-
| 19 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 20 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1148}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>ldv5e017zijmrt4udi8s8bcmzqhj0p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>662689</id>
      <parentid>662584</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>662689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24285" sha1="1ny34qmofvqjig1q0q3zqhgit5wwlx2" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:115762}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:44549}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25689}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|Bosogo]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18512}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:15044}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chorobek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12821}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11100}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8677}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7972}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7230}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:6023}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4971}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4523}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 22 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3219}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 34 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2264}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1601}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1474}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1376}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 50 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 51 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 52 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 53 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1148}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 55 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:887}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 63 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:708}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:627}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:536}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:439}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 104 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 105 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 106 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 107 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 108 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 109 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurlanKG Bishkek editor&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:367}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 114 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 115 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 116 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 117 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 118 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 119 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 120 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 121 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 122 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 123 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 124 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 125 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 126 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 129 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 130 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 131 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 132 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 133 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 134 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 135 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 136 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 137 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 138 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 139 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 142 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 143 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 144 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 145 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 146 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 147 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 148 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 149 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 150 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
{{/end}}</text>
      <sha1>1ny34qmofvqjig1q0q3zqhgit5wwlx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якудза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148595</id>
    <revision>
      <id>662703</id>
      <parentid>640381</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>662703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27582" sha1="nmnswqt9ajn22zo2vr7mog76j7nhfpe" xml:space="preserve">{{Кылмыштуу топ
|Кыргызча аталышы                  = Якудза
|Расмий аталышы                    = {{lang-ja|ヤクザ}}, {{lang-ja2|やくざ}}
|Сүрөт                             = Marukin at Sanja Matsuri 3.jpg
|Туурасы                           = 280px
|Сүрөткө баяндама                  = Сандзя-мацури фестивалындагы якудза топторунун бири
|негизделген жылы                  = [[XVII кылым]]
|негизделген жери                  = {{Өлкө желеги|Жапония}}
|негиздөөчүлөрү                    = 
|активдүүлүк жылдары               = [[XVII кылым]] — а.у.
|аймагы                            = [[Азия]], [[Европа]], [[Түндүк Америка]] ([[Жапония]], [[АКШ]], [[Кытай]], [[Корея]], [[Филиппин]], [[Таиланд]]
|улуттук курамы                    = [[жапондор]], [[корейлер]], [[кытайлар]]
|мүчөлөрүнүн саны                  = Жапонияда эле 80 миңден ашык адам
|кылмыштуу иш-аракеттеринин багыты = Опузалоо, [[Өлтүрүү|киши өлтүрүү]], [[рэкет]], [[Кумар оюну|кумар оюндары]], сутенерлук, [[порнография]], баңгизаттарды сатуу, адам жана курал-жарак сатуу, ортомчулук келишимдери жана жумушчу күчүн жалдоо, финансылык алдамчылык
|өнөктөштөрү                       = 
|каршылаштары                      = Кореялыктардын жана кытайлыктардын ар кандай кылмыштуу топтору
|Викиказына                        = commons:Category:Yakuza
}}
'''Якудза''' ({{lang-ja|ヤクザ}}, {{lang-ja2|やくざ}}) — Жапониядагы уюшкан кылмыштуулуктун салттуу формасы болуп, анын топтору өлкөнүн криминалдык дүйнөсүндө башкы жана жетекчи орундарды ээлейт. Якудзанын мүчөлөрү «гокудо» ({{lang-ja|極道}}- «чектен чыккан жол», «акыркы жол») деп да аталат. Илимий адабиятта жана басма сөздө якудза же анын айрым топтору көп учурда «жапон мафиясы» же «борёкудан» ({{lang-ja|暴力団}}- «зордук-зомбулук тобу») деп аталат. Якудза патриархалдык үй-бүлөлүк баалуулуктарга, башчыга сөзсүз баш ийүү принциптерине жана так сакталуучу эрежелер жыйнагына (мафия кодексине) таянат, бул эрежелерди бузуу сөзсүз жазага алып келет. Якудза топторунун туруктуулугу менен узак жашоосун башчы менен анын кол алдындагылардын ортосундагы өзгөчө байланыштар, ошондой эле катардагы мүчөлөрдүн ортосундагы «бир туугандык» мамилелер камсыз кылат.

Якудза Жапониянын экономикалык жана саясий турмушуна терең сиңип кеткен жана өзүнө гана таандык бир катар өзгөчөлүктөргө ээ. Дүйнөдөгү башка кылмыштуу уюмдардан айырмаланып, якудза так аныкталган аймактарга ээ эмес, уюмдук түзүлүшүнүн негизи катары туугандык байланышка таянбайт жана ички иерархиясын, мүчөлөрүнүн санын же жетекчиликтин курамын жашырууга умтулбайт. Көптөгөн якудза топторунун расмий эмблемалары бар, штаб-квартираларынын жайгашкан жери жана башчыларынын ысымдары ачык белгилүү. Мындан тышкары, айрым топтор ар кандай патриоттук же ультраоңчул уюмдардын атын жамынып, расмий каттоодон өткөн. 

1950-жылдардан тартып жапон укук коргоо органдары якудза топторунун жана алардын расмий мүчөлөрүнүн санын каттап келет. Согуштан мурдагы мезгилде адатта бир башчы жана 50гө жетпеген адамдардан турган топтор болсо, согуштан кийинки мезгилде жүздөгөн, кээде миңдеген адамдарды бириктирген ири уюмдар пайда болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/09/AR2008050902544.html Jake Adelstein. This Mob Is Big in Japan]&lt;/ref&gt;. 

1958-жылы полиция якудзанын санын 70 миң адам деп бааласа, 1963-жылы 5,2 миң кылмыштуу топторду бириктирген 184 миң адам деп көрсөткөн. 1982-жылы якудзанын саны 103,3 миң адамды (2,4 миңден ашык топ), 1988-жылы 86,3 миң адамды (3,2 миң топ) түзгөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1990-жылдардын башында якудзанын мүчөлөрүнүн саны 90 миңден ашкан. Антимафиялык мыйзам кабыл алынгандан кийин бул көрсөткүч бир нече жыл ичинде 79,3 миңге чейин азайган. 2002-жылдагы маалымат боюнча полиция 85,3 миң якудза мүчөсүн каттаган, 2005-жылы — болжол менен 87 миң, 2007-жылы — дээрлик 85 миң, ал эми 2008-жылы башкы полиция башкармалыгы 82 миңден ашуун топтун мүчөлөрүн каттоого алган. Расмий эмес маалыматтарга ылайык, Жапонияда 2,5 миңдей топко (үй-бүлөгө) бириккен 110 миңге жакын активдүү якудза мүчөсү бар. Якудзанын көп санда болушуна жапон коомунун иерархиялык түзүлүшү да өбөлгө түзөт, анткени кылмыштуу топтор толук кандуу үй-бүлөсү же туруктуу жумушу жок адамдар үчүн «акыркы учурдагы баш паанек берүүчү уюм» сыяктуу социалдык функцияны аткарат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Файл:KatakanaYakuzaVertical.svg|left|thumb|219x219px| Катакана менен жазылган Якудза сөзү]]
== Этимологиясы ==
«Якудза» термини карта оюнчуларынын арасында болгон бакуто топторунан келип чыккан. Бул аталыш ойтё-кабу оюнундагы айкалыштардын биринен алынган: «я» — сегиз, «ку» — тогуз, «дза» — үч сөзүнүн өзгөртүлгөн формасы&lt;ref&gt;[https://www.newyorker.com/magazine/2012/01/09/all-due-respect The New Yorker. All Due Respect]&lt;/ref&gt;. Жыйынтыгындагу сумма жыйырма санын берет — бул аталган оюндагы эң жаман комбинация (ал «чочко» деп да аталат). Алгач «якудза» деген сөз «пайдасыз нерсе», кийинчерээк «пайдасыз адам» деген маанини билдирген&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kotobank.jp/word/%E3%82%84%E3%81%8F%E3%81%96-647826 デジタル大辞泉. やくざ]&lt;/ref&gt;. Бакуто коомдон четтетилгендер жана ийгиликсиздер катары кабыл алынгандыктан, өздөрүн да утулуштуу карталык айкалыш менен салыштырышкан. Кийинчерээк «якудза» аталышы бакуто менен чектелбестен, бардык жапон уюшкан кылмыштуу топторуна карата колдонулуп, бүгүнкү күнгө чейин «борёкудан» термини менен катар пайдаланылып келет. Айрым криминологдор «борёкудан» сөзүн «кески топ» же «топ» маанисинде колдонуп, «якудза» деп ошол борёкудандын мүчөлөрүн, башкача айтканда, уюшкан топко кирген адамдарды түшүнүшөт. Башка адистер болсо «борёкудан» менен «якудза» терминдерин синоним катары, «кески топ» маанисинде колдонушат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Якудзанын түзүмү ==
Якудзанын иерархиясындагы негизги фигура — оябун («башчы») же кумитё («улук жетекчи», «жогорку башчы»). Анын түздөн-түз карамагында сайко-комон же камбу-ацукай («администратор» же «улук кеңешчи»), санро-кай («улук кеңешчилер тобу»), сохомбутё («штаб башчысы») жана төмөнкү деңгээлдеги негизги бөлүмдөрдүн жетекчилери турат: вакагасира («улук лейтенант» же «аймактык башчы», бир региондогу бир нече кылмыштуу топторду көзөмөлдөйт) жана сятэйгасира («кенже лейтенант»)&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://crimelibrary.org/gangsters_outlaws/gang/yakuza/ CrimeLibrary. The Yakuza, the Japanese Mafia] {{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Сайко-комондун алдында сингииндер (юридикалык кеңешчилер) жана кайкэйлер (бухгалтерлер) иштешет. Ал эми вакагасира менен сятэйгасирага ар кандай деңгээлдеги командирлер (кёдай, сятэй, вакасю), катардагы кескилер (дэката же кобун), жаңы кабыл алынгандар (куми-ин) жана шакирттер (сансита) баш ийишет. Мындан тышкары, вакагасиранын жана сятэйгасиранын жардамчылары бар: берилген тапшырмаларына жараша фуку-хомбутё (бир нече өз алдынча топторго жооп берет) жана сятэйгасира-хоса&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Көбүнчө борёкуданга коомдун төмөнкү катмарынан чыккан, криминалдык тарыхы бар адамдар киришет (көпчүлүгү байкердик босодзоку топторунан тартылат). Алардын орточо жашы — болжол менен 20 жаш. Топтун же анын бөлүмүнүн көзөмөлүндөгү аймак «якудза-сима» («якудзанын аралы») деп аталат. Топтор бул аймактан тышкары жакка адатта кирешелүү «сунуштама» болгондо же атаандаш топтор менен кагылышуу максатында гана чыгышат&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.ecoi.net/en/document/1224699.html European Country of Origin Information Network. he Yakuza Society in Japan]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Борёкудандын 90% бакуто, тэкия жана гурэнтай түзөт. Бакуто топторунда беш макамдык, ролдук функция бар (мурда тогуз болгон): оябун, жогорку жана төмөнкү штабдар, катардагы мүчөлөр жана шакирттер. «Ата-уул» мамилелеринен тышкары, бакуто ичинде бир рангдагы «бир туугандык» байланыштар кеңири таралган. Тэкия топторунда төрт ролдук функция бар (мурда беш болгон): оябун, жогорку штаб, катардагы мүчөлөр жана шакирттер. Тэкиянын ичинде феодалдык белгилер эң жакшы сакталып калган: «өмүр бою иштөө» системасынын таасири күчтүү жана горизонталдык «бир туугандык» байланыштар өтө бекем (тэкия бүткүл өлкө боюнча «бир туугандар» менен байланыш кармайт). Гурэнтай топтору болсо азыраак ынтымактуу жана туруксуз болуп, негизинен «бир туугандык» мамилелерге таянат; бирок бакуто жана тэкиядан айырмаланып, бул топтордо төмөнкү рангдарды көзөмөлдөө көбүнчө мажбурлоо принциптерине негизделет&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/books/abs/crimes-against-humanity/legal-nature/B30FAB9A2F08731DCF359308800694E8 M. Cherif Bassiouni. Crimes against Humanity]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://documents.un.org/doc/undoc/gen/v11/803/28/pdf/v1180328.pdf Jennifer M. Smith, Note, An International Hit Job: Prosecuting Organized Crime Acts as Crimes Against Humanity]&lt;/ref&gt;.

Көпчүлүк топтордо оябун түздөн-түз сыйлоо же жазалоо функцияларын аткарбайт. Якудзаданын жогорку даражадагы мүчөлөрү катардагы якудзаларга белгилүү бир аймакты пайдаланууга берет, ал эми алар ошол аймактан түшкөн кирешенин белгилүү бир пайызын жогору жакка өткөрүп турушат. Аймактык кылмыштуу топтор жалпы жапондук синдикаттарга биригет жана алардын ортосунда тийиштүү баш ийүү системасы түзүлөт. Айрым учурда мамилелер союздаштык негизде, айрым учурда иерархиялык пирамида түрүндө курулат. Мисалы, Ямагути-гуми — бир башчы эбегейсиз бийликке ээ болгон типтүү криминалдык пирамида болсо, Сумиёси-кай — кылмыштуу үй-бүлөлөрдүн федерациясы болуп саналат. Ири синдикаттар (шайланган оябун же башчылар кеңеши) төмөнкү бардык түзүмдөрдү түздөн-түз көзөмөлдөбөйт, алар өздөрүнөн бир баскыч төмөн турган топторго гана көзөмөл жүргүзөт. Синдикаттын калыптанышында «бир туугандык» байланыштар чоң роль ойнойт, 1990-жылдары борёкудандын мүчөлөрүнүн үчтөн экиси «бир туугандык» мамиледе болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Якудзанын ири топтору ===
Жапониядагы якудзанын эң ири жана таасирдүү синдикаттары — Ямагути-гуми, Сумиёси-кай жана Инагава-кай. Бул «чоң үчүлүккө» жапон уюшкан кылмыштуулугунун 70% ашык мүчөлөрү кирет, анын ичинен болжол менен 45% Ямагути-гумиге туура келет. 2007-жылга карата Кобэ шаарында жайгашкан Ямагути-гуми синдикаты 20 миң расмий мүчөгө ээ болуп, 99 биригишкен топту бириктирген. Токио шаарында башка эки Сумиёси-кай (6 миң мүчө) жана Инагава-кай (5 миң мүчө) синдикаттары жайгашкан

Башка маалыматтар боюнча, Ямагути-гуминин мүчөлөрүнүн саны 944 топтун курамында 26 миңден ашкан (айрым эсептерде 35, 37 же 40 миң деп да көрсөтүлөт), Инагава-кайда 8,6 миңден ашык мүчө (башка булактарда — 9,7 миң), ал эми Сумиёси-кайда 7 миңден ашык мүчө болгон (айрым маалыматтарда — 12,3 миң).

1980-жылдардын башында Жапонияда болжол менен 40 мафиялык синдикат бар эле. Алардын ичинен Ямагути-гуми бардык якудзанын 12% бириктирип, 11,8 миң адамды камтыган 543 топту 35 префектурада көзөмөлдөгөн. Андан кийин Сумиёси-кай (же Сумиёси-рэнго) — 104 топ жана 6,7 миңден ашык мүчө, ошондой эле Инагава-кай — 107 топ жана дээрлик 4,7 миң мүчө менен турган.

2016-жылдын аягына карата якудзанын эң ири топтору:
{| class=&quot;standard sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCFF&quot;
| width=&quot;25%&quot; |&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''Топтун аталышы'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| width=&quot;25%&quot; |&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''Жайгашкан жери'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| width=&quot;25%&quot; |&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''Башчы'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| width=&quot;25%&quot; |&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''Саны'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|-
|Ямагути-гуми
|[[Кобе]]
|Синода Кэнъити
| align=&quot;center&quot; |5200
|-
|Сумиёси-кай
|[[Токио]] (Минато)
|Нисигути Сигэо
| align=&quot;center&quot; |3100
|-
|Кобе Ямагути-гуми
|[[Авадзи]]
|Иноуэ Кунио
| align=&quot;center&quot; |2600
|-
|Инагава-кай
|[[Токио]] (Минато)
|Киёта Дзиро
| align=&quot;center&quot; |2500
|-
|Мацуба-кай
|[[Токио]] (Тайто)
|Огино Ёсиро
| align=&quot;center&quot; |650
|-
|Кёкуто-кай
|[[Токио]] (Тосима)
|Мацуяма Синъити
| align=&quot;center&quot; |590
|-
|Додзин-кай
|[[Куруме]]
|Кобаяси Тэцудзи
| align=&quot;center&quot; |540
|-
|Кудо-кай
|[[Китакюсю]]
|Номура Сатоси
| align=&quot;center&quot; |420
|-
|Кёкурю-кай
|Окинава
|Томинага Киёси
| align=&quot;center&quot; |360
|-
|Намикава-кай
|[[Омута]]
|Намикава Масахиро
| align=&quot;center&quot; |240
|-
|Кёсэй-кай
|[[Хиросима]]
|Мория Ацуму
| align=&quot;center&quot; |180
|-
|Фукухаку-кай
|[[Фукуока]]
|Нагаока Торао
| align=&quot;center&quot; |150
|-
|Соай-кай
|[[Итихара]]
|Сиидзука Нобуру
| align=&quot;center&quot; |140
|-
|Адзума-гуми
|[[Осака]]
|Такимото Хироси
| align=&quot;center&quot; |140
|-
|Тайсю-кай
|Тагава
|Хидака Хироси
| align=&quot;center&quot; |130
|-
|Айдзу-Котэцу-кай
|[[Киото]]
|
| align=&quot;center&quot; |110
|-
|Кёдо-кай
|[[Ономити]]
|Икэдзава Нодзому
| align=&quot;center&quot; |100
|-
|}
===Атайын атрибуттары===
Якудзага мүчө болгон адамдардын маанилүү белгилеринин бири болуп денелерине көп сандагы татуировкалар эсептелет. Бул ооруткан процедура жүздөгөн сааттарды алышы мүмкүн, бирок ал якудзалардын мүнөзүнүн күчүн баса белгилөөгө арналган. Типтүү татуировка сүрөттөрүнө ажыдаарлар, гүлдөр, тоо жана деңиз пейзаждары, ошондой эле кылмыштуу топтордун белгидери кирет. Якудзалардын болжол менен 68% денелеринде татуировкалар бар, бирок акыркы убакта көптөгөн адамдар мафияга таандык экенин жашыруу үчүн аларды өчүрүп салууга өтүштү. Тарыхый жактан алганда, татуировка адамдын ата-эненин жана коомдун көзөмөлүнөн бошотулганын көрсөтүү үчүн жасалган, анткени Конфуцийдин нормаларына ылайык, адамдын денесин ата-энеси берген жана алардын аны «бузууга» укугу жок деп саналган. Андан тышкары, жапон бийлиги татуировка жасоону жапайылык менен байланышкан салт деп эсептеген жана 1872-жылдан 1948-жылга чейин денеге татуировкаларды түшурүүнү мыйзам менен тыюу салган&lt;ref&gt;[https://asian.fiu.edu/jsr/yamada-meanings-of-tattoos-in-the-context-of-identity-construction-p03.pdf Mieko Yamada. Meanings of Tattoos in the Context of Identity-Construction]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Көптөгөн якудзалар 1950-жылдардагы америкалык кылымышкерлердин жана топтордун стилине жакындыкты сактап калышкан, алар дагы эле жылтырак, тар костюмдарды жана учтуу бут кийимдерди кийип, чачтарын агартуучу каражат менен жасалгалап, Cadillac жана Lincoln сыяктуу чоң америкалык унааларды жактырышат. Бирок, жаштар барган сайын модалуу кийим бренддерине жана Mercedes-Benz же Toyota сыяктуу заманбап люкс унааларга көбүрөөк басым жасоодо&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Ката кетирген же туура эмес иштерди жасап уят болгон якудзалар, ошондой эле топтон чыгууну чечкендер, танто жана балка менен манжа бейбелчегин кесүү ырымын үнсүз аткарышат. Былы ырым юбицумэ деп аталат. Адатта сол колдун чыпалагынын бейбелчеги кесилет жана кездемеге оролуп, башчыга күнөөдөн арылуу белгичи катары көрсөтүлөт. Кийинки ката экинчи бейбелчекти кесүүгө алып келет. Кылмыштуу топтор менен байланышын жашыруу үчүн көптөгөн якудзалар кесилген манжаларын протездер менен жашырышат. Мурда, өзгөчө учурларда, күнөөлүү же уятка калган якудзанын мүчөлөрү сеппуку жасашкан, бирок бул ырым азыркы учурда колдонулбайт&lt;ref&gt;[https://www.newsru.com/finance/29jan2002/japan.html Newsru. Якудза - передовое звено японской экономики]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newsru.com/crime/02aug2004/pro.html Newsru. Выходить из дела японским гангстерам помогает протезист]&lt;/ref&gt;.

Якудза топторунун штаб-квартиралары көбүнчө неон белгилери менен кооздолгон жана алардын даректери каталогдордо көрсөтүлгөн. Айрым топ мүчөлөрү атайын белгилерди кийимдерине төш белги катары тагынышат, визиттик карточкаларга же сувенирлерге (открыткаларга, блокнотторго, сааттарга) чапташат. 2013-жылы Ямагучи-гуми өзүнүн журналын чыгара баштаган&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2013/07/10/yakudza/ Lenta. Крупнейшая группировка якудза запустила собственный журнал]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kriminalpolizei.de/ausgaben/2012/detailansicht-2012/artikel/der-januskopf-der-japanischen-mafia-yakuza.html Robert F. J. Harnischmacher. Der Januskopf der japanischen Mafia – Yakuza]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Якудзанын ири топторунун белгилери (камон)
|[[Файл:Yamabishi.svg|border|center|157x157px]]
|[[Файл:Sumiyoshi-kai.svg|border|center|100x100px]]
|[[Файл:松葉会.png|border|center|100x100px]]
|[[Файл:極東会.png|border|center|100x100px]]
|[[Файл:Kudo-kai.png|border|center|100x100px]]
|[[Файл:Asano-gumi.png|border|center|100x100px]]
|[[Файл:東組.png|border|center|100x100px]]
|-
|Ямагути-гуми
|Сумиёси-кай
|Мацуба-кай
|Кёкуто-кай
|Кудо-кай
|Асано-гуми
|Адзума-гуми
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.bbc.com/reel/video/p0816p3b/the-secret-lives-of-yakuza-women The Secret Lives of Yakuza Women]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ZWrSqQ4lvjw&amp;feature=g-user-u 101 East – Battling the Yakuza]
* [https://www.fbi.gov/investigate/organized-crime#Asian-TOC FBI What We Investigate – Asian Transnational Organized Crime Groups]
* [http://xn--pcko0l.net/ Yakuza Portal site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810210902/https://xn--pcko0l.net/ |date=2022-08-10 }}
* [https://www.theguardian.com/world/2007/jun/27/books.japan Blood Ties: Yakuza Daughter Lifts Lid on Hidden Hell of Gangsters' families]
* [https://web.archive.org/web/20110807134543/http://www.trutv.com/library/crime/gangsters_outlaws/gang/yakuza/1.html Crime Library: Yakuza]
* [https://www.cbsnews.com/news/japanese-mayor-shot-dead/ Japanese Mayor Shot Dead]
* [http://www.thingsasian.com/stories-photos/2020 Yakuza: The Japanese Mafia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203055304/http://www.thingsasian.com/stories-photos/2020 |date=2015-02-03 }}
* [https://japantoday.com/category/features/opinions/yakuza-kind-hearted-criminals-or-monsters-in-suits Yakuza: Kind-Hearted Criminals or Monsters in Suits?]</text>
      <sha1>nmnswqt9ajn22zo2vr7mog76j7nhfpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэри Жексон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154167</id>
    <revision>
      <id>662734</id>
      <parentid>662599</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Мэри Джексон]]&quot; барагын &quot;[[Мэри Жексон]]&quot; деп кайра атады: Орус тилинде Дж аркылуу белгиленип жүргөн ысымдар, кыргыз тилиндеги Ж аркылуу гана жазылат</comment>
      <origin>662599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27013" sha1="eerrzpf35b9lkv6167upuwfj9d39zfr" xml:space="preserve">'''Мэри Джексон (инженер)'''[[Файл:Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg|thumb|Джексон, 1979]]
Мэри Джексон (туулгандагы фамилиясы Уинстон; 9-апрель, 1921 – 11-февраль, 2005) Американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Джексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Джексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Джексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Джексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Джексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Джексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Джексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Джексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Джексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Джексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Джексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Джексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Джексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Джексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Джексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Джексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Джексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Джексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Джексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Шилтемелер ==

# [https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Mary Jackson]. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica, Inc. 5-апрель, 2019. [https://web.archive.org/web/20200317014132/https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Архивделген нускасы] (17-март, 2020). 11-июнь, 2019-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Mary W. Jackson - NASA]. [https://web.archive.org/web/20240102095232/https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Архивделген нускасы] (2-январь, 2024). 27-ноябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1 H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act]. ''Congress.gov''. 8-ноябрь, 2019. [https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1 Архивделген нускасы] (9-ноябрь, 2019). 9-ноябрь, 2019-ж. алынган.
# Timmons, Greg (6-декабрь, 2016). [http://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Mary Winston-Jackson]. ''Biography.com''. [https://web.archive.org/web/20190413224253/https://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Архивделген нускасы] (13-апрель, 2019). 16-январь, 2017-ж. алынган.
# Shetterly, Margot Lee (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. NASA. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 15-январь, 2017-ж. алынган.
# [https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press]. ''Legacy.com''. [https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Архивделген нускасы] (12-сентябрь, 2023). 8-январь, 2024-ж. алынган.
# Warren, Wini (1999). [https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 ''Black Women Scientists in the United States'']. Bloomington, Indiana, АКШ: Indiana University Press. 126-б. ISBN 978-0-253-33603-3.
# Lewis, Shawn D. (август, 1977). [https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116 The Professional Woman: Her Fields Have Widened]. ''Ebony''. 32-том, № 10. Johnson Publishing Company. ISSN 0012-9011.
# [https://web.archive.org/web/20190607003137/https://ibb.co/6HpS0T5 Certificate of Marriage]. Түп нускасы 7-июнь, 2019-жылы архивделген. 16-июль, 2019-ж. алынган.
# [https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Levi Jackson Sr]. ''Daily Press''. Newport News, Virginia. 24-май, 1992. 28-б. [https://web.archive.org/web/20221206152156/https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Архивделген нускасы] (6-декабрь, 2022). 6-декабрь, 2022-ж. алынган.
# Daines, Gary (8-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/content/mary-w-jackson Mary W. Jackson]. ''NASA''. 22-март, 2021-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf ''Mary W. Jackson''] (PDF). National Aeronautics and Space Administration, октябрь, 1979. Түп нускасы [https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf архивделген] (23-октябрь, 2015). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Mary Winston Jackson]. ''Human Computers at NASA''. Macalester College. [https://web.archive.org/web/20160826211431/http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Архивделген нускасы] (26-август, 2016). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Loff, Sarah (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. ''NASA''. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 2-февраль, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь, 1958). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 ''Effects of Nose Angle and Mach Number on Transition on Cones at Supersonic Speeds (NACA TN 4388)'']. National Advisory Committee for Aeronautics. [https://web.archive.org/web/20170104162804/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 ''Effects of Cone Angle, Mach Number, and Nose Blunting on Transition at Supersonic Speeds (NASA TN D-634)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162544/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 ''Boundary-Layer Transition on a Group of Blunt Nose Shapes at a Mach Number of 2.20 (NASA TN D-932)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162539/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Champine, Gloria R. [https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf Mary Jackson] (PDF). NASA. Түп нускасы [http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf архивделген] (22-март, 2013). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [https://exhibits.lib.berkeley.edu/spotlight/women-who-figure/browse/mary-jackson Women Who Figure: An Exhibit Inspired by the Mathematicians of Hidden Figures]. ''Berkeley Library''. 11-февраль, 2026-ж. алынган.
# Buckley, Cara (20-май, 2016). [https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Uncovering a Tale of Rocket Science, Race and the '60s]. ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. [https://web.archive.org/web/20190509104839/https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Архивделген нускасы] (9-май, 2019). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Simon, Scott (10-февраль, 2018). [https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson A School Goes From Andrew Jackson To Mary Jackson]. ''NPR.org''. NPR. [https://web.archive.org/web/20190508151147/https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson Архивделген нускасы] (8-май, 2019). 11-февраль, 2018-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-июнь, 2020). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson NASA Names Headquarters After 'Hidden Figure' Mary W. Jackson]. ''NASA''. [https://web.archive.org/web/20200624185224/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson Архивделген нускасы] (24-июнь, 2020). 24-июнь, 2020-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-honor-hidden-figure-mary-w-jackson-during-headquarters-naming-ceremony NASA to Honor 'Hidden Figure' Mary W. Jackson During Naming Ceremony]. ''NASA''. 2-март, 2021-ж. алынган.
# NASA (26-февраль, 2021). [https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 NASA ceremony to name headquarters after Hidden Figure Mary W. Jackson]. ''YouTube''. [https://web.archive.org/web/20240329230424/https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 Архивделген нускасы] (29-март, 2024). 26-февраль, 2021-ж. алынган.
# Joseph, Natalie (10-декабрь, 2019). [https://www.nasa.gov/feature/hidden-figures-honored-at-us-capitol-for-congressional-gold-medal 'Hidden Figures' Honored at U.S. Capitol for Congressional Gold Medal]. ''NASA''. 3-март, 2021-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/langley/nasas-hidden-figures-honored-with-congressional-gold-medals NASA's Hidden Figures Honored with Congressional Gold Medals]. ''NASA''. 19-сентябрь, 2024. 20-сентябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://hrbtexpansion.vdot.virginia.gov/tbmnaming/ TBMnaming | HR BT Expansion]. ''hrbtexpansion.vdot.virginia.gov''. 10-сентябрь, 2025-ж. алынган.

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>eerrzpf35b9lkv6167upuwfj9d39zfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662736</id>
      <parentid>662734</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27032" sha1="r8dnda6qz4lihekajjv9jk2qdxi51ks" xml:space="preserve">'''Мэри Джексон (инженер)'''[[Файл:Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg|thumb|Джексон, 1979]]
Мэри Джексон (туулгандагы фамилиясы Уинстон; 9-апрель, 1921 – 11-февраль, 2005) Американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Джексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Джексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Джексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Джексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Джексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Джексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Джексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Джексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Джексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Джексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Джексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Джексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Джексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Джексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Джексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Джексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Джексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Джексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Джексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

# [https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Mary Jackson]. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica, Inc. 5-апрель, 2019. [https://web.archive.org/web/20200317014132/https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Архивделген нускасы] (17-март, 2020). 11-июнь, 2019-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Mary W. Jackson - NASA]. [https://web.archive.org/web/20240102095232/https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Архивделген нускасы] (2-январь, 2024). 27-ноябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1 H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act]. ''Congress.gov''. 8-ноябрь, 2019. [https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1 Архивделген нускасы] (9-ноябрь, 2019). 9-ноябрь, 2019-ж. алынган.
# Timmons, Greg (6-декабрь, 2016). [http://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Mary Winston-Jackson]. ''Biography.com''. [https://web.archive.org/web/20190413224253/https://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Архивделген нускасы] (13-апрель, 2019). 16-январь, 2017-ж. алынган.
# Shetterly, Margot Lee (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. NASA. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 15-январь, 2017-ж. алынган.
# [https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press]. ''Legacy.com''. [https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Архивделген нускасы] (12-сентябрь, 2023). 8-январь, 2024-ж. алынган.
# Warren, Wini (1999). [https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 ''Black Women Scientists in the United States'']. Bloomington, Indiana, АКШ: Indiana University Press. 126-б. ISBN 978-0-253-33603-3.
# Lewis, Shawn D. (август, 1977). [https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116 The Professional Woman: Her Fields Have Widened]. ''Ebony''. 32-том, № 10. Johnson Publishing Company. ISSN 0012-9011.
# [https://web.archive.org/web/20190607003137/https://ibb.co/6HpS0T5 Certificate of Marriage]. Түп нускасы 7-июнь, 2019-жылы архивделген. 16-июль, 2019-ж. алынган.
# [https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Levi Jackson Sr]. ''Daily Press''. Newport News, Virginia. 24-май, 1992. 28-б. [https://web.archive.org/web/20221206152156/https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Архивделген нускасы] (6-декабрь, 2022). 6-декабрь, 2022-ж. алынган.
# Daines, Gary (8-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/content/mary-w-jackson Mary W. Jackson]. ''NASA''. 22-март, 2021-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf ''Mary W. Jackson''] (PDF). National Aeronautics and Space Administration, октябрь, 1979. Түп нускасы [https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf архивделген] (23-октябрь, 2015). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Mary Winston Jackson]. ''Human Computers at NASA''. Macalester College. [https://web.archive.org/web/20160826211431/http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Архивделген нускасы] (26-август, 2016). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Loff, Sarah (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. ''NASA''. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 2-февраль, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь, 1958). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 ''Effects of Nose Angle and Mach Number on Transition on Cones at Supersonic Speeds (NACA TN 4388)'']. National Advisory Committee for Aeronautics. [https://web.archive.org/web/20170104162804/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 ''Effects of Cone Angle, Mach Number, and Nose Blunting on Transition at Supersonic Speeds (NASA TN D-634)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162544/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 ''Boundary-Layer Transition on a Group of Blunt Nose Shapes at a Mach Number of 2.20 (NASA TN D-932)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162539/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Champine, Gloria R. [https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf Mary Jackson] (PDF). NASA. Түп нускасы [http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf архивделген] (22-март, 2013). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [https://exhibits.lib.berkeley.edu/spotlight/women-who-figure/browse/mary-jackson Women Who Figure: An Exhibit Inspired by the Mathematicians of Hidden Figures]. ''Berkeley Library''. 11-февраль, 2026-ж. алынган.
# Buckley, Cara (20-май, 2016). [https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Uncovering a Tale of Rocket Science, Race and the '60s]. ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. [https://web.archive.org/web/20190509104839/https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Архивделген нускасы] (9-май, 2019). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Simon, Scott (10-февраль, 2018). [https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson A School Goes From Andrew Jackson To Mary Jackson]. ''NPR.org''. NPR. [https://web.archive.org/web/20190508151147/https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson Архивделген нускасы] (8-май, 2019). 11-февраль, 2018-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-июнь, 2020). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson NASA Names Headquarters After 'Hidden Figure' Mary W. Jackson]. ''NASA''. [https://web.archive.org/web/20200624185224/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson Архивделген нускасы] (24-июнь, 2020). 24-июнь, 2020-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-honor-hidden-figure-mary-w-jackson-during-headquarters-naming-ceremony NASA to Honor 'Hidden Figure' Mary W. Jackson During Naming Ceremony]. ''NASA''. 2-март, 2021-ж. алынган.
# NASA (26-февраль, 2021). [https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 NASA ceremony to name headquarters after Hidden Figure Mary W. Jackson]. ''YouTube''. [https://web.archive.org/web/20240329230424/https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 Архивделген нускасы] (29-март, 2024). 26-февраль, 2021-ж. алынган.
# Joseph, Natalie (10-декабрь, 2019). [https://www.nasa.gov/feature/hidden-figures-honored-at-us-capitol-for-congressional-gold-medal 'Hidden Figures' Honored at U.S. Capitol for Congressional Gold Medal]. ''NASA''. 3-март, 2021-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/langley/nasas-hidden-figures-honored-with-congressional-gold-medals NASA's Hidden Figures Honored with Congressional Gold Medals]. ''NASA''. 19-сентябрь, 2024. 20-сентябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://hrbtexpansion.vdot.virginia.gov/tbmnaming/ TBMnaming | HR BT Expansion]. ''hrbtexpansion.vdot.virginia.gov''. 10-сентябрь, 2025-ж. алынган.

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>r8dnda6qz4lihekajjv9jk2qdxi51ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662738</id>
      <parentid>662736</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Калып кошулду жана барактын түзүмүнө кичинекей өзгөртүүлөр киргизилди.</comment>
      <origin>662738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28780" sha1="1ad5onhcf2klf9z2ryma4kzxxwq0kdv" xml:space="preserve">{{Илимпоз
|Ысымы                        = Мэри Жексон
|Расмий ысымы                 = {{lang-en|Mary Jackson}}
|Сүрөт                        = Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg
|Туурасы                      = 280px
|Сүрөттүн аталышы             = 
|Туулган жылы                 = 9.4.1921
|Каза болгон жылы             = 11.2.2005
|Туулган жери                 = [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]
|Каза болгон жери             = [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]
|Жарандыгы                    = {{Өлкө желеги|АКШ}}
|Илимий чөйрөсү               = математика, аэрокосмонавтика
|Иштеген жери                 = Лэнгли изилдөө борбору&lt;br&gt;NASA&lt;br&gt;Аэронавтика боюнча улуттук консультативдик комитет
|Илимий даражасы              = 
|Илимий наамы                 = 
|Альма-матер                  = Хэмптон университети
|Илимий жетекчиси             = 
|Белгилүү окуучулары          = 
|Белгилүү болгондугу          = 
|Сыйлыктары                   = Конгресстин алтын медалы
|Сайты                        = 
|Кол тамгасы                  = 
|Кол тамгасынын туурасы       = 
|Уикиказына                   = Mary Jackson
}}
'''Мэри Жексон''' (туулгандагы фамилиясы '''Уинстон''') {{lang-en|Mary Jackson}} (9-апрель 1921 – 11-февраль 2005, [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]) — американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Жексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Жексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Жексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Жексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Жексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Жексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Жексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Жексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Жексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Жексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Жексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Жексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Жексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Жексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Жексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Жексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Жексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Жексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Жексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

# [https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Mary Jackson]. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica, Inc. 5-апрель, 2019. [https://web.archive.org/web/20200317014132/https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Архивделген нускасы] (17-март, 2020). 11-июнь, 2019-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Mary W. Jackson - NASA]. [https://web.archive.org/web/20240102095232/https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Архивделген нускасы] (2-январь, 2024). 27-ноябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1 H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act]. ''Congress.gov''. 8-ноябрь, 2019. [https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1 Архивделген нускасы] (9-ноябрь, 2019). 9-ноябрь, 2019-ж. алынган.
# Timmons, Greg (6-декабрь, 2016). [http://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Mary Winston-Jackson]. ''Biography.com''. [https://web.archive.org/web/20190413224253/https://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Архивделген нускасы] (13-апрель, 2019). 16-январь, 2017-ж. алынган.
# Shetterly, Margot Lee (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. NASA. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 15-январь, 2017-ж. алынган.
# [https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press]. ''Legacy.com''. [https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Архивделген нускасы] (12-сентябрь, 2023). 8-январь, 2024-ж. алынган.
# Warren, Wini (1999). [https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 ''Black Women Scientists in the United States'']. Bloomington, Indiana, АКШ: Indiana University Press. 126-б. ISBN 978-0-253-33603-3.
# Lewis, Shawn D. (август, 1977). [https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116 The Professional Woman: Her Fields Have Widened]. ''Ebony''. 32-том, № 10. Johnson Publishing Company. ISSN 0012-9011.
# [https://web.archive.org/web/20190607003137/https://ibb.co/6HpS0T5 Certificate of Marriage]. Түп нускасы 7-июнь, 2019-жылы архивделген. 16-июль, 2019-ж. алынган.
# [https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Levi Jackson Sr]. ''Daily Press''. Newport News, Virginia. 24-май, 1992. 28-б. [https://web.archive.org/web/20221206152156/https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Архивделген нускасы] (6-декабрь, 2022). 6-декабрь, 2022-ж. алынган.
# Daines, Gary (8-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/content/mary-w-jackson Mary W. Jackson]. ''NASA''. 22-март, 2021-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf ''Mary W. Jackson''] (PDF). National Aeronautics and Space Administration, октябрь, 1979. Түп нускасы [https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf архивделген] (23-октябрь, 2015). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Mary Winston Jackson]. ''Human Computers at NASA''. Macalester College. [https://web.archive.org/web/20160826211431/http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Архивделген нускасы] (26-август, 2016). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Loff, Sarah (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. ''NASA''. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 2-февраль, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь, 1958). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 ''Effects of Nose Angle and Mach Number on Transition on Cones at Supersonic Speeds (NACA TN 4388)'']. National Advisory Committee for Aeronautics. [https://web.archive.org/web/20170104162804/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 ''Effects of Cone Angle, Mach Number, and Nose Blunting on Transition at Supersonic Speeds (NASA TN D-634)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162544/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 ''Boundary-Layer Transition on a Group of Blunt Nose Shapes at a Mach Number of 2.20 (NASA TN D-932)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162539/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Champine, Gloria R. [https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf Mary Jackson] (PDF). NASA. Түп нускасы [http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf архивделген] (22-март, 2013). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [https://exhibits.lib.berkeley.edu/spotlight/women-who-figure/browse/mary-jackson Women Who Figure: An Exhibit Inspired by the Mathematicians of Hidden Figures]. ''Berkeley Library''. 11-февраль, 2026-ж. алынган.
# Buckley, Cara (20-май, 2016). [https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Uncovering a Tale of Rocket Science, Race and the '60s]. ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. [https://web.archive.org/web/20190509104839/https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Архивделген нускасы] (9-май, 2019). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Simon, Scott (10-февраль, 2018). [https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson A School Goes From Andrew Jackson To Mary Jackson]. ''NPR.org''. NPR. [https://web.archive.org/web/20190508151147/https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson Архивделген нускасы] (8-май, 2019). 11-февраль, 2018-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-июнь, 2020). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson NASA Names Headquarters After 'Hidden Figure' Mary W. Jackson]. ''NASA''. [https://web.archive.org/web/20200624185224/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson Архивделген нускасы] (24-июнь, 2020). 24-июнь, 2020-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-honor-hidden-figure-mary-w-jackson-during-headquarters-naming-ceremony NASA to Honor 'Hidden Figure' Mary W. Jackson During Naming Ceremony]. ''NASA''. 2-март, 2021-ж. алынган.
# NASA (26-февраль, 2021). [https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 NASA ceremony to name headquarters after Hidden Figure Mary W. Jackson]. ''YouTube''. [https://web.archive.org/web/20240329230424/https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 Архивделген нускасы] (29-март, 2024). 26-февраль, 2021-ж. алынган.
# Joseph, Natalie (10-декабрь, 2019). [https://www.nasa.gov/feature/hidden-figures-honored-at-us-capitol-for-congressional-gold-medal 'Hidden Figures' Honored at U.S. Capitol for Congressional Gold Medal]. ''NASA''. 3-март, 2021-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/langley/nasas-hidden-figures-honored-with-congressional-gold-medals NASA's Hidden Figures Honored with Congressional Gold Medals]. ''NASA''. 19-сентябрь, 2024. 20-сентябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://hrbtexpansion.vdot.virginia.gov/tbmnaming/ TBMnaming | HR BT Expansion]. ''hrbtexpansion.vdot.virginia.gov''. 10-сентябрь, 2025-ж. алынган.

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>1ad5onhcf2klf9z2ryma4kzxxwq0kdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662739</id>
      <parentid>662738</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28813" sha1="oyrteugy0v3dcv4umv7j5364puhv2mh" xml:space="preserve">{{Илимпоз
|Ысымы                        = Мэри Жексон
|Расмий ысымы                 = {{lang-en|Mary Jackson}}
|Сүрөт                        = Mary Jackson 1979 Portrait (LRC-1979-B701 P-07085).jpg
|Туурасы                      = 280px
|Сүрөттүн аталышы             = 
|Туулган жылы                 = 9.4.1921
|Каза болгон жылы             = 11.2.2005
|Туулган жери                 = [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]
|Каза болгон жери             = [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]
|Жарандыгы                    = {{Өлкө желеги|АКШ}}
|Илимий чөйрөсү               = математика, аэрокосмонавтика
|Иштеген жери                 = Лэнгли изилдөө борбору&lt;br&gt;NASA&lt;br&gt;Аэронавтика боюнча улуттук консультативдик комитет
|Илимий даражасы              = 
|Илимий наамы                 = 
|Альма-матер                  = Хэмптон университети
|Илимий жетекчиси             = 
|Белгилүү окуучулары          = 
|Белгилүү болгондугу          = 
|Сыйлыктары                   = Конгресстин алтын медалы
|Сайты                        = 
|Кол тамгасы                  = 
|Кол тамгасынын туурасы       = 
|Уикиказына                   = 
|Commons                      = Mary Jackson
}}
'''Мэри Жексон''' (туулгандагы фамилиясы '''Уинстон''') {{lang-en|Mary Jackson}} (9-апрель 1921 – 11-февраль 2005, [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Виргиния]], [[Хамптон|Хамптон (Виргиния)]]) — американын аэрокосмикалык инженери жана математиги болгон, ал Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитетинде (NACA) иштеген, анын ордуна 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги (NASA) келген. Ал карьерасынын көбүн Хэмптондогу, Вирджиниядагы Лэнгли изилдөө борборунда өткөргөн. Ал 1951-жылы бөлүнүп турган Батыш аймагынын эсептөө бөлүмүндө компьютер болуп иштей баштаган. 1958-жылы инженердик курстарды окугандан кийин, ал NASAнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон.

NASAда 34 жыл иштегенден кийин, Жексон эң жогорку инженердик наамга ээ болгон. Ал жетекчи болбостон, мындан ары көтөрүлө албастыгын түшүнгөн. Ал NASAнын Тең мүмкүнчүлүктөр программасынын Федералдык аялдар программасынын жана Оң аракеттер программасынын менеджери болуу үчүн кызмат ордун төмөндөтүүнү кабыл алган. Бул ролдо ал NASAнын илим, инженерия жана математика тармактарында аялдарды жумушка алуу жана кызматка көтөрүүгө таасир этүү үчүн иштеген.

Жексондун окуясы 2016-жылы чыккан &quot;Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race&quot; (Жашыруун фигуралар: Америкалык кыял жана космос жарышын утуп алууга жардам берген кара аялдардын айтылбаган окуясы) аттуу көркөм эмес китебинде баяндалат. Ал ошол эле жылы чыккан &quot;Hidden Figures&quot; тасмасынын адаптациясындагы үч башкы каармандын бири. 2019-жылы Жексон каза болгондон кийин Конгресстин Алтын медалы менен сыйланган. 2021-жылы NASAнын Вашингтондогу (Колумбия округу) штаб-квартирасы Мэри В. Жексон NASA штаб-квартирасы деп аталган.

== Эрте жашоо жана билим ==
Мэри Жексон 1921-жылы 9-апрелде Элла Уинстон (кызы Скотт) менен Фрэнк Уинстондун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Ал Америка Кошмо Штаттарынын Вирджиния штатындагы Хэмптон шаарында чоңойгон, ал жерде орто мектепти эң жогорку артыкчылыктар менен аяктаган. Жексон 1942-жылы Хэмптон университетинде математика жана физика илимдери боюнча бакалавр даражасын алган. Ал Хэмптондогу Alpha Kappa Alpha сорориумунун Гамма Тета бөлүмүнө мүчө болгон.

== Жеке жашоо ==
Жексон 30 жылдан ашык убакыт бою &quot;Кыз скаут&quot; жетекчиси болуп иштеген. 1970-жылдары ал өз коомчулугундагы африкалык америкалык балдарга учактарды сыноо үчүн миниатюралык шамал туннелин түзүүгө жардам берген. Жексон 1944-жылдын 18-ноябрында АКШ деңиз флотунун деңизчиси Леви Жексон уулуна турмушка чыккан. Жубайлар 1992-жылы ал каза болгонго чейин никеде болушкан. Алардын эки баласы болгон: Леви Жексон уулу жана Кэролин Мари Льюис.

== Карьерасы ==
[[Файл:Mary Jackson working.jpg|thumb|1977-жылы Жексон Лэнгли изилдөө борборунда иштеген]]
Мектепти аяктагандан кийин, Мэри Жексон бир жыл бою Мэриленд штатынын Калверт округундагы африкалык-америкалык мектепте математикадан сабак берген.Ошол учурда Түштүктөгү мамлекеттик мектептер дагы эле бөлүнүп турган. Ал ошондой эле орто мектептин жана жогорку окуу жайлардын студенттерине репетиторлук кыла баштаган, бул ишин өмүрүнүн акырына чейин уланткан.

1943-жылга чейин ал Хэмптонго кайтып келген, ал жерде ал жердеги Улуттук католик коомдук борборунда эсепчи болуп иштеген. Ал Хэмптон институтунун саламаттыкты сактоо бөлүмүндө рецепциячы жана катчы болуп иштеген. Бул учурда ал кош бойлуу болуп, акыры уулун төрөө үчүн үйүнө кеткен. 1951-жылы ал Форт-Монродогу Армиянын талаа күчтөрүнүн башкы башкармалыгында катчы болуп иштеген.

1951-жылы Жексон Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүү комитети (NACA) тарабынан жумушка алынган, ал 1958-жылы Улуттук аэронавтика жана космос агенттигине (NASA) алмаштырылган. Ал өзүнүн туулган жери Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы Лэнгли изилдөө борборунда &quot;адам-компьютер&quot; болуп иштей баштаган. Ал бөлүнүп турган Батыш аймактык эсептөө бөлүмүндө Дороти Вогандын кол алдында иштеген.

1953-жылы ал инженер Казимеж Чарнецкинин сунушун кабыл алып, Суперсоник басым туннелинде иштей баштаган. 4х4 фут (1.2х1.2 м), 60 000 ат күчкө (45 МВт) ээ болгон шамал туннели, үндүн ылдамдыгынан эки эсе ылдам шамалды жаратып, моделге таасир этүүчү күчтөрдү изилдөө үчүн колдонулган. Чарнецки Жексонду инженерлик кызматка көтөрүлүү үчүн окуудан өтүүгө үндөгөн. Бул кызматка квалификация алуу үчүн ал жогорку окуу жайдын деңгээлиндеги математика жана физика курстарын окушу керек болчу. Бул курстар Виржиния университети тарабынан бардык актар үчүн окуган Хэмптон жогорку мектебинде кечки программада сунушталган. Жексон Хэмптон шаарына кайрылып, бул сабактарга катышууга уруксат сураган. Курстарды аяктагандан кийин, ал 1958-жылы аэрокосмикалык инженер болуп көтөрүлүп, НАСАнын биринчи кара терилүү аял инженери болгон. Ал Лэнглидеги Субсоник-Трансоник Аэродинамика бөлүмүнүн Теоретикалык Аэродинамика филиалында шамал туннелинин эксперименттеринен жана реалдуу учактардын учуу эксперименттеринен алынган маалыматтарды талдаган. Анын максаты Америка Кошмо Штаттарынын учактарын жакшыртуу үчүн абанын агымын, анын ичинде түртүү жана сүйрөө күчтөрүн түшүнүү болгон.

Жексон бир нече НАСА бөлүмдөрүндө инженер болуп иштеген: Компрессиялык изилдөө бөлүмү, Толук масштабдуу изилдөө бөлүмү, Жогорку ылдамдыктагы аэродинамика бөлүмү жана Субсоникалык-трансоникалык аэродинамика бөлүмү. Ал акыры NACA жана НАСА үчүн 12 техникалык макаланы жазган же биргелешип жазган. Ал аялдардын жана азчылыктардын мансаптык өсүшүнө жардам берүү үчүн иштеген, анын ичинде кызматтан жогорулоо үчүн кантип окуу керектиги боюнча кеңеш берген.
[[Файл:Mary Jackson in a wind tunnel with a model at NASA Langley.jpg|thumb|1977-жылы Жексон шамал туннелинин моделин кармап турат]]
1979-жылга чейин Жексон инженердик бөлүмдөгү эң жогорку наамга ээ болгон. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр боюнча адис тармагында администратор болуп иштөө үчүн кызматтан кетүүнү чечкен. НАСАнын штаб-квартирасында окуудан өткөндөн кийин, ал Лэнглиге кайтып келген. Ал өзгөрүүлөрдү жасоо жана бул тармакта жетишкен аялдарды жана азчылыктарды баса белгилөө үчүн иштеген. Ал Тең мүмкүнчүлүктөр программалары кеңсесинин федералдык аялдар программасынын менеджери жана Иш-аракеттерди бекемдөө программасынын менеджери болуп иштеген, ошондой эле НАСАдагы илим, инженерия жана математика боюнча аялдардын карьералык жолдоруна таасир этүү үчүн иштеген. Ал 1985-жылы пенсияга чыкканга чейин НАСАда иштеген.

Жексон 2005-жылы 11-февралда 83 жашында Вирджиния штатынын Хэмптон шаарындагы калыбына келтирүүчү үйүндө каза болгон. Ал Бетлехем АМЕ чиркөөсүнүн жергиликтүү көрүстөнүнө коюлган.

== Сыйлыктар, жетишкендиктер жана ардак наамдар ==

* 1958-жылы Мэри Жексон биринчи африкалык-америкалык аял инженер болгон.
* Аполлон тобунун жетишкендик сыйлыгы, 1969
* Төмөнкү жактагы жаштарды колдоо боюнча жогорку кызмат көрсөткөндүгү үчүн Дэниелс бүтүрүүчүлөр сыйлыгы
* Улуттук негр аялдар кеңеши, Инк. Коомчулукка көрсөткөн жогорку кызматы үчүн сертификат
* 1972-жылы, Гуманитардык агенттиктердин атынан Бириккен Федералдык Кампания менен иштегендиги үчүн Ардактуу кызмат сыйлыгы
* Лэнгли изилдөө борборунун өзгөчө ыктыярчы сыйлыгы, 1975
* Лэнгли изилдөө борборунун ыктыярчысы, 1976
* Айлампанын эң мыкты аял окумуштуусу үчүн Йота Ламбда Сорорити сыйлыгы, 1976
* Кинг Стрит коомдук борборунун өзгөчө сыйлыгы
* Улуттук техникалык ассоциациянын сыйлык сыйлыгы, 1976
* Хэмптон Роудс бөлүмүнүн &quot;Алтын иштер китеби&quot; кызматы үчүн
* Лэнгли изилдөө борборунун ыраазычылык сертификаты, 1976–1977
* Конгресстин Алтын Медалы, 2019, аны 2024-жылдагы салтанатта үй-бүлө мүчөлөрү кабыл алышкан
* 2020-жылдын 6-ноябрында анын атынан аталган спутник (ÑuSat 17 же &quot;Мэри&quot;, COSPAR 2020-079J) космоско учурулган
* 2020-жылдын күзүндө, Хэмптон Роудс көпүрө-туннель кеңейтүү долбоорунун туннель бургулоочу машинасы анын урматына &quot;Мэри&quot; деп аталган

== Басылмалар ==

* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь 1958), Таасири мурун бурчу жана Мах саны өтүү боюнча конустар боюнча үн ылдамдыгында (NACA TN 4388), Улуттук аэронавтика боюнча кеңеш берүүчү комитет
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K.R. (1960), Иликтөө Schlieren техникасы менен толугу менен турбуленттүү агымды бекитүү ыкмалары боюнча моделдерде үн ылдамдыгында, т. 242, Улуттук аэронавтика жана космос агенттиги
* Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь 1961), Таасири конус бурчу, Мах саны жана мурундун бүдүрлүүлүгү өтүү боюнча үн ылдамдыгында (NASA TN D-634), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль 1961), Чек ара катмарынын өтүшү боюнча бир катар бүдүрлүү мурун формаларында Мах саны 2.20 (NASA TN D-932), NASA Лаңли изилдөө борбору
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W.; Monta, William J. (1963), Жылмаюунун сүрүлүүсүн жогорку ылдамдыкта изилдөө (Турбуленттүү чек ара катмары жана жогорку ылдамдыктагы учактар үчүн жылмаюунун сүрүлүүсү боюнча маалыматтар)
* Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R.; Monta, William J. (июль 1965), Жогорку Рейнольдс сандары жана төмөнкү жогорку ылдамдыктагы ылдамдыктардагы турбуленттүү жылмаюунун сүрүлүүсү, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W.; Sorrells, R. B. III (1-декабрь, 1966), Беш бурчтуу канаттардагы турбуленттүү чек ара катмарынын жылмаюунун сүрүлүүсүн Мах 1.61 жана 2.01де изилдөө аркылуу өлчөө, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Allen, J. M.; Jackson, M.W. (1-январь, 1967), &quot;Гиперсоникалык круиздик учактарда чек ара катмарынын өтүүсү&quot;, Гиперсоникалык учактардын технологиясы боюнча конференция, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, M.W. (1-ноябрь, 1970), Теориялык басымдын таралышы субсоникалык компрессиялык агымдагы каалаган формадагы мезгилдик толкундар боюнча жана эксперимент менен салыштыруу, Улуттук аэронавтика жана космос башкармалыгы
* Czarnecki, K.R.; Jackson, Mary W. (декабрь 1975). &quot;Алдыга караган тепкичтен улам пайда болгон турбуленттүү чек ара катмарынын бөлүнүшү&quot;. AIAA журналы. 13 (12): 1585–1591. Bibcode:1975AIAAJ..13.1585C. doi:10.2514/3.60582.
* Germany, G.E.; Germany, Weimar R. (ноябрь 1918). &quot;Германия империясы демократиялык, социалисттик жана улутчулдук көтөрүлүштөрдөн чыккан көйгөйлөргө туш болду&quot;. Polandball News. 69 (69): 1914-1918.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

# [https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Mary Jackson]. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica, Inc. 5-апрель, 2019. [https://web.archive.org/web/20200317014132/https://www.britannica.com/biography/Mary-Jackson-mathematician-and-engineer Архивделген нускасы] (17-март, 2020). 11-июнь, 2019-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Mary W. Jackson - NASA]. [https://web.archive.org/web/20240102095232/https://www.nasa.gov/people/mary-w-jackson-biography/ Архивделген нускасы] (2-январь, 2024). 27-ноябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396?q=%7B%22search%22%3A%5B%22hr1396%22%5D%7D&amp;r=1&amp;s=1 H.R.1396 – Hidden Figures Congressional Gold Medal Act]. ''Congress.gov''. 8-ноябрь, 2019. [https://web.archive.org/web/20191109195154/https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/1396%3Fq%3D%257B%2522search%2522:%255B%2522hr1396%2522%255D%257D%26r%3D1%26s%3D1 Архивделген нускасы] (9-ноябрь, 2019). 9-ноябрь, 2019-ж. алынган.
# Timmons, Greg (6-декабрь, 2016). [http://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Mary Winston-Jackson]. ''Biography.com''. [https://web.archive.org/web/20190413224253/https://www.biography.com/people/mary-winston-jackson-120616 Архивделген нускасы] (13-апрель, 2019). 16-январь, 2017-ж. алынган.
# Shetterly, Margot Lee (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. NASA. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 15-январь, 2017-ж. алынган.
# [https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Mary Jackson Obituary (2005) – Hampton, VA – Daily Press]. ''Legacy.com''. [https://web.archive.org/web/20230912174835/https://www.legacy.com/us/obituaries/dailypress/name/mary-jackson-obituary?id=29565028 Архивделген нускасы] (12-сентябрь, 2023). 8-январь, 2024-ж. алынган.
# Warren, Wini (1999). [https://archive.org/details/blackwomenscient00warr/page/126 ''Black Women Scientists in the United States'']. Bloomington, Indiana, АКШ: Indiana University Press. 126-б. ISBN 978-0-253-33603-3.
# Lewis, Shawn D. (август, 1977). [https://books.google.com/books?id=08sDAAAAMBAJ&amp;q=mary+winston+jackson&amp;pg=PA116 The Professional Woman: Her Fields Have Widened]. ''Ebony''. 32-том, № 10. Johnson Publishing Company. ISSN 0012-9011.
# [https://web.archive.org/web/20190607003137/https://ibb.co/6HpS0T5 Certificate of Marriage]. Түп нускасы 7-июнь, 2019-жылы архивделген. 16-июль, 2019-ж. алынган.
# [https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Levi Jackson Sr]. ''Daily Press''. Newport News, Virginia. 24-май, 1992. 28-б. [https://web.archive.org/web/20221206152156/https://www.newspapers.com/clip/47892475/obituary-for-levi-jackson-aged-69/ Архивделген нускасы] (6-декабрь, 2022). 6-декабрь, 2022-ж. алынган.
# Daines, Gary (8-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/content/mary-w-jackson Mary W. Jackson]. ''NASA''. 22-март, 2021-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20151023200851/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf ''Mary W. Jackson''] (PDF). National Aeronautics and Space Administration, октябрь, 1979. Түп нускасы [https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/9/96/MaryJackson1.pdf архивделген] (23-октябрь, 2015). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Mary Winston Jackson]. ''Human Computers at NASA''. Macalester College. [https://web.archive.org/web/20160826211431/http://omeka.macalester.edu/humancomputerproject/items/show/43 Архивделген нускасы] (26-август, 2016). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Loff, Sarah (22-ноябрь, 2016). [https://web.archive.org/web/20161217165828/https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography Mary Jackson Biography]. ''NASA''. Түп нускасы [https://www.nasa.gov/content/mary-jackson-biography архивделген] (17-декабрь, 2016). 2-февраль, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (сентябрь, 1958). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 ''Effects of Nose Angle and Mach Number on Transition on Cones at Supersonic Speeds (NACA TN 4388)'']. National Advisory Committee for Aeronautics. [https://web.archive.org/web/20170104162804/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19930085290 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Czarnecki, K. R.; Jackson, Mary W. (январь, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 ''Effects of Cone Angle, Mach Number, and Nose Blunting on Transition at Supersonic Speeds (NASA TN D-634)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162544/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040006462 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Jackson, Mary W.; Czarnecki, K. R. (июль, 1961). [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 ''Boundary-Layer Transition on a Group of Blunt Nose Shapes at a Mach Number of 2.20 (NASA TN D-932)'']. NASA Langley Research Center. [https://web.archive.org/web/20170104162539/https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19980227788 Архивделген нускасы] (4-январь, 2017). 3-январь, 2017-ж. алынган.
# Champine, Gloria R. [https://web.archive.org/web/20130322072422/http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf Mary Jackson] (PDF). NASA. Түп нускасы [http://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/4/4a/MaryJackson.pdf архивделген] (22-март, 2013). 16-август, 2016-ж. алынган.
# [https://exhibits.lib.berkeley.edu/spotlight/women-who-figure/browse/mary-jackson Women Who Figure: An Exhibit Inspired by the Mathematicians of Hidden Figures]. ''Berkeley Library''. 11-февраль, 2026-ж. алынган.
# Buckley, Cara (20-май, 2016). [https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Uncovering a Tale of Rocket Science, Race and the '60s]. ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. [https://web.archive.org/web/20190509104839/https://www.nytimes.com/2016/05/22/movies/taraji-p-henson-octavia-spencer-hidden-figures-rocket-science-and-race.html Архивделген нускасы] (9-май, 2019). 16-август, 2016-ж. алынган.
# Simon, Scott (10-февраль, 2018). [https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson A School Goes From Andrew Jackson To Mary Jackson]. ''NPR.org''. NPR. [https://web.archive.org/web/20190508151147/https://www.npr.org/2018/02/10/584757792/a-school-goes-from-andrew-jackson-to-mary-jackson Архивделген нускасы] (8-май, 2019). 11-февраль, 2018-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-июнь, 2020). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson NASA Names Headquarters After 'Hidden Figure' Mary W. Jackson]. ''NASA''. [https://web.archive.org/web/20200624185224/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-headquarters-after-hidden-figure-mary-w-jackson Архивделген нускасы] (24-июнь, 2020). 24-июнь, 2020-ж. алынган.
# Potter, Sean (24-февраль, 2021). [https://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-honor-hidden-figure-mary-w-jackson-during-headquarters-naming-ceremony NASA to Honor 'Hidden Figure' Mary W. Jackson During Naming Ceremony]. ''NASA''. 2-март, 2021-ж. алынган.
# NASA (26-февраль, 2021). [https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 NASA ceremony to name headquarters after Hidden Figure Mary W. Jackson]. ''YouTube''. [https://web.archive.org/web/20240329230424/https://www.youtube.com/watch?v=d_GLacYoGO4 Архивделген нускасы] (29-март, 2024). 26-февраль, 2021-ж. алынган.
# Joseph, Natalie (10-декабрь, 2019). [https://www.nasa.gov/feature/hidden-figures-honored-at-us-capitol-for-congressional-gold-medal 'Hidden Figures' Honored at U.S. Capitol for Congressional Gold Medal]. ''NASA''. 3-март, 2021-ж. алынган.
# [https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/langley/nasas-hidden-figures-honored-with-congressional-gold-medals NASA's Hidden Figures Honored with Congressional Gold Medals]. ''NASA''. 19-сентябрь, 2024. 20-сентябрь, 2024-ж. алынган.
# [https://hrbtexpansion.vdot.virginia.gov/tbmnaming/ TBMnaming | HR BT Expansion]. ''hrbtexpansion.vdot.virginia.gov''. 10-сентябрь, 2025-ж. алынган.

== Тышкы шилтемелер ==

* {{Cite web|title=The Human Computer Project|url=http://www.thehumancomputerproject.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806120505/http://www.thehumancomputerproject.com/|archive-date=August 6, 2016|access-date=February 2, 2017}}</text>
      <sha1>oyrteugy0v3dcv4umv7j5364puhv2mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салиева Уркуя Жумабаевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154474</id>
    <revision>
      <id>662757</id>
      <parentid>662555</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5053" sha1="g75bozlgxopxr5b9lubrak6q9la8a4l" xml:space="preserve">{{delete|[[Уркуя Салиева]] аталышындагы барак бар, толуктоолорду ошол баракка кошуу туура болот}}

Уркуя Жумабаевна Салиева (1911-жылдын 17-февралы – 1934-жылдын 4-февралы) — алгачкы кыргыз комсомолчуларынын бири жана Кыргыз АССРиндеги алгачкы аял колхоз төрайымы болгон. Ал Советтердин съездинин делегаты жана Кыргыз АССРинин Борбордук Аткаруу Комитетинин мүчөсү болгон.

==Өмүр баяны==

1911-жылы Ош облусунун Ноокат районундагы Беш-Буркан айылында (азыркы Тактек айылы) кедей дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.

1928-жылы, 17 жашында, Кыргызстандын биринчи кыздарынын бири болуп комсомолго кирип, комсомолдук ячейканын катчысы, худжум кыймылынын активисти болгон. Мерки-Муркут кишлак кеңешинин (кийинчерээк 1-Май айылы) төрайымы болуп шайланып, эл арасында чоң кадыр-баркка ээ болгондуктан, аны «аял-аксакал» деп аташкан.

Бир жылдан кийин 19 жаштагы Уркуя райондогу биринчи «Кызыл-Аскер» колхозун уюштуруучу болгон. 1930-жылы Коммунисттик партиянын катарына кабыл алынган.

1928–1933-жылдары коллективдүү чарба түзүүдө активдүү иштеп, үгүт иштерин жүргүзгөн жана айылдык кеңешке сабатсыздыкты жоюу ишинде жардам берген.

Советтердин съездине делегат, Кыргыз АССР Борбордук Аткаруу Комитетинин (ЦИК) мүчөсү болуп шайланган.

1934-жылдын февралында, 23 жашына бир катар күн калганда, бандиттер тарабынан ырайымсыздык менен өлтүрүлгөн.
{{Персона|сүрөт=[[File:Уркуя Салиева 2.jpg|Политическая активистка борющаяся за права женщин]]|ысымы=Салиева Уркуя Жумабаевна|Туулган датасы=1911-жылдын 17-февралы|Өлгөн датасы=1934-жылдын 4-февралы|туулган жери=Ноокат волосту, Ош уезди, Фергана облусу, Россия империясы|жарандыгы=СССР|өлгөн жери=Муркут, Ош областынын Ноокат району, Кыргыз ССРи, СССР}}


==Эс тутум==
1966-жылы жазуучу Насирдин Байтемиров ал жөнүндө «Тарых эстелиги» («Памятник истории») аттуу даректүү роман жазып, анын негизинде «Уркуя» пьесасы коюлган.
1971-жылы «Кыргызфильм» киностудиясында режиссёр Төлөмүш Океевдин «Отко сыйын» («Уркуя») өмүр баяндык көркөм тасмасы тартылып, башкы ролду актриса Таттыбүбү Турсунбаева ойногон.
Иш жүзүндө Уркуя Салиевага болгон эстелик катары 1978-жылы Бишкек шаарында тургузулган «Революциянын баатырларына» монументинин аял фигурасын эсептесе болот — мемориал расмий түрдө Уркуя Салиевага арналган эмес жана анда ал жөнүндө бир да сөз жок, бирок скульптор Тургунбай Садыков өзү да анын образы фигураны жаратууга шыктандырганын айткан, фрунзеликтер да эстеликти башынан эле анын ысымы менен аташкан жана убакыттын өтүшү менен бул эстелик ал менен бекем байланышып калган.
Совет доорунда анын ысымы менен көчөлөр, колхоздор, мектептер жана башка объектилер аталган, ал эми азыркы учурда Бишкек шаарынын көчөлөрүнүн бири, Төөлөс айылындагы мектеп жана Ош шаарындагы лицейлердин бири Уркуя Салиеванын ысымын алып жүрөт.</text>
      <sha1>g75bozlgxopxr5b9lubrak6q9la8a4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анна Иоанновна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154486</id>
    <revision>
      <id>662761</id>
      <parentid>662581</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="oqyb3i7l8smo6ou5j4q7w3rf8ky4cx2" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Камила 9-А класс|Камила 9-А класс]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Камила 9-А класс|баарлашуу]])}}
{{Мамлекеттик ишмер|изображение=Louis Caravaque, Portrait of Empress Anna Ioannovna (1730).jpg}}
'''Анна Иоанновна'''

Иван V Алексеевичтин Прасковья Федоровна Салтыковага болгон никесинен аман калган үч кызынын ортончусу болгон.Петр I нин жээни жана күң кызы. Ал таякеси тарабынан,Курланд жана Семигаллия герцогу Фридрих III Уильямга турмушка чыккан. Үйлөнүү тоюнан 2,5 ай өткөндөн кийин, күйөөсү каза болот. Жесир калган Анна, Курляндга жөнөтүлүп, ал жерде 20 жыл бою герцогиня болуп турган. Анын бөлөсү, Пётр II каза болгондон кийин, ал 1730- жылы, Жогорку Купуя Кеңеш тарабынан чектелген ыйгарым укуктарга ээ монарх катары (аристократтардын - &quot;жогоркулардын&quot; пайдасына) орус тактысына чакырылган. Ак сөөктөрдүн колдоосу менен ал Жогорку Купуя Кеңешти таркатып, абсолюттук монархияны калыбына келтирген. Анын башкаруу мезгили кийинчерээк анын сүйүктүүсү Эрнст Бирондун атынан &quot;Бироновщина&quot; деп аталып калган. Айрым изилдөөчүлөрдүн айтымында, Анна Иоанновна,атасынын да, энесинин да тукумундагы акыркы таза кандуу орус ханышасы,түз тукумундагы акыркыдан мурункусу Романов деп эсептелет &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/doc/pro-istoriyu/imperiya-anna-ioannovna-dokumentalno-igrovoy-film|title=«Империя: Анна Иоанновна». Документально-игровой фильм|lang=ru|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]|date=2022-11-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbth.com/history/326376-russian-blood-romanov-dynasty|title=How much Russian blood ran through Romanov veins?|lang=en-US|date=2017-10-11}}&lt;/ref&gt; .</text>
      <sha1>oqyb3i7l8smo6ou5j4q7w3rf8ky4cx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Флоренс Найтингейл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154491</id>
    <revision>
      <id>662758</id>
      <parentid>662590</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Булбул, Флоренция]]&quot; барагын &quot;[[Флоренс Найтингейл]]&quot; деп кайра атады: Инсандын ысымы сөзмө-сөз которулбайт. </comment>
      <origin>662590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="3ljznoil3oyjfoxuhw0e44lrms0f6oz" xml:space="preserve">'''Флоренс Найтингейл''' ({{Lang-en|Florence Nightingale}}  ( {{ВД-Преамбула}}       ) [[Улуу Британия|британиялык]] [[медайым]] жана коомдук активист болгон.</text>
      <sha1>3ljznoil3oyjfoxuhw0e44lrms0f6oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662760</id>
      <parentid>662758</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="3j20zv4qh12hjbgcu0316m4bzfpr961" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Tommy Sotrano|Tommy Sotrano]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Tommy Sotrano|баарлашуу]])}}
'''Флоренс Найтингейл''' ({{Lang-en|Florence Nightingale}}  ( {{ВД-Преамбула}}       ) [[Улуу Британия|британиялык]] [[медайым]] жана коомдук активист болгон.</text>
      <sha1>3j20zv4qh12hjbgcu0316m4bzfpr961</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хадижа бинт Хувайлид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154499</id>
    <revision>
      <id>662718</id>
      <parentid>662604</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>662718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33150" sha1="pgzdr5t6raagxwn8qw168enz1odkkth" xml:space="preserve">[[Файл:Siyer-i nebi Muhammad marries Khadija.jpg|thumb|Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595]]
Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.</text>
      <sha1>pgzdr5t6raagxwn8qw168enz1odkkth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662719</id>
      <parentid>662718</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <origin>662719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33163" sha1="ojqy8o5tnh7o11xez99vn9t35rxrqwm" xml:space="preserve">[[Файл:Siyer-i nebi Muhammad marries Khadija.jpg|thumb|Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595]]
Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

{{Taxobox}}

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.</text>
      <sha1>ojqy8o5tnh7o11xez99vn9t35rxrqwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662721</id>
      <parentid>662719</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <origin>662721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33150" sha1="pgzdr5t6raagxwn8qw168enz1odkkth" xml:space="preserve">[[Файл:Siyer-i nebi Muhammad marries Khadija.jpg|thumb|Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595]]
Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.</text>
      <sha1>pgzdr5t6raagxwn8qw168enz1odkkth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662722</id>
      <parentid>662721</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <comment>added infobox</comment>
      <origin>662722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35381" sha1="mbaqtt9n8x7oqn7ydutaowe10qvzga1" xml:space="preserve">{{Инсан
| ысымы                = Хадича бинт Хувайлид
| расмий_ысымы         = {{lang-ar|خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ}}
| сүрөт                = Siyer-i_nebi_Muhammad_marries_Khadija.jpg
| сүрөттүн_баяны       = Мухаммед менен Хадичанын баш кошуусун чагылдырган ислам миниатюрасы (1595-ж.)
| аты-жөнү             = Хадича бинт Хувайлид ибн Асад
| лакап_аты            = Момундардын энеси
| башка_ысымдары       = Хадича ал-Кубра
| туулган_датасы       = болж. 554-жыл
| туулган_жери         = Мекке, Хижаз, Арабия
| каза_болгон_датасы   = 3-жыл хижрага чейин (10-рамазан) / болж. 619-жыл (64–65 жашында)
| каза_болгон_жери     = Мекке
| сөөгү_коюлган_жери   = Джаннат ал-Муалла, Мекке
| белгилүү             = Мухаммед пайгамбардын биринчи жубайы
| наамы                = Амира де Курайш&lt;br /&gt;ал-Тахира
| жубайы               = Мухаммед ибн Абдуллах
| балдары              = '''Уулдары:'''&lt;br /&gt; Касим&lt;br /&gt; Абдуллах&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Кыздары:'''&lt;br /&gt; Зайнаб&lt;br /&gt; Рукаййа&lt;br /&gt; Умм Кульсум&lt;br /&gt; Фатима
| атасы                = Хувайлид ибн Асад
| энеси                = Фатима бинт Заида
| туугандары           = '''Неберелери:'''&lt;br /&gt; Абдуллах ибн Усман&lt;br /&gt; Али ибн Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Хасан ибн Али&lt;br /&gt; Хусейн ибн Али&lt;br /&gt; Умама бинт Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Зайнаб бинт Али&lt;br /&gt; Умм Кульсум бинт Али&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Бөлөлөрү:'''&lt;br /&gt; Варака ибн Навфаль&lt;br /&gt; Ибн Умм Мактум
| уруусу               = Бану Асад (туулганы боюнча)&lt;br /&gt;Ахль аль-Байт (турмушка чыккандан кийин)
|сүрөттүн аталышы=Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595}}Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.</text>
      <sha1>mbaqtt9n8x7oqn7ydutaowe10qvzga1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662723</id>
      <parentid>662722</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <comment>added a family tree</comment>
      <origin>662723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37942" sha1="cvk7t0mcpgi4wnk6b4kpgvybidi19mb" xml:space="preserve">{{Инсан
| ысымы                = Хадича бинт Хувайлид
| расмий_ысымы         = {{lang-ar|خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ}}
| сүрөт                = Siyer-i_nebi_Muhammad_marries_Khadija.jpg
| сүрөттүн_баяны       = Мухаммед менен Хадичанын баш кошуусун чагылдырган ислам миниатюрасы (1595-ж.)
| аты-жөнү             = Хадича бинт Хувайлид ибн Асад
| лакап_аты            = Момундардын энеси
| башка_ысымдары       = Хадича ал-Кубра
| туулган_датасы       = болж. 554-жыл
| туулган_жери         = Мекке, Хижаз, Арабия
| каза_болгон_датасы   = 3-жыл хижрага чейин (10-рамазан) / болж. 619-жыл (64–65 жашында)
| каза_болгон_жери     = Мекке
| сөөгү_коюлган_жери   = Джаннат ал-Муалла, Мекке
| белгилүү             = Мухаммед пайгамбардын биринчи жубайы
| наамы                = Амира де Курайш&lt;br /&gt;ал-Тахира
| жубайы               = Мухаммед ибн Абдуллах
| балдары              = '''Уулдары:'''&lt;br /&gt; Касим&lt;br /&gt; Абдуллах&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Кыздары:'''&lt;br /&gt; Зайнаб&lt;br /&gt; Рукаййа&lt;br /&gt; Умм Кульсум&lt;br /&gt; Фатима
| атасы                = Хувайлид ибн Асад
| энеси                = Фатима бинт Заида
| туугандары           = '''Неберелери:'''&lt;br /&gt; Абдуллах ибн Усман&lt;br /&gt; Али ибн Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Хасан ибн Али&lt;br /&gt; Хусейн ибн Али&lt;br /&gt; Умама бинт Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Зайнаб бинт Али&lt;br /&gt; Умм Кульсум бинт Али&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Бөлөлөрү:'''&lt;br /&gt; Варака ибн Навфаль&lt;br /&gt; Ибн Умм Мактум
| уруусу               = Бану Асад (туулганы боюнча)&lt;br /&gt;Ахль аль-Байт (турмушка чыккандан кийин)
|сүрөттүн аталышы=Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595}}Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Үй-бүлө дарагы ==
{{familytree/start}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | KUR |KUR='''Курайш уруусу'''}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |:| }}
{{familytree| | | | | WAK |~|~|y|~|~|~|~|~|~|~|~|~|~| AMK |~|~|y|~|~| ATM |AMK=Абд Манаф|ATM=Атика|WAK=Вакида}}
{{familytree| | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | NAW |y| ASH | | BAR | | HAL | | MUT | | HSM |y| SLM |ASH=Абд Шамс|HSM=Хашим|MUT=Мутталиб|HAL=Хала|BAR=Барра|SLM=Сальма|NAW=Навфаль}}
{{familytree| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | UMY | | | | | | | | | | | | | | | | | | MTL |AMN=Амина|UMY=Умайя|MTL=Абд ал-Мутталиб}}
{{familytree| |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(| | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree| HRB | | | | | | | | ALA | | AMN |y| ALH | | HMZ | | TLB | | AZZ | | ABS | | ABL | |ABL=Абу Лахаб|HRB=Харб|ALA=Абу ал-Ас|AMN=Амина|ALH=Абдуллах|TLB=Абу Талиб|HMZ=Хамза|ABS=ал-Аббас|AZZ=Аз-Зубайр}}
{{familytree| |!| | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| }}
{{familytree| ABU | | | | | | HAK | | AFF | | MUH |y| KHA | | |F| ALI |y| KBJ | | ABD |ABD=Ибн Аббас|ABU=Абу Суфян|HAK=ал-Хакам|AFF=Аффан|MUH='''МУХАММЕД'''|KHA='''Хадича'''|ALI='''АЛИ'''|KBJ=Хавла}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |:| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| MUA | | | | | | MAR | | UTH |~| RUQ | | FAT |y|~|J| | | MUH | | | | ALI | | |MUA=Муавия I|MAR=Марван I|UTH=Усман|RUQ=Рукаййа|FAT=Фатима|ALI=Али ибн Абдуллах|MUH=Мухаммед}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| SUF | | | | | | MAR | | | | | | | | | | HAS | | HUS | | ABU | | | | MUH |MUH=Мухаммед|SUF=Суфйаниддер|MAR=Марваниддер|HAS=ал-Хасан|HUS=ал-Хусейн|ABU=Абу Хашим}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | IBR | | SAF | | MAN | |SAF=ал-Саффах|MAN=ал-Мансур|IBR=Ибрахим}}
{{familytree/end}}
== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83 -б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.

&lt;div style=&quot;width:100%; overflow-x:auto; font-size:70%; line-height:1.1;&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>cvk7t0mcpgi4wnk6b4kpgvybidi19mb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662724</id>
      <parentid>662723</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliana11A</username>
        <id>49298</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үй-бүлө дарагы */</comment>
      <origin>662724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38050" sha1="smtqllgne9v8isa7vdisc2mor85fmwk" xml:space="preserve">{{Инсан
| ысымы                = Хадича бинт Хувайлид
| расмий_ысымы         = {{lang-ar|خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ}}
| сүрөт                = Siyer-i_nebi_Muhammad_marries_Khadija.jpg
| сүрөттүн_баяны       = Мухаммед менен Хадичанын баш кошуусун чагылдырган ислам миниатюрасы (1595-ж.)
| аты-жөнү             = Хадича бинт Хувайлид ибн Асад
| лакап_аты            = Момундардын энеси
| башка_ысымдары       = Хадича ал-Кубра
| туулган_датасы       = болж. 554-жыл
| туулган_жери         = Мекке, Хижаз, Арабия
| каза_болгон_датасы   = 3-жыл хижрага чейин (10-рамазан) / болж. 619-жыл (64–65 жашында)
| каза_болгон_жери     = Мекке
| сөөгү_коюлган_жери   = Джаннат ал-Муалла, Мекке
| белгилүү             = Мухаммед пайгамбардын биринчи жубайы
| наамы                = Амира де Курайш&lt;br /&gt;ал-Тахира
| жубайы               = Мухаммед ибн Абдуллах
| балдары              = '''Уулдары:'''&lt;br /&gt; Касим&lt;br /&gt; Абдуллах&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Кыздары:'''&lt;br /&gt; Зайнаб&lt;br /&gt; Рукаййа&lt;br /&gt; Умм Кульсум&lt;br /&gt; Фатима
| атасы                = Хувайлид ибн Асад
| энеси                = Фатима бинт Заида
| туугандары           = '''Неберелери:'''&lt;br /&gt; Абдуллах ибн Усман&lt;br /&gt; Али ибн Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Хасан ибн Али&lt;br /&gt; Хусейн ибн Али&lt;br /&gt; Умама бинт Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Зайнаб бинт Али&lt;br /&gt; Умм Кульсум бинт Али&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Бөлөлөрү:'''&lt;br /&gt; Варака ибн Навфаль&lt;br /&gt; Ибн Умм Мактум
| уруусу               = Бану Асад (туулганы боюнча)&lt;br /&gt;Ахль аль-Байт (турмушка чыккандан кийин)
|сүрөттүн аталышы=Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595}}Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Үй-бүлө дарагы ==
&lt;div style=&quot;width: 100%; overflow-x: auto; font-size: 52%; line-height: 1.0; text-align: center;&quot;&gt;
{{familytree/start}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | KUR |KUR='''Курайш уруусу'''}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |:| }}
{{familytree| | | | | WAK |~|~|y|~|~|~|~|~|~|~|~|~|~| AMK |~|~|y|~|~| ATM |AMK=Абд Манаф|ATM=Атика|WAK=Вакида}}
{{familytree| | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | NAW |y| ASH | | BAR | | HAL | | MUT | | HSM |y| SLM |ASH=Абд Шамс|HSM=Хашим|MUT=Мутталиб|HAL=Хала|BAR=Барра|SLM=Сальма|NAW=Навфаль}}
{{familytree| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | UMY | | | | | | | | | | | | | | | | | | MTL |AMN=Амина|UMY=Умайя|MTL=Абд ал-Мутталиб}}
{{familytree| |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(| | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree| HRB | | | | | | | | ALA | | AMN |y| ALH | | HMZ | | TLB | | AZZ | | ABS | | ABL | |ABL=Абу Лахаб|HRB=Харб|ALA=Абу ал-Ас|AMN=Амина|ALH=Абдуллах|TLB=Абу Талиб|HMZ=Хамза|ABS=ал-Аббас|AZZ=Аз-Зубайр}}
{{familytree| |!| | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| }}
{{familytree| ABU | | | | | | HAK | | AFF | | MUH |y| KHA | | |F| ALI |y| KBJ | | ABD |ABD=Ибн Аббас|ABU=Абу Суфян|HAK=ал-Хакам|AFF=Аффан|MUH='''МУХАММЕД'''|KHA='''Хадича'''|ALI='''АЛИ'''|KBJ=Хавла}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |:| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| MUA | | | | | | MAR | | UTH |~| RUQ | | FAT |y|~|J| | | MUH | | | | ALI | | |MUA=Муавия I|MAR=Марван I|UTH=Усман|RUQ=Рукаййа|FAT=Фатима|ALI=Али ибн Абдуллах|MUH=Мухаммед}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| SUF | | | | | | MAR | | | | | | | | | | HAS | | HUS | | ABU | | | | MUH |MUH=Мухаммед|SUF=Суфйаниддер|MAR=Марваниддер|HAS=ал-Хасан|HUS=ал-Хусейн|ABU=Абу Хашим}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | IBR | | SAF | | MAN | |SAF=ал-Саффах|MAN=ал-Мансур|IBR=Ибрахим}}
{{familytree/end}}
&lt;/div&gt;


== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83 -б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.

&lt;div style=&quot;width:100%; overflow-x:auto; font-size:70%; line-height:1.1;&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>smtqllgne9v8isa7vdisc2mor85fmwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662747</id>
      <parentid>662724</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38882" sha1="j7hhupm3nbvikxjx003km1cebu8h3jr" xml:space="preserve">{{Каталар|talk='''Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; Сүннөттүк көз карашэ''' - толук эмес котормолор. '''Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет''' - мааниси такыр эле энциклопедиялык эмес}}

{{Инсан
| ысымы                = Хадича бинт Хувайлид
| расмий_ысымы         = {{lang-ar|خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ}}
| сүрөт                = Siyer-i_nebi_Muhammad_marries_Khadija.jpg
| сүрөттүн_баяны       = Мухаммед менен Хадичанын баш кошуусун чагылдырган ислам миниатюрасы (1595-ж.)
| аты-жөнү             = Хадича бинт Хувайлид ибн Асад
| лакап_аты            = Момундардын энеси
| башка_ысымдары       = Хадича ал-Кубра
| туулган_датасы       = болж. 554-жыл
| туулган_жери         = Мекке, Хижаз, Арабия
| каза_болгон_датасы   = 3-жыл хижрага чейин (10-рамазан) / болж. 619-жыл (64–65 жашында)
| каза_болгон_жери     = Мекке
| сөөгү_коюлган_жери   = Джаннат ал-Муалла, Мекке
| белгилүү             = Мухаммед пайгамбардын биринчи жубайы
| наамы                = Амира де Курайш&lt;br /&gt;ал-Тахира
| жубайы               = Мухаммед ибн Абдуллах
| балдары              = '''Уулдары:'''&lt;br /&gt; Касим&lt;br /&gt; Абдуллах&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Кыздары:'''&lt;br /&gt; Зайнаб&lt;br /&gt; Рукаййа&lt;br /&gt; Умм Кульсум&lt;br /&gt; Фатима
| атасы                = Хувайлид ибн Асад
| энеси                = Фатима бинт Заида
| туугандары           = '''Неберелери:'''&lt;br /&gt; Абдуллах ибн Усман&lt;br /&gt; Али ибн Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Хасан ибн Али&lt;br /&gt; Хусейн ибн Али&lt;br /&gt; Умама бинт Абу ал-Ас&lt;br /&gt; Зайнаб бинт Али&lt;br /&gt; Умм Кульсум бинт Али&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Бөлөлөрү:'''&lt;br /&gt; Варака ибн Навфаль&lt;br /&gt; Ибн Умм Мактум
| уруусу               = Бану Асад (туулганы боюнча)&lt;br /&gt;Ахль аль-Байт (турмушка чыккандан кийин)
|сүрөттүн аталышы=Мухаммеддин Хадичага турмушка чыгуусун чагылдырган ислам миниатюрасы, 1595}}Хадижа бинт Хувайлид (арабча: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد, романча: Khadīja bint Khuwaylid; болжол менен 554 – ноябрь 619) ислам пайгамбары Мухаммеддин биринчи аялы болгон. Курайш уруусунун аристократтык кланында туулуп, ал бай соодагер болгон жана уруусунун ичинде асыл мүнөзү менен белгилүү болгон. Ал Мухаммедди Сирияга соода кербенин башкарууга жалдаган жана анын жөндөмдүүлүктөрүнө таасирленип, кийинчерээк ага турмушка чыгууну сунуштаган, ал аны кабыл алган. Хадижа Мухаммедге чейин үч жолу турмушка чыккан.

Түгөйлөрдүн эки уулу, Касим жана Абдулла, жана төрт кызы, Зейнеп, Рукайя, Умму Кульсум жана Фатима болгон. Мухаммеддин биринчи аянынан кийин Хадижа исламды биринчи кабыл алган адам деп эсептелет. Ал өмүр бою күйөөсүн колдоп келген жана 619-жылы ноябрда (Рамазан Б.Х. 3) каза болгон; бул жыл Мухаммед тарабынан &quot;Кайгы жылы&quot; деп аталган. Меккедеги анын көрүстөнү ал-Му'алла көптөгөн зыяратчыларды тартат. Мусулмандар тарабынан &quot;Ишенимдүүлардын Энеси&quot; катары сыймыктанган Хадижа Фатима, Асия жана Иса пайгамбардын энеси Мариям менен бирге &quot;Бейиштин Төрт Айымынын&quot; бири болуп эсептелет.

== Эрте жашоо ==
Хадижанын апасы, Фатима бинт Заида, 575-жылы каза болгон, Курайштын Амир ибн Луай уруусунун мүчөсү жана Мухаммеддин апасы Аминанын үчүнчү жээни болгон.

Хадижанын атасы, Хувайлид ибн Асад, соодагер жана лидер болгон. Айрым маалыматтар боюнча, ал 585-жылдар чамасында ыйык эмес согушта каза болгон, бирок башка маалыматтар боюнча, Хадижа 595-жылы Мухаммедге турмушка чыкканда ал тирүү болгон. Хувайлиддин Умму Хабиб бинт Асад аттуу эжеси да болгон.

== Кесип ==
Хадижа абдан ийгиликтүү соодагер болгон. Айтымында, Курайштын соода кербенчилери жайкы сапарга Сирияга же кышкы сапарга Йеменге жөнөөр алдында чогулганда, Хадижанын кербени Курайштын башка соодагерлеринин бардык кербендерине тең келген. Хадижага &quot;Такыба аял&quot;, &quot;Курайштын ханбийкеси&quot; (Амират-Курайш) жана &quot;Улуу Хадижа&quot; (Хадижа ал-Кубра) сыяктуу көптөгөн урмат наамдары берилген. Айтымында, ал кедейлерди тамактандырып, кийинткен, туугандарына материалдык жактан жардам берген жана жакыр туугандарына үйлөнүү үчүн каражат берген. Хадижа исламга чейинки Арабия маданиятында сейрек кездешкен буркандарга ишенбеген жана сыйынбаган деп айтылат.

Хадижа со своими торговыми караванами саякаттаган эмес; анын ордуна, ал өзүнүн атынан комиссия үчүн соода кылууга башкаларды жалдаган. Хадижа Сириядагы соода операциясы үчүн өнөктөш издеп жүргөн. Ал кезде жашы отузга чыга элек жаш Мухаммедди Сириядагы соода үчүн жалдап, адаттагы комиссиясын эки эсе төлөп берем деп кабар жиберген. Анын таякеси Абу Талиб ибн Мутталибдин уруксаты менен Мухаммед Хадижанын бир кызматчысы менен Сирияга жөнөтүлгөн. Бул караван тажрыйбасы Мухаммедге &quot;ас-Садык&quot; (&quot;Чынчыл&quot;) жана &quot;аль-Амин&quot; (&quot;Ишенимдүү&quot;) деген ардактуу наамдарды алып келген.

Ал ага жардам берүү үчүн өзүнүн кызматчыларынын бири Майсараны жөнөттү. Кайтып келгенден кийин, Майсара Мухаммеддин өз ишин абройлуу түрдө алып барганы, Хадижа күткөндөн эки эсе көп пайда алып келгени тууралуу баяндап берди.

== Эрте никелер ==
[[Файл:Ancestors Khadija (AS).jpg|thumb|Мухаммед пайгамбардын жана анын аялы Хадича бинт Хувайлиддин ата-бабалары.]]

=== Сүннөттүк көз карашэ ===
Сүннөттөр Хадича үч жолу турмушка чыккандыгын жана бардык никелеринен балалуу болгондугун кабыл алышат. Анын никелеринин ирети талаштуу болсо да, жалпысынан алгач Атик ибн Аид ибн Абдуллах Аль-Махзумиге, андан кийин Малик ибн Набаш ибн Зарғари ибн ат-Тамимиге турмушка чыккан деп ишенишет. Атикке Хадича Хинда аттуу кыз төрөгөн. Бул никеден кийин Хадича жесир калган. Малик менен ал Хала жана Хинд деген эки уулдуу болгон. Малик да бизнеси ийгиликтүү боло электе каза болуп, Хадичаны жесир калтырган. Андан кийин Хадича Мухаммедге турмушка чыгууну сунуштаган.

=== Айрым шиит көз караштары ===
Ибн Шахрашуб, Саййид ал-Муртаданын &quot;аш-Шафи&quot; китебинен жана Шейх ал-Тусинин &quot;ат-Талхис&quot; китебинен келтиргенде, Хадича Мухаммедге турмушка чыкканда кыз болгон. Хижаздын маданий жана интеллектуалдык абалын, ошондой эле Хадича ал-Кубранын башка адамдар арасында ээлеген жогорку ордун жана статусун эске алганда, анын Бану Тамим же Бану Махзум урууларынан (эки &quot;төмөнкү&quot;; жогорудагы сүннөт версиясын караңыз) эркектерге турмушка чыгышы күмөндүү. Кээ бирөөлөр Хадичага таандык эки бала Хадичанын эжеси Халанын балдары деп эсептешет. Халанын күйөөсү каза болгондон кийин, Хадича Халаны жана (Хала өзү каза болгондон кийин) Халанын балдарын баккан.

== Мухаммедге турмушка чыгуу ==
[[Файл:Siyer-i Nebi - Muhammad und Chadidscha () führen die ersten rituelle Waschung -wudhu- durch.jpg|thumb|Мухаммед жана Хадича даарат алып жаткандыгын чагылдырган ислам миниатюрасы]]
Хадижа Нафиса аттуу досуна Мухаммедге жакындап, үйлөнүүгө макул болобу деп сурап берүүнү тапшырган. Мухаммед аялга каражат жагынан жардам бере албайм деп тартынганда, Нафиса өзүн багууга мүмкүнчүлүгү бар аялга үйлөнүүгө макул болобу деп сураган. Мухаммед Хадижа менен жолугушууга макул болгон, бул жолугушуудан кийин алар өздөрүнүн таякелери менен кеңешишкен. Таякелери үйлөнүүгө макул болушкан, Мухаммеддин таякелери аны Хадижага расмий сунуш менен барышкан. Бул ишке Хамза ибн Абдул-Мутталиб, Абу Талиб же экөө тең Мухаммедди коштоп жүргөндүгү талаштуу. Хадижанын таякеси сунушту кабыл алган, үйлөнүү тою өткөн. Үйлөнүү учурунда Мухаммед 22-25 жашта болгон. Айрым булактарга ылайык, Хадижа ошол учурда 40 жашта болгон. Бирок, башка булактарда ал үйлөнүү учурунда болжол менен 28 жашта болгон деп айтылат. Мухаммеддин атасы жана чоң атасы Мухаммед жетилген куракка жеткенге чейин каза болуп, аны материалдык жактан жардамсыз калтырган. Бул сунуш менен Мухаммед Хадижанын үйүнө көчүп барган.

=== Балдары ===
Мухаммед менен Хадичанын алты же сегиз баласы болгон болушу мүмкүн. Балдардын саны боюнча булактар ар башка: ал-Табари сегизди атайт; Мухаммеддин алгачкы биографиясында, Ибн Исхак жети баланы атайт; көпчүлүк булактар алты гана баланы аныктайт.

Алардын тун уулу Касым болгон, ал үч жашынан кийин каза болгон (ошондуктан Мухаммеддин &quot;Абу Касым&quot; деген лакап аты бар). Андан кийин Хадича Зейнеп, Рукайя, Кулсум жана Фатима аттуу кыздарын, анан Абдулла аттуу уулун төрөгөн. Абдулла ат-Тайиб («Жакшы») жана ат-Тахир («Таза») деген аттар менен белгилүү болгон. Абдулла да бала кезинде каза болгон.

Хадижанын үй-бүлөсүндө дагы эки бала жашаган: Мухаммеддин аталаш инисинин уулу Али ибн Абу Талиб; жана Калб уруусунан чыккан, уурдалып кулчулукка сатылган Зайд ибн Хариса. Зайд бир нече жыл бою Хадижанын үй-бүлөсүндө кул болуп жашаган, атасы аны үйүнө алып кетүү үчүн Меккеге келгенге чейин. Мухаммед Зайдга кайда жашай турганын тандоо укугун берүүнү талап кылган, жана Зайд калууну чечкен.

== Исламга өтүү ==
Салттуу сүннөт баяны боюнча, Мухаммед пайгамбар Жабрейил периштеден биринчи аянын алган учурда, Хадича биринчи болуп Ал-Хакка (Чындыкка) ишенип, б.а. исламды кабыл алган. Хира үңкүрүндөгү окуядан кийин Мухаммед пайгамбар коркуп, Хадичага үйүнө келип, аны жууркан менен жаап коюуну суранган. Тынчтангандан кийин ал болгон окуяны Хадичага айтып берген. Хадича аны сооротуп, Аллах аны эч кандай коркунучтан коргой турганын, анткени ал тынчтык жана элдешүү адамы болгондуктан жана ар дайым достук колун сунуп келгендиктен, эч ким аны кемсинтпей турганын айткан. Айрым булактарга ылайык, Мухаммед пайгамбардын пайгамбарлыгын көп өтпөй анын христиан тууганы Варака ибн Науфал тастыктаган.

Яхья ибн Афийдин айтканына караганда, ал Исламга чейинки Жахилия доорунда Меккеге келип, Мухаммед пайгамбардын жогоруда аты аталган таякелеринин бири Аббас ибн Абдулмутталибдин коногу болгон. «Күн чыга баштаганда, — деди ал, — бизден анча алыс эмес жерден бир киши чыгып, Каабаны беттеп, намаз окуй баштаганын көрдүм. Ал баштаары менен ага оң жагына бир жаш бала кошулуп, анан артынан бир аял туруп калды. Ал руку (ийилгенде) кылганда, жаш бала жана аял да ийилишти, ал түз турса, алар да ошондой кылышты. Ал сажда кылганда, алар да сажда кылышты». Ал муну көрүп таң калып, Аббаска: «Бул абдан таң калыштуу, оо, Аббас!» — деди. «Чындап элеби?» — деп жооп берди Аббас. «Ал ким экенин билесиңби?» — деп сурады Аббас коногунан, ал жооп берген жок. «Ал менин инимдин уулу Мухаммед ибн Абдулла. Жаш бала ким экенин билесиңби?» — деп кайра сурады. «Жок, чындыгында», — деп жооп берди конок. «Ал Абу Талибдин уулу Али. Аял ким экенин билесиңби?» Дагы эле жооп жок болгондо, Аббас: «Ал менин инимдин аялы Хадижа бинт Хувайлид», — деди. Бул окуя Ахмад ибн Ханбалдын да, Ат-Тирмизинин да китептеринде камтылган, ар бири өзүнүн Сахих китебинде баяндаган.

Хадижа Мухаммеддин пайгамбарлык миссиясын колдоп, ар дайым анын ишине жардам берип, анын кабарын жарыялап, анын пайгамбарлыктарына каршы чыккандарды кемсинткен. Анын колдоосу Мухаммедге өз миссиясына ишенип, Исламды жайылтууга жардам берген. Хадижа өз байлыгын да миссияга жумшаган. Курайштын көп кудайга сыйынган жана аристократтары мусулмандарга асылганда, ал кулчулуктан бошотулган мусулмандарды куткарып, мусулман коомчулугун багуу үчүн акчасын колдонгон.

616-жылы курайш уруусу Хашим уруусуна карата соода бойкотун жарыялады. Алар мусулмандарга кол салып, камап, сабап турушкан, кээде алар бир нече күн тамак-ашсыз, суусуз калышкан. Бойкот 619-жылдын аягында же 620-жылдын башында алынганга чейин Хадича жамаатты багып турду.

== Өлүм ==
[[Файл:Khadija tomb.jpg|thumb|Хадижанын Меккедеги Жаннат ал-Муалладагы мавзолейи, 1920-жылдары Ибн Сауд тарабынан талкаланганга чейин]]
Хадижа пайгамбарчылык ачылгандан 10 жылдан кийин, б.а. 619-жылдын ноябрында Рамазанда каза болгон. Мухаммед кийинчерээк бул он жылдыкты &quot;Кайгы жылы&quot; деп атаган, анткени анын сүйүктүү агасы жана коргоочусу Абу Талиб да ушул убакта каза болгон. Хадижа каза болгондо 65 жашка жакын болгон деп айтылат. Ал Сауд Аравиянын Мекке шаарындагы Жаннат ал-Муалла көрүстөнүнө коюлган.

Мухаммад ибн Исхактын дагы бир баянында айтылгандай, «Абу Талиб менен Хадича бинт Хувайлид бир жылы каза болушкан. Бул Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (САВ) Мединага көчкөнгө чейинки үч жыл мурунку окуя. Хадича аль-Хажунда коюлган. Пайгамбарыбыз (САВ) аны өзү жерге берген. Пайгамбарыбыз (САВ) ага үйлөнгөндө Хадича 40 жашта болчу».

Хадижа каза болгондон кийинки алгачкы жылдарында Мухаммед өзүнүн кабарына каршы чыккандардын жана ага алгач ишенгендердин арасынан кайра артка кеткендердин куугунтугуна учураган. Душмандык уруулар аны шылдыңдап, таш бараңга алышкан. Хадижа каза болгондон кийин Мухаммед Ясрибге, кийинчерээк Медина деп аталган шаарга көчүп барган. Хадижа дүйнөнүн төрт мыкты аялдарынын бири катары даңазаланат, алар: кызы Фатима, Исанын энеси Мариям жана Фираундун (Фараондун) аялы Асия.

== Үй-бүлө дарагы ==
&lt;div style=&quot;width: 100%; overflow-x: auto; font-size: 52%; line-height: 1.0; text-align: center;&quot;&gt;
{{familytree/start}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | KUR |KUR='''Курайш уруусу'''}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |:| }}
{{familytree| | | | | WAK |~|~|y|~|~|~|~|~|~|~|~|~|~| AMK |~|~|y|~|~| ATM |AMK=Абд Манаф|ATM=Атика|WAK=Вакида}}
{{familytree| | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | NAW |y| ASH | | BAR | | HAL | | MUT | | HSM |y| SLM |ASH=Абд Шамс|HSM=Хашим|MUT=Мутталиб|HAL=Хала|BAR=Барра|SLM=Сальма|NAW=Навфаль}}
{{familytree| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | UMY | | | | | | | | | | | | | | | | | | MTL |AMN=Амина|UMY=Умайя|MTL=Абд ал-Мутталиб}}
{{familytree| |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(| | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree| HRB | | | | | | | | ALA | | AMN |y| ALH | | HMZ | | TLB | | AZZ | | ABS | | ABL | |ABL=Абу Лахаб|HRB=Харб|ALA=Абу ал-Ас|AMN=Амина|ALH=Абдуллах|TLB=Абу Талиб|HMZ=Хамза|ABS=ал-Аббас|AZZ=Аз-Зубайр}}
{{familytree| |!| | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| }}
{{familytree| ABU | | | | | | HAK | | AFF | | MUH |y| KHA | | |F| ALI |y| KBJ | | ABD |ABD=Ибн Аббас|ABU=Абу Суфян|HAK=ал-Хакам|AFF=Аффан|MUH='''МУХАММЕД'''|KHA='''Хадича'''|ALI='''АЛИ'''|KBJ=Хавла}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |:| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| MUA | | | | | | MAR | | UTH |~| RUQ | | FAT |y|~|J| | | MUH | | | | ALI | | |MUA=Муавия I|MAR=Марван I|UTH=Усман|RUQ=Рукаййа|FAT=Фатима|ALI=Али ибн Абдуллах|MUH=Мухаммед}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | |!| }}
{{familytree| SUF | | | | | | MAR | | | | | | | | | | HAS | | HUS | | ABU | | | | MUH |MUH=Мухаммед|SUF=Суфйаниддер|MAR=Марваниддер|HAS=ал-Хасан|HUS=ал-Хусейн|ABU=Абу Хашим}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | IBR | | SAF | | MAN | |SAF=ал-Саффах|MAN=ал-Мансур|IBR=Ибрахим}}
{{familytree/end}}
&lt;/div&gt;


== Шилтемелер ==

# Sayyid Ali Ashgar Razwy (10-ноябрь, 2013). [https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Мухаммеддин төрөлүшү жана өмүрүнүн алгачкы жылдары]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20171010085550/https://www.al-islam.org/restatement-history-islam-and-muslims-sayyid-ali-ashgar-razwy/birth-muhammad-and-early-years-his Архивделген нускасы] (10-октябрь, 2017). 7-ноябрь, 2017-ж. алынган.
# Hendrix, Scott E.; Okeja, Uchenna (2018). ''[https://books.google.com/books?id=__9KDwAAQBAJ&amp;pg=PA452 Дүйнөдөгү эң улуу диний лидерлер: диний ишмерлер дүйнөлүк тарыхты кантип калыптандырган]''. ABC-CLIO. 452-б. ISBN 9781440841385. 16-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20020504161810/http://www.al-islam.org/khadija/5.htm 2-бөлүм: Алгачкы жылдар]. ''Al-Islam.org''. Түп нускасы 4-май, 2002-жылы архивделген. 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Haq, S. M. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 1-том. 54-б.
# ''Мадинадагы аялдар''. Ta-Ha Publishers. 9-б.
# Benedikt Koehler (2014). ''Алгачкы ислам жана капитализмдин жаралышы''. Lexington Books.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 148–149-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 54-б. Дели: Kitab Bhavan.
# Cheema, Waqar Akbar (4-декабрь, 2017). [http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Пайгамбарга турмушка чыккан учурда Хадичанын жашы: кыскача маалымат]. [https://web.archive.org/web/20190415013002/http://icraa.org/the-age-of-khadija-at-the-time-of-her-marriage-with-the-prophet/ Архивделген нускасы] (15-апрель, 2019). 15-апрель, 2019-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 10-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# van Gorder, A. Christian (2014). [https://books.google.com/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Ислам, тынчтык жана социалдык адилеттүүлүк: христиандардын көз карашы]. Cambridge. 162-б. ISBN 978-0-227-17422-7. [https://web.archive.org/web/20180217202736/https://books.google.co.uk/books?id=EZbFAwAAQBAJ&amp;pg=PA162 Архивделген нускасы] (17-февраль, 2018). 29-декабрь, 2017-ж. алынган.
# Yasin T. al-Jibouri (20-январь, 2013). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича бинт Хувайлид — Мухаммед пайгамбардын жубайы]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahlul_Bayt_Digital_Islamic_Library_Project Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project]. [https://web.archive.org/web/20170202042147/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (2-февраль, 2017). 23-август, 2017-ж. алынган.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 1-том. Haq, S. M. тарабынан которулган. ''Ибн Сааддын «Китаб ат-Табакат ал-Кабир» эмгеги'', 145–146-беттер. Дели: Kitab Bhavan.
# Guillaume (1955). ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 83 -б.
# al-Tabari (Ismail K. Poona Walla тарабынан которулган) (1990). [http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf 9-том: Пайгамбардын өмүрүнүн акыркы жылдары] (PDF). State University of New York Press. ISBN 0-88706-691-7. [https://web.archive.org/web/20200206172208/http://www.muslim-library.com/books/2019/05/en_Tabari_Volume_09.pdf Архивделген нускасы] (6-февраль, 2020). 18-март, 2020-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20120407055050/http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Хадича бинт Хувайлид]. ''Tree of Faith''. [http://treeoffaith.com/#/khadijah-bint-khuwaylid/4537884462 Түп нускасы] 7-апрель, 2012-жылы архивделген.
# Watt, Montgomery W. (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Хадича]. ''Encyclopaedia of Islam'' (2-басылышы). [https://web.archive.org/web/20180626165132/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khadidja-SIM_4116 Архивделген нускасы] (26-июнь, 2018). 7-апрель, 2019-ж. алынган.
# [https://web.archive.org/web/20190318150741/http://islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Хадича бинт Хувайлид]. ''Islam's Women''. [http://www.islamswomen.com/articles/khadijah_bint_khuwaylid.php Түп нускасы] 18-март, 2019-жылы архивделген.
# Ibn Shahrashub. ''Manaqib Al Abi Talib''. 1-том, 159-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 123-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 125-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Нью-Йорк: Inner Traditions Internationalist. 83-б.
# Lings (1983). ''Мухаммед: эң алгачкы булактарга негизделген өмүр баяны''. Inner Traditions Internationalist.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра'' (араб тилинде). 8-том.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak'' (араб тилинде). 3-том.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат ал-Кубра''. 8-том, 13-б.
# Amili. ''Al Sahih Min Sirat Al Nabi''. 2-том, 114-б.
# Ибн Исхак. ''Mustadrak Al-Hakim''. 3-том, 182-б.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''.
# Абу Абдуллах аль-Хаким. ''Al-Mustadrak''.
# Ибн Саад. ''Al-Tabaqat Al-Kubra''. 8-том, 13-б.
# Аль-Хаким Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Rahemtulla, Shadaab; Ababneh, Sara (2021-жылдын күзү). «Хадича менен Мухаммеддин никесин исламдык үлгү катары кайра карап чыгуу: азыркы мусулман коомунун жаңы тарыхына карай». ''Journal of Feminist Studies in Religion''. 37-том, № 2, 91–96-беттер. DOI: [https://doi.org/10.2979/jfemistudreli.37.2.06 10.2979/jfemistudreli.37.2.06]. S2CID: 239073763.
# Barboza, Gileno. [https://gw.geneanet.org/gilenob?lang=en&amp;n=muhammad&amp;oc=0&amp;p=qasim+ibn Касым ибн Мухаммед]. ''Geneanet''. 18-март, 2020-ж. алынган.
# As-Sallaabee, Dr Ali Muhammad (Faisal Shafeeq тарабынан которулган) (2001). [http://www.kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Пайгамбардын улуу өмүрү] (PDF). 1-том, 107-б. [https://web.archive.org/web/20150325072916/http://kalamullah.com/Books/Noble%20Life%20of%20The%20Prophet.pdf Архивделген нускасы] (25-март, 2015). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 111-б.
# Al-Jibouri, Yasin T. (2020). [https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Хадича, Хувайлиддин кызы жана Мухаммед пайгамбардын жубайы]. ''Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project''. [https://web.archive.org/web/20190424182620/https://www.al-islam.org/articles/khadijah-daughter-khuwaylid-wife-prophet-muhammad-yasin-t-al-jibouri Архивделген нускасы] (24-апрель, 2019). 18-март, 2020-ж. алынган.
# Abbott, Nabia (1942). «Алгачкы исламдагы аялдар жана мамлекет». ''Journal of Near Eastern Studies''. 1-том, № 1. University of Chicago Press: 106–109-беттер. DOI: [https://doi.org/10.1086/370632 10.1086/370632]. JSTOR: [https://www.jstor.org/stable/542352 542352]. S2CID: 162188874.
# [http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Бану Хашимге каршы экономикалык жана социалдык бойкот]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182031/http://www.al-islam.org/restatement/14.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# [http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Хадича менен Абу Талибдин өлүмү]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20100109182113/http://www.al-islam.org/restatement/15.htm Архивделген нускасы] (9-январь, 2010). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 143-б.
# Ат-Табари (январь, 1998). [https://archive.org/details/tabarivolume39/page/n191/mode/2up «Ат-Табаринин тарыхы», 39-том]. 161-б.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 191-б.
# [http://www.al-islam.org/khadija/15.htm 12-бөлүм: Өлүм]. ''Al-Islam.org''. [https://web.archive.org/web/20110610084210/http://www.al-islam.org/khadija/15.htm Архивделген нускасы] (10-июнь, 2011). 9-сентябрь, 2009-ж. алынган.
# Muhammad, Farkhanda Noor. [http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Окуучулар үчүн ислам таануу]. [https://web.archive.org/web/20090315005805/http://www.tomfolio.com/bookdetailssu.asp?b=81811&amp;m=101 Архивделген нускасы] (15-март, 2009). 2000-жылдагы кайра каралган басылышы, 74–75-беттер.
# Аль-Хаким, Абу Абдуллах. ''Al-Mustadrak''. 3-том, 200-б., № 4837.
# Qasimi, Ja'Far (1987). ''Пайгамбардын өмүрү, салттары жана сөздөрү''. Нью-Йорк: Crossroad. 77–78-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation.
# Madelung, Wilferd (1997). ''Мухаммедден кийинки мураскерлик''. Cambridge University Press. 52–53-беттер.
# Shariati, Ali (1981). ''Али Шариатинин «Фатима — бул Фатима» эмгеги''. Тегеран, Иран: Shariati Foundation. 148-б.
# Walther, Wiebke (1993). ''Исламдагы аялдар''. Markus Wiener Publishing, Принстон жана Нью-Йорк. 108-б.
# Yusuf ibn Abd al-Barr. ''Al-Istī'āb fī Ma'rifat al-Aşĥāb'' (Пайгамбардын сахабаларынын ысымдарынын толук жыйнагы) (араб тилинде). 1-том, 50-б.
# [[Куран]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D33%3Averse%3D59 33:59-аят].
# Аль-Тижани. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Shi'ah_are_(the_real)_Ahl_al-Sunnah_(book) Шииттер — чыныгы ахли сүннөт]''. Al-Islam.org. [http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html 274-шилтеме]. [https://web.archive.org/web/20060504064909/http://www.rafed.net/books/other-lang/the-shia/18.html Архивделген нускасы] (4-май, 2006).
# ''Al-Istighathah'', 69-б.
# Мухаммед ибн Саад. ''Табакат'', 8-том. Bewley, A. тарабынан которулган (1995). ''Мадинадагы аялдар'', 9-б. Лондон: Ta-Ha Publishers.
# Ат-Табари. ''Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk''. Landau-Tasseron, E. тарабынан которулган (1998). ''Пайгамбардын сахабаларынын жана алардын мураскерлеринин өмүр баяндары'', 39-том, 161-б. Нью-Йорк: SUNY Press.
# Guillaume. ''Мухаммеддин өмүрү''. Oxford. 792-б.
# Buhl. [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Умм Кулсум]. [https://web.archive.org/web/20140529084536/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umm-kulthum-SIM_7719 Архивделген нускасы] (29-май, 2014). 23-апрель, 2012-ж. алынган.
# Robinson, C. F. (2012). ''Ислам энциклопедиясы'', экинчи басылышы. Brill. ISBN 9789004161214. [https://web.archive.org/web/20210311041005/https://proxy.augustana.edu/login?qurl=http%3A%2F%2Faustincollege.worldcat.org%2Fentries%2Fencyclopaedia-of-islam-2%2Fwaraka-b-nawfal-SIM_7863%3Fs.num%3D0%26s.f.s2_parent%3Ds.f.book.encyclopaedia-of-islam-2%26s.q%3DWaraka Архивделген нускасы] (11-март, 2021). 25-апрель, 2017-ж. алынган.
# Ishaq, Ibn (2001). ''Мухаммеддин өмүрү'' (кайра басылышы). Карачи; Нью-Йорк: Oxford University Press. ISBN 0196360331.

&lt;div style=&quot;width:100%; overflow-x:auto; font-size:70%; line-height:1.1;&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>j7hhupm3nbvikxjx003km1cebu8h3jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Manchester ffgg</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154518</id>
    <revision>
      <id>662696</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="79r4zrcsa6w6l6fskqoslit0dmhl8b7" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:47, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>79r4zrcsa6w6l6fskqoslit0dmhl8b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:E1rika22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154519</id>
    <revision>
      <id>662697</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="79r4zrcsa6w6l6fskqoslit0dmhl8b7" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:47, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>79r4zrcsa6w6l6fskqoslit0dmhl8b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катрин Швитцер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154520</id>
    <revision>
      <id>662699</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>E1rika22</username>
        <id>49311</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Кэтрин Свитцер — марафондун тарыхын өзгөрткөн аял'''  &lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt; Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен д...&quot;</comment>
      <origin>662699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="9kg6v1lotbort254qb25htoqr2xa7uu" xml:space="preserve">'''Кэтрин Свитцер — марафондун тарыхын өзгөрткөн аял'''

&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>9kg6v1lotbort254qb25htoqr2xa7uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662700</id>
      <parentid>662699</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>E1rika22</username>
        <id>49311</id>
      </contributor>
      <origin>662700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="qmtpi7qn52axrq8r9797cxs1zfkzf02" xml:space="preserve">[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]
'''Кэтрин Швитцер — марафондун тарыхын өзгөрткөн аял'''

&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>qmtpi7qn52axrq8r9797cxs1zfkzf02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662702</id>
      <parentid>662700</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>E1rika22</username>
        <id>49311</id>
      </contributor>
      <origin>662702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="4kje9swuer4n1m77yfzwqmyslbg4at8" xml:space="preserve">[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]

== '''Кэтрин Швитцер — марафондун тарыхын өзгөрткөн аял''' ==
'''Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

'''Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

'''Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

'''Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

'''Жыйынтык'''&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>4kje9swuer4n1m77yfzwqmyslbg4at8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662705</id>
      <parentid>662702</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>E1rika22</username>
        <id>49311</id>
      </contributor>
      <origin>662705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="g4777ciuxvhjv3pvky9q9rw2adk9g0p" xml:space="preserve">[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]

== '''Кэтрин Швитцер — марафондун тарыхын өзгөрткөн аял''' ==
'''Кэтрин Швитцер жөнүндө'''&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

'''Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

'''Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

'''Кэтрин Швитцердин жетишкендиктери'''&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

'''Жыйынтык'''&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>g4777ciuxvhjv3pvky9q9rw2adk9g0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662741</id>
      <parentid>662705</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="mz7d2r7xkon649eq6foypty9iobn8pq" xml:space="preserve">{{Персона
 |ысымы                = Катрин Швитцер
 |нукура ысымы         = {{lang-de|Kathrine Switzer}}
 |сүрөт                =
 |туурасы              = 
 |сүрөткө баяндама     = 
 |төрөлгөндөгү аты     = 
 |ишмердүүлүк тармагы  = 
 |туулган датасы       =
 |туулган жери         = 
 |жарандыгы            = 
 |өлгөн датасы         =
 |өлгөн жери           = 
 |атасы                = 
 |апасы                = 
 |күйөөсү              = 
 |жубайы               = 
 |балдары              = 
 |сыйлыктары           = 
 |сайт                 = 
 |викиказына           = 
}}

[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]'''Кэтрин Швитцер жөнүндө'''&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

'''Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

'''Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

'''Кэтрин Швитцердин жетишкендиктери'''&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

'''Жыйынтык'''&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>mz7d2r7xkon649eq6foypty9iobn8pq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662742</id>
      <parentid>662741</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Катрин швейцер]]&quot; барагын &quot;[[Катрин Швитцер]]&quot; деп кайра атады: Жазат десе эле жаза бергендин кажети жок, жок дегенде ысымын жана барактын аталышын туура кошкулачы. Барак жоюлуп кетпеш үчүн толуктоолорду жана булактарды кошуп коём</comment>
      <origin>662741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="mz7d2r7xkon649eq6foypty9iobn8pq" xml:space="preserve">{{Персона
 |ысымы                = Катрин Швитцер
 |нукура ысымы         = {{lang-de|Kathrine Switzer}}
 |сүрөт                =
 |туурасы              = 
 |сүрөткө баяндама     = 
 |төрөлгөндөгү аты     = 
 |ишмердүүлүк тармагы  = 
 |туулган датасы       =
 |туулган жери         = 
 |жарандыгы            = 
 |өлгөн датасы         =
 |өлгөн жери           = 
 |атасы                = 
 |апасы                = 
 |күйөөсү              = 
 |жубайы               = 
 |балдары              = 
 |сыйлыктары           = 
 |сайт                 = 
 |викиказына           = 
}}

[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]'''Кэтрин Швитцер жөнүндө'''&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

'''Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

'''Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

'''Кэтрин Швитцердин жетишкендиктери'''&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

'''Жыйынтык'''&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>mz7d2r7xkon649eq6foypty9iobn8pq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662748</id>
      <parentid>662742</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="aepgrmys3gq3r4yksvqn0swck2d5ijo" xml:space="preserve">{{Персона
|ысымы                  = Катрин Швитцер
|нукура ысымы           = {{lang-de|Kathrine Switzer}}
|сүрөт                  = Kathrine Switzer at the 2011 Berlin Marathon Expo.jpg
|туурасы                = 280px
|сүрөткө баяндама       = 
|түшүндүрмө             = 
|төрөлгөндөгү аты       = 
|ишмердүүлүк тармагы    = жөө күлүк, журналист, жазуучу
|Туулган датасы         = 5.1.1947 
|Өлгөн датасы           = 
|туулган датасы         = 
|өлгөн датасы           = 
|туулган жери           = [[Германия]], Амберг
|жарандыгы              = {{Өлкө желеги|Германия}}
|букаралык              = 
|өлгөн жери             = 
|атасы                  = 
|апасы                  = 
|күйөөсү                = 
|жубайы                 = 
|балдары                = 
|сыйлыктары             = 
|сайт                   = http://www.kathrineswitzer.com
|ар кандай              = 
|кол тамга              = 
|кол тамганын өлчөмү    = 
|уикиказына             = Kathrine Switzer
}}

[[Файл:Катрин швитцер.jpg|thumb|анын суроту]]'''Кэтрин Швитцер жөнүндө'''&lt;ref&gt;'''1. Кэтрин Свитцер жөнүндө'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Ал өзүнүн кайраттуулугу жана өжөрлүгү менен дүйнөгө таанылган.

Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда төрөлүп, кийин АКШда чоңойгон. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилчү эмес.

'''Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;ref&gt;'''2. Бостон марафонуна катышуусу'''&lt;/ref&gt;
1967-жылы 19-апрелде Кэтрин Бостон марафонуна катышкан. Ал жарышка K. V. Switzer деген ат менен катталып, 261 деген номер алган. Жарыш учурунда уюштуруучулардын бири анын номерин жулуп алууга аракет кылган. Бирок Кэтрин багынбай, чуркоосун улантып, марафонду ийгиликтүү аяктаган.

Бул окуя дүйнө жүзүнө тарап, аялдардын спорттогу укуктары тууралуу чоң талкуу жараткан.

'''Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;ref&gt;'''3. Аялдардын укугу үчүн күрөшү'''&lt;/ref&gt;
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. Ал эми 1974-жылы Кэтрин Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында жеңишке жеткен.

Кийин ал аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

'''Кэтрин Швитцердин жетишкендиктери'''&lt;ref&gt;'''4. Кэтрин Свитцердин жетишкендиктери'''&lt;/ref&gt;
2017-жылы, тарыхый жарыштан 50 жыл өткөндөн кийин, Кэтрин кайрадан Бостон марафонуна катышып, 261 номерин тагынган.

Анын 261 номери аялдардын тең укуктуулугунун жана спорттогу эркиндиктин символуна айланган. Кэтрин көптөгөн аялдарга өз күчүнө ишенүүгө жана максаттарына жетүүгө дем берген.

'''Жыйынтык'''&lt;ref&gt;'''5. Жыйынтык'''&lt;/ref&gt;
Кэтрин Свитцер — кайраттуулуктун, өжөрлүктүн жана тең укуктуулук үчүн күрөштүн символу. Ал аялдардын спорттогу ордун бекемдөөгө чоң салым кошкон. Анын тарыхы адам өз максатына ишенип, кыйынчылыктардан коркпосо, коомду өзгөртө аларын далилдейт.</text>
      <sha1>aepgrmys3gq3r4yksvqn0swck2d5ijo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662756</id>
      <parentid>662748</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>662756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11243" sha1="ml4hy88xb3sh6xwra2v7rv87y40l0vi" xml:space="preserve">{{Персона
|ысымы                  = Катрин Швитцер
|нукура ысымы           = {{lang-de|Kathrine Switzer}}&lt;br&gt;{{lang-en|Kathrine Switzer}}
|сүрөт                  = Kathrine Switzer at the 2011 Berlin Marathon Expo.jpg
|туурасы                = 280px
|сүрөткө баяндама       = 
|түшүндүрмө             = 
|төрөлгөндөгү аты       = 
|ишмердүүлүк тармагы    = жөө күлүк, журналист, жазуучу
|Туулган датасы         = 5.1.1947 
|Өлгөн датасы           = 
|туулган датасы         = 
|өлгөн датасы           = 
|туулган жери           = [[Германия]], Амберг
|жарандыгы              = {{Өлкө желеги|Германия}}
|букаралык              = 
|өлгөн жери             = 
|атасы                  = 
|апасы                  = 
|күйөөсү                = 
|жубайы                 = 
|балдары                = 
|сыйлыктары             = 
|сайт                   = http://www.kathrineswitzer.com
|ар кандай              = 
|кол тамга              = 
|кол тамганын өлчөмү    = 
|уикиказына             = Kathrine Switzer
}}'''Кэтрин Виргиния Свитцер''' ({{lang-de|Kathrine Switzer}}, {{lang-en|Kathrine Switzer}}, 5-январь 1947-жылы Германиянын Амбрег шаарында туулган) —  америкалык жөө күлүк, журналист жана аялдардын спорттогу тең укуктуулугу үчүн күрөшкөн коомдук ишмер. Бостон марафонуна расмий түрдө катышкан биринчи аял катары кеңири белгилүү&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/ Kathrine Switzer – Marathon Woman. The Real Story]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.germanroadraces.de/international/kathrine-switzer-and-roger-robinson-visit-the-berlin-sports-museum-aims-marathon-museum-of-running-an-icon-of-the-marathon-and-running-scene-finds-her-history-a-report-by-horst-mi/ German Road Races. Kathrine Switzer and Roger Robinson visit the Berlin Sports Museum – AIMS Marathon Museum of Running – An icon of the marathon and running scene finds her history. A report by Horst Milde]&lt;/ref&gt;. Катрин Швитцер &quot;Supersisters&quot; коллекциялык карточкаларында чагылдырылган.

== Өмүр баяны ==
Кэтрин 1947-жылы 5-январда Германияда америка армиясынын майорунун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 1949-жылы анын үй-бүлөсү Америка Кошмо Штаттарына кайтып келген. Ал жаш кезинен эле спортко, өзгөчө чуркоого кызыккан. Ошол мезгилде аялдарга узак аралыкка чуркоо оор деп эсептелип, көптөгөн марафондорго катышууга уруксат берилген эмес.

Кэтрин Виргиния штатынын Фэрфакс округундагы Жорж К. Маршалл атындагы орто мектепти аяктап, андан соң Сиракуз университетинде окуп, 1968-жылы бакалавр, ал эми 1972-жылы магистр даражасын алган.

=== 1967-жылдагы Бостон марафонуна катышуусу ===
Швитцер биринчи жолу Бостон марафонун 1967-жылы студент кезинде чуркап өткөн. Бул окуя аялдарга марафонго катышууга расмий түрдө уруксат берилгенге чейин 5 жыл мурда болгон. Анын көрсөткүчү (болжол менен 4 саат 20 мүнөт) бул марафонду номери жок чуркап аяктаган биринчи аял Бобби Гиббдин жыйынтыгынан дээрлик бир саатка начарыраак болгон&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160625093518/http://www.coolrunning.com/boston/results2.htm Cool Sports. BBA Marathon results]&lt;/ref&gt;. Катрин марафонго &quot;К. В. Швитцер&quot; деген ысым менен катталган. Бул фамилиядан марафонго катышкан адамдын жынысын аныктоого мүмкүн болгон эмес, себеби мындай фамилиялар эркектердин да жана аялдардын арасында колдонулган. Катриндин айтымында, бул уюштуруучуларды алдоо үчүн жасалган эмес, ал университеттик гезиттеги макалаларынын алдына көптөн бери эле &quot;К. В. Швитцер&quot;  деп кол коюп жүргөнүн ырастаган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Марафонду уюштуруучуларынын өкүлү Жок Семпл аны күч менен трассадан алып чыгууга аракет кылып, Швитцердин айтымында, &quot;номерди кайтарып берип, анын марафондон жоголуусун&quot; талап кылган. Марафонду уюштуруучуларынын өкүлүнүн пикиринде &quot;аялдар спорттук мелдештерге эркектер менен теңтайлаша катышпашы керек жана мындай аракеттери менен бүткүл эркектердин намысына шек келтирет&quot;. Швитцер менен бирге чуркап бараткан анын досу Том Миллер, Семплды четке түртүп жиберип, Катринге тоскоолдук кылууга мүмкүнчүлүк берген эмес. Бул окуянын сүрөттөрү дүйнөнүн алдыңкы басылмаларынын башкы беттерине чыккан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171008232056/https://pqasb.pqarchiver.com/boston/doc/294418751.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=&amp;author=&amp;pub=&amp;edition=&amp;startpage=&amp;desc= The Boston Globe. 1967: Semple Meets Switzer. Versions vary but everyone remembers that infamous marathon]&lt;/ref&gt;.

Бул марафондон кийин Атлетиканы сүйүүчүлөр союзу аялдарга эркектердин мелдештерине катышууга толугу менен тыюу салган&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books?id=5a1rAAAAIAAJ&amp;client=f&amp;lr=&amp;num=20&amp;vq=%22Women+in+Sport%22&amp;source=gbs_citations_module_r&amp;cad=5 Romanelli Elaine. Women in Sports and Games. The Women's Book of World Records and Achievements]&lt;/ref&gt;. Эреже бузгандарга мелдештерге катышуу укугунан түбөлүккө ажыратуу нормасы киргизилген&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Швитцер башка жөө күлүк аялдар менен бирге Бостон атлетикалык ассоциациясынын мүчөлөрүн марафонду аялдар үчүн ачууга ынандырууга аракет кылган. Акыры алардын аракети үзүрүн берип, 1972-жылы аялдар Бостон марафонуна расмий түрдө катышуу укугуна ээ болушкан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20190917021026/http://impowerage.com/not-too-late/active/kathrine-switzer-empowerment-through-running Denise Lodge. Kathrine Switzer: Empowerment through Running]&lt;/ref&gt;.

=== Спорттук жетишкендиктери жана карьерасы ===

* 1974: {{1}} Нью-Йорк марафону — 3:07.29
* 1975: {{2}} Бостон марафону — 2:51.37

Швитцер 1974-жылдагы Нью-Йорк марафонунда аялдар арасында биринчи орунду ээлеп, аралыкты 3:07:29 убакытта басып өткөн (жалпы жыйынтыкта 59-орунду ээлеген)&lt;ref&gt;Kathrine Switzer. [https://books.google.kg/books/about/Marathon_Woman.html?hl=ms&amp;id=GvVOAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y Marathon Woman]. — New York: Carroll &amp; Graf, 2007. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-7867-1967-9&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Марафондогу жеке рекорду — 2:51:37 (1975-жылдагы Бостон марафонунда).

«Чуркоо дүйнөсү» ({{lang-en|Runner's World}}) журналы Швитцерди «Он жылдыктын мыкты күлүгү» (1967–1977) деп атаган жана ал телекомментатор катары сиңирген эмгеги үчүн «Эмми» сыйлыгын алган&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

1997-жылы ал «40 жаштан ашкан аялдар үчүн чуркоо жана жөө басуу» деген китебин жазган. 2007-жылдын апрелинде, биринчи Бостон марафонунан туура 40 жыл өткөндөн кийин, «Марафончу аял» ({{lang-en|Marathon Woman}}) аттуу мемуарын чыгарган. 2008-жылдын апрелинде «Марафончу аял» китеби спорттогу аялды эң мыкты журналисттик сүрөттөгөндүгү үчүн Билли сыйлыгына ээ болгон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2011-жылы Швитцер дүйнө жүзүндөгү аялдарга чуркоого жана өз күчүнө ишенүүгө шык берип, «коомдук революция» жасаганы үчүн Улуттук аялдардын атак-даңк залына киргизилген. 1967-жылдан бери Катрин бүткүл дүйнөдө аялдар үчүн чуркоо мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө өз салымын кошуп келет.

==== Аялдардын укугу үчүн күрөшү ====
Кэтриндин жана башка адамдардын аракеттеринин натыйжасында 1972-жылы аялдарга Бостон марафонуна расмий катышууга уруксат берилген. 

Аялдардын спортко катышуусун жайылтууга жана аларга жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө көп күч жумшаган.

== Жеке жашоосу ==
Швитцер 1967-жылкы Бостон марафонунда анын жан сакчысы болгон Том Миллерге турмушка чыккан. Кийинчерээк алар ажырашып, ал англиялык жөө күлүк жана жазуучу Рожер Робинсонго турмушка чыккан.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://kathrineswitzer.com/ Катрин Швитцердин расмий сайты] {{ref-en}}</text>
      <sha1>ml4hy88xb3sh6xwra2v7rv87y40l0vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Spähpanzer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154521</id>
    <revision>
      <id>662707</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="3pe8a06csa0z6nqpjphxcu8todrpsyi" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:47, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3pe8a06csa0z6nqpjphxcu8todrpsyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучу:АДЭЛЯ11Б</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154522</id>
    <revision>
      <id>662708</id>
      <timestamp>2026-10-12T14:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АДЭЛЯ11Б</username>
        <id>49314</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Персона | ысымы            = Турсун Осмонова | түп нуска ады    =  | сүрөт            =  | туурасы          =  | сүрөттүн сүрөмөсү=  | туулган күнү     = 1900 жыл | туулган жери     = Кемин районунун Үч-Өрүк айылында  | каза болгон күнү = 20.12.1970 | каза болгон жери =  | жарандыгы        =  | кесиби...&quot;</comment>
      <origin>662708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10808" sha1="604kudaf3p69gsqp5efvjph12qqo4kc" xml:space="preserve">{{Персона
| ысымы            = Турсун Осмонова
| түп нуска ады    = 
| сүрөт            = 
| туурасы          = 
| сүрөттүн сүрөмөсү= 
| туулган күнү     = 1900 жыл
| туулган жери     = Кемин районунун Үч-Өрүк айылында 
| каза болгон күнү = 20.12.1970
| каза болгон жери = 
| жарандыгы        = 
| кесиби           = 
| иштеген жери     = 
| сыйлыктары       = 
}}
'''Турсун Осмонова'''-Турсун Осмонова – Чыгыштын мусулман аялдарынын боштондук кыймылынын алгачкы активдүү катышуучуларынын бири, Кыргызстандын социалдык камсыздоо министри болгон биринчи аял. Эл аны сүйүп Турсун-апа деп аташкан.

 Турсун Осмонова 1900-жылы Кемин районунун Үч-Өрүк айылында жакыр үй-бүлөдө төрөлгөн. Энеси төрөттөн каза болуп, бир жарым жылдан кийин атасы да дүйнөдөн кайткан. Жети жашынан баштап кыз ар кандай тиричилик иштерин башка бирөөлөрдүн үйүндө жасап өткөргөн. 13 жашында Көк-Мойнок станциясынын почта ташуучусуна турмушка чыккан. Күйөөсү менен бирге почта ташый баштаган. 1916-жылы эл менен бирге Кытайга качып, 1917-жылы Токмок шаарына кайтып келген.

 Октябрь революциясы Турсундун тагдырын түп-тамырынан өзгөрттү. Ал кыргыз аялдарынан биринчилерден болуп азык-түлүк отрядында иштеп, Кызыл Армиянын жоокерлерине жылуу кийимдерди тигип, чогултуп, батрак, дыйкан аялдар арасында чоң түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, аларды коомдук турмушка тартууда. Ыктыярдуу түрдө Кызыл Армиянын катарына кошулуп, 12-Түркстан атчандар полкунда няня, санитар болуп иштеген. Кыргызстандын түштүгүндөгү 4-Татар бригадасынын курамында басмачыларга каршы күрөшкө катышкан. Жарадар болгон. Орус, өзбек жана татар тилдеринде жакшы сүйлөгөн.

 Жарандык согуш аяктагандан кийин Т. Осмонова 1923-жылы Токмок шаарында комсомол-партиялык уяча уюштуруп, партиянын волосттук комитетинде аялдар уюштуруучусу болуп иштеген. Ал өндүрүштүк артелдерди, сабатсыздыкты жоюу боюнча аялдар үчүн мектептерди, балдар бакчаларын жана яслилерин түзүү боюнча активдүү иштерди жүргүзгөн.1924-жылы Кыргызстандан төрт активист аялдын катарында Москвага Эл аралык аялдар күнүн белгилөөгө барат, ал жерде Лениндин эң жакын жардамчысы жана аялы Надежда Константиновна Крупская менен таанышат. 

Экинчи жолу 1930-жылы Москвага барып, эл аралык аялдар кыймылынын көрүнүктүү ишмери Клара Цеткин менен жолугушат. Москвада Н. Крупская, М. Фрунзе менен жолугушуу учурунда Т. Осмонова Кыргызстандагы жашоо, өз иши, аялдардын абалы тууралуу айтып берет. 1925-жылы Турсун ВКП(б) катарына кошулат. Токмоктун коммунисттери аны Кыргыз автономиялуу облусунун биринчи областтык дыйкан, батрак жана колхозчу аялдардын съездине делегат кылып шайлашат. Съезддин делегаттары менен бирге Т. Осмонова кыздар жана аялдар үчүн мектептерди ачуу, акушердик жана фельдшердик пункттарды, кызыл бурчтарды, аялдар клубдарын, жергиликтүү улуттардан мугалимдерди даярдоо курстарын ачуу зарылдыгы тууралуу талаптарды колдоп, калым, эрте никеге туруу, кыздарды жана аялдарды зордоп турмушка берүү менен чечкиндүү күрөшүүнү талап кылат. 1925-жылдын 5-8-мартында республиканын борборунда өткөн Кыргызстандын аялдарынын I съезди өзгөчө көтөрүңкү маанайда өттү. Ал аялдардын өзүн-өзү сыйлоо сезимин, жаңы бактылуу жашоого ишенимин ойготууда чоң роль ойногон.

 1926-1929-жылдары Т. Осмонова партиянын Кыргыз обкомунун облустук аялдар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, андан кийин Ош округдук аялдар бөлүмүнүн башчысы болуп иштейт. Ал кыргыз аялын эски жашоо тиричиликтин оор жүгүнөн эркин, боштондукка чыккан абалда көрүүнү кыялданат.1927-жылы III облустук партиялык конференцияда ал кайгыруу менен мындай дейт: &quot;Жаңы бийликте 10 жылдан бери жашап келебиз, бирок ушул жылдар аралыгында аялдарды активдүү коомдук турмушка тарта албадык, аларды агартууга мүмкүнчүлүк болгон жок. Бул жерде бардык аялдар билимсиз дегенди моюнга алуу жетишсиз, алардын көбү кулчулук абалында. Мындан аялдарды агартуу үчүн күрөшүүнүн гиганттык милдети келип чыгат. Бардыгы өз аялдарын жыйындарга, делегаттык съезддерге, сабатсыздыкты жоюу курстарына жана айыл-кыштактардын башка саясий мекемелерине жибериши керек... Аялдарды эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш, аялдар арасындагы иштер аксап жатат&quot;. Ал оңой эмес убакыт болгон. Түштүк Кыргызстанда паранжыдан баш тартуу кыймылы &quot;хужум&quot; эле. 

Жүздөгөн аялдардын өмүрүн алып кеткен &quot;класстык душмандын&quot; жапайы каршылыгы, адатка сиңген каада-салттардан улам башы маң болгондордун ачуусу. Большевизм элдик каада-салттарды, үрп-адаттарды эске албай, адеп-ахлак нормаларын тебелеп өткөн... Шашылыш жана басымдуулук аялдарды эркиндикке чыгаруу кыймылына жергиликтүү калктын көпчүлүгүнүн терс мамилесин жараткан. Ошол эле учурда кыргыз элинин дароо кайра карап чыгууну талап кылган каада-салттары болгон. 

1921-жылы Түркстан республикасы калымды жоюу, нике курагын жогорулатуу, көп аял алууну жана кыздарды күчтөп турмушка берүүнү тыюу боюнча мыйзам чыгарган. Бирок, турмушта болуп тургандай, мыйзамды аткаруу жай жүргөн. 1930-жылы Т. Осмоновага республиканын социалдык камсыздоо наркому (министри) болуп дайындалат. 1931-жылы Москвада советтик курулуш боюнча курстарды аяктап, Кыргыз АССРинин билим берүү боюнча замнаркому болуп иштейт. 1927-1933-жылдары партиянын Кыргыз обкомунун жана облустук аткаруу комитетинин мүчөсү, кийинчерээк Кыргыз АССРинин Борбордук аткаруу комитетинин мүчөсү болгон. 1927-жылы РСФСРдин XIII Советинин съездинин, СССРдин IV Советинин съездинин делегаты болгон.1953-жылы жеке пенсияга чыкканга чейин ал республиканын советтик жана чарбалык органдарында жооптуу кызматтарды аркалап, коомдук иштерге активдүү катышкан. 

Мекени анын эмгегин жогору баалап, Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Ардак Белги ордендери, медалдар менен сыйлаган. Өмүрүнүн акыркы жылдары Бишкекте жалгыз жашаган. Күйөөсү учкуч болуп, кызмат учурунда каза болгон. Уулу Улуу Ата Мекендик согушта курман болгон. Ал 1970-жылдын 20-декабрында дүйнөдөн өткөн. Анын Кыргызстандын аялдар кыймылынын өнүгүшүнө кошкон салымы чоң. Анын жаркын элеси түбөлүк сакталат. Ыраазычылык билдирген жердештери Кичи-Кемин айылдык кеңешинин бир көчөсүнө Турсун Осмонованын ысмын ыйгарышкан.</text>
      <sha1>604kudaf3p69gsqp5efvjph12qqo4kc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662709</id>
      <parentid>662708</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АДЭЛЯ11Б</username>
        <id>49314</id>
      </contributor>
      <origin>662709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10774" sha1="tkrg30uh799bl6od9k1kbmso4m156zd" xml:space="preserve">{{Персона
| ысымы            = Турсун Осмонова
| түп нуска ады    = 
| сүрөт            = 
| туурасы          = 
| сүрөттүн сүрөмөсү= 
| туулган күнү     = 1900 жыл
| туулган жери     = Кемин районунун Үч-Өрүк айылында 
| каза болгон күнү = 20.12.1970
| каза болгон жери = 
| жарандыгы        = 
| кесиби           = 
| иштеген жери     = 
| сыйлыктары       = 
}}
'''Турсун Осмонова-'''Чыгыштын мусулман аялдарынын боштондук кыймылынын алгачкы активдүү катышуучуларынын бири, Кыргызстандын социалдык камсыздоо министри болгон биринчи аял. Эл аны сүйүп Турсун-апа деп аташкан.

 Турсун Осмонова 1900-жылы Кемин районунун Үч-Өрүк айылында жакыр үй-бүлөдө төрөлгөн. Энеси төрөттөн каза болуп, бир жарым жылдан кийин атасы да дүйнөдөн кайткан. Жети жашынан баштап кыз ар кандай тиричилик иштерин башка бирөөлөрдүн үйүндө жасап өткөргөн. 13 жашында Көк-Мойнок станциясынын почта ташуучусуна турмушка чыккан. Күйөөсү менен бирге почта ташый баштаган. 1916-жылы эл менен бирге Кытайга качып, 1917-жылы Токмок шаарына кайтып келген.

 Октябрь революциясы Турсундун тагдырын түп-тамырынан өзгөрттү. Ал кыргыз аялдарынан биринчилерден болуп азык-түлүк отрядында иштеп, Кызыл Армиянын жоокерлерине жылуу кийимдерди тигип, чогултуп, батрак, дыйкан аялдар арасында чоң түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, аларды коомдук турмушка тартууда. Ыктыярдуу түрдө Кызыл Армиянын катарына кошулуп, 12-Түркстан атчандар полкунда няня, санитар болуп иштеген. Кыргызстандын түштүгүндөгү 4-Татар бригадасынын курамында басмачыларга каршы күрөшкө катышкан. Жарадар болгон. Орус, өзбек жана татар тилдеринде жакшы сүйлөгөн.

 Жарандык согуш аяктагандан кийин Т. Осмонова 1923-жылы Токмок шаарында комсомол-партиялык уяча уюштуруп, партиянын волосттук комитетинде аялдар уюштуруучусу болуп иштеген. Ал өндүрүштүк артелдерди, сабатсыздыкты жоюу боюнча аялдар үчүн мектептерди, балдар бакчаларын жана яслилерин түзүү боюнча активдүү иштерди жүргүзгөн.1924-жылы Кыргызстандан төрт активист аялдын катарында Москвага Эл аралык аялдар күнүн белгилөөгө барат, ал жерде Лениндин эң жакын жардамчысы жана аялы Надежда Константиновна Крупская менен таанышат. 

Экинчи жолу 1930-жылы Москвага барып, эл аралык аялдар кыймылынын көрүнүктүү ишмери Клара Цеткин менен жолугушат. Москвада Н. Крупская, М. Фрунзе менен жолугушуу учурунда Т. Осмонова Кыргызстандагы жашоо, өз иши, аялдардын абалы тууралуу айтып берет. 1925-жылы Турсун ВКП(б) катарына кошулат. Токмоктун коммунисттери аны Кыргыз автономиялуу облусунун биринчи областтык дыйкан, батрак жана колхозчу аялдардын съездине делегат кылып шайлашат. Съезддин делегаттары менен бирге Т. Осмонова кыздар жана аялдар үчүн мектептерди ачуу, акушердик жана фельдшердик пункттарды, кызыл бурчтарды, аялдар клубдарын, жергиликтүү улуттардан мугалимдерди даярдоо курстарын ачуу зарылдыгы тууралуу талаптарды колдоп, калым, эрте никеге туруу, кыздарды жана аялдарды зордоп турмушка берүү менен чечкиндүү күрөшүүнү талап кылат. 1925-жылдын 5-8-мартында республиканын борборунда өткөн Кыргызстандын аялдарынын I съезди өзгөчө көтөрүңкү маанайда өттү. Ал аялдардын өзүн-өзү сыйлоо сезимин, жаңы бактылуу жашоого ишенимин ойготууда чоң роль ойногон.

 1926-1929-жылдары Т. Осмонова партиянын Кыргыз обкомунун облустук аялдар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, андан кийин Ош округдук аялдар бөлүмүнүн башчысы болуп иштейт. Ал кыргыз аялын эски жашоо тиричиликтин оор жүгүнөн эркин, боштондукка чыккан абалда көрүүнү кыялданат.1927-жылы III облустук партиялык конференцияда ал кайгыруу менен мындай дейт: &quot;Жаңы бийликте 10 жылдан бери жашап келебиз, бирок ушул жылдар аралыгында аялдарды активдүү коомдук турмушка тарта албадык, аларды агартууга мүмкүнчүлүк болгон жок. Бул жерде бардык аялдар билимсиз дегенди моюнга алуу жетишсиз, алардын көбү кулчулук абалында. Мындан аялдарды агартуу үчүн күрөшүүнүн гиганттык милдети келип чыгат. Бардыгы өз аялдарын жыйындарга, делегаттык съезддерге, сабатсыздыкты жоюу курстарына жана айыл-кыштактардын башка саясий мекемелерине жибериши керек... Аялдарды эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш, аялдар арасындагы иштер аксап жатат&quot;. Ал оңой эмес убакыт болгон. Түштүк Кыргызстанда паранжыдан баш тартуу кыймылы &quot;хужум&quot; эле. 

Жүздөгөн аялдардын өмүрүн алып кеткен &quot;класстык душмандын&quot; жапайы каршылыгы, адатка сиңген каада-салттардан улам башы маң болгондордун ачуусу. Большевизм элдик каада-салттарды, үрп-адаттарды эске албай, адеп-ахлак нормаларын тебелеп өткөн... Шашылыш жана басымдуулук аялдарды эркиндикке чыгаруу кыймылына жергиликтүү калктын көпчүлүгүнүн терс мамилесин жараткан. Ошол эле учурда кыргыз элинин дароо кайра карап чыгууну талап кылган каада-салттары болгон. 

1921-жылы Түркстан республикасы калымды жоюу, нике курагын жогорулатуу, көп аял алууну жана кыздарды күчтөп турмушка берүүнү тыюу боюнча мыйзам чыгарган. Бирок, турмушта болуп тургандай, мыйзамды аткаруу жай жүргөн. 1930-жылы Т. Осмоновага республиканын социалдык камсыздоо наркому (министри) болуп дайындалат. 1931-жылы Москвада советтик курулуш боюнча курстарды аяктап, Кыргыз АССРинин билим берүү боюнча замнаркому болуп иштейт. 1927-1933-жылдары партиянын Кыргыз обкомунун жана облустук аткаруу комитетинин мүчөсү, кийинчерээк Кыргыз АССРинин Борбордук аткаруу комитетинин мүчөсү болгон. 1927-жылы РСФСРдин XIII Советинин съездинин, СССРдин IV Советинин съездинин делегаты болгон.1953-жылы жеке пенсияга чыкканга чейин ал республиканын советтик жана чарбалык органдарында жооптуу кызматтарды аркалап, коомдук иштерге активдүү катышкан. 

Мекени анын эмгегин жогору баалап, Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Ардак Белги ордендери, медалдар менен сыйлаган. Өмүрүнүн акыркы жылдары Бишкекте жалгыз жашаган. Күйөөсү учкуч болуп, кызмат учурунда каза болгон. Уулу Улуу Ата Мекендик согушта курман болгон. Ал 1970-жылдын 20-декабрында дүйнөдөн өткөн. Анын Кыргызстандын аялдар кыймылынын өнүгүшүнө кошкон салымы чоң. Анын жаркын элеси түбөлүк сакталат. Ыраазычылык билдирген жердештери Кичи-Кемин айылдык кеңешинин бир көчөсүнө Турсун Осмонованын ысмын ыйгарышкан.</text>
      <sha1>tkrg30uh799bl6od9k1kbmso4m156zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662710</id>
      <parentid>662709</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АДЭЛЯ11Б</username>
        <id>49314</id>
      </contributor>
      <origin>662710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10814" sha1="aw0pt8vzs9nqjmaxfdp6q9g2cm7a35s" xml:space="preserve">{{Персона
| ысымы            = Турсун Осмонова
| түп нуска ады    = 
| сүрөт            = 
| туурасы          = 
| сүрөттүн сүрөмөсү= 
| туулган күнү     = 1900 жыл
| туулган жери     = Кемин районунун Үч-Өрүк айылында 
| каза болгон күнү = 20.12.1970
| каза болгон жери = 
| жарандыгы        = 
| кесиби           = 
| иштеген жери     = 
| сыйлыктары       = 
}}
'''[[Колдонуучу:АДЭЛЯ11Б|Турсун]] Осмонова-'''Чыгыштын мусулман аялдарынын боштондук кыймылынын алгачкы активдүү катышуучуларынын бири, Кыргызстандын социалдык камсыздоо министри болгон биринчи аял. Эл аны сүйүп Турсун-апа деп аташкан.

 Турсун Осмонова 1900-жылы Кемин районунун Үч-Өрүк айылында жакыр үй-бүлөдө төрөлгөн. Энеси төрөттөн каза болуп, бир жарым жылдан кийин атасы да дүйнөдөн кайткан. Жети жашынан баштап кыз ар кандай тиричилик иштерин башка бирөөлөрдүн үйүндө жасап өткөргөн. 13 жашында Көк-Мойнок станциясынын почта ташуучусуна турмушка чыккан. Күйөөсү менен бирге почта ташый баштаган. 1916-жылы эл менен бирге Кытайга качып, 1917-жылы Токмок шаарына кайтып келген.

 Октябрь революциясы Турсундун тагдырын түп-тамырынан өзгөрттү. Ал кыргыз аялдарынан биринчилерден болуп азык-түлүк отрядында иштеп, Кызыл Армиянын жоокерлерине жылуу кийимдерди тигип, чогултуп, батрак, дыйкан аялдар арасында чоң түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, аларды коомдук турмушка тартууда. Ыктыярдуу түрдө Кызыл Армиянын катарына кошулуп, 12-Түркстан атчандар полкунда няня, санитар болуп иштеген. Кыргызстандын түштүгүндөгү 4-Татар бригадасынын курамында басмачыларга каршы күрөшкө катышкан. Жарадар болгон. Орус, өзбек жана татар тилдеринде жакшы сүйлөгөн.

 Жарандык согуш аяктагандан кийин Т. Осмонова 1923-жылы Токмок шаарында комсомол-партиялык уяча уюштуруп, партиянын волосттук комитетинде аялдар уюштуруучусу болуп иштеген. Ал өндүрүштүк артелдерди, сабатсыздыкты жоюу боюнча аялдар үчүн мектептерди, балдар бакчаларын жана яслилерин түзүү боюнча активдүү иштерди жүргүзгөн.1924-жылы Кыргызстандан төрт активист аялдын катарында Москвага Эл аралык аялдар күнүн белгилөөгө барат, ал жерде Лениндин эң жакын жардамчысы жана аялы Надежда Константиновна Крупская менен таанышат. 

Экинчи жолу 1930-жылы Москвага барып, эл аралык аялдар кыймылынын көрүнүктүү ишмери Клара Цеткин менен жолугушат. Москвада Н. Крупская, М. Фрунзе менен жолугушуу учурунда Т. Осмонова Кыргызстандагы жашоо, өз иши, аялдардын абалы тууралуу айтып берет. 1925-жылы Турсун ВКП(б) катарына кошулат. Токмоктун коммунисттери аны Кыргыз автономиялуу облусунун биринчи областтык дыйкан, батрак жана колхозчу аялдардын съездине делегат кылып шайлашат. Съезддин делегаттары менен бирге Т. Осмонова кыздар жана аялдар үчүн мектептерди ачуу, акушердик жана фельдшердик пункттарды, кызыл бурчтарды, аялдар клубдарын, жергиликтүү улуттардан мугалимдерди даярдоо курстарын ачуу зарылдыгы тууралуу талаптарды колдоп, калым, эрте никеге туруу, кыздарды жана аялдарды зордоп турмушка берүү менен чечкиндүү күрөшүүнү талап кылат. 1925-жылдын 5-8-мартында республиканын борборунда өткөн Кыргызстандын аялдарынын I съезди өзгөчө көтөрүңкү маанайда өттү. Ал аялдардын өзүн-өзү сыйлоо сезимин, жаңы бактылуу жашоого ишенимин ойготууда чоң роль ойногон.

 1926-1929-жылдары Т. Осмонова партиянын Кыргыз обкомунун облустук аялдар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, андан кийин Ош округдук аялдар бөлүмүнүн башчысы болуп иштейт. Ал кыргыз аялын эски жашоо тиричиликтин оор жүгүнөн эркин, боштондукка чыккан абалда көрүүнү кыялданат.1927-жылы III облустук партиялык конференцияда ал кайгыруу менен мындай дейт: &quot;Жаңы бийликте 10 жылдан бери жашап келебиз, бирок ушул жылдар аралыгында аялдарды активдүү коомдук турмушка тарта албадык, аларды агартууга мүмкүнчүлүк болгон жок. Бул жерде бардык аялдар билимсиз дегенди моюнга алуу жетишсиз, алардын көбү кулчулук абалында. Мындан аялдарды агартуу үчүн күрөшүүнүн гиганттык милдети келип чыгат. Бардыгы өз аялдарын жыйындарга, делегаттык съезддерге, сабатсыздыкты жоюу курстарына жана айыл-кыштактардын башка саясий мекемелерине жибериши керек... Аялдарды эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш, аялдар арасындагы иштер аксап жатат&quot;. Ал оңой эмес убакыт болгон. Түштүк Кыргызстанда паранжыдан баш тартуу кыймылы &quot;хужум&quot; эле. 

Жүздөгөн аялдардын өмүрүн алып кеткен &quot;класстык душмандын&quot; жапайы каршылыгы, адатка сиңген каада-салттардан улам башы маң болгондордун ачуусу. Большевизм элдик каада-салттарды, үрп-адаттарды эске албай, адеп-ахлак нормаларын тебелеп өткөн... Шашылыш жана басымдуулук аялдарды эркиндикке чыгаруу кыймылына жергиликтүү калктын көпчүлүгүнүн терс мамилесин жараткан. Ошол эле учурда кыргыз элинин дароо кайра карап чыгууну талап кылган каада-салттары болгон. 

1921-жылы Түркстан республикасы калымды жоюу, нике курагын жогорулатуу, көп аял алууну жана кыздарды күчтөп турмушка берүүнү тыюу боюнча мыйзам чыгарган. Бирок, турмушта болуп тургандай, мыйзамды аткаруу жай жүргөн. 1930-жылы Т. Осмоновага республиканын социалдык камсыздоо наркому (министри) болуп дайындалат. 1931-жылы Москвада советтик курулуш боюнча курстарды аяктап, Кыргыз АССРинин билим берүү боюнча замнаркому болуп иштейт. 1927-1933-жылдары партиянын Кыргыз обкомунун жана облустук аткаруу комитетинин мүчөсү, кийинчерээк Кыргыз АССРинин Борбордук аткаруу комитетинин мүчөсү болгон. 1927-жылы РСФСРдин XIII Советинин съездинин, СССРдин IV Советинин съездинин делегаты болгон.1953-жылы жеке пенсияга чыкканга чейин ал республиканын советтик жана чарбалык органдарында жооптуу кызматтарды аркалап, коомдук иштерге активдүү катышкан. 

Мекени анын эмгегин жогору баалап, Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Ардак Белги ордендери, медалдар менен сыйлаган. Өмүрүнүн акыркы жылдары Бишкекте жалгыз жашаган. Күйөөсү учкуч болуп, кызмат учурунда каза болгон. Уулу Улуу Ата Мекендик согушта курман болгон. Ал 1970-жылдын 20-декабрында дүйнөдөн өткөн. Анын Кыргызстандын аялдар кыймылынын өнүгүшүнө кошкон салымы чоң. Анын жаркын элеси түбөлүк сакталат. Ыраазычылык билдирген жердештери Кичи-Кемин айылдык кеңешинин бир көчөсүнө Турсун Осмонованын ысмын ыйгарышкан.</text>
      <sha1>aw0pt8vzs9nqjmaxfdp6q9g2cm7a35s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:АДЭЛЯ11Б</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154523</id>
    <revision>
      <id>662711</id>
      <timestamp>2026-10-12T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="lylng8preapbkk060ou5mnj1l78t25t" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:47, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lylng8preapbkk060ou5mnj1l78t25t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елизавета I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154524</id>
    <revision>
      <id>662714</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayana11-c</username>
        <id>49315</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378445481|Elizabeth I]]&quot;</comment>
      <origin>662714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="8flju31lpwkvavcadw05dqim0mmwz2m" xml:space="preserve">'''Елизавета I''' (1533-жылдын 7-сентябры){{Spnd}} &amp;#x2013;&amp;#x20;1603-жылдын 24-марты) {{Комментарий|Dates in this article [[Calendar (New Style) Act 1750|before 14 September 1752]] are in the [[Julian calendar]] and 1 January is treated as the beginning of the year, even though 25 March was treated as the beginning of the year in England during Elizabeth's life.}} 1558-жылдын 17-ноябрынан 1603-жылы каза болгонго чейин Англиянын жана Ирландиянын ханышасы болгон. Ал [[Тюдорлор династиясы|Тюдор үйүнүн]] акыркы жана эң узак бийлик жүргүзгөн монархы болгон. Анын окуяларга бай башкаруусу жана анын тарыхка жана маданиятка тийгизген таасири Елизавета дооруна ат берген.

Элизабет Генрих VIII менен анын экинчи аялы Анна Болейндин жалгыз аман калган кызы болгон. Элизабет экиге толгондо, ата-энесинин никеси жокко чыгарылды, апасы өлүм жазасына тартылды жана Элизабет мыйзамсыз деп жарыяланды. Генри аны 10 жашында мураскерликке кайтарган . 1547-жылы Генрихтин өлүмүнөн кийин, Элизабеттин кичүү бир тууганы Эдвард VI 1553-жылы өзү каза болгонго чейин бийлик жүргүзүп, таажыны протестант тууганы Леди Джейн Грейге мураска калтырып, мыйзамдарга карама-каршы келгенине карабастан, эки эже-сиңдиси Мэри менен Элизабеттин дооматтарын этибарга алган эмес. Эдварддын керээзи тез эле жокко чыгарылып, католик Мария ханыша болуп, Жейнди тактан кулаткан. Мариямдын тушунда Элизабет протестант козголоңчуларын колдогон деген шек менен дээрлик бир жылга камалган.

1558-жылы Мариям каза болгондон кийин, Элизабет тактыга отуруп, жакшы кеңеш менен башкарууга киришкен.{{Комментарий|&quot;I mean to direct all my actions by good advice and counsel.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/elizabeth-monarchy/elizabeths-first-speech Elizabeth's first speech], [[Hatfield House]], 20 November 1558, {{Harvp|Loades|2003|p=35}}&lt;/ref&gt;}} Ал Уильям Сесил жетектеген ишенимдүү кеңешчилер тобуна абдан көз каранды болгон, аларды өзү Барон Бергли деп атаган. Анын ханыша катары жасаган алгачкы иштеринин бири англиялык чиркөөнүн негизделиши болгон, ал анын жогорку губернатору болгон. Кийинчерээк Елизавета доорундагы диний конуш деп аталган бул түзүлүш Англия чиркөөсүнө айланган. Элизабет үйлөнүп, мураскер болот деп күтүлгөн; бирок, көптөгөн сүйлөшүп жүргөнүнө карабастан, ал эч качан андай кылган эмес. Ушул себептен улам ал кээде &quot;Кыз ханыша&quot; деп аталат. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=House of Tudor {{!}} History, Monarchs, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/topic/House-of-Tudor}}&lt;/ref&gt; Анын ордуна эки жолу бийликтен четтетилген бөлөсү, Шотландиянын Джеймс VI келген.

Өкмөттө Элизабет атасы менен бир туугандарына караганда сабырдуураак болгон. {{Sfnp|Starkey, ''Monarch''|2003|p=5}}Анын ураандарынын бири {{Lang|la|video et taceo}} болчу
[[Category:Articles containing Latin-language text]]
( {{gloss|I see and keep silent}} &lt;span class=&quot;gloss-text&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;Мен көрүп турам жана унчукпайм&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;gloss-quot&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;'&lt;/span&gt; ). {{Sfnp|Neale|1954|p=386}}Дин жагынан ал салыштырмалуу толеранттуу болгон жана системалуу куугунтуктоодон качкан. 1570-жылы Рим папасы аны мыйзамсыз деп жарыялагандан кийин, теория жүзүндө англис католиктерин ага берилгендигинен бошоткондон кийин, анын өмүрүнө бир нече кутумдар коркунуч туудурган, алардын баары Фрэнсис Уолсингем башкарган министрлеринин жашыруун кызматынын жардамы менен жокко чыгарылган. Элизабет тышкы иштерде этият болуп, Франция менен Испаниянын ири державаларынын ортосунда маневр жасаган. Ал Нидерландиядагы, Франциядагы жана Ирландиядагы бир катар натыйжасыз, ресурстары жетишсиз аскердик өнөктүктөрдү жарым-жартылай колдогон. 1580-жылдардын орто ченинде Англия Испания менен согуштан кача албай калган.

Ал чоңойгон сайын, Элизабет [[Кыздык|кыздыгы]] менен атактуу болуп калган. Анын айланасында инсандыкка сыйынуу пайда болгон, ал ошол кездеги портреттерде, көргөзмөлөрдө жана адабиятта даңазаланган. Елизавета доору [[Уильям Шекспир]] жана Кристофер Марлоу сыяктуу драматургдар жетектеген англис драмасынын гүлдөп-өнүгүшү, [[Фрэнсис Дрейк]] жана Уолтер Роли сыяктуу англис деңиз саякатчыларынын чеберчилиги жана Испан Армадасынын жеңилиши менен белгилүү. Айрым тарыхчылар Элизабетти ачуусу чукул, кээде чечкинсиз башкаруучу {{Sfnp|Somerset|2003|p=729}} катары сүрөттөшөт, ал өзүнүн үлүшүнөн да көп нерсени багындырат. 

Бийлигинин соңку жылдарындагы экономикалык жана аскердик кыйынчылыктар анын эл арасындагы кадыр-баркын бир аз төмөндөткөн.

Мамлекеттик бийлик чачыранды болуп,коңшу өлкөлөрдүн башкаруучулары ички көйгөйлөргө жана диний согуштарга дуушар болгон татаал доордо,Елизавета өзүнүн эоктүүлүгү жана чечкиндүүлүгү менен падышалыгын сактап кала алган харизматикалуу инсан катары юааланган. Анын бир туугандарынын кыска жана кырсыктуу башкаруусунан кийин, анын тактыда 44 жыл отурушу падышачылык үчүн жагымдуу туруктуулукту камсыз кылып, улуттук өзгөчөлүк сезимин калыптандырууга жардам берди. {{Sfnp|Starkey, ''Monarch''|2003|p=5}}</text>
      <sha1>8flju31lpwkvavcadw05dqim0mmwz2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662733</id>
      <parentid>662714</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Калып кошулду жана барактын түзүмүнө бир аз өзгөртүүлөр киргизилди</comment>
      <origin>662733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12246" sha1="4fl3nh9bl40tq4c06jxoqi2cb8f62r3" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Елизавета I
|расмий ысымы                       = {{lang-en|Elizabeth I}}
|сүрөтү                             = Darnley stage 3.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = 

|герби                              = Coat of Arms of England (1558-1603).svg
|гербдин туурасы                    = 120px
|гербдин аталышы                    = 

|желек                              = Royal standard of England (1406–1554, 1558–1603).svg
|желек2                             = Flag of England.svg
|президент                          = 
|кызматы                            = Англиянын ханышасы
|иш баштоо убагы                    = 17-ноябрь 1558
|иш аяктоо убагы                    = 24-март (3-апрель) 1603
|таажыланышы                        = 15-январь 1559
|андан мурунку инсан                = Мария I
|андан кийинки инсан                = Жеймс I

|желек_2                            = Royal Standard of Ireland (1542–1801).svg
|желек2_2                           = Saint Patrick's Saltire.svg
|президент_2                        = 
|кызматы_2                          = Ирландиянын ханышасы
|иш баштоо убагы_2                  = 17-ноябрь 1558
|иш аяктоо убагы_2                  = 24-март (3-апрель) 1603
|монарх_2                           = 
|андан мурунку инсан_2              = Мария I
|андан кийинки инсан_2              = Жеймс I


|туулган жылы                       = 7.9.1533
|туулган жери                       = Англия падышалыгы, Англия, Улуу Лондон, Гринвич, Плацентия сарайы
|каза болгон жылы                   = 3.4.1603
|каза болгон жери                   = Англия падышалыгы, Англия, Улуу Лондон, Ричмонд-апон-Темс, Ричмонд сарайы
|мүрзөсүнүн орду                    = Вестминстер кечилканасы
|тукуму                             = [[Тюдорлор династиясы|Тюдорлор]]
|атасы                              = Генрих VIII
|апасы                              = Анна Болейн
|жубайы                             = 
|балдары                            = 
|партиясы                           = 
|билими                             = 
|кесиби                             = 
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = англиканство (1533—1553, 1559-жылдан тартып ), католицизм (1553—1559)
|кол тамгасы                        = Autograph of Elizabeth I of England.svg
|монограммасы                       = Royal Monogram of Queen Elizabeth I of England.svg
|монограммасынын аталышы            = 
|монограмманын туурасы              = 80px
|сыйлыктары                         = [[Файл:Order of the Garter badge2 (United Kingdom) - Tallinn Museum of Orders.jpg|20px]] The Most Noble Order of the Garter ордени
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
|уикиказына                         = 
}}
'''Елизавета I''' (1533-жылдын 7-сентябры){{Spnd}} &amp;#x2013;&amp;#x20;1603-жылдын 24-марты) {{Комментарий|Dates in this article [[Calendar (New Style) Act 1750|before 14 September 1752]] are in the [[Julian calendar]] and 1 January is treated as the beginning of the year, even though 25 March was treated as the beginning of the year in England during Elizabeth's life.}} 1558-жылдын 17-ноябрынан 1603-жылы каза болгонго чейин Англиянын жана Ирландиянын ханышасы болгон. Ал [[Тюдорлор династиясы|Тюдор үйүнүн]] акыркы жана эң узак бийлик жүргүзгөн монархы болгон. Анын окуяларга бай башкаруусу жана анын тарыхка жана маданиятка тийгизген таасири Елизавета дооруна ат берген.

Элизабет Генрих VIII менен анын экинчи аялы Анна Болейндин жалгыз аман калган кызы болгон. Элизабет экиге толгондо, ата-энесинин никеси жокко чыгарылды, апасы өлүм жазасына тартылды жана Элизабет мыйзамсыз деп жарыяланды. Генри аны 10 жашында мураскерликке кайтарган . 1547-жылы Генрихтин өлүмүнөн кийин, Элизабеттин кичүү бир тууганы Эдвард VI 1553-жылы өзү каза болгонго чейин бийлик жүргүзүп, таажыны протестант тууганы Леди Джейн Грейге мураска калтырып, мыйзамдарга карама-каршы келгенине карабастан, эки эже-сиңдиси Мэри менен Элизабеттин дооматтарын этибарга алган эмес. Эдварддын керээзи тез эле жокко чыгарылып, католик Мария ханыша болуп, Жейнди тактан кулаткан. Мариямдын тушунда Элизабет протестант козголоңчуларын колдогон деген шек менен дээрлик бир жылга камалган.

1558-жылы Мариям каза болгондон кийин, Элизабет тактыга отуруп, жакшы кеңеш менен башкарууга киришкен.{{Комментарий|&quot;I mean to direct all my actions by good advice and counsel.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/elizabeth-monarchy/elizabeths-first-speech Elizabeth's first speech], [[Hatfield House]], 20 November 1558, {{Harvp|Loades|2003|p=35}}&lt;/ref&gt;}} Ал Уильям Сесил жетектеген ишенимдүү кеңешчилер тобуна абдан көз каранды болгон, аларды өзү Барон Бергли деп атаган. Анын ханыша катары жасаган алгачкы иштеринин бири англиялык чиркөөнүн негизделиши болгон, ал анын жогорку губернатору болгон. Кийинчерээк Елизавета доорундагы диний конуш деп аталган бул түзүлүш Англия чиркөөсүнө айланган. Элизабет үйлөнүп, мураскер болот деп күтүлгөн; бирок, көптөгөн сүйлөшүп жүргөнүнө карабастан, ал эч качан андай кылган эмес. Ушул себептен улам ал кээде &quot;Кыз ханыша&quot; деп аталат. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=House of Tudor {{!}} History, Monarchs, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/topic/House-of-Tudor}}&lt;/ref&gt; Анын ордуна эки жолу бийликтен четтетилген бөлөсү, Шотландиянын Джеймс VI келген.

Өкмөттө Элизабет атасы менен бир туугандарына караганда сабырдуураак болгон. {{Sfnp|Starkey, ''Monarch''|2003|p=5}}Анын ураандарынын бири {{Lang|la|video et taceo}} болчу
[[Category:Articles containing Latin-language text]]
( {{gloss|I see and keep silent}}   ). {{Sfnp|Neale|1954|p=386}}Дин жагынан ал салыштырмалуу толеранттуу болгон жана системалуу куугунтуктоодон качкан. 1570-жылы Рим папасы аны мыйзамсыз деп жарыялагандан кийин, теория жүзүндө англис католиктерин ага берилгендигинен бошоткондон кийин, анын өмүрүнө бир нече кутумдар коркунуч туудурган, алардын баары Фрэнсис Уолсингем башкарган министрлеринин жашыруун кызматынын жардамы менен жокко чыгарылган. Элизабет тышкы иштерде этият болуп, Франция менен Испаниянын ири державаларынын ортосунда маневр жасаган. Ал Нидерландиядагы, Франциядагы жана Ирландиядагы бир катар натыйжасыз, ресурстары жетишсиз аскердик өнөктүктөрдү жарым-жартылай колдогон. 1580-жылдардын орто ченинде Англия Испания менен согуштан кача албай калган.

Ал чоңойгон сайын, Элизабет [[Кыздык|кыздыгы]] менен атактуу болуп калган. Анын айланасында инсандыкка сыйынуу пайда болгон, ал ошол кездеги портреттерде, көргөзмөлөрдө жана адабиятта даңазаланган. Елизавета доору [[Уильям Шекспир]] жана Кристофер Марлоу сыяктуу драматургдар жетектеген англис драмасынын гүлдөп-өнүгүшү, [[Фрэнсис Дрейк]] жана Уолтер Роли сыяктуу англис деңиз саякатчыларынын чеберчилиги жана Испан Армадасынын жеңилиши менен белгилүү. Айрым тарыхчылар Элизабетти ачуусу чукул, кээде чечкинсиз башкаруучу {{Sfnp|Somerset|2003|p=729}} катары сүрөттөшөт, ал өзүнүн үлүшүнөн да көп нерсени багындырат. 

Бийлигинин соңку жылдарындагы экономикалык жана аскердик кыйынчылыктар анын эл арасындагы кадыр-баркын бир аз төмөндөткөн.

Мамлекеттик бийлик чачыранды болуп,коңшу өлкөлөрдүн башкаруучулары ички көйгөйлөргө жана диний согуштарга дуушар болгон татаал доордо,Елизавета өзүнүн эоктүүлүгү жана чечкиндүүлүгү менен падышалыгын сактап кала алган харизматикалуу инсан катары юааланган. Анын бир туугандарынын кыска жана кырсыктуу башкаруусунан кийин, анын тактыда 44 жыл отурушу падышачылык үчүн жагымдуу туруктуулукту камсыз кылып, улуттук өзгөчөлүк сезимин калыптандырууга жардам берди. {{Sfnp|Starkey, ''Monarch''|2003|p=5}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://www.royal.uk/elizabeth-i British monarchy. Elizabeth I]
* [https://www.rct.uk/collection/people/elizabeth-i-queen-of-england-1533-1603#/type/subject Royal Collection Trust. Elizabeth I]</text>
      <sha1>4fl3nh9bl40tq4c06jxoqi2cb8f62r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:HistoricalKiwi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154525</id>
    <revision>
      <id>662715</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="9swxvaomfev46bko9mhd9mpom1zrjra" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:48, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9swxvaomfev46bko9mhd9mpom1zrjra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Ayana11-c</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154526</id>
    <revision>
      <id>662716</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="9swxvaomfev46bko9mhd9mpom1zrjra" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:48, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9swxvaomfev46bko9mhd9mpom1zrjra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шерил Ли Ральф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154527</id>
    <revision>
      <id>662717</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayana11-c</username>
        <id>49315</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1372867516|Sheryl Lee Ralph]]&quot;</comment>
      <origin>662717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="8kgk4mtta1rimq5pisiml6s52bslapw" xml:space="preserve">'''Шерил Ли Ральф''' {{post-nominals|post-noms=[[Order of Jamaica|OJ (Hon.)]]}} &lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 6, 2022|title=Recipients for the National Honours and Awards|url=https://jis.gov.jm/media/2022/08/recipients-for-the-National-Honours-and-Awards-2022.pdf}}&lt;/ref&gt; (1956-жылы 30-декабрда туулган) - америкалык актриса жана ырчы. Сахнада жана экранда аткарган ролдору менен белгилүү болгон ал Бродвейдеги &quot; ''Кыял кыздары'' &quot; (1981) мюзиклинде Дина Джонстун ролу менен атак-даңкка ээ болуп, мюзиклдеги &quot;Эң мыкты актриса&quot; номинациясында &quot;Тони&quot; сыйлыгына талапкер болгон. Ал эми 2021-жылдан баштап [[American Broadcasting Company|ABC каналындагы]] ''&quot;Abbott Elementary&quot;'' ситкомунда Барбара Ховарддын ролун ойноп келет. Бул эмгеги үчүн 2022- жылы &quot;Комедиялык сериалдагы эң мыкты экинчи пландагы актриса&quot; катары Primetime Emmy сыйлыгын утуп алган жана акыркы 35 жыл ичинде бул атактуу сыйлыкка ээ болгон биринчи кара терилүү аял болуп калды. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hill|first=Libby|date=September 12, 2022|title=Sheryl Lee Ralph Becomes First Black Woman to Win Supporting Actress in Comedy Series in 35 Years|url=https://www.thewrap.com/sheryl-lee-ralph-wins-emmy-comedy-supporting-actress/}}&lt;/ref&gt;

Ал өзүнүн кинодогу дебютун 1977-жылы ''&quot;Аракеттин бир бөлүгү&quot; аттуу'' комедияда жасаган. 1991-жылы ал 1990-жылы тартылган &quot; ''Ачуу менен уктоо&quot;'' комедиялык-драма тасмасындагы ролу үчүн &quot;Экинчи пландагы эң мыкты аял ролу&quot; номинациясында Independent Spirit Award сыйлыгын жеңип алган. Ральфтын башка көрүнүктүү ролдорунун катарына ''&quot;Кудуреттүү Куинн&quot;'' (1989), ''&quot;Мырза&quot;'' (1992), ''&quot;Урматтуу мырза&quot;'' (1992), ''&quot;Эже-сиңди 2-акт: Көнүмүш адат&quot;'' (1993) жана ''&quot;Кайра кайтуу жолу'' &quot; (2020) кирет.

Алгачкы ''&quot;Good Times&quot;'', ''&quot;The Jeffersons&quot;'' жана ''&quot;Wonder Woman&quot;'' сыяктуу телесериалдарда конок ролдорду аткаргандан кийин, ал [[American Broadcasting Company|ABC]] каналындагы ''&quot;It's a Living&quot;'' (1986–1989) жана ''&quot;New Attitude&quot;'' (1990) ситкомдорунда, ошондой эле &quot; Nick at Nite&quot; (&quot; ''Instant Mom&quot;'' ) ситкомунда (2013–2015) роль жараткан. Ал UPN ситкомундагы ''&quot;Moesha&quot;'' (1996–2001) тасмасындагы Ди Митчеллдин ролун аткарып , NAACP Image Award сыйлыгынын беш номинациясына ээ болгон.

Анын Бродвейдеги башка ролдоруна ''&quot;Токтоосуз заманбап милли'' &quot; (2002) тасмасындагы Маззи Ван Хоссмир жана ''&quot;Жаман&quot;'' (2016–2017) тасмасындагы Мадам Моррибл кирет. Мындан тышкары, ал Бродвейде ''&quot;Түстүү адамдын ойлору&quot;'' (2021) жана ''&quot;Огайо штатындагы киши өлтүрүүлөр&quot;'' (2022) пьесаларын койгон.</text>
      <sha1>8kgk4mtta1rimq5pisiml6s52bslapw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>662727</id>
      <parentid>662717</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elerimen</username>
        <id>49023</id>
      </contributor>
      <origin>662727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3795" sha1="batlh2h9p9ac1uxbze8vwapnb89uukx" xml:space="preserve">[[Файл:Sheryl Lee Ralph - Philadelphia BME Leadership Awards (cropped).jpg|thumb]]
'''Шерил Ли Ральф''' {{post-nominals|post-noms=[[Order of Jamaica|OJ (Hon.)]]}} &lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 6, 2022|title=Recipients for the National Honours and Awards|url=https://jis.gov.jm/media/2022/08/recipients-for-the-National-Honours-and-Awards-2022.pdf}}&lt;/ref&gt; (1956-жылы 30-декабрда туулган) - америкалык актриса жана ырчы. Сахнада жана экранда аткарган ролдору менен белгилүү болгон ал Бродвейдеги &quot; ''Кыял кыздары'' &quot; (1981) мюзиклинде Дина Джонстун ролу менен атак-даңкка ээ болуп, мюзиклдеги &quot;Эң мыкты актриса&quot; номинациясында &quot;Тони&quot; сыйлыгына талапкер болгон. Ал эми 2021-жылдан баштап [[American Broadcasting Company|ABC каналындагы]] ''&quot;Abbott Elementary&quot;'' ситкомунда Барбара Ховарддын ролун ойноп келет. Бул эмгеги үчүн 2022- жылы &quot;Комедиялык сериалдагы эң мыкты экинчи пландагы актриса&quot; катары Primetime Emmy сыйлыгын утуп алган жана акыркы 35 жыл ичинде бул атактуу сыйлыкка ээ болгон биринчи кара терилүү аял болуп калды. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hill|first=Libby|date=September 12, 2022|title=Sheryl Lee Ralph Becomes First Black Woman to Win Supporting Actress in Comedy Series in 35 Years|url=https://www.thewrap.com/sheryl-lee-ralph-wins-emmy-comedy-supporting-actress/}}&lt;/ref&gt;

Ал өзүнүн кинодогу дебютун 1977-жылы ''&quot;Аракеттин бир бөлүгү&quot; аттуу'' комедияда жасаган. 1991-жылы ал 1990-жылы тартылган &quot; ''Ачуу менен уктоо&quot;'' комедиялык-драма тасмасындагы ролу үчүн &quot;Экинчи пландагы эң мыкты аял ролу&quot; номинациясында Independent Spirit Award сыйлыгын жеңип алган. Ральфтын башка көрүнүктүү ролдорунун катарына ''&quot;Кудуреттүү Куинн&quot;'' (1989), ''&quot;Мырза&quot;'' (1992), ''&quot;Урматтуу мырза&quot;'' (1992), ''&quot;Эже-сиңди 2-акт: Көнүмүш адат&quot;'' (1993) жана ''&quot;Кайра кайтуу жолу'' &quot; (2020) кирет.

Алгачкы ''&quot;Good Times&quot;'', ''&quot;The Jeffersons&quot;'' жана ''&quot;Wonder Woman&quot;'' сыяктуу телесериалдарда конок ролдорду аткаргандан кийин, ал [[American Broadcasting Company|ABC]] каналындагы ''&quot;It's a Living&quot;'' (1986–1989) жана ''&quot;New Attitude&quot;'' (1990) ситкомдорунда, ошондой эле &quot; Nick at Nite&quot; (&quot; ''Instant Mom&quot;'' ) ситкомунда (2013–2015) роль жараткан. Ал UPN ситкомундагы ''&quot;Moesha&quot;'' (1996–2001) тасмасындагы Ди Митчеллдин ролун аткарып , NAACP Image Award сыйлыгынын беш номинациясына ээ болгон.

Анын Бродвейдеги башка ролдоруна ''&quot;Токтоосуз заманбап милли'' &quot; (2002) тасмасындагы Маззи Ван Хоссмир жана ''&quot;Жаман&quot;'' (2016–2017) тасмасындагы Мадам Моррибл кирет. Мындан тышкары, ал Бродвейде ''&quot;Түстүү адамдын ойлору&quot;'' (2021) жана ''&quot;Огайо штатындагы киши өлтүрүүлөр&quot;'' (2022) пьесаларын койгон.</text>
      <sha1>batlh2h9p9ac1uxbze8vwapnb89uukx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-50348-34</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154528</id>
    <revision>
      <id>662720</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="by5020ft6v4io4sqj6uj71lo8zf5kox" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:48, 12 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>by5020ft6v4io4sqj6uj71lo8zf5kox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Dipankar Das</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154529</id>
    <revision>
      <id>662725</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="ph1i70fvgigj81ht1pvvm1thpgnf29h" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:49, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ph1i70fvgigj81ht1pvvm1thpgnf29h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Алимкулова Арууке</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154530</id>
    <revision>
      <id>662726</id>
      <timestamp>2026-10-13T02:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="gaet5el8xocnl47kt24pr7iie1r0i1d" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:50, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gaet5el8xocnl47kt24pr7iie1r0i1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Sub31k</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154531</id>
    <revision>
      <id>662729</id>
      <timestamp>2026-10-13T04:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="rvyk2ybohfqldj9vmos0nnqi7qxllml" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:50, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rvyk2ybohfqldj9vmos0nnqi7qxllml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Skibidi36</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154532</id>
    <revision>
      <id>662732</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="cs6mw3tpfy78tcahn5cmio7tugjemym" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:50, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cs6mw3tpfy78tcahn5cmio7tugjemym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэри Джексон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154533</id>
    <redirect title="Мэри Жексон" />
    <revision>
      <id>662735</id>
      <timestamp>2026-10-13T08:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Мэри Джексон]]&quot; барагын &quot;[[Мэри Жексон]]&quot; деп кайра атады: Орус тилинде Дж аркылуу белгиленип жүргөн ысымдар, кыргыз тилиндеги Ж аркылуу гана жазылат</comment>
      <origin>662735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="dgw1osuci342l9rjd40deycijqfrytn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Мэри Жексон]]</text>
      <sha1>dgw1osuci342l9rjd40deycijqfrytn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катрин швейцер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154534</id>
    <redirect title="Катрин Швитцер" />
    <revision>
      <id>662743</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Катрин швейцер]]&quot; барагын &quot;[[Катрин Швитцер]]&quot; деп кайра атады: Жазат десе эле жаза бергендин кажети жок, жок дегенде ысымын жана барактын аталышын туура кошкулачы. Барак жоюлуп кетпеш үчүн толуктоолорду жана булактарды кошуп коём</comment>
      <origin>662743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="nyyxk9zyu5rykcsnttzdz7uomh662gb" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Катрин Швитцер]]</text>
      <sha1>nyyxk9zyu5rykcsnttzdz7uomh662gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Zerrek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154535</id>
    <revision>
      <id>662744</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:51, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Кулмурзаевна Ангелина</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154536</id>
    <revision>
      <id>662745</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:51, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Gektorik</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154537</id>
    <revision>
      <id>662746</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:51, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5xau1ril7xawo1zcryro7krzuxthoj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Babybrew6</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154538</id>
    <revision>
      <id>662754</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="hnct0z97qi300639brlesseip50lk3l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:51, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hnct0z97qi300639brlesseip50lk3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булбул, Флоренция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154539</id>
    <redirect title="Флоренс Найтингейл" />
    <revision>
      <id>662759</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Булбул, Флоренция]]&quot; барагын &quot;[[Флоренс Найтингейл]]&quot; деп кайра атады: Инсандын ысымы сөзмө-сөз которулбайт. </comment>
      <origin>662759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="4e1uyotec3vj5pfpwq83qxlegurw5rn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Флоренс Найтингейл]]</text>
      <sha1>4e1uyotec3vj5pfpwq83qxlegurw5rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нургазиева, Калия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154540</id>
    <redirect title="Нургазиева Калия" />
    <revision>
      <id>662763</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Нургазиева, Калия]]&quot; барагын &quot;[[Нургазиева Калия]]&quot; деп кайра атады: Кыргыз тилинде бир адамдын фамилиясы, аты жана атасынын аты үтүр менен ажыратылбайт</comment>
      <origin>662763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="6ciej4e1ckuugdhfg5eckln7jsc0173" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нургазиева Калия]]</text>
      <sha1>6ciej4e1ckuugdhfg5eckln7jsc0173</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Raiana Umurzakova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154541</id>
    <revision>
      <id>662764</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>662764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="hc7anvy0ue0xl9igairzcs3zhmme5um" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:52, 13 октябрь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hc7anvy0ue0xl9igairzcs3zhmme5um</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>