Vicipaedia lawiki https://la.wikipedia.org/wiki/Vicipaedia:Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicipaedia Disputatio Vicipaediae Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Porta Disputatio Portae Adumbratio Disputatio Adumbrationis TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 858 3980263 3962954 2026-08-10T13:54:58Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3980263 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:ProteinStructures.png|thumb|Quattuor structurae proteinorum: structura primaria, secundaria (vel lamina vel helix), tertiaria, quaternaria.]] {{res|Proteina}}<ref>{{*Cfr}} “{{omissis}} lipoides, alcaloides, carboidrata et tandem {{lectio|proteinae}}, quae sunt precipua componentia substantiae viventis”, apud {{Opus | cognomen = Selvaggi | nomen = Philippus | titulus = Cosmologia | annus = 1959 | pagina = 279 | locus = [[Roma]]e | domus editoria = [[Pontificia Universitas Gregoriana]] | url = https://archive.org/details/COSMOLOGIA_201704/page/n139/mode/2up?view=theater }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Quomodocumque huius classis moleculae in Terra DNA catenae sunt: illae non solum a se denuo aeque faciendi potentiam habent verum etiam synthesi {{lectio|proteinarum}} ...”, apud {{Opus | cognomen = Burucúa | nomen = José Emilio | titulus = Enciclopedia B-S | annus = 2020 | pagina = 233 | domus editoria = Editorial Periferica | url = https://books.google.com/books?id=N1sGEAAAQBAJ&pg=PT233&lpg=PT233 | isbn = 9788418264757 }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Sperant periti scientiae physicae se ita atomorum ordinem in metallis magneticis, habitum materiei singulariter compressae aut torrefactae, moleculas ''proteinarum'' et viri &#91;virus, -i&#93; alicuius perspecturos esse, vel quomodo in socolata conficienda moleculae migrent”, apud {{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De Adamante et socolata | annus = 2006 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2006/nuntius1.php?id=117 | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref>{{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De materiis ad curandum aptis, quae a cellulis stamineis emanantur | annus = 2004 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/cultus/scientiae/index.php | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref name="NH">Federative International Committee on Anatomical Terminology (FICAT) (2005). ''Terminologia Histologica. International terms for human cytology and histology.'' Philadelphia/Baltimore/New York/London/Buenos Aires/Hong Kong/Sydney/Tokyo: Wolter Kluwers-Lippincott Williams & Wilkins.</ref> ({{pns|ae|f|proteina}}) vel '''polypeptidum'''{{LLHL26 ref|Peptid|269}}<ref> sive {{res|polypeptidis}}<ref>{{*Cfr}} “We propose as the genus name Peptidiphaga (Pep.ti.di.pha’.ga. N.L. n. {{lectio|''peptidis'', ''-is''}}, peptide; Gr. fem. n. ''phaga'', ''-ae'', eater; N.L. fem. n. Peptidiphaga, peptide eater)” apud {{Opus | cognomen 1 = Beall | nomen 1 = Clifford J. | cognomen 2 = Mokrzan | nomen 2 = Elaine M. | cognomen 3 = Griffen | nomen 3 = Ann L. | cognomen 4 = Leys1 | nomen 4 = Eugene J. | titulus = Cultivation of Peptidiphaga gingivicola from subgingival plaque: the first representative of a novel genus of Actinomycetaceae | contextus = Molecular Oral Microbiology | volumen = 33 | fasciculus = 1 | annus = 2018 | mensis = 2 | paginae = 105-110 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5771945/ | doi = 10.1111/omi.12205 }}.</ref> ({{pns|is|f}}, nom. pl. -ides) est [[compositum chemicum]] [[organismus|organicum]] ex [[acidum aminicum|acidis aminicis]] ([[formula chemica]] [[ion|ionizata]]: {{chem|NH|3|+|}}-R-CO{{chem|O|-|}}) [[vinculum peptidicum|vinculis peptidicis]] inter se iunctis constans. Quae saepe plus quam centum in una [[molecula]] inveniuntur. Quia ex partium similium repetitione factae sunt proteinae [[polymerum|polymera]] dicuntur vel etiam rectius ''copolymera''<ref>[https://fr.differkinome.com/articles/organic-chemistry/difference-between-polymer-and-copolymer.html Quid intersit inter polymerum et copolymerum?]. Copolymera et heteropolymera [[Synonymia|synonima]] sunt.</ref> quia non ex eadem parte (''meros'') semper repetita constant sed e parvo numero (viginti in corpore humano) aminoacidum quoddam ad unumquemque locum in catena eligitur ita ut multitudo proteinarum ex illis viginti partibus creari possit, longitudine et compositione differentium. Proteinae ex mandatis [[Acidum nucleicum|acidorum nucleïcorum]] formatae vitae fundamentum sunt. == De origine nominis == ''Proteina'' est forma Latina deducta ex vocabulo Francogallico ''protéine'' a [[Gerardus Johannes Mulder|G. J. Mulder]] ficto. Praecepit enim Mulder [[Lingua Graeca|Graecum]] adiectivum, q.e. {{Polytonic|πρωτεῖος}} 'primarius', huic vocabulo subesse.<ref>''Bulletin des sciences physiques en Néerlande'' 1838: 111.</ref> Vide quoque nomen Graecum proteinae, πρωτεΐνη. == De vinculo peptidico == Aminoacida et gregem aminum NH₂ et gregem [[Acidum carboxylicum|carboxylum]] COOH praebent (e.g. [[glycinum]] NH₂CH₂COOH): quocirca moleculae hybridae dici possunt, et [[acidum|acidae]] et basicae. Vinculum peptidicum oritur, cum [[Acidum carboxylicum|carboxylica acida]] et [[aminum|amina]] in aqua inter se [[Reactio chemica|reagunt]] et [[Amidum|amida]] vel peptida formant per [[Condensatio|condensationem]], dimissa molecula aquae secundum reactionem infrascriptam: * R-COOH + NH₂-R → R-CONH-R + H₂O. == De proteinis in organismis == Proteinae in [[cellula|cellulis]] duobus muneribus praecipuis funguntur sive ipsi [[Structurae|structurae]] aliquid conferentes aut [[catalysis|catalytico]] more [[Metabolismus|metabolismo]] necessariae: tum [[Enzymum|enzyma]] appellantur. Quamobrem maxime necessariae sunt proteinae vitae. Natura et functio proteinarum ex ordine radicalium aminicorum in catena peptidica pendet, necnon quantitate uniuscuiusque horum radicalium. Ergo omnis cellula suo [[ARN]] et [[ADN]] utitur ad proteinas efficientes creandas (sed ipsum ADN duplicatum aut traductum e proteinis quibusdam pendet). Proteinae, quae cum cellulis corpusculisve aliis per [[agglutinatio (biologia)|''agglutinationem'']] aggregantur, [[agglutinina|''agglutininae'']] nominantur. == De quattuor proteinarum structuris == Proteinis describendis quattuor structurae gradus vulgo considerantur. Structura primaria est aminoacidorum sequentia ita ut ex [[ARN]] traductione oritur. Structura secundaria sunt certae formae in quas catenae partes sponte struantur ut [[Helix|helices]] α et foliola β. Structura tertiaria quomodo tota catena se replicet spectatː ita sunt aliae proteinae globosae, aliae fibrosae. Structura quaternaria fit cum plures catenae peptidicae coniunguntur ad proteinam agentem efficiendam, sive omnes catenae eaedem sint sive varientur. Ita [[Haemoglobinum|haemoglobinum]] [[Polymerum|heterotetramerum]] esse dicitur quia e quattuor (''tetra''-) partibus (-''merum'') constat quae dissimiles inveniuntur (''hetero'')ː sunt enim duae catenae alpha et duae catenae beta in hac proteina. Nonnumquam pars non proteica additur ut [[Haeme|haeme]] in haemoglobina quod [[Oxygenium|oxygenum]] ligat et moleculae muneri necessarium est. {{NexInt}} {{div col|3}} *[[Actinum]] *[[Aminoacidum]] *[[Anticorpus]] * [[Apparatus Golgianus]] * [[C-Fos]] * [[Canalis ionticus]] * [[Ceratinum]] * [[Corpusculum Leweyi]] * [[Collagenum]] * [[DNA]] * [[Enzymum]] * [[Glycoproteinum]] * [[Myosinum]] * [[Proteina tau]] * [[Proteostasis]] * [[Receptorium proteino G copulatum]] * [[RNA]] * [[Signum transductus]] * [[Substantia P]] * [[Tubulinum]] * [[Ubiquitinum]] * [[Vitaminum]] {{div col end}} == Notae == <references/> [[Categoria:Biochemia]] [[Categoria:Biologia molecularis]] [[Categoria:Proteinae|!]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Biologia}} 878gsj3z22xjhpmh6sbr6qll3v8u70i 3980264 3980263 2026-08-10T13:57:54Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3980264 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:ProteinStructures.png|thumb|Quattuor structurae proteinorum: structura primaria, secundaria (vel lamina vel helix), tertiaria, quaternaria.]] {{res|Proteina}}<ref>{{*Cfr}} “{{omissis}} lipoides, alcaloides, carboidrata et tandem {{lectio|proteinae}}, quae sunt precipua componentia substantiae viventis”, apud {{Opus | cognomen = Selvaggi | nomen = Philippus | titulus = Cosmologia | annus = 1959 | pagina = 279 | locus = [[Roma]]e | domus editoria = [[Pontificia Universitas Gregoriana]] | url = https://archive.org/details/COSMOLOGIA_201704/page/n139/mode/2up?view=theater }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Quomodocumque huius classis moleculae in Terra DNA catenae sunt: illae non solum a se denuo aeque faciendi potentiam habent verum etiam synthesi {{lectio|proteinarum}} ...”, apud {{Opus | cognomen = Burucúa | nomen = José Emilio | titulus = Enciclopedia B-S | annus = 2020 | pagina = 233 | domus editoria = Editorial Periferica | url = https://books.google.com/books?id=N1sGEAAAQBAJ&pg=PT233&lpg=PT233 | isbn = 9788418264757 }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Sperant periti scientiae physicae se ita atomorum ordinem in metallis magneticis, habitum materiei singulariter compressae aut torrefactae, moleculas ''proteinarum'' et viri &#91;virus, -i&#93; alicuius perspecturos esse, vel quomodo in socolata conficienda moleculae migrent”, apud {{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De Adamante et socolata | annus = 2006 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2006/nuntius1.php?id=117 | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref>{{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De materiis ad curandum aptis, quae a cellulis stamineis emanantur | annus = 2004 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/cultus/scientiae/index.php | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref name="NH">Federative International Committee on Anatomical Terminology (FICAT) (2005). ''Terminologia Histologica. International terms for human cytology and histology.'' Philadelphia/Baltimore/New York/London/Buenos Aires/Hong Kong/Sydney/Tokyo: Wolter Kluwers-Lippincott Williams & Wilkins.</ref> ({{pns|ae|f|proteina}}) vel '''polypeptidum'''<ref>{{LLHL26 ref|Peptid|269}</ref>} sive {{res|polypeptidis}}<ref>{{*Cfr}} “We propose as the genus name Peptidiphaga (Pep.ti.di.pha’.ga. N.L. n. {{lectio|''peptidis'', ''-is''}}, peptide; Gr. fem. n. ''phaga'', ''-ae'', eater; N.L. fem. n. Peptidiphaga, peptide eater)” apud {{Opus | cognomen 1 = Beall | nomen 1 = Clifford J. | cognomen 2 = Mokrzan | nomen 2 = Elaine M. | cognomen 3 = Griffen | nomen 3 = Ann L. | cognomen 4 = Leys1 | nomen 4 = Eugene J. | titulus = Cultivation of Peptidiphaga gingivicola from subgingival plaque: the first representative of a novel genus of Actinomycetaceae | contextus = Molecular Oral Microbiology | volumen = 33 | fasciculus = 1 | annus = 2018 | mensis = 2 | paginae = 105-110 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5771945/ | doi = 10.1111/omi.12205 }}.</ref> aut '''polypeptidis''' ({{pns|is|f}}, nom. pl. -ides) est [[compositum chemicum]] [[organismus|organicum]] ex [[acidum aminicum|acidis aminicis]] ([[formula chemica]] [[ion|ionizata]]: {{chem|NH|3|+|}}-R-CO{{chem|O|-|}}) [[vinculum peptidicum|vinculis peptidicis]] inter se iunctis constans. Quae saepe plus quam centum in una [[molecula]] inveniuntur. Quia ex partium similium repetitione factae sunt proteinae [[polymerum|polymera]] dicuntur vel etiam rectius ''copolymera''<ref>[https://fr.differkinome.com/articles/organic-chemistry/difference-between-polymer-and-copolymer.html Quid intersit inter polymerum et copolymerum?]. Copolymera et heteropolymera [[Synonymia|synonima]] sunt.</ref> quia non ex eadem parte (''meros'') semper repetita constant sed e parvo numero (viginti in corpore humano) aminoacidum quoddam ad unumquemque locum in catena eligitur ita ut multitudo proteinarum ex illis viginti partibus creari possit, longitudine et compositione differentium. Proteinae ex mandatis [[Acidum nucleicum|acidorum nucleïcorum]] formatae vitae fundamentum sunt. == De origine nominis == ''Proteina'' est forma Latina deducta ex vocabulo Francogallico ''protéine'' a [[Gerardus Johannes Mulder|G. J. Mulder]] ficto. Praecepit enim Mulder [[Lingua Graeca|Graecum]] adiectivum, q.e. {{Polytonic|πρωτεῖος}} 'primarius', huic vocabulo subesse.<ref>''Bulletin des sciences physiques en Néerlande'' 1838: 111.</ref> Vide quoque nomen Graecum proteinae, πρωτεΐνη. == De vinculo peptidico == Aminoacida et gregem aminum NH₂ et gregem [[Acidum carboxylicum|carboxylum]] COOH praebent (e.g. [[glycinum]] NH₂CH₂COOH): quocirca moleculae hybridae dici possunt, et [[acidum|acidae]] et basicae. Vinculum peptidicum oritur, cum [[Acidum carboxylicum|carboxylica acida]] et [[aminum|amina]] in aqua inter se [[Reactio chemica|reagunt]] et [[Amidum|amida]] vel peptida formant per [[Condensatio|condensationem]], dimissa molecula aquae secundum reactionem infrascriptam: * R-COOH + NH₂-R → R-CONH-R + H₂O. == De proteinis in organismis == Proteinae in [[cellula|cellulis]] duobus muneribus praecipuis funguntur sive ipsi [[Structurae|structurae]] aliquid conferentes aut [[catalysis|catalytico]] more [[Metabolismus|metabolismo]] necessariae: tum [[Enzymum|enzyma]] appellantur. Quamobrem maxime necessariae sunt proteinae vitae. Natura et functio proteinarum ex ordine radicalium aminicorum in catena peptidica pendet, necnon quantitate uniuscuiusque horum radicalium. Ergo omnis cellula suo [[ARN]] et [[ADN]] utitur ad proteinas efficientes creandas (sed ipsum ADN duplicatum aut traductum e proteinis quibusdam pendet). Proteinae, quae cum cellulis corpusculisve aliis per [[agglutinatio (biologia)|''agglutinationem'']] aggregantur, [[agglutinina|''agglutininae'']] nominantur. == De quattuor proteinarum structuris == Proteinis describendis quattuor structurae gradus vulgo considerantur. Structura primaria est aminoacidorum sequentia ita ut ex [[ARN]] traductione oritur. Structura secundaria sunt certae formae in quas catenae partes sponte struantur ut [[Helix|helices]] α et foliola β. Structura tertiaria quomodo tota catena se replicet spectatː ita sunt aliae proteinae globosae, aliae fibrosae. Structura quaternaria fit cum plures catenae peptidicae coniunguntur ad proteinam agentem efficiendam, sive omnes catenae eaedem sint sive varientur. Ita [[Haemoglobinum|haemoglobinum]] [[Polymerum|heterotetramerum]] esse dicitur quia e quattuor (''tetra''-) partibus (-''merum'') constat quae dissimiles inveniuntur (''hetero'')ː sunt enim duae catenae alpha et duae catenae beta in hac proteina. Nonnumquam pars non proteica additur ut [[Haeme|haeme]] in haemoglobina quod [[Oxygenium|oxygenum]] ligat et moleculae muneri necessarium est. {{NexInt}} {{div col|3}} *[[Actinum]] *[[Aminoacidum]] *[[Anticorpus]] * [[Apparatus Golgianus]] * [[C-Fos]] * [[Canalis ionticus]] * [[Ceratinum]] * [[Corpusculum Leweyi]] * [[Collagenum]] * [[DNA]] * [[Enzymum]] * [[Glycoproteinum]] * [[Myosinum]] * [[Proteina tau]] * [[Proteostasis]] * [[Receptorium proteino G copulatum]] * [[RNA]] * [[Signum transductus]] * [[Substantia P]] * [[Tubulinum]] * [[Ubiquitinum]] * [[Vitaminum]] {{div col end}} == Notae == <references/> [[Categoria:Biochemia]] [[Categoria:Biologia molecularis]] [[Categoria:Proteinae|!]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Biologia}} qzqfxerbwo6bskysmrd58utyzc5lnv1 3980266 3980264 2026-08-10T13:59:58Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3980266 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:ProteinStructures.png|thumb|Quattuor structurae proteinorum: structura primaria, secundaria (vel lamina vel helix), tertiaria, quaternaria.]] {{res|Proteina}}<ref>{{*Cfr}} “{{omissis}} lipoides, alcaloides, carboidrata et tandem {{lectio|proteinae}}, quae sunt precipua componentia substantiae viventis”, apud {{Opus | cognomen = Selvaggi | nomen = Philippus | titulus = Cosmologia | annus = 1959 | pagina = 279 | locus = [[Roma]]e | domus editoria = [[Pontificia Universitas Gregoriana]] | url = https://archive.org/details/COSMOLOGIA_201704/page/n139/mode/2up?view=theater }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Quomodocumque huius classis moleculae in Terra DNA catenae sunt: illae non solum a se denuo aeque faciendi potentiam habent verum etiam synthesi {{lectio|proteinarum}} ...”, apud {{Opus | cognomen = Burucúa | nomen = José Emilio | titulus = Enciclopedia B-S | annus = 2020 | pagina = 233 | domus editoria = Editorial Periferica | url = https://books.google.com/books?id=N1sGEAAAQBAJ&pg=PT233&lpg=PT233 | isbn = 9788418264757 }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Sperant periti scientiae physicae se ita atomorum ordinem in metallis magneticis, habitum materiei singulariter compressae aut torrefactae, moleculas ''proteinarum'' et viri &#91;virus, -i&#93; alicuius perspecturos esse, vel quomodo in socolata conficienda moleculae migrent”, apud {{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De Adamante et socolata | annus = 2006 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2006/nuntius1.php?id=117 | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref>{{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De materiis ad curandum aptis, quae a cellulis stamineis emanantur | annus = 2004 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/cultus/scientiae/index.php | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref name="NH">Federative International Committee on Anatomical Terminology (FICAT) (2005). ''Terminologia Histologica. International terms for human cytology and histology.'' Philadelphia/Baltimore/New York/London/Buenos Aires/Hong Kong/Sydney/Tokyo: Wolter Kluwers-Lippincott Williams & Wilkins.</ref> ({{pns|ae|f|proteina}}) vel '''polypeptidum'''<ref>{{LLHL26 ref|Peptid|269}</ref>} sive {{res|polypeptidis}}<ref>{{*Cfr}} “We propose as the genus name Peptidiphaga (Pep.ti.di.pha’.ga. N.L. n. {{lectio|''peptidis'', ''-is''}}, peptide; Gr. fem. n. ''phaga'', ''-ae'', eater; N.L. fem. n. Peptidiphaga, peptide eater)” apud {{Opus | cognomen 1 = Beall | nomen 1 = Clifford J. | cognomen 2 = Mokrzan | nomen 2 = Elaine M. | cognomen 3 = Griffen | nomen 3 = Ann L. | cognomen 4 = Leys1 | nomen 4 = Eugene J. | titulus = Cultivation of Peptidiphaga gingivicola from subgingival plaque: the first representative of a novel genus of Actinomycetaceae | contextus = Molecular Oral Microbiology | volumen = 33 | fasciculus = 1 | annus = 2018 | mensis = 2 | paginae = 105-110 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5771945/ | doi = 10.1111/omi.12205 }}.</ref> est [[compositum chemicum]] [[organismus|organicum]] ex [[acidum aminicum|acidis aminicis]] ([[formula chemica]] [[ion|ionizata]]: {{chem|NH|3|+|}}-R-CO{{chem|O|-|}}) [[vinculum peptidicum|vinculis peptidicis]] inter se iunctis constans. Quae saepe plus quam centum in una [[molecula]] inveniuntur. Quia ex partium similium repetitione factae sunt proteinae [[polymerum|polymera]] dicuntur vel etiam rectius ''copolymera''<ref>[https://fr.differkinome.com/articles/organic-chemistry/difference-between-polymer-and-copolymer.html Quid intersit inter polymerum et copolymerum?]. Copolymera et heteropolymera [[Synonymia|synonima]] sunt.</ref> quia non ex eadem parte (''meros'') semper repetita constant sed e parvo numero (viginti in corpore humano) aminoacidum quoddam ad unumquemque locum in catena eligitur ita ut multitudo proteinarum ex illis viginti partibus creari possit, longitudine et compositione differentium. Proteinae ex mandatis [[Acidum nucleicum|acidorum nucleïcorum]] formatae vitae fundamentum sunt. == De origine nominis == ''Proteina'' est forma Latina deducta ex vocabulo Francogallico ''protéine'' a [[Gerardus Johannes Mulder|G. J. Mulder]] ficto. Praecepit enim Mulder [[Lingua Graeca|Graecum]] adiectivum, q.e. {{Polytonic|πρωτεῖος}} 'primarius', huic vocabulo subesse.<ref>''Bulletin des sciences physiques en Néerlande'' 1838: 111.</ref> Vide quoque nomen Graecum proteinae, πρωτεΐνη. == De vinculo peptidico == Aminoacida et gregem aminum NH₂ et gregem [[Acidum carboxylicum|carboxylum]] COOH praebent (e.g. [[glycinum]] NH₂CH₂COOH): quocirca moleculae hybridae dici possunt, et [[acidum|acidae]] et basicae. Vinculum peptidicum oritur, cum [[Acidum carboxylicum|carboxylica acida]] et [[aminum|amina]] in aqua inter se [[Reactio chemica|reagunt]] et [[Amidum|amida]] vel peptida formant per [[Condensatio|condensationem]], dimissa molecula aquae secundum reactionem infrascriptam: * R-COOH + NH₂-R → R-CONH-R + H₂O. == De proteinis in organismis == Proteinae in [[cellula|cellulis]] duobus muneribus praecipuis funguntur sive ipsi [[Structurae|structurae]] aliquid conferentes aut [[catalysis|catalytico]] more [[Metabolismus|metabolismo]] necessariae: tum [[Enzymum|enzyma]] appellantur. Quamobrem maxime necessariae sunt proteinae vitae. Natura et functio proteinarum ex ordine radicalium aminicorum in catena peptidica pendet, necnon quantitate uniuscuiusque horum radicalium. Ergo omnis cellula suo [[ARN]] et [[ADN]] utitur ad proteinas efficientes creandas (sed ipsum ADN duplicatum aut traductum e proteinis quibusdam pendet). Proteinae, quae cum cellulis corpusculisve aliis per [[agglutinatio (biologia)|''agglutinationem'']] aggregantur, [[agglutinina|''agglutininae'']] nominantur. == De quattuor proteinarum structuris == Proteinis describendis quattuor structurae gradus vulgo considerantur. Structura primaria est aminoacidorum sequentia ita ut ex [[ARN]] traductione oritur. Structura secundaria sunt certae formae in quas catenae partes sponte struantur ut [[Helix|helices]] α et foliola β. Structura tertiaria quomodo tota catena se replicet spectatː ita sunt aliae proteinae globosae, aliae fibrosae. Structura quaternaria fit cum plures catenae peptidicae coniunguntur ad proteinam agentem efficiendam, sive omnes catenae eaedem sint sive varientur. Ita [[Haemoglobinum|haemoglobinum]] [[Polymerum|heterotetramerum]] esse dicitur quia e quattuor (''tetra''-) partibus (-''merum'') constat quae dissimiles inveniuntur (''hetero'')ː sunt enim duae catenae alpha et duae catenae beta in hac proteina. Nonnumquam pars non proteica additur ut [[Haeme|haeme]] in haemoglobina quod [[Oxygenium|oxygenum]] ligat et moleculae muneri necessarium est. {{NexInt}} {{div col|3}} *[[Actinum]] *[[Aminoacidum]] *[[Anticorpus]] * [[Apparatus Golgianus]] * [[C-Fos]] * [[Canalis ionticus]] * [[Ceratinum]] * [[Corpusculum Leweyi]] * [[Collagenum]] * [[DNA]] * [[Enzymum]] * [[Glycoproteinum]] * [[Myosinum]] * [[Proteina tau]] * [[Proteostasis]] * [[Receptorium proteino G copulatum]] * [[RNA]] * [[Signum transductus]] * [[Substantia P]] * [[Tubulinum]] * [[Ubiquitinum]] * [[Vitaminum]] {{div col end}} == Notae == <references/> [[Categoria:Biochemia]] [[Categoria:Biologia molecularis]] [[Categoria:Proteinae|!]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Biologia}} bxeg0w8sghh1zr5adv4cychb6w3k7gp 3980267 3980266 2026-08-10T14:01:09Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3980267 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:ProteinStructures.png|thumb|Quattuor structurae proteinorum: structura primaria, secundaria (vel lamina vel helix), tertiaria, quaternaria.]] {{res|Proteina}}<ref>{{*Cfr}} “{{omissis}} lipoides, alcaloides, carboidrata et tandem {{lectio|proteinae}}, quae sunt precipua componentia substantiae viventis”, apud {{Opus | cognomen = Selvaggi | nomen = Philippus | titulus = Cosmologia | annus = 1959 | pagina = 279 | locus = [[Roma]]e | domus editoria = [[Pontificia Universitas Gregoriana]] | url = https://archive.org/details/COSMOLOGIA_201704/page/n139/mode/2up?view=theater }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Quomodocumque huius classis moleculae in Terra DNA catenae sunt: illae non solum a se denuo aeque faciendi potentiam habent verum etiam synthesi {{lectio|proteinarum}} ...”, apud {{Opus | cognomen = Burucúa | nomen = José Emilio | titulus = Enciclopedia B-S | annus = 2020 | pagina = 233 | domus editoria = Editorial Periferica | url = https://books.google.com/books?id=N1sGEAAAQBAJ&pg=PT233&lpg=PT233 | isbn = 9788418264757 }}.</ref><ref>{{*Cfr}} “Sperant periti scientiae physicae se ita atomorum ordinem in metallis magneticis, habitum materiei singulariter compressae aut torrefactae, moleculas ''proteinarum'' et viri &#91;virus, -i&#93; alicuius perspecturos esse, vel quomodo in socolata conficienda moleculae migrent”, apud {{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De Adamante et socolata | annus = 2006 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2006/nuntius1.php?id=117 | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref>{{Opus | cognomen = Novocomensis | nomen = Herimannus | titulus = De materiis ad curandum aptis, quae a cellulis stamineis emanantur | annus = 2004 | domus editoria = Ephemeris | url = http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/cultus/scientiae/index.php | tempus inspectionis = 2023-04-13 }}.</ref><ref name="NH">Federative International Committee on Anatomical Terminology (FICAT) (2005). ''Terminologia Histologica. International terms for human cytology and histology.'' Philadelphia/Baltimore/New York/London/Buenos Aires/Hong Kong/Sydney/Tokyo: Wolter Kluwers-Lippincott Williams & Wilkins.</ref> ({{pns|ae|f|proteina}}) vel '''polypeptidum'''<ref>{{LLHL26 ref|Peptid|269}</ref> sive {{res|polypeptidis}}<ref>{{*Cfr}} “We propose as the genus name Peptidiphaga (Pep.ti.di.pha’.ga. N.L. n. {{lectio|''peptidis'', ''-is''}}, peptide; Gr. fem. n. ''phaga'', ''-ae'', eater; N.L. fem. n. Peptidiphaga, peptide eater)” apud {{Opus | cognomen 1 = Beall | nomen 1 = Clifford J. | cognomen 2 = Mokrzan | nomen 2 = Elaine M. | cognomen 3 = Griffen | nomen 3 = Ann L. | cognomen 4 = Leys1 | nomen 4 = Eugene J. | titulus = Cultivation of Peptidiphaga gingivicola from subgingival plaque: the first representative of a novel genus of Actinomycetaceae | contextus = Molecular Oral Microbiology | volumen = 33 | fasciculus = 1 | annus = 2018 | mensis = 2 | paginae = 105-110 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5771945/ | doi = 10.1111/omi.12205 }}.</ref> est [[compositum chemicum]] [[organismus|organicum]] ex [[acidum aminicum|acidis aminicis]] ([[formula chemica]] [[ion|ionizata]]: {{chem|NH|3|+|}}-R-CO{{chem|O|-|}}) [[vinculum peptidicum|vinculis peptidicis]] inter se iunctis constans. Quae saepe plus quam centum in una [[molecula]] inveniuntur. Quia ex partium similium repetitione factae sunt proteinae [[polymerum|polymera]] dicuntur vel etiam rectius ''copolymera''<ref>[https://fr.differkinome.com/articles/organic-chemistry/difference-between-polymer-and-copolymer.html Quid intersit inter polymerum et copolymerum?]. Copolymera et heteropolymera [[Synonymia|synonima]] sunt.</ref> quia non ex eadem parte (''meros'') semper repetita constant sed e parvo numero (viginti in corpore humano) aminoacidum quoddam ad unumquemque locum in catena eligitur ita ut multitudo proteinarum ex illis viginti partibus creari possit, longitudine et compositione differentium. Proteinae ex mandatis [[Acidum nucleicum|acidorum nucleïcorum]] formatae vitae fundamentum sunt. == De origine nominis == ''Proteina'' est forma Latina deducta ex vocabulo Francogallico ''protéine'' a [[Gerardus Johannes Mulder|G. J. Mulder]] ficto. Praecepit enim Mulder [[Lingua Graeca|Graecum]] adiectivum, q.e. {{Polytonic|πρωτεῖος}} 'primarius', huic vocabulo subesse.<ref>''Bulletin des sciences physiques en Néerlande'' 1838: 111.</ref> Vide quoque nomen Graecum proteinae, πρωτεΐνη. == De vinculo peptidico == Aminoacida et gregem aminum NH₂ et gregem [[Acidum carboxylicum|carboxylum]] COOH praebent (e.g. [[glycinum]] NH₂CH₂COOH): quocirca moleculae hybridae dici possunt, et [[acidum|acidae]] et basicae. Vinculum peptidicum oritur, cum [[Acidum carboxylicum|carboxylica acida]] et [[aminum|amina]] in aqua inter se [[Reactio chemica|reagunt]] et [[Amidum|amida]] vel peptida formant per [[Condensatio|condensationem]], dimissa molecula aquae secundum reactionem infrascriptam: * R-COOH + NH₂-R → R-CONH-R + H₂O. == De proteinis in organismis == Proteinae in [[cellula|cellulis]] duobus muneribus praecipuis funguntur sive ipsi [[Structurae|structurae]] aliquid conferentes aut [[catalysis|catalytico]] more [[Metabolismus|metabolismo]] necessariae: tum [[Enzymum|enzyma]] appellantur. Quamobrem maxime necessariae sunt proteinae vitae. Natura et functio proteinarum ex ordine radicalium aminicorum in catena peptidica pendet, necnon quantitate uniuscuiusque horum radicalium. Ergo omnis cellula suo [[ARN]] et [[ADN]] utitur ad proteinas efficientes creandas (sed ipsum ADN duplicatum aut traductum e proteinis quibusdam pendet). Proteinae, quae cum cellulis corpusculisve aliis per [[agglutinatio (biologia)|''agglutinationem'']] aggregantur, [[agglutinina|''agglutininae'']] nominantur. == De quattuor proteinarum structuris == Proteinis describendis quattuor structurae gradus vulgo considerantur. Structura primaria est aminoacidorum sequentia ita ut ex [[ARN]] traductione oritur. Structura secundaria sunt certae formae in quas catenae partes sponte struantur ut [[Helix|helices]] α et foliola β. Structura tertiaria quomodo tota catena se replicet spectatː ita sunt aliae proteinae globosae, aliae fibrosae. Structura quaternaria fit cum plures catenae peptidicae coniunguntur ad proteinam agentem efficiendam, sive omnes catenae eaedem sint sive varientur. Ita [[Haemoglobinum|haemoglobinum]] [[Polymerum|heterotetramerum]] esse dicitur quia e quattuor (''tetra''-) partibus (-''merum'') constat quae dissimiles inveniuntur (''hetero'')ː sunt enim duae catenae alpha et duae catenae beta in hac proteina. Nonnumquam pars non proteica additur ut [[Haeme|haeme]] in haemoglobina quod [[Oxygenium|oxygenum]] ligat et moleculae muneri necessarium est. {{NexInt}} {{div col|3}} *[[Actinum]] *[[Aminoacidum]] *[[Anticorpus]] * [[Apparatus Golgianus]] * [[C-Fos]] * [[Canalis ionticus]] * [[Ceratinum]] * [[Corpusculum Leweyi]] * [[Collagenum]] * [[DNA]] * [[Enzymum]] * [[Glycoproteinum]] * [[Myosinum]] * [[Proteina tau]] * [[Proteostasis]] * [[Receptorium proteino G copulatum]] * [[RNA]] * [[Signum transductus]] * [[Substantia P]] * [[Tubulinum]] * [[Ubiquitinum]] * [[Vitaminum]] {{div col end}} == Notae == <references/> [[Categoria:Biochemia]] [[Categoria:Biologia molecularis]] [[Categoria:Proteinae|!]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Biologia}} 4nwfy5i8m3dqe6an6m1bj2iag7oso24 0 2085 3980408 3960385 2026-08-11T04:50:46Z Bartholomite 116968 /* Mense Iunio */ 3980408 wikitext text/x-wiki {{latinitas|-1}} {{Decennium|200|MCMXCIX}} == Eventa == === Mense Ianuario === * [[1 Ianuarii]] - moneta [[euro]] in duodecim civitatibus [[Unio Europaea|Unionis Europaeae]] inducitur. === Mense Februario === * [[7 Februarii]] - [[Abdullah II (rex Iordaniae)|Abdullah II]] post mortem patris rex [[Iordania]]e factus est. === Mense Aprili === * [[20 Aprilis]] - Caedes in Lyceo Columbino in Littletonia, Colorato; 15 homines occidunt. === Mense Maio === * [[29 Maii]] - Casus in cuniculo sub Alpibus montibus (vulgo: ''Tauerntunnel'') in [[Austria]]: Duodecim homines flammis necati sunt. === Mense Octobri === * [[6 Octobris]] - [[Conventionis de abroganda omnis generis discriminatione mulierum commentarii in optionem dati]] a [[Nationes Unitae|Nationibus Unitis]] decreti sunt. === Mense Novembri === * [[30 Novembris]] - Societas mercatoria [[CFA|Americana]] [[gasium naturale]] [[petroleum]]que vendens[[ExxonMobil]] constituta est. === Mense Decembri === * [[14 Decembris|14]] - [[Radu Vasile]] [[Primi ministri Romaniae|primus minister]] [[Romania]]e se a magistratu abdicavit. Pro tempore ei [[Alexander Athanasiu]] successit. * [[22 Decembris|22]] - [[Mugur Isărescu]] [[Primi ministri Romaniae|primus minister]] [[Romania]]e novus [[Romania]]e electus est. == Nati == * [[8 Ianuarii]] - [[Damianus David]], cantor [[Italia]]nus. * [[9 Aprilis]] - [[Isaac Hempstead-Wright]], actor [[Anglia|Anglicus]]. * [[27 Iunii]] - [[Chandler Riggs]], actor [[CFA|Americanus]]. * [[14 Octobris]] - [[Quintinus Hughes]], lusor [[Alsulegia glacialis|alsulegiae glacialis]] [[CFA|Americanus]]. * [[13 Novembris]] - [[Lando Norris]], cursor autocinetorum [[Britanniarum regnum|Britannicus]]. == Mortui == === Mense Ianuario === * [[2 Ianuarii]] - [[Sebastianus Haffner]], [[scriptor]] et [[diarium|diurnarius]] [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1907]]. * [[6 Ianuarii]] ** [[Michael Petrucciani]], [[Iazium|Iazii]] [[clavile|clavista]] [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1962]]. ** [[Curtius Schmücker]], vir publicus [[Germania|Theodiscus]] factionis [[CDU]]; natus est anno [[1919]]. === Mense Februario === * [[5 Februarii]] - [[Basilius Leontief]], [[Oeconomia|oeconomus]] [[Imperium Russicum|Russicus]]; natus est anno [[1905]]. * [[7 Februarii]] - [[Hussein I (rex Iordaniae)|Hussein I]], rex [[Iordania]]e, natus est anno [[1935]]. * [[20 Februarii]]- [[Ioannes Siskelus]]. * [[23 Februarii]] - [[Henricus Schmid]], [[linguista]] [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1921]]. === Mense Martio === * [[29 Martii]] - [[Hermannus Iosephus Kaltenborn]], vir publicus [[Germania|Germanicus]] factionis [[SPD|Socialis Democraticae]]; natus est anno [[1921]]. === Mense Aprili === * [[13 Aprilis]] - [[Gulielmus Stoph]], vir publicus [[Res publica Democratica Germanica|Rei publicae Democraticae Germanicae]] (RDG) et sodalis [[SED]]; natus est anno [[1914]]. === Mense Maio === * [[22 Maii]] - [[Alfredus Kubel]], praeses ministrorum [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], natus est anno [[1909]]. === Mense Iunio === * [[5 Iunii]] - Melanius Tormeus. * [[7 Iunii]] - [[Paulus Oscarius Kristeller]], [[philosophia|philosophus]] et studiosus [[Renascentia litterarum|Renascentiae litterarum]] [[Germania|Germanicus]]-[[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1905]]. * [[8 Iunii]] - [[Conradus Mantoni]], [[televisio]]nis ductor [[Italia]]nus; natus est anno [[1924]]. * [[21 Iunii]] - [[Edvinus Hewitt]], [[mathematicus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1920]]. === Mense Iulio === * [[16 Iulii]]- JFK, Jr. === Mense Augusto === * [[28 Augusti]] - [[Helder Pessoa Câmara]], [[theologia|theologus]] [[Brasilia]]nus; natus est anno [[1909]]. === Mense Septembri === * [[30 Septembris]] - [[Demetrius Lichačëv]], [[philologia|philologus]] [[URSS|Sovieticus]] et [[Russia|Russicus]], natus est anno [[1906]]. === Mense Octobri === * [[4 Octobris]] - [[Robertus Georgius Leeson Waite]], rerum gestarum scriptor [[Canada|Canado]] – [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1919]]. * [[8 Octobris]] - [[Theodericus Albrecht]], historicus et professor Germanicus; natus est anno [[1927]]. * [[31 Octobris]] - [[Immanuel Jakobovits]], Archi[[rabbinus]] Congregationum Unitarum Hebraearum [[Regnum Unitum|Regni Uniti]] et [[Consortio Populorum|Consortionis Nationum]]; natus est anno [[1921]]. === Mense Novembri === * [[6 Novembris|6]] - [[Sleim Ammar]], [[psychiater]] et [[poeta]] [[Tunisia]]e; natus est anno [[1927]]. === Mense Decembri === * [[11 Decembris|11]] - [[Anna Schmitz]], femina politica [[Germania|Germanica]], quae [[secundum bellum mundanum|secundo bello mundano]] [[Iudaei]]s et aliis a [[NSDAP|Nazistis]] vexatis auxilium dedit; nata anno [[1911]]. * [[15 Decembris|15]] - [[Mano Dayak]], politicus [[Niger]]i, gentis suae defensor et scriptor; natus anno [[1949]]. * [[26 Decembris|26]] - [[Robertus Hainard]], [[pictor]], [[sculptor]], [[incisor]], [[naturalista]], [[scriptor]], [[philosophus]] [[Helvetia|Helveticus]]; natus anno [[1906]]. == Cultura popularis == === Musica === ==== Greges ==== * Grex musicus [[Canada|Canadiensis]] "[[Les Breastfeeders]]" conditus est. * [[Coronatus (grex musicus)|Coronatus]], grex musicus [[Germania|Germanicus]] conditus est. ==== Carmina ==== Carmina per orbem terrarum clarissima fuerunt:<ref>TSort, [http://tsort.info/music/yr1999.htm "Songs from the year 1999"].</ref> * [[Britney Spears]], "[[…Baby One More Time]]" * [[Lou Bega]], "[[Mambo No. 5]]" * [[Eiffel 65]], "[[Blue (Da Ba Dee)]]" * [[TLC]], "[[No Scrubs]]" * [[Backstreet Boys]], "[[I Want It That Way]]" === Pelliculae === *''[[10 Things I Hate About You]]'' *''[[American Beauty]]'' *''[[American Pie]]'' *''[[Eyes Wide Shut]]'' *''[[Fight Club]]'' *''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]'' *''[[The Green Mile]]'' *''[[The Matrix]]'' *''[[The Mummy]]'' *''[[The Sixth Sense]] === Series televisivae === Aliquae series quae anno 1999 coeperunt sunt: * ''[[Law & Order: Special Victims Unit]]'' (1999– ) * ''[[Family Guy]]'' (1999– ) * ''[[The Sopranos]]'' (1999–2007) * ''[[Freaks and Geeks]]'' (1999–2000) * ''[[The West Wing]]'' (1999–2006) * ''[[SpongeBob SquarePants]]'' (1999– ) * ''[[Futurama]]'' (1999–2013) * [[Angel (series televisiva)|''Angel'' (series televisifica)]] (1999–2004) * ''[[One Piece]]'' (1999– ) * ''[[Roswell]]'' (1999–2002) === Ludi interretiales === * [[RuneScape]] I == Notae == <references /> ccux6of9xfddzt566vutrkcp5lyqdf7 0 2086 3980396 3979998 2026-08-11T01:05:05Z Bartholomite 116968 /* Nati */ 3980396 wikitext text/x-wiki {{Decennium|201|MMI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * [[20 Ianuarii]] - [[Georgius W. Bush]] praeses [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] factus est. === Mense Februario === * [[28 Februarii]] - [[Terrae motus Nisqualliae anni 2001|Terrae motus Nisqualliae]] regionem [[Seattlum|Seattlensem]] percutit. === Mense Martio === * [[11 Martii]] - [[Helvetia]]e incolarum maxima pars suffragio accessionem civitatis suae ad [[Unio Europaea|Unionem Europaeam]] recusavit. === Mense Iunio === * [[1 Iunii]] - In Nepalia rex [[Birendra]] [[Parricidium regis Nepalici|Parricidio]] necatus est. === Mense Iulio === * [[24 Iulii]] - [[Simeon II (rex Bulgariae)|Simeon Sakscoburgotski]] - annis [[1943]] - [[1946]] rex [[Bulgaria]]e - primus minister patriae magistratum iniit. === Mense Septembri === * [[11 Septembris 2001]]: [[Tromocratia|tromocratae]] [[Religio Islamica|Islamici]] undeviginti (quorum quindecim in [[Arabia Saudiana]] nati) quattuor [[Aeroplanum|aeroplana]] rapuerunt. Aeroplana duo ita navigaverunt, ut se impellerent in [[World Trade Center (Novum Eboracum)|Forum Mercatus Mundi]] [[Urbs Novum Eboracum|Urbis Novi Eboraci]], quod etiam "Turres Geminas" vocatum est. Turribus impulsis atque corrutis, circa tria milia hominum periverunt. Tertium aeroplanum in [[Pentagonum]], Ministerium Defensionis [[Civitates Foederatae Americae|Civitatum Foederatarum Americae]], impulsum est; quartum aeroplanum raptum cecidit in [[Pennsilvania]], non destinato pervento. === Mense Octobri === * [[7 Octobris]] - Exercitus [[CFA|Americanus]] iussu [[Georgius W. Bush|Georgii W. Bush]] praesidis in [[Afgania]] "Bellum contra Terrorismum", i.e. contra [[Taliban]] coepit. == Nati == * [[5 Aprilis]]: [[Matthaeus Boldy]], lusor [[Alsulegia glacialis|alsulegiae glacialis]] [[CFA|Americanus]]. * [[14 Maii]]: [[Jack Hughes]], lusor alsulegiae glacialis Americanus. * [[14 Iulii]]: [[Petrus Kingston]], pedilusor Americanus. * [[1 Decembris]]: [[Aiko]], principissa Toshi [[Iaponia]]e. * [[18 Decembris]]: [[Gulielma Elisa]], vulgo ''Billie Eilish'', [[cantrix]] Americana. == Mortui == === Mense Ianuario === * [[12 Ianuarii]] - [[Gulielmus Hewlett]] inventor et conductor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1913]]. * [[31 Ianuarii]] - [[Henricus Starke]], vir publicus [[Germania|Germanicus]] factionis primo [[FDP]], deinde [[CSU]]; natus est anno [[1911]]. === Mense Martio === * [[20 Martii]] - [[Elias Verdeţ]], vir publicus Communista [[Romania|Dacoromanicus]]; natus est anno [[1925]]. * [[21 Martii]] - [[Jung Ju-young]], homo negotiorum e [[Respublica Coreana|Republica Coreana]], mercator et societatis [[Hyundae Group]] conditor; natus est anno [[1915]]. === Mense Maio === * [[5 Maii]] - [[Maurus Graves]], pictor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1910]]. * [[11 Maii]] - [[Duglassius Adams]], scriptor Anglicus; natus est anno [[1952]]. * [[17 Maii]] - [[Ioannes Gaudemet]], [[iuris consultus]] et iuris [[historicus]] [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1908]]. === Mense Iunio === * [[3 Iunii]] - [[Antonius Quinn]], celeber [[actor]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1915]]. * [[21 Iunii]] - [[Ioannes Lee Hooker]], [[Blues]] [[Musica|musicus]] [[Civitates Foederatae Americae|Americanus]]; natus est anno [[1917]]. * [[26 Iunii]] - [[Gina Cigna]], theatri lyrici [[supranus]] [[Francia|Francica]]; nata est anno [[1900]]. === Mense Iulio === * [[22 Iulii]] - [[Indrus Montanelli]], diurnarius [[Italia|Italicus]] (natus [[1909]]). === Mense Septembri === * [[2 Septembris]] - [[Christianus Barnard]], chirugus [[Africa Australis|Africae Australis]]; natus est anno [[1922]]. * [[9 Septembris]] - [[Ahmed Shah Massud]], dux Foederis septentrionalis [[Afghania]]e; natus est anno [[1953]]. * [[14 Septembris]] - [[Franciscus Urcuyo Maliaños]], rerum politicarum peritus [[Nicaragua]]nus; natus est anno [[1915]]. === Mense Octobri === * [[5 Octobris]] - [[Aemilia Schindler]], uxor [[Anscharius Schindler|Anscharii Schindler]], quae cum marito [[secundum bellum mundanum|secundo bello mundano]] una cum eo [[Iudaei]]s et aliis a [[NSDAP|Nazistis]] vexatis auxilium dedit; nata anno [[1907]]. === Mense Novembri === * [[23 Novembris]] - [[Gerhardus Stoltenberg]], vir publicus [[Germania|Theodiscus]] factionis [[CDU]]; natus est anno [[1928]]. === Mense Decembri === * [[20 Decembris]] - [[Leopoldus Sédar Senghor]], vir publicus [[Senegalia]]e et poeta; natus est anno [[1906]]. == Cultura popularis == === Musica === * [[My Chemical Romance]] grex musicus [[CFA|Americanus]] conditus est. * [[Il Divo]] grex musicus internationalis conditus est. === Pelliculae === * [[Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure]] ([[CFA]]) * [[Der Schuh des Manitu]] ([[Germania]]) === Ludi interreatiales === * [[RuneScape]] II 4pcmxdc10ftvbusnqrdigozvlbjyt2g 3980398 3980396 2026-08-11T01:08:48Z Bartholomite 116968 /* Nati */ 3980398 wikitext text/x-wiki {{Decennium|201|MMI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * [[20 Ianuarii]] - [[Georgius W. Bush]] praeses [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] factus est. === Mense Februario === * [[28 Februarii]] - [[Terrae motus Nisqualliae anni 2001|Terrae motus Nisqualliae]] regionem [[Seattlum|Seattlensem]] percutit. === Mense Martio === * [[11 Martii]] - [[Helvetia]]e incolarum maxima pars suffragio accessionem civitatis suae ad [[Unio Europaea|Unionem Europaeam]] recusavit. === Mense Iunio === * [[1 Iunii]] - In Nepalia rex [[Birendra]] [[Parricidium regis Nepalici|Parricidio]] necatus est. === Mense Iulio === * [[24 Iulii]] - [[Simeon II (rex Bulgariae)|Simeon Sakscoburgotski]] - annis [[1943]] - [[1946]] rex [[Bulgaria]]e - primus minister patriae magistratum iniit. === Mense Septembri === * [[11 Septembris 2001]]: [[Tromocratia|tromocratae]] [[Religio Islamica|Islamici]] undeviginti (quorum quindecim in [[Arabia Saudiana]] nati) quattuor [[Aeroplanum|aeroplana]] rapuerunt. Aeroplana duo ita navigaverunt, ut se impellerent in [[World Trade Center (Novum Eboracum)|Forum Mercatus Mundi]] [[Urbs Novum Eboracum|Urbis Novi Eboraci]], quod etiam "Turres Geminas" vocatum est. Turribus impulsis atque corrutis, circa tria milia hominum periverunt. Tertium aeroplanum in [[Pentagonum]], Ministerium Defensionis [[Civitates Foederatae Americae|Civitatum Foederatarum Americae]], impulsum est; quartum aeroplanum raptum cecidit in [[Pennsilvania]], non destinato pervento. === Mense Octobri === * [[7 Octobris]] - Exercitus [[CFA|Americanus]] iussu [[Georgius W. Bush|Georgii W. Bush]] praesidis in [[Afgania]] "Bellum contra Terrorismum", i.e. contra [[Taliban]] coepit. == Nati == * [[5 Aprilis]]: [[Matthaeus Boldy]], lusor [[Alsulegia glacialis|alsulegiae glacialis]] [[CFA|Americanus]]. * [[14 Maii]]: [[Jack Hughes]], lusor alsulegiae glacialis Americanus. * [[14 Iulii]]: [[Petrus Kingston]], pedilusor Americanus. * [[16 Augusti]]: [[Ioannes Sinner]], [[tenilusor]] [[Italia|Italicus]]. * [[1 Decembris]]: [[Aiko]], principissa Toshi [[Iaponia]]e. * [[18 Decembris]]: [[Gulielma Elisa]], vulgo ''Billie Eilish'', [[cantrix]] Americana. == Mortui == === Mense Ianuario === * [[12 Ianuarii]] - [[Gulielmus Hewlett]] inventor et conductor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1913]]. * [[31 Ianuarii]] - [[Henricus Starke]], vir publicus [[Germania|Germanicus]] factionis primo [[FDP]], deinde [[CSU]]; natus est anno [[1911]]. === Mense Martio === * [[20 Martii]] - [[Elias Verdeţ]], vir publicus Communista [[Romania|Dacoromanicus]]; natus est anno [[1925]]. * [[21 Martii]] - [[Jung Ju-young]], homo negotiorum e [[Respublica Coreana|Republica Coreana]], mercator et societatis [[Hyundae Group]] conditor; natus est anno [[1915]]. === Mense Maio === * [[5 Maii]] - [[Maurus Graves]], pictor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1910]]. * [[11 Maii]] - [[Duglassius Adams]], scriptor Anglicus; natus est anno [[1952]]. * [[17 Maii]] - [[Ioannes Gaudemet]], [[iuris consultus]] et iuris [[historicus]] [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1908]]. === Mense Iunio === * [[3 Iunii]] - [[Antonius Quinn]], celeber [[actor]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1915]]. * [[21 Iunii]] - [[Ioannes Lee Hooker]], [[Blues]] [[Musica|musicus]] [[Civitates Foederatae Americae|Americanus]]; natus est anno [[1917]]. * [[26 Iunii]] - [[Gina Cigna]], theatri lyrici [[supranus]] [[Francia|Francica]]; nata est anno [[1900]]. === Mense Iulio === * [[22 Iulii]] - [[Indrus Montanelli]], diurnarius [[Italia|Italicus]] (natus [[1909]]). === Mense Septembri === * [[2 Septembris]] - [[Christianus Barnard]], chirugus [[Africa Australis|Africae Australis]]; natus est anno [[1922]]. * [[9 Septembris]] - [[Ahmed Shah Massud]], dux Foederis septentrionalis [[Afghania]]e; natus est anno [[1953]]. * [[14 Septembris]] - [[Franciscus Urcuyo Maliaños]], rerum politicarum peritus [[Nicaragua]]nus; natus est anno [[1915]]. === Mense Octobri === * [[5 Octobris]] - [[Aemilia Schindler]], uxor [[Anscharius Schindler|Anscharii Schindler]], quae cum marito [[secundum bellum mundanum|secundo bello mundano]] una cum eo [[Iudaei]]s et aliis a [[NSDAP|Nazistis]] vexatis auxilium dedit; nata anno [[1907]]. === Mense Novembri === * [[23 Novembris]] - [[Gerhardus Stoltenberg]], vir publicus [[Germania|Theodiscus]] factionis [[CDU]]; natus est anno [[1928]]. === Mense Decembri === * [[20 Decembris]] - [[Leopoldus Sédar Senghor]], vir publicus [[Senegalia]]e et poeta; natus est anno [[1906]]. == Cultura popularis == === Musica === * [[My Chemical Romance]] grex musicus [[CFA|Americanus]] conditus est. * [[Il Divo]] grex musicus internationalis conditus est. === Pelliculae === * [[Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure]] ([[CFA]]) * [[Der Schuh des Manitu]] ([[Germania]]) === Ludi interreatiales === * [[RuneScape]] II gizuqmxhrabgw9cru784ouq9nj1yune 0 3310 3980344 3944063 2026-08-10T20:13:16Z Demetrius Talpa 81729 /* Magnum Sicagi Incendium */ 3980344 wikitext text/x-wiki {{latinitas|-2}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Sicagum''',<ref>* '''1986''' [[Carolus Egger|Egger]], ''Sermo Latinus Hodernus: Acta Diurna (A. MCMLXXXII - A. MCMLXXXV)'', "VIR ANNIS MAXIME PROVECTUS SE AERIO ITINERI COMMISIT", pp. 54—55: : Limitanei milites aeroportus Sicagensis, in Foederatis Civitatibus Americae Septentrionalis (amplissima urbs illa vulgo ''Chicago'' appellatur, cuius nominis initium ita effertur ut audiat ''sh''; Graeci, qui nunc sunt, eam Σικάγον nuncupant) .... : ... aërio itinere Sicagum petiit .... * '''2004''', [[David Morgan|Morgan]], [https://web.archive.org/web/20130405083522/http://eweb.furman.edu/~dmorgan/lexicon/adumbratio.htm ''Adumbratio''] (versio interretialis): :.ggr '''Chicago''' Sicâgum, i n. (Eg. S.L. 55); '''''adj.''''' Sicagensis, e (Eg. S.L. 54) * '''2010''', [[Stephanus Berard|Berard]], ''Vita Nostra'' (anni 2010 editio), vol. 1, p. 30: : Chicāgum '''<small>(Sed sunt quī, sīcut Neograecī,</small>''' “Tsicāgum” '''<small>vel etiam</small>''' “Sicāgum” '''<small>dīcant.)</small>''' * Ibidem, vol. 2, p. 86: :Illinoesia > Illinoesiānus; Campania; Chicāgum ('''sīve''' Tsicāgum/ Sicāgum) > Chicāg(i)ānsis, '''etc.;''' Campifōns '''(m.) (vulgō ''Springfield'') (urbs caput);''' Peōria; Quinsia; Vrbāna</ref> seu '''Sicagia'''<ref name="Palaestra">''Resumen de gramática latina. Apéndice al diccionario ilustrado latino-español español-latino''. Palaestra Latina. Pagina 64.</ref> seu '''Chicagia'''<ref>"Chicagia": [http://ephemeris.alcuinus.net/archi2004/nuntii/eph11/index.php ''Ephemeris'' (2004)] et apud [[Reijo Pitkäranta|Pitkäranta]]</ref><ref>Cf. adiectivum "Chicagiensis" [http://uncap.lib.uchicago.edu/view.php?eadid=ICU.SPCL.HPHS hic repertum]</ref> sive '''Chicagum''' {{victio|Chicagum|i|n}},<ref>"Chicagum": ''[https://books.google.it/books?hl=it&id=0WdfAAAAMAAJ&dq=arcansia&focus=searchwithinvolume&q=Illinois Latinitas]'' Vaticana (1972)</ref><ref>"Chicagum": Traupman, ''Conversational Latin for Oral Proficiency'', 3a ed., p. 206 (vide disputationem)</ref> sive '''Chicago''' {{victio|Chicago|inis|f}},<ref>''Vacca Contenta''[http://www.jstor.org/pss/3292965]: "Talis fuit ista quae lanterna calce perversa Chicaginem urbem incendit."</ref> nonnumquam agnominibus '''Urbs Secunda''' et '''Urbs Ventosa''' dictum, est [[urbs]] ingens in [[Illinoesia|Illinoesiá]] sita, [[magnitudo|magnitudine]] tertiá in [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Foederatis Americae]]. Fere 2 896 016 hominum (secundum censum anni [[2000]])<ref>[http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2005-01.csv Census urbis propriae anni 2000.]</ref> Sicagum [[habitatio|habitant]]. Si totius [[conurbatio]]nis incolae in numero computantur, paene 10 000 000 sunt in toto.<ref>[http://www.census.gov/population/www/estimates/metropop/table01.csv Census regionis metropolitae.]</ref> == Nomen == Agri lutulenti<!--"Agri Pontini" est meum exemplum--> ad [[Lacus Michiganus|Michiganum Lacum]] proximi propter alium,<ref>Alicia Maggio (29 Ianuarii 2004). [http://www.gapersblock.com/airbags/archives/from_checagou_to_chicago_a_city_by_no_other_name/ A Checagou ad Sicagum: Urbs sine nomine altro (Anglice: From Checagou to Chicago: a City by No Other Name]. Nexus consultus est 29 Aprilis 2006.</ref> quod hoc in loco fere surgit, a Potovatomis<!--Nomen Anglicum = "Potowatomi." Habesne melius?--> "Checagou" nominabantur. Primi [[Europa]]ei nomen idem [[flumen|flumini]] dabant, usque urbs nomen dabatur. Nomen, ante urbem conditam, scribendo dabatur ut ''Chetagu'' et ''Shikago.'' [[Urbs]] etiam Ventosa a relatore qui de [[Urbs Novum Eboracum|Novo Eboraco]] erat, nominata fuit, quamquam haec ratio inexacta sit. Tamen hodie nominata eadem, etiam "Urbs Secunda" nominata est, quod Sicagum secundam maximam multitudinem in [[respublica|republicá]] habuit. Hodie, multitudinem tertiam maximam habet, at nomen manet. == Historia == === Urbs condita === [[Oppidum]] Sicagum, quo 300 homines tum incolebant, die [[12 Augusti]] [[1833]] conditum est. Cum finibus primis ad vias State, Madison, Desplaines, Kinzieque, oppidum superficiem 1 [[chiliometrum quadratum]] habuit. Sicagum 4 000 incolarum habens civitate Illinoesiae urbs condita est die [[4 Martii]] [[1837]]. Canalis Illinoesiensis et Michiganensis conferens [[Missisippius Fluvius|Missisippium Fluvium]] atque [[Lacus Magnus]] anno [[1848]] aperta est, ut [[navis|naves]] [[merx|mercem]] ferrens a [[Michiganus Lacus|Michigano Lacu]] ad [[Sinus Mexici|Sinum Mexici]] per [[Mississippius Fluvius|Missisippium Fluvium]] [[navigatio|navigarent]]. === Magnum Sicagi Incendium === Maior urbis pars anno [[1871]] a [[Magnum Sicagi Incendium|Magno Sicagi Incendio]] incenditur. Urbs prope delenda est: 300 incolae mortui sunt, 18 000 aedificia combusta sunt, et paene 100 000 e 300 000 incolarum sine [[domus|domibus]] fuerunt. [[Ignis|Ignes]] propter copias [[lignum|ligni]] aucti sunt: [[viae]], [[crepidines]], et multa [[aedificium|aedificia]] lignea facta erant. Duces urbis propter cinerem [[tabula rasa|tabulam rasam]] habuerunt. Sequentibus annis, Sicagum novis aedificiis clarum factus est. Aedificium Cautionis Domesticae (Anglice ''Home Insurance Building''), adamante constructum, primum [[caeliscalpium]] anno [[1885]] factus est. === Seditiones in faeni foro factae (Res Haymarket) === [[Fasciculus:HayMarket100a.jpg|thumb|left|Commemoratio seditionum in [[coemeterium|coemeterio]] ''Waldheim'' appellato.]] Anno [[1886]] in [[America Septentrionalis|Americá Septentrionali]], operatores pugnabant ut temporis spatium quo per diem laborandum erat ad octo [[hora]]s diminuerent et ita protestationes in urbe fecerunt. Ministri publici die [[3 Maii]] plures operatores interfecerunt et [[4 Maii]] quisdam [[bomba]]m in faeni foro in turmam ministrorum iecit et plures ministros necavit. Quamobrem [[quattuor]] duces operatorum poeni funali multati sunt. Eius rei memoriae causa in multis [[regio]]nibus [[Civitates Foederatae|Civitatum Foederatarum]] exceptis [[Dies Laboris]] usque ab annum [[1990]] celebratur. == Geographia == [[Fasciculus:Chicago.landsat.750pix.jpg|thumb|Despectus in Sicagum de caelo, a [[satellites|satellite]] [[Landsat]] factus.]] Sicagum in septentrionali orientalique [[Illinoesia]] prope meridionalem occidentalemque partem [[Michiganus Lacus|Michigani Lacus]] stat. Urbe apud ostium [[Sicagoensis Fluvius|Sicagoensis Fluvii]] circa [[1830]] condita, et multi aedes improbi sunt. Secundum Censum Civitatium Foederatarum, Sicagum superficies 606.1 km², cuius 588.3 km² terra sunt atque 17.8 km² aqua, habet. Urbs in terra aequali sedet, quo [[altitudo]] mediocris 176 metra super [[aequor maris]] stat. Loca, quae 176 metra super aequor maris stant, demississima cum litore lacus adsunt. Locus qui 203 metra super aequor maris est altissimus prope Vias 95^am Occidentalemque natura stat. [[Duo]] [[flumen|flumina]] per Sicagum fluunt: [[Flumen Sicagonis]] et [[Flumen Calumetus]]. === Caelum === Sicagum habet caelum varium, sicut maior Medio-Occidentis pars, et quattuor tempora clara. Sicagum 965 mm imbris omni anno accipit. Imber [[Aestas|aestate]] pluit maxime, quamquam tonare saeve plus solet quam pluere longe. [[Nix]] [[hiems|hieme]], quae aridior est quam [[aestas]], ningit. {| align="center" class="wikitable" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Mensis <ref>[https://web.archive.org/web/20060113080825/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=003527&refer= Sicagum, Illinoesiae - brevi (2006)]. ''Weatherbase''. (anglice)</ref> ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ian ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mai ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Iun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Iul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Aug ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oct ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dec ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Anno |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Med maximum °C | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 0&nbsp;°C | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 3&nbsp;°C | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 8&nbsp;°C | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 15&nbsp;°C | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 19&nbsp;°C | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 27&nbsp;°C | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 29&nbsp;°C | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 28&nbsp;°C | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 24&nbsp;°C | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 18&nbsp;°C | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 9&nbsp;°C | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 3&nbsp;°C | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 16&nbsp;°C |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Med minimum °C | style="background: #80D0FF; color: black;" | −8&nbsp;°C | style="background: #80FFFF; color: black;" | −4&nbsp;°C | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 0&nbsp;°C | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 6&nbsp;°C | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 11&nbsp;°C | style="background: #FFFF99; color: black;" | 16&nbsp;°C | style="background: #FFFF99; color: black;" | 19&nbsp;°C | style="background: #FFFF99; color: black;" | 18&nbsp;°C | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 14&nbsp;°C | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 8&nbsp;°C | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 2&nbsp;°C | style="background: #FFFFFF; color: black;" | −4&nbsp;°C | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 6&nbsp;°C |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Imbris mm | style="background: #48FFA0;" | 55 mm | style="background: #80FFC0;" | 45 mm | style="background: #30FF80;" | 77 mm | style="background: #30FF80;" | 93 mm | style="background: #30FF80;" | 94 mm | style="background: #20E020;" | 109 mm | style="background: #30FF80;" | 94 mm | style="background: #30FF80;" | 98 mm | style="background: #30FF80;" | 82 mm | style="background: #48FFA0;" | 69 mm | style="background: #30FF80;" | 84 mm | style="background: #48FFA0;" | 67 mm | style="background: #30FF80;" | 965 mm |} == Lex et gubernatio == Sicagum est [[sedes comitatus|sedes]] [[Cook Comitatus|Comitatus Cook]]. Gubernatio urbis partes duas habet, quarum una ius scribendi facit, altera legem administrandi curat. Praefectus Sicagi [[lex|legem]] administrandam ducit curans annorum quattuor spatium. Ab anno [[1989]] [[Ricardus M. Daley]], cuius [[pater]] etiam praefectus fuerat, praefectus fuit. Electores Sicagi Factionem Democraticam magna in parte [[Saeculum 20|saeculi vicensimi]] saepissime eligunt. Sicagum clarum propter "machinam" civilem corruptionemque est. == Musea == Anno [[1998]], urbis Sicagi [[Museum Field]], quod iuxta litora lacús stat, apertum est. Huic museo sunt tria musea. Sunt: * [[Aquarium Shedd]] * [[Museum Historiae Naturalis Field]] * [[Planetarium Adler]] Alia musea Sicagi sita sunt: * [[Culturale Centrum Sicagi]] * [[Institutum Artis Sicagi]] * [[Institutum Artis Hodiernae]] * [[Institutum Orientale]] * [[Museum scientiae et industriae (Sicagi)|Museum scientiae et industriae]] == Incolae notabiles == * [[Leo XIV]], [[papa]] Ecclesiae Catholicae, anno [[1955]] * [[Robertus Fischer]], lusor [[scacci|scaccorum]], anno [[1943]] == Educatio == === Universitates === * [http://www.uic.edu Universitas Illinoesiae apud Sicagum] {{Ling|Anglice}} * [http://www.depaul.edu Universitas Pauli] {{Ling|Anglice}} * [[Universitas Chicaginiensis]] * [http://www.luc.edu Universitas Loyola Sicagum] {{Ling|Anglice}} === Scholae === * [[Schola Praeparatoria Sancti Ignatii]] (Condita anno [[1870]]) == Notae == <references /> {{NexInt}} *[[334 Chicago]] == Bibliographia == * Pete Saunders, "[http://www.theguardian.com/cities/2014/aug/25/an-urbanists-guide-to-chicago-the-most-american-of-american-cities An urbanist's guide to Chicago: ‘the most American of American cities’]" in ''[[The Guardian]]'' (25 Augusti 2014) {{NexInt}} * [[Kwanusila]] * [[Res Haymarket]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Chicago|Sicagum}} {{Coord|41|54|N|87|39|W|display=title}} * [https://web.archive.org/web/20210410212603/http://www.pluteopleno.com/PluteoPleno/Grex%20Sicagi%20Latinus.html Grex Sicagi Latinus] - Latine Sicagi loquuntur {{Urbes Americae Septentrionalis maximae}} {{MaximaeUrbesAmericanae}} {{Myrias|Geographia}} [[Categoria:Sicagum| ]] [[Categoria:Condita 1833]] [[Categoria:Urbes milies milium incolarum]] qqr8sx6ea7p5cp6plu91k1njzsbpkq2 0 5805 3980399 3488533 2026-08-11T01:10:55Z Jondel 452 Fuit fecundus auctor libris latinis germanisque. 3980399 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Ioannes C. Traupman,''' vulgo ''John Traupman'' (1923–2019), fuit [[lexicographus]] et [[philologus]] [[Civitates Foederatae Americae|Americanus]] et [[professor emeritus]] [[Universitas Sancti Iosephi|Universitatis Sancti Iosephi]]. Fuit fecundus auctor libris latinis germanisque. ==Opera== Haec opera scripsit Traupman de lingua Latina colloquiali: *1966, ''The New Collegiate Latin & English Dictionary'' *1994, ''Latin Dictionary'' (editio secunda lexici Collegiati) *1996, ''Conversational Latin for Oral Proficiency''<ref>Vide etiam formulam {{fn|TraupmanConvLat}}.</ref> *2007, ''Latin and English Dictionary'' (editio tertia)<ref>Vide etiam formulam {{fn|TraupmanLatinEng3}}.</ref> ==Notae== <references /> {{scriptor-stipula}} {{Lifetime|1923|2019|Traupman, Ioannes}} [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Auctores Neolatini]] [[Categoria:Eruditi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Lexicographi]] [[Categoria:Professores Universitatis Sancti Iosephi Philadelphiensis]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] 3043woxu78u15ye53hbun6h15vu0bgo 3980434 3980399 2026-08-11T11:21:29Z IacobusAmor 1163 ~ ex en: 3980434 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Ioannes Carolus Traupman,'''<ref name=directory1999>{{cite book|title=Directory of American Scholars: Foreign Languages, Linguistics and Philology|year=1999|page=211}}</ref> vulgo '''John Traupman''' ([[2 Ianuarii]] [[1923]]; [[18 Februarii]] [[2019]]<ref name=LOC2014/>), fuit [[lexicographus]] et [[philologus]] [[Civitates Foederatae Americae|Americanus]] et [[scriptor]] [[liber (litterae)|ibrorum]] [[Latine|Latinorum]] et [[Theodisce|Theodiscorum]].<!--Re vera?--> qui [[professor]] [[res classicae|res classicas]] in {{Creanda|en|Saint Joseph's University|Universitas Sancti Iosephi|Universitate Sancti Iosephi}} [[Philadelphia]]e diu docuit. ==Opera== Haec opera scripsit Traupman de lingua Latina colloquiali: *1966, ''The New Collegiate Latin & English Dictionary'' *1994, ''Latin Dictionary'' (editio secunda lexici Collegiati) *1996, ''Conversational Latin for Oral Proficiency''<ref>Vide etiam formulam {{fn|TraupmanConvLat}}.</ref> *2007, ''Latin and English Dictionary'' (editio tertia)<ref>Vide etiam formulam {{fn|TraupmanLatinEng3}}.</ref> ==Notae== <references /> {{scriptor-stipula}} {{Lifetime|1923|2019|Traupman, Ioannes}} [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Auctores Neolatini]] [[Categoria:Auctores Theodisci]]<!--Re vera?--> [[Categoria:Eruditi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Lexicographi]]<!--[[Categoria:Professores Universitatis Sancti Iosephi Philadelphiensis]]--> [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] s3vlszq90k3he8ncumwglh75wg21n2v 0 8730 3980380 3978331 2026-08-10T23:23:31Z Cyprianus Marcus 66550 3980380 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{res|Carolus Fridericus Gauss}} (natus ''Johann Carl Friedrich Gauß'' die [[30 Aprilis]] [[1777]]; mortuus die [[23 Februarii]] [[1855]]) fuit [[mathematicus]] et [[scientia (ratio)|scientiarum]] doctus [[Germania|Germanicus]], qui multos progressus in multis campis effecit, inter quos [[theoria numerorum]], [[statistica]], [[explicatio mathematica]] ([[analysis]]), [[aequatio differentialis]] [[topologia]], [[geometria et topologia differentialis|geometria differentialis]], [[geodesia]], [[geophysica]], [[electrostatica]], [[magnetismus]], [[astronomia]], [[optica]]. In [[statistica]] [[methodus quadratorum minimorum|methodum quadratorum minimorum]] cognovit. Tantopere in scientia tam prodiit ut et "princeps mathematicorum"<ref>{{cite book |last=Zeidler |first=Eberhard |title=Oxford User's Guide to Mathematics |url=https://archive.org/details/oxfordusersguide0000unse |location=Oxoniae |publisher=Oxford University Press |year=[[2004]] |isbn=0198507631 |page=[https://archive.org/details/oxfordusersguide0000unse/page/1188 1188] }}.</ref> et "maximus mathematicus post [[antiquitas|antiquitatem]]" aliquando appellatur, atque inter [[computator]]es numeratur. Gauss [[unus]] e potentissimis mathematicis in [[historia]], cum [[Archimedes|Archimede]], [[Isaacus Newtonus|Newtono]], [[Leonhardus Eulerus|Eulero]], aestimatur.<ref>''Scientific Monthly'' 24: 402–414.</ref> Dixit Gauss "Mathematica regina scientiarum est et [[theoria numerorum]] regina mathematicae est."<ref>Wolfgang Sartorius von Waltershausen (1856, retractatus 1965), [https://archive.org/details/bub_gb_h_Q5AAAAcAAJ/page/n4/mode/1up ''Gauss zum Gedächtniss''] S. Hirzel, Lipsiae 1856, p. 79.</ref> Asteroides [[1001 Gaussia]] in eius honorem nominatus est. == Vita == [[Fasciculus:Statue-of-Gauss-in-Braunschweig.jpg|thumb|upright=0.6|left|Signum Gaussianum [[Brunsvicum|Brunsvici]] in loco natali positum.]] [[Fasciculus:Carl Friedrich Gauss on his Deathbed, 1855.jpg|thumb|Gauss in lecto mortuus iacet. [[Daguerreotypus]], [[1855]].]] [[Fasciculus:Göttingen-Grave.of.Gauß.06.jpg|thumb|[[Sepulcrum]], [[Sepulcretum Albani]] in urbe [[Goettinga]]e [[Germania]]e.]] [[Fasciculus:GaussSiegel1777-1855.png|thumb|Sigillum Gaussium cum sententiola: ''Pauca sed Matura.'']] [[Fasciculus:Carl Friedrich Gauß, Mitgliedsdiplom der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Petersburg.jpg|thumb|Diploma membri correspondentis [[Academia Scientiarum Russica|Academiae Scientiarum Russicae]].]] [[Fasciculus:Carl Friedrich Gauß, Mitgliedsdiplom der Philosophischen Fakultät der Universität Prag.jpg|thumb|Diploma facultatis philosophiae [[Universitas Carolina Pragensis|Universitatis Carolinae Pragensis (1848)]].]] === Anni primi (1777–1798) === Carolus Fridericus Gauss [[Brunsvicum|Brunsvici]] in [[Ducatus Brunsvici-Guelpherbyti|Ducatu Brunsvici-Guelpherbyti]], nunc parte [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] [[Germania]]e, die [[30 Aprilis]] anno [[1777]] natus est, [[filius]] parentium pauperum classis laborantium.<ref>{{cite web |url=http://www.math.wichita.edu/history/men/gauss.html|title=Carl Friedrich Gauss|publisher=Wichita State University}}.</ref> [[Mater]] quidem [[alphabetismus|legere et scribere]] non potuit, et [[dies|diem]] eius ortus numquam in tabulas rettulit. Gauss, [[prodigium puerile|puer portentosus]] aestimatus, iam [[adolescentia|adolescens]] ingenium suum proferebat. Anno [[1799]], [[thesis doctoralis|thesem doctroralem]] ''Demonstratio nova theorematis omniem functionem algebraicam rationalem integram unius variabilis in factores reales primi vel secundi gradus resolvi posse'' de [[theorema fundamentale algebrae|theoremate fundamentali algebrae]] publicavit. Suum [[magnum opus]] mathematicae ''[[Disquisitiones Arithmeticae]],'' anno [[1801]] editum, magnum opus astronomiae ''Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientium'', anno 1809 editum, universe habentur . Etiam formulam cognovit qua [[dies]] [[Pascha (festum Christianum)|paschales]] in [[calendarium|calendario]] determinari possunt. === Mors === Gauss senex [[insufficientia cordis]] et [[insomnia]] laboravit. Die [[23 Februarii]] [[1855]] in sedi sua mortuus est. == Narratio == Cum magister discipulis imperavit summam facere omnium [[numerus|numerorum]] ab [[unus|uno]] usque ad [[centum]], puer statim respondit 5050 (et magistrum, qui sibi pausam speravisset, frustravit). Nam Gauss intellexit 100 plus 1 101 facere, 99 + 2 item, 98 + 3 item, et cetera, ita sequuntur usque ad 50 plus 51 = 101. Ergo quingagies 101 summa rogata esse debet quae 5050 est.<ref>Wolfgang Sartorius von Waltershausen (1856, retractatus 1965), [https://archive.org/details/bub_gb_h_Q5AAAAcAAJ/page/n4/mode/1up ''Gauss zum Gedächtniss''] S. Hirzel, Lipsiae 1856, p. 12–13.</ref> == Commemorationes == Post mortem suam, [[Georgius V (rex Hannoverae)|Georgius V]] [[Regnum Hannoveranum|Rex Hannoverae]] pro commemorationi Caroli Friderici Gauss medaliam{{dubsig}} ferire{{dubsig}} iussit cum [[inscriptio]]nibus GEORGIVS V REX HANNOVERAE MATHEMATICORVM PRINCIPI et ACADEMIAE SVAE GEORGIAE AVGVSTAE DECORI AETERNO. Inter res ex Gauss appellatas sunt: * ''[[Degaussing]]'' ([[Anglice]]), ratio campi magnetici amoti<!-- * The [[Centimetre gram second system of units|CGS]] [[units of measurement|unit]] for [[magnetic field]] was named [[Gauss (unit)|gauss]] in his honour--> * [[Gauss (crater)|Gauss]], [[crater diruptionis]] in [[Luna]]<ref>L. E. Andersson et E. A Whitaker, ''NASA Catalogue of Lunar Nomenclature,'' NASA RP-1097 (1982).</ref> * [[1001 Gaussia]], [[asteroides]] * ''[[Gauss (navis)|Gauss]]'', [[navis]] in [[expeditio Gaussiana]] ad [[Antarctica]]m adhibita * [[Gaussberg]] ([[Germanice]], 'Mons Gauss'), [[mons ignifer]] [[exstinctio|exstinctus]], ab expeditione supra dicta inventus * [[Schola Gaussiana]], [[gymnasium]] * [[Turris Gauss]], turris observatoria [[Thransfellensis Ecclesia|Thransfellensis Ecclesiae]] in urbe [[Germania]]e<!-- * In Canadian junior high schools, an annual national mathematics competition (Gauss Mathematics Competition) administered by the [[Centre for Education in Mathematics and Computing]] is named in honour of Gauss, * In [[Crown College, University of California, Santa Cruz|University of California, Santa Cruz, in Crown College]], a dormitory building is named after him,--> * Gauss Haus ([[Germanice]], 'Domus Gaussiana')<!-- an [[Nuclear magnetic resonance|NMR]] center --> in [[Universitas Utae|Universitate Utae]]<!-- * The Carl-Friedrich-Gauß School for Mathematics, Computer Science, Business Administration, Economics, and Social Sciences of [[TU Braunschweig|University of Braunschweig]]--> * The Gauss Building ([[Anglice]], 'Aedificium Gaussianum'), in [[Universitas Idahi|Universitate Idahi]] (Collegium Ingeniariae) == Opera == * 1799: {{Cite book | title = Demonstratio nova theorematis omnem functionem algebraicam rationalem integram unius variabilis in factores reales primi vel secundi gradus resolvi posse | year = 1866 | trans-title = New proof of the theorem that every integral algebraic function of one variable can be resolved into real factors of the first or second degree | publisher = C. G. Fleckeisen | location = Helmstadii | url=https://books.google.com/books?id=guYGAAAAYAAJ&pg=PA3 }} [https://edoc.hu-berlin.de/handle/18452/732 Librum originale] ([[Thesis doctoralis]]) * 1816: {{cite journal | title = Demonstratio nova altera theorematis omnem functionem algebraicam rationalem integram unius variabilis in factores reales primi vel secundi gradus resolvi posse | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 3 | pages = 107–134 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0003_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B268%2C269%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1816: {{cite journal | title = Theorematis de resolubitate functionum algebraicarum integrarum in factores reales demonstratio tertia | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 3 | pages = 135–142 | url =https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0003_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B296%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1801: {{Cite book | title = Disquisitiones Arithmeticae | publisher = Gerh. Fleischer jun. | location = Lipsiae | url=https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN235993352?tify=%7B%22pages%22%3A%5B5%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D }} * 1808: {{cite journal | title = Theorematis arithmetici demonstratio nova | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis. Comm. Math. | volume = 16 | pages = 69–74 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0016_1NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B498%2C499%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1809: {{Cite book | title = Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientium |language=la | publisher = Friedrich Perthes & Johann Heinrich Besser | location = Hamburgii | url = https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=12217180 }} * 1811: {{cite journal | title = Disquisitio de elementis ellipticis Palladis ex oppositionibus annorum 1803, 1804,1805, 1806, 1807, 1808, 1809 | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Math. | volume = 1 | pages = 1–26 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0001_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B170%2C171%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1811: {{cite journal | title = Summatio quarundam serierum singularium | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 1 | pages = 1–40 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0001_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B194%2C195%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1812: {{cite journal | title = Disquisitiones generales circa seriem infinitam <math>1+\frac{\alpha\beta}{\gamma.1}+\mbox{etc.}</math> | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 2 | pages = 1–42 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0002_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B227%5D%2C%22pan%22%3A%7B%22x%22%3A0.559%2C%22y%22%3A0.496%7D%2C%22view%22%3A%22info%22%2C%22zoom%22%3A0.456%7D}} * 1815: {{cite journal | title = Methodus nova integralium valores per approximationem inveniendi | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 3 | pages = 39–76 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0003_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B200%2C201%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1818: {{cite journal | title = Theorematis fundamentalis in doctrina de residuis quadraticis demonstrationes et ampliationes novae | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 4 | pages = 3–20 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0004_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B262%2C263%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1821: {{cite journal | title = Theoria combinationis observationum erroribus minimis obnoxiae. Pars Prior | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 5 | pages = 33–62 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0005_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B276%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1823: {{cite journal | title = Theoria combinationis observationum erroribus minimis obnoxiae. Pars Posterior | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 5 | pages = 63–90 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0005_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B306%5D%2C%22pan%22%3A%7B%22x%22%3A0.413%2C%22y%22%3A0.66%7D%2C%22view%22%3A%22info%22%2C%22zoom%22%3A0.413%7D}} * 1828: {{cite journal | title = Supplementum theoriae combinationis observationum erroribus minimis obnoxiae | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 6 | pages = 57–98 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0006_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B271%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1827: {{cite journal | title = Disquisitiones generales circa superficies curvas | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 6 | pages = 99–146 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0006_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B312%2C313%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1828: {{cite journal | title = Theoria residuorum biquadraticorum, Commentatio prima | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 6 | pages = 27–56 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0006_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B241%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1832: {{cite journal | title = Theoria residuorum biquadraticorum, Commentatio secunda | journal = Commentationes Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis Recentiores. Comm. Class. Math. | volume = 7 | pages = 89–148 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN35283028X_0007_2NS?tify=%7B%22pages%22%3A%5B273%5D%2C%22view%22%3A%22info%22%7D}} * 1845: {{cite journal | title = Untersuchungen über Gegenstände der Höheren Geodäsie. Erste Abhandlung | journal = Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften in Göttingen | volume = Volumen secundum | pages = 3–46 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN250442582_0002}} * 1847: {{cite journal | title = Untersuchungen über Gegenstände der Höheren Geodäsie. Zweite Abhandlung | journal = Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften in Göttingen | volume = Volumen tertium | pages = 3–44 | url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN250442582_0003}} * 2005: {{cite book | title= Mathematisches Tagebuch 1796–1814 [Diarium mathematicum]| trans-title= [[Gauss's diary|Mathematical diary]] | series = Ostwalds Klassiker der exakten Wissenschaften, Volume 256 | location= Francofurtii ad Moenum | year = 2005 | edition = 5 |publisher= Harri Deutsch |isbn= 978-3-8171-3402-1}} (collectio notarum in lingua Latina) == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:Disqvisitiones-800.jpg|''Disquisitiones arithmeticae (1801) Fasciculus:Gauss-12.jpg|''Theorematis Arithmetici Demonstratio Nova'' (1808) Fasciculus:Gauss-5.jpg|''Theoria Motus Corporum Coelestium in sectionibus conicis solem ambientium'' (1809) Fasciculus:Gauss-2.jpg|''Intensitas vis Magneticae Terrestris ad Mensuram Absolutam Revocata'' (1840) </gallery> == Notae == <references/> == Bibliographia== *Biermann, Kurt-R., ed. [[1990]]. ''Gauß in Gesprächen und Briefen.'' Urania Verlag und Beck Verlag. *Bühler, Walter Kaufmann. [[1987]]. ''Gauß: eine biographische Studie.'' Springer-Verlag. * {{cite book |last=Dunnington|first=G. Waldo.|title=Carl Friedrich Gauss: Titan of Science |url=https://archive.org/details/carlfriedrichgau0000dunn|publisher=The Mathematical Association of America|year=[[2004]]|isbn=0-88385-547-X |oclc=53933110}} * {{cite book |last=Hall |first=Tord |title=Carl Friedrich Gauss: A Biography |url=https://archive.org/details/carlfriedrichgau00tord |location=Cantabrigiae Massachusettae |publisher=[[MIT Press]] |year=[[1970]] |isbn=0-262-08040-0 |oclc=185662235}} * {{cite book |last= Sartorius von Waltershausen |first=Wolfgang |authorlink=Wolfgangus Sartorius von Waltershausen |title=''[https://archive.org/details/gauss00waltgoog/page/n5/mode/2up Gauss: A Memorial]'' |publisher= |location= |isbn= |year=[[1966]] }} * {{cite book |last=Simmons |first=J. |title=The Giant Book of Scientists: The 100 Greatest Minds of All Time |publisher=The Book Company |location=Sydney |isbn= |year=[[1996]] }} * {{cite book |last=Tent |first=Margaret |title=The Prince of Mathematics: Carl Friedrich Gauss |url=https://archive.org/details/princeofmathemat0000mbwt |publisher=A K Peters |location= |isbn= 1-56881-455-0 |year=[[2006]] }} === Fabula === * {{cite book |last=Kehlmann |first=Daniel |title=Die Vermessung der Welt |url=https://archive.org/details/dievermessungder0000kehl |publisher=Rowohlt |year=[[2005]] |isbn=3-498-03528-2 |oclc=144590801}} ==Nexus interni== *[[Schola Gauss Gymnasium apud Vallum Leoninum]] == Nexus externi == {{vicifons|Scriptor:Carolus Fridericus Gauss|Carolum Fridericum Gauss}} * [https://web.archive.org/web/20070714225917/http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/GaussBio.htm Biographia] apud www.corrosion-doctors.org{{Ling|Anglice}} * [http://fermatslasttheorem.blogspot.com/2005/06/carl-friedrich-gauss.html Biographia] apud fermatslasttheorem.blogspot.com * [http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost19/Gauss/gau_intr.html Chronologia] apud www.fh-augsburg.de {{Ling|Latine}} * [http://www.gausschildren.org Gauss et sui liberi] apud www.gausschildren.org * [http://books.google.com/books?id=yh0PAAAAIAAJ "English translation of Waltershausen's 1862 biography,"] apud books.google.com * [http://www.idsia.ch/~juergen/gauss.html "Gauss: mathematician of the millennium,"] a [[Jürgen Schmidhuber]], apud www.idsia.ch * [https://web.archive.org/web/20111213071452/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm Imago Gaussiana in "10 Deutsche Mark banknote,"] apud www-personal.umich.edu * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0016//0000080.000.html Laudatio] apud adsabs.harvard.edu (MNRAS 16(1856):80) * [[q:Carl Friedrich Gauss|Carl Friedrich Gauss]] apud [[Wikiquote]] * [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN235957348 Opera omnia] apud www-gdz.sub.uni-goettingen.de * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00ss0lf "Carl Friedrich Gauss"] in serie ''A Brief History of Mathematics,'' apud www.bbc.co.uk (BBC 4) <!-- {{sisterlinks|commons=Johann Carl Friedrich Gauß|s=Author:Carl Friedrich Gauss}} *{{MathGenealogy|id=18231}} *{{planetmath reference |id=5594 |title=Carl Friedrich Gauss}} *{{worldcat id|lccn-n79-38533}} *{{MacTutor Biography|id=Gauss}} --> {{Lifetime|1777|1855|Gauss, Carolus Fridericus}} [[Categoria:Alumni Academiae Helmstadiensis]] [[Categoria:Alumni Universitatis Goettingensis]] [[Categoria:Astronomi Germaniae]] [[Categoria:Deistae]] [[Categoria:Lutherani]] [[Categoria:Mathematici Germaniae]] [[Categoria:Physici Germaniae]] [[Categoria:Professores Universitatis Goettingensis]] [[Categoria:Res statisticae]] [[Categoria:Socii Regalis Societatis Londiniensis]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Homines}} ojhe579mpc8cszry5pqdoa43qrnceyv 0 14788 3980334 3949207 2026-08-10T19:30:53Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes antiqui */ 3980334 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Victoria}} [[Fasciculus:13-06-22-schwerin-50mm-by-RalfR-010.jpg|thumb|upright]]<!--Quod et ubi?--> '''Victoria''' (nomine Graeco {{Polytonic|[[Nice (dea)|Νίκη]]}}) fuit [[dea]] a populo [[Roma]]no summa veneratione culta, cuius in [[ara]] ante simulacrum deae in [[Curia Hostilia|curia]] [[senatus]] constituta [[patres conscripti]] ante [[libatio|libare]] solebant, quam de [[respublica|re publica]] deliberaverunt, donec ara quidem, sed non simulacrum illud [[saeculum 4|saeculo quarto]] ab [[imperator]]ibus [[Christianitas|Christianis]] remota est. Qua de re controversia inter [[Symmachus|Symmachum]], praefectum urbi, et [[Ambrosius|Ambrosium]], [[episcopus|episcopum]] [[Mediolanum|Mediolanensem]], auctores gravissimos, orta ille anno [[384]] relatione tertia a [[Valentinianus II|Valentiniano altero eius nominis principe]] postulavit, ut ara in curia restitueretur. Admonuit eum priscae gloriae populi Romani, quam integram fuisse dixit, quoad Victoria coleretur, affirmavitque et paganos et [[Christianitas|Christianos]] idem [[numen|numinis]] venerari. Neque enim una via perveniri posse ad verum. Cui opinioni Ambrosius vehementer repugnavit. Imperatorem dei et [[religio]]nis ministrum esse oportere neque quemquam salvum esse, nisi qui veram fidem confiteretur. Imperatoribus praeterea iam pridem ab externis gentibus clades illatas ipsumque [[Valerianus|Valerianum]] esse captum. Ambrosius enim, cum privatus paganis quibusdam familiariter uti soleret, causam ipsam mordicus tenuit defendit obtinuit. Itaque—id quod cladis instar exemplo fuit paganos [[auctoritas|auctoritatem]] mox amissuros esse—ara Victoriae numquam restituta est. == Fontes antiqui == *[[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate Dei]]'' IV.14-17 *Prudentius, libro secundo ''[[Contra Symmachum]]'' *[[Quintus Aurelius Symmachus|Symmachus]], tertia ''Relatio'' {{NexInt}} *[[Controversia de ara Victoriae]] *[[Ludi Victoriae Sullanae]] *[[12 Victoria]] ==Fontes== * "[https://web.archive.org/web/20061202020600/http://dagr.univ-tlse2.fr/sdx/dagr/feuilleter.xsp?tome=5&partie=1&numPage=840&nomEntree=VICTORIA&vue=texte Victoria]" in {{Daremberg}} * Canfora, F., ed. [[1991]]. ''Simmaco et Ambrogio: L'altare della vittoria''. Panormi. {{myth-stipula}} [[Categoria:Dei belli]] [[Categoria:Deae Romanae]] [[Categoria:Personificationes]] [[Categoria:Victoria (dea)|!]] c0pxvxeb8x72ea2a2o31a4ev2t734xr 3980335 3980334 2026-08-10T19:31:12Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes antiqui */ 3980335 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Victoria}} [[Fasciculus:13-06-22-schwerin-50mm-by-RalfR-010.jpg|thumb|upright]]<!--Quod et ubi?--> '''Victoria''' (nomine Graeco {{Polytonic|[[Nice (dea)|Νίκη]]}}) fuit [[dea]] a populo [[Roma]]no summa veneratione culta, cuius in [[ara]] ante simulacrum deae in [[Curia Hostilia|curia]] [[senatus]] constituta [[patres conscripti]] ante [[libatio|libare]] solebant, quam de [[respublica|re publica]] deliberaverunt, donec ara quidem, sed non simulacrum illud [[saeculum 4|saeculo quarto]] ab [[imperator]]ibus [[Christianitas|Christianis]] remota est. Qua de re controversia inter [[Symmachus|Symmachum]], praefectum urbi, et [[Ambrosius|Ambrosium]], [[episcopus|episcopum]] [[Mediolanum|Mediolanensem]], auctores gravissimos, orta ille anno [[384]] relatione tertia a [[Valentinianus II|Valentiniano altero eius nominis principe]] postulavit, ut ara in curia restitueretur. Admonuit eum priscae gloriae populi Romani, quam integram fuisse dixit, quoad Victoria coleretur, affirmavitque et paganos et [[Christianitas|Christianos]] idem [[numen|numinis]] venerari. Neque enim una via perveniri posse ad verum. Cui opinioni Ambrosius vehementer repugnavit. Imperatorem dei et [[religio]]nis ministrum esse oportere neque quemquam salvum esse, nisi qui veram fidem confiteretur. Imperatoribus praeterea iam pridem ab externis gentibus clades illatas ipsumque [[Valerianus|Valerianum]] esse captum. Ambrosius enim, cum privatus paganis quibusdam familiariter uti soleret, causam ipsam mordicus tenuit defendit obtinuit. Itaque—id quod cladis instar exemplo fuit paganos [[auctoritas|auctoritatem]] mox amissuros esse—ara Victoriae numquam restituta est. == Fontes antiqui == *[[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate Dei]]'' IV.14-17 *[[Prudentius]], libro secundo ''[[Contra Symmachum]]'' *[[Quintus Aurelius Symmachus|Symmachus]], tertia ''Relatio'' {{NexInt}} *[[Controversia de ara Victoriae]] *[[Ludi Victoriae Sullanae]] *[[12 Victoria]] ==Fontes== * "[https://web.archive.org/web/20061202020600/http://dagr.univ-tlse2.fr/sdx/dagr/feuilleter.xsp?tome=5&partie=1&numPage=840&nomEntree=VICTORIA&vue=texte Victoria]" in {{Daremberg}} * Canfora, F., ed. [[1991]]. ''Simmaco et Ambrogio: L'altare della vittoria''. Panormi. {{myth-stipula}} [[Categoria:Dei belli]] [[Categoria:Deae Romanae]] [[Categoria:Personificationes]] [[Categoria:Victoria (dea)|!]] bvoqe0dxns9m2mifu5cagk3y5u6o8wz 3980336 3980335 2026-08-10T19:33:28Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes antiqui */ 3980336 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Victoria}} [[Fasciculus:13-06-22-schwerin-50mm-by-RalfR-010.jpg|thumb|upright]]<!--Quod et ubi?--> '''Victoria''' (nomine Graeco {{Polytonic|[[Nice (dea)|Νίκη]]}}) fuit [[dea]] a populo [[Roma]]no summa veneratione culta, cuius in [[ara]] ante simulacrum deae in [[Curia Hostilia|curia]] [[senatus]] constituta [[patres conscripti]] ante [[libatio|libare]] solebant, quam de [[respublica|re publica]] deliberaverunt, donec ara quidem, sed non simulacrum illud [[saeculum 4|saeculo quarto]] ab [[imperator]]ibus [[Christianitas|Christianis]] remota est. Qua de re controversia inter [[Symmachus|Symmachum]], praefectum urbi, et [[Ambrosius|Ambrosium]], [[episcopus|episcopum]] [[Mediolanum|Mediolanensem]], auctores gravissimos, orta ille anno [[384]] relatione tertia a [[Valentinianus II|Valentiniano altero eius nominis principe]] postulavit, ut ara in curia restitueretur. Admonuit eum priscae gloriae populi Romani, quam integram fuisse dixit, quoad Victoria coleretur, affirmavitque et paganos et [[Christianitas|Christianos]] idem [[numen|numinis]] venerari. Neque enim una via perveniri posse ad verum. Cui opinioni Ambrosius vehementer repugnavit. Imperatorem dei et [[religio]]nis ministrum esse oportere neque quemquam salvum esse, nisi qui veram fidem confiteretur. Imperatoribus praeterea iam pridem ab externis gentibus clades illatas ipsumque [[Valerianus|Valerianum]] esse captum. Ambrosius enim, cum privatus paganis quibusdam familiariter uti soleret, causam ipsam mordicus tenuit defendit obtinuit. Itaque—id quod cladis instar exemplo fuit paganos [[auctoritas|auctoritatem]] mox amissuros esse—ara Victoriae numquam restituta est. == Fontes antiqui == [[Fasciculus:Victoriastatue.jpg|thumb|Dea Victoria in denario Augusti post Actiacam victoriam expressa.]] *[[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate Dei]]'' IV.14-17 *[[Prudentius]], libro secundo ''[[Contra Symmachum]]'' *[[Quintus Aurelius Symmachus|Symmachus]], tertia ''Relatio'' {{NexInt}} *[[Controversia de ara Victoriae]] *[[Ludi Victoriae Sullanae]] *[[12 Victoria]] ==Fontes== * "[https://web.archive.org/web/20061202020600/http://dagr.univ-tlse2.fr/sdx/dagr/feuilleter.xsp?tome=5&partie=1&numPage=840&nomEntree=VICTORIA&vue=texte Victoria]" in {{Daremberg}} * Canfora, F., ed. [[1991]]. ''Simmaco et Ambrogio: L'altare della vittoria''. Panormi. {{myth-stipula}} [[Categoria:Dei belli]] [[Categoria:Deae Romanae]] [[Categoria:Personificationes]] [[Categoria:Victoria (dea)|!]] g79h9xz1vg082fyoq66gxjge6gv3o2v 3980338 3980336 2026-08-10T19:35:22Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fontes antiqui */ 3980338 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Victoria}} [[Fasciculus:13-06-22-schwerin-50mm-by-RalfR-010.jpg|thumb|upright]]<!--Quod et ubi?--> '''Victoria''' (nomine Graeco {{Polytonic|[[Nice (dea)|Νίκη]]}}) fuit [[dea]] a populo [[Roma]]no summa veneratione culta, cuius in [[ara]] ante simulacrum deae in [[Curia Hostilia|curia]] [[senatus]] constituta [[patres conscripti]] ante [[libatio|libare]] solebant, quam de [[respublica|re publica]] deliberaverunt, donec ara quidem, sed non simulacrum illud [[saeculum 4|saeculo quarto]] ab [[imperator]]ibus [[Christianitas|Christianis]] remota est. Qua de re controversia inter [[Symmachus|Symmachum]], praefectum urbi, et [[Ambrosius|Ambrosium]], [[episcopus|episcopum]] [[Mediolanum|Mediolanensem]], auctores gravissimos, orta ille anno [[384]] relatione tertia a [[Valentinianus II|Valentiniano altero eius nominis principe]] postulavit, ut ara in curia restitueretur. Admonuit eum priscae gloriae populi Romani, quam integram fuisse dixit, quoad Victoria coleretur, affirmavitque et paganos et [[Christianitas|Christianos]] idem [[numen|numinis]] venerari. Neque enim una via perveniri posse ad verum. Cui opinioni Ambrosius vehementer repugnavit. Imperatorem dei et [[religio]]nis ministrum esse oportere neque quemquam salvum esse, nisi qui veram fidem confiteretur. Imperatoribus praeterea iam pridem ab externis gentibus clades illatas ipsumque [[Valerianus|Valerianum]] esse captum. Ambrosius enim, cum privatus paganis quibusdam familiariter uti soleret, causam ipsam mordicus tenuit defendit obtinuit. Itaque—id quod cladis instar exemplo fuit paganos [[auctoritas|auctoritatem]] mox amissuros esse—ara Victoriae numquam restituta est. == Fontes antiqui == [[Fasciculus:Victoriastatue.jpg|thumb|Dea Victoria in [[Quinarius|quinario]] Augusti post [[Bellum Actiacum|Actiacam victoriam]] expressa.]] *[[Augustinus Hipponensis]], ''[[De civitate Dei|de Civitate Dei]]'' IV.14-17 *[[Prudentius]], libro secundo ''[[Contra Symmachum]]'' *[[Quintus Aurelius Symmachus|Symmachus]], tertia ''Relatio'' {{NexInt}} *[[Controversia de ara Victoriae]] *[[Ludi Victoriae Sullanae]] *[[12 Victoria]] ==Fontes== * "[https://web.archive.org/web/20061202020600/http://dagr.univ-tlse2.fr/sdx/dagr/feuilleter.xsp?tome=5&partie=1&numPage=840&nomEntree=VICTORIA&vue=texte Victoria]" in {{Daremberg}} * Canfora, F., ed. [[1991]]. ''Simmaco et Ambrogio: L'altare della vittoria''. Panormi. {{myth-stipula}} [[Categoria:Dei belli]] [[Categoria:Deae Romanae]] [[Categoria:Personificationes]] [[Categoria:Victoria (dea)|!]] fkm9ju7sk1daptcqww6uvg3kdvy03sm 0 15161 3980330 3838622 2026-08-10T19:19:43Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980330 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Solanaceae | image = brugmansia_lg.jpg | image_caption =Solanacea ''Brugmansia x insignis'' florens | regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Asteridae]] | ordo = [[Solanales]] | familia = '''Solanaceae''' | familia_authority = [[Antonius Laurentius de Jussieu|Juss.]] }} '''Solanaceae''' sunt familia plantarum, herbas varias comprehendens, e quibus plures sunt venenosae, multae autem hominibus utiles. Fossile antiquissimum huius familiae usque adhuc repertum, speciei ''[[Physalis infinemundi|Physalidi infinemundi]]'' attributum, abhinc annorum 52 milies milium in [[Patagonia]] depositum est.<ref>{{qc|id=Wilf et al. (2017)}}. De prioritate cf. Tiina Särkinen et al, "[https://web.archive.org/web/20220715205710/https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1009 A new commelinid monocot seed fossil from the early Eocene previously identified as Solanaceae]" in ''American Journal of Botany'' vol. 105 no. 1 (2018)</ref> Maxima pars fossilium usque adhuc relatorum in [[Europa]] reperta sunt, excepto fossili ligneo ''[[Solanumxylon paranensis|Solanumxylo paranensi]]'' aevi [[Miocaenum|Miocaeni]].<ref>María Jimena Franco, Mariana Brea, "[https://www.researchgate.net/publication/286590945_Fossil_woods_from_parana_formation_Middle_Miocene_toma_vieja_parana_entre_rios_Argentina_Record_of_seasonal_mixed_forests Leños fósiles de la Formación Paraná (Mioceno Medio), Toma Vieja, Paraná, Entre Ríos, Argentina: registro de bosques estacionales mixtos]" in ''Ameghiniana'' vol. 45 (2008) pp. 699-717</ref><ref>Adde fossilia [[pollen]]ium: R. L. Hay, ''Geology of the Olduvai Gorge'' (Berkeleiae, 1976); E. B. Leopold, S. T. Clay-Poole, "Florissant leaf and pollen floras of Colorado compared: Climatic implications" in ''Proceedings of the Denver Museum of Natural History'' vol. 4 (2001) pp. 17–69 (citationes fide {{qc|id=Deanna et al. (2020)}})</ref> == Subdivisiones et genera == Subdivisiones post [[Ricardus Olmstead|Ricardum Olmstead]], [[Alexandra Knapp|Alexandram Knapp]], [[Tiina Särkinen|Christinam Särkinen]] et collegas constituuntur.<ref>{{qc|id=Olmstead et al. (1999)}}, {{qc|id=Knapp (2002)}}, {{qc|id=Olmstead et al. (2008)}}, {{qc|id=Särkinen et al. (2013)}}</ref> Subter enumeratio generum datur sub cladis superioribus digestorum: * [[Schizanthoideae]] :::<small>''[[Schizanthus]]''</small> * [[Goetzeoideae]] :::<small>''[[Goetzea]]'', ''[[Espadaea]]'', ''[[Henoonia]]'', ''[[Coeloneurum]]'', ''[[Tsoala]]'', ''[[Metternichia]]''</small> * ''[[Duckeodendron]]'' * [[Cestroideae]] :::<small>''[[Protoschwenckia]]''</small> ** [[Salpiglossideae]] :::<small>''[[Salpiglossis]]''</small> ** [[Browallieae]] :::<small>''[[Browallia]]'', ''[[Streptosolen]]''</small> ** [[Cestreae]] :::<small>''[[Cestrum]]'', ''[[Sessea]]'', ''[[Vestia]]''</small> ** [[Benthamielleae]] :::<small>''[[Benthamiella]]'', ''[[Combera]]'', ''[[Pantacantha]]''</small> * [[Petunioideae]] :::<small>''[[Petunia]]'', ''[[Plowmania]]'', ''[[Hunzikeria]]'', ''[[Bouchetia]]'', ''[[Nierembergia]]'', ''[[Leptoglossis]]'', ''[[Brunfelsia]]'', ''[[Calibrachoa]]'', ''[[Fabiana]]''</small> * [[Schwenckioideae]] :::<small>''[[Schwenckia]]'', ''[[Melananthus]]''</small> * cladus x=12 ** [[Nicotianoideae]] *** [[Nicotianeae]] :::<small>''[[Nicotiana]]''</small> *** [[Anthocercideae]] :::<small>''[[Cyphanthera]]'', ''[[Duboisia]]'', ''[[Crenidium]]'', ''[[Anthotroche]]'', ''[[Grammosolen]]'', ''[[Anthocercis]]'', ''[[Symonanthus]]''</small> ** [[Solanoideae]] :::<small>''[[Exodeconus]]''</small> *** [[Atropina]] :::<small>''[[Latua]]'', ''[[Sclerophylax]]''</small> **** [[Lycieae]] :::<small>''[[Grabowskia]]'', ''[[Lycium]]'', ''[[Phrodus]]''</small> **** [[Hyoscyameae]] :::<small>''[[Atropa]]'', ''[[Anisodus]]'', ''[[Atropanthe]]'', ''[[Physochlaina]]'', ''[[Scopolia]]'', ''[[Przewalskia]]'', ''[[Hyoscyamus]]''</small> *** [[Jaboroseae]] :::<small>''[[Jaborosa]]''</small> *** [[Nolaneae]] :::<small>''[[Nolana]]''</small> *** [[Nicandreae]] :::<small>''[[Nicandra]]''</small> *** [[Datureae]] :::<small>''[[Datura]]'', ''[[Brugmansia]]''</small> *** [[Solaneae]] :::<small>''[[Solanum (genus)|Solanum]]'' (vide et [[Solanum subg. Leptostemonum|''Solanum'' subg. ''Leptostemonum'']]), ''[[Jaltomata]]''<ref name="Jal" /></small> *** [[Capsiceae]]<ref>{{qc|id=Olmstead et al. (2008)}}; {{qc|id= Carrizo García et al. (2016)}}</ref> :::<small>''[[Capsicum (genus)|Capsicum]]'', ''[[Lycianthes]]''</small> *** [[Physaleae]] :::<small>''[[Larnax]]'', ''[[Cuatresia]]''</small> **** [[Salpichroinae]] :::<small>''[[Salpichroa]]'', ''[[Nectouxia]]''</small> **** [[Iochrominae]] :::<small>''[[Acnistus]]'', ''[[Iochroma]]'', ''[[Eriolarynx]]'', ''[[Vassobia]]'', ''[[Saracha]]'', ''[[Dunalia]]''</small> **** [[Physalinae]]<ref>Maggie Whitson, Paul S. Manos, "Untangling Physalis (Solanaceae) from the Physaloids: A Two-Gene Phylogeny of the Physalinae" in ''Systematic Botany'' vol. 30 (2005) pp. 216-230 [https://www.jstor.org/stable/25064051 JSTOR]</ref> :::<small>''[[Physalis]]'', ''[[Alkekengi]]'', ''[[Margaranthus]]'', ''[[Chamaesaracha]]'', ''[[Quincula]]'', ''[[Oryctes]]'', ''[[Leucophysalis]]'', ''[[Witheringia]]'', ''[[Brachistus]]''</small> **** [[Withaninae]] :::<small>''[[Withania]]'', ''[[Mellissia]]'', ''[[Aureliana]]'', ''[[Athenaea]]'', ''[[Tubocapsicum]]'', ''[[Nothocestrum]]'', ''[[Discopodium]]'', </small> *** [[Solandreae]] **** [[Solandrinae]] :::<small>''[[Solandra]]'', ''[[Schultesianthus]]''</small> **** [[Juanulloinae]] :::<small>''[[Markea]]'', ''[[Merinthopodium]]'', ''[[Juanulloa]]'', ''[[Dyssochroma]]''</small> *** [[Mandragoreae]] :::<small>''[[Mandragora]]''</small> Exstant et genera aenigmatica, aegre tali arbore interposita: ''[[Atrichodendron]]'', ''[[Lithophytum]]'', ''[[Parabouchetia]]'', ''[[Pauia]]''. Inter Solanacearum genera, iam supra enumerata, hae propter celebritatem utilitatemque distinguere oportet: * ''[[Alkekengi]]'' (species utilis ''[[Alkekengi officinarum|A. officinarum]]'')<ref name="halicacabum">Vox antiqua "halicacabum" sive "alicacabus" fortasse designat ''[[Alkekengi officinarum]]'', fortasse ''[[Withania somnifera]]''</ref> * ''[[Atropa]]'' (innotuit species ''[[Atropa belladonna|A. belladonna]]'', medicinalis et venenosa, "solanum" apud antiquos — unde nomen familiae omnis deprehenditur) * ''[[Browallia]]'' (species in hortorum ornationem cultae) * ''[[Capsicum (genus)|Capsicum]]'' (innotuerunt quinque species cultae e quibus [[Capsicum (fructus)|capsica]] proveniunt) * ''[[Cestrum]]'' (species in hortorum ornationem cultae) * ''[[Datura]]'' (species medicinales ''[[Datura stramonium|D. stramonium]]'' et ''[[Datura metel|D. metel]]'') * ''[[Hyoscyamus]]'' (species medicinalis ''[[Hyoscyamus niger|H. niger]]'', "hyoscyamus" apud antiquos) * ''[[Jaltomata]]''<ref name="Jal">Ryan J. Miller, Thomas Mione, Hanh-La Phan, [[Ricardus Olmstead|Richard G. Olmstead]], "Color by Numbers: Nuclear Gene Phylogeny of Jaltomata (Solanaceae), Sister Genus to Solanum, Supports Three Clades Differing in Fruit Color" in ''Systematic Botany'' vol. 36 (2011) pp. 153-162 [https://www.jstor.org/stable/23028961 JSTOR]; [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], Thomas Mione, Abundio Sagástegui A., "A New Species of Jaltomata (Solanaceae) from Northwestern Peru" in ''Brittonia'' vol. 43 (1991) pp. 181-184 [https://www.jstor.org/stable/2807054 JSTOR]</ref> (species culta ''[[Jaltomata procumbens|J. procumbens]]'', [[Navatlace]] "''xāltomatl''") * ''[[Lycianthes]]'' (species ''[[Lycianthes acapulcensis|L. acapulcensis]]'' cuius fructus comeduntur; ''[[Lycianthes rantonnetii|L. rantonnetii]]'' in hortorum ornationem culta) * ''[[Lycium]]'' (species ''[[Lycium barbarum|L. barbarum]]'' et [[Lycium chinense|L. chinense]]'' cultae) * ''[[Mandragora]]'' (species ''[[Mandragora officinalis]]'', "mandragora" apud antiquos, medicinalis et magica) * ''[[Nicotiana]]'' (species ''[[Nicotiana tabacum]]'' e qua [[tabacum]] provenit) * ''[[Petunia]]'' (species in hortorum ornationem cultae) * ''[[Physalis]]'' (species utiles inter quae ''[[Physalis philadelphica|P. philadelphica]]'', ''[[Physalis peruviana|P. peruviana]]'', ''[[Physalis angulata|P. angulata]]''; insuper ''[[Physalis infinemundi|P. infinemundi]]'', specierum usque adhuc cognitarum familiae omnis antiquissima) * ''[[Solanum (genus)|Solanum]]'', cuius generis plurimae species utiles sunt (ibi vide [[Solanum (genus)#Species selectae|Species selectae]]) * ''[[Withania]]'' (species ''[[Withania somnifera|W. somnifera]]'' utilis)<ref name="halicacabum" /> == Notae == <references /> == Bibliographia == * Barbro Axelius, "The Phylogenetic Relationships of the Physaloid Genera (Solanaceae) Based on Morphological Data" in ''American Journal of Botany'' vol. 83 (1996) pp. 118-124 [https://www.jstor.org/stable/2445964 JSTOR] * {{ec|id= Carrizo-García (2019)|c= Carolina Carrizo-García, "[https://books.openedition.org/irdeditions/30916 Breve historia evolutiva del género Capsicum]" in Araceli Aguilar-Meléndez et al., edd., ''Los chiles que le dan sabor al mundo'' (Massiliae: IRD Editions, 2019) pp. 26-40 }} * {{ec|id= Carrizo García et al. (2016)|c= Carolina Carrizo García et al., "Phylogenetic relationships, diversification and expansion of chili peppers (Capsicum, Solanaceae)" in ''Annals of Botany'' vol. 118 (2016) pp. 35-51 [https://www.jstor.org/stable/26526497 JSTOR] }} * {{ec|id=Deanna et al. (2020)|c=Rocío Deanna, [[Petrus Wilf|Peter Wilf]], Maria A. Gandolfo, "[https://web.archive.org/web/20220715205707/https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1565 New physaloid fruit-fossil species from early Eocene South America]" in ''American Journal of Botany'' vol. 107 (2020) pp. 1749-1762}} * [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser Jr.]], "The Ethnobotany of the Neotropical Solanaceae" in ''Advances in Economic Botany'' vol. 1: ''Ethnobotany in the Neotropics'' (1984) pp. 48-52 [https://www.jstor.org/stable/43931368 JSTOR] * Jia He et al., "[https://academic.oup.com/plcell/article/35/1/351/6764607 Establishing Physalis as a Solanaceae model system enables genetic reevaluation of the inflated calyx syndrome]" in ''Plant Cell'' vol. 35 (2023) pp. 351–368 * {{ec|id=Knapp (2002)|c=[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "Tobacco to tomatoes: a phylogenetic perspective on fruit diversity in the Solanaceae" ''Journal of Experimental Botany'' vol. 53 (2002) pp. 2001–2022}} * Feng-Wei Lei et al., "[https://www.sciengine.com/PLD/doi/10.1016/j.pld.2021.01.005 Plastid phylogenomics and biogeography of the medicinal plant lineage Hyoscyameae (Solanaceae)]" in ''Plant Diversity'' vol. 43 (2021) pp. 192-197; [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468265921000056?via%3Dihub alibi] * Mahinda Martínez y Díaz Salas et al., "[https://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S2007-42982017000100131&script=sci_arttext Solanaceae family in Mexico]" in ''Botanical Sciences'' vol. 95 (2017) * {{ec|id=Millan et Crepet (2014)|c=Marcela Millan, William Crepet, "The Fossil Record of the Solanaceae Revisited and Revised; The Fossil Record of Rhamnaceae Enhanced" in '' Botanical Review'' vol. 80 (2014) pp. 73-106 [https://www.jstor.org/stable/24477681 JSTOR]}} * {{ec|id=Olmstead et al. (1999)|c=[[Ricardus Olmstead|Richard G. Olmstead]] et al., "Phylogeny and Provisional Classification of the Solanaceae Based on Chloroplast DNA" in [[Michael Nee]] et al., edd., ''Solanaceae IV'' (Kew: Royal Botanic Gardens, 1999) pp. 111-137}} * {{ec|id=Olmstead et al. (2008)|c=[[Ricardus Olmstead|Richard G. Olmstead]] et al., "A Molecular Phylogeny of the Solanaceae" in ''Taxon'' vol. 57 (2008) pp. 1159-1181 [https://www.jstor.org/stable/27756771 JSTOR]}} * Le Hoang Pham, Michael Böhme, Ina Pinker, "[https://web.archive.org/web/20220618180633/http://89.188.43.75/agricultforest/20170103-06%20Pham.pdf Solanaceae Diversity in Vietnam: a preliminary taxonomic inventory for conservation and utilization]" in ''Agriculture & Forestry'' vol. 62 (2016) pp. 45-55 * John Samuels, "[https://www.mdpi.com/2079-9276/4/2/277 Biodiversity of Food Species of the Solanaceae Family: A Preliminary Taxonomic Inventory of Subfamily Solanoideae]" in ''Resources'' vol. 4 (2015) pp. 277-322 * {{ec|id=Särkinen et al. (2013)|c=[[Tiina Särkinen]], [[Lynn Bohs]], [[Ricardus Olmstead|Richard G. Olmstead]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://www.researchgate.net/publication/258957303_A_phylogenetic_framework_for_evolutionary_study_of_the_nightshades_Solanaceae_A_dated_1000-tip_tree A phylogenetic framework for evolutionary study of the nightshades (Solanaceae): a dated 1000-tip tree]" in ''BMC Evolutionary Biology'' vol. 13 (2013) 214}} * D. E. Symon, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG08P001_Symon.pdf The Solanaceae of New Guinea]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 8 (1985) pp. 1-171 * {{ec|id=Wilf et al. (2017)|c=[[Petrus Wilf|Peter Wilf]] et al., "[https://www.researchgate.net/publication/312089125_Eocene_lantern_fruits_from_Gondwanan_Patagonia_and_the_early_origins_of_Solanaceae Eocene lantern fruits from Gondwanan Patagonia and the early origins of Solanaceae]" in ''[[Science]]'' vol. vol. 355 (6 Ianuarii 2017)}} ; De usu medicinali * Peter T. White et al., "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7121644/ Natural Withanolides in the Treatment of Chronic Diseases]" in ''Anti-inflammatory Nutraceuticals and Chronic Diseases'' vol. 928 (2016) pp. 329–373 == Nexus externi == {{Vicispecies|Solanaceae|Solanaceas}} {{Fontes de plantis}} * ''[https://solgenomics.net/ Solanaceae Genomics Network]'' * ''[https://web.archive.org/web/20241009024117/https://solanaceaesource.myspecies.info/ Solanaceae Source]'' * Mahinda Martínez y Díaz Salas, "[http://www.conabio.gob.mx/institucion/proyectos/resultados/InfHS004.pdf Catálogo nomenclatural de las Solanaceae de México]" (2011) [[Categoria:Solanaceae| ]] [[Categoria:Familiae plantarum]] [[Categoria:Taxa Jussieu]] [[Categoria:Taxa 1789]] [[Categoria:Eocaeno nata]] 7snnhuan5vggr1w7yjbo6uwjt7adw2i 0 15207 3980348 3965891 2026-08-10T21:32:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980348 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Sydneium'''<ref>{{Egger DL|9}}</ref><ref>Vb. adiect. "Sydneyensis", cf. {{CathHierDiocese|sydn|Archidioecesis Sydneyensis}}. "Sidneiensis" in nomine [[Universitas Sidneiensis|universitatis]], vide [https://web.archive.org/web/20120206004608/http://img523.imageshack.us/img523/2128/dsc00016hw0.jpg hic].</ref> ([[Anglice]] ''Sydney'') est [[caput (urbs)|caput]] [[provincia]]e [[Nova Cambria Australis|Novae Cambriae Australis]]. Incolarum anno 2015 fere 4&nbsp;921&nbsp;000, haec est [[urbs]] [[Australia]]e et omnis [[Oceania]]e maxima, urbe Australiana [[Melburnia]] locum secundum vindicante. Sydneium anno [[1788]] ab [[Arthurus Phillip|Arthuro Phillip]] conditum ad [[litus]] [[Mare Tasmanianum|Maris Tasmaniani]] et sub [[Montes Caerulei (Australia)|montibus Caeruleis]] crevit, illo sinu circumdatum qui [[Portus Jackson|Portus Iacsonianus]] communiter appellatur (verbis conditoris ipsius "portuum totius mundi sine discrimine [[pulchritudo|pulcherrimus]]" descriptus).<ref>"being with out exception the finest harbour in the world." [[Arthurus Phillip|Arthur Phillip]], [[epistula]] ad [[marchio]]nem de Lansdowne, 3 Iulii 1788 (Bibliotheca Civica Novae Cambriae Australis ms. MLMSS 7241 [https://web.archive.org/web/20160528051119/http://www2.sl.nsw.gov.au/archive/discover_collections/history_nation/terra_australis/letters/phillip/index.html Textus].</ref> == Historia == [[Fasciculus:Portjackson.jpg|thumb|upright=1.5|Sydneium [[Portus Jackson|portusque Sydneyensis]] e caelo visi]] [[Aborigines Australiani]] ante triginta milia annorum in hoc loco habitabant.<ref>Macey (2007)</ref> Ibi autem anno [[1788]] ineunte Arthurus Phillip dux navium locum quaerebat ad castra carceralia ponenda, "[[Botany Bay|sinu botanico]]" reiecto quia ibi neque portum securum neque aquae potabilis fontem reppererat. Ad litora igitur portús vel aestuarii magni ostium idoneum selegit et appellatione "Sydney Cove"<ref>A titulo ministri rerum internarum Britannici [[Thomas Townshend|Thomae Townshend, vicecomitis Sydney]].</ref> dignavit. [[Vexillum]] Britannicum ibi posuit, [[colonia]] Novae Cambriae Australis ita reclamata, die [[26 Ianuarii]] [[1788]]; qui dies quotannis sub nuncupatione [[dies Australiae|diei Australiae]] (''Australia Day'') celebratur. Suburbia prima ab anno 1830 ad 1850 facta sunt. Anno [[1850]], [[Universitas Sidneiensis]] condita est. Anno [[2000]], [[Olympia (certamina)|Ludi Olympici]] Sydneii in [[stadium Australiae|Stadio Australiae]] peracta sunt. == Clima == [[Fasciculus:Sydney opera house and skyline.jpg|thumb|[[Theatrum Operaticum Sydneianum]].]] Urbi Sydneio [[clima]] "[[Clima subtropicum humidum|subtropicum humidum]]" per [[enumeratio climatum Köppen–Geiger|enumerationem Köppen–Geiger]] attribuitur, temperatura aëris minima normalia inter 8.1° mense Iulio et 18.7° mense Ianuario, maxima normalia inter 16.3° et 25.9°, sed minima extrema usque hodie nota (die [[22 Iunii]] [[1932]]) 2.1°, maxima extrema (die [[18 Ianuarii]] [[2013]]) 45.8°; pluviis mense Septembri ad 68.3 mm tantum, mense Iunio 131.9 mm, per annum totum non minus quam 1&nbsp;212.6 mm elevatis, pluvio diurnali omnino maximo 327.6 mm die [[6 Augusti]] [[1986]]; diebus pluviosis per annum totum fere 144 accidentibus; [[humiditas relativa|humiditate relativa]] inter mensuras 49% mense Augusto et 64% mense Februario; horis solis fulgentis mense Iunio 177, sed fere 240 per mensem ab Augusto ad Ianuarium, per annum totum 2&nbsp;635 repertis; vento violentissimo 150 chm per horam die [[19 Ianuarii]] [[1958]] relato.<ref>Res climatologicae e Vicipaedia Anglica extractae, fontibus fidei dignis ibi citatis inter quos "[http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_066062_All.shtml Sydney (Observatory Hill)]" apud tabularium meteorologicum regiminis Australiani</ref> ==[[Oecologia]]== [[Fasciculus:Eucalyptus signata (9622810704).jpg|thumb|Sicca [[terra fruticum|fruticum terra]] [[sclerophyllus|sclerophylla]] Sydneiensi, cui sunt [[arbor]]es [[eucalyptus|eucalyptorum]]. ''Royal National Park'' in Sutherland Shire.]] Vulgatissimae [[vegetatio|plantarum communitates]] in [[regio]]ne Sydneii sunt apertae [[terra silvestris|terrae silvestres]] [[poaceaa|gramineae]],<ref>{{cite web|url=https://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegClass.aspx?vegclassname=Coastal+Valley+Grassy+Woodlands&habitat=C|title=Coastal Valley Grassy Woodlands |publisher=NSW Environment & Heritage |accessdate=15 Decembris 2019}}</ref> cum aliquot insulis siccarum [[silva]]rum [[sclerophyllus|sclerophyllorum]],<ref>{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegFormation.aspx?formationName=Dry+sclerophyll+forests+(shrub%2Fgrass+sub-formation)|title=Dry sclerophyll forests (shrub/grass sub-formation) |publisher=NSW Environment & Heritage |accessdate=15 Octobris 2016}}</ref> quae in [[arbor]]ibus [[eucalyptus|eucalyptorum]], [[casuarina|casuarinis]], [[melaleuca|melaleucis]], [[corymbia|corymbiis]], [[angophora|angophorisque]] consistunt, cum [[frutex|fruticibus]] (usitate [[acacia sensu lato|acaciis]], [[callistemon]]ibus, [[grevillea|grevilleis]], [[banksia|banksiis]]), et [[poaceae|gramine]] semicontinuo in [[subtabulatum|subtabulato]].<ref>{{cite web|url=https://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegFormation.aspx?formationName=Dry+sclerophyll+forests+(shrubby+sub-formation)|title=Dry sclerophyll forests (shrubby sub-formation) |publisher=NSW Environment & Heritage |accessdate=16 Decembris 2019}}</ref> [[Planta|Plantis]] huius communitatis sunt [[folium|folia]] aspera et spicata, quia in regionibus minimae [[solum|soli]] [[fertilitas|fertilitatis]] crescunt. Sydneio etiam sunt aliquot regiones madidarum [[silva]]rum sclerophyllarum, quae in regionibus madidioribus et elevatis in [[Hills District|septentrione]] et [[North Shore (Sydneium)|septentrio-orientali]] inveniuntur. Quibus silvis insigniter sunt recta et alta arborum [[aulaeum (biologia)|aulaea]] et madidum [[frutex|fruticum]] foliis mollibus praeditorum, [[polypodiopsida arborea|polypodiopsidorum arboreorum]], [[herba]]rumque subtabulatum.<ref>{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegFormation.aspx?formationName=Wet+sclerophyll+forests+(grassy+sub-formation)|title=Wet sclerophyll forests (grassy sub-formation) |publisher=NSW Environment & Heritage |accessdate=16 Martii 2017}}</ref> Permultae [[aves|avium]] [[species]] in [[urbs|urbe]] [[habitatio|habitant]],<ref>Hindwood et McCill 1958.</ref> inter quas insigniter sunt ''[[Corvus coronoides]]'' ([[Corvidae]]), ''[[Gymnorhina tibicen]]'' ([[Artamidae]]), ''[[Ocyphaps lophotes]]'' ([[Columbidae]]), ''[[Manorina melanocephala]]'' ([[Meliphagidae]]), et ''[[Strepera graculina]]'' ([[Artamidae]]). Inter [[species introducta|species introductas]] ubicumque in [[urbs|urbe]] visas sunt ''[[Strepera graculina]]'' ([[Sturnidae]]), ''[[Sturnus vulgaris]]'' ([[Sturnidae]]), ''[[Passer domesticus]]'' ([[Passeridae]]), et ''[[Spilopelia chinensis]]'' ([[Columbidae]]).<ref>{{cite book|title=Finding Australian Birds |url=http://www.publish.csiro.au/pid/6518.htm |author1=Dolby, Tim|author2=Clarke, Rohan|publisher=CSIRO Publishing|year=2014|isbn=9780643097667}}.</ref> [[Reptilia]] etiam sunt crebra et plerumque [[scincidae|scincidas]] comprehendunt.<ref>Cogger 2000.</ref><ref>Green 1973.</ref> Urbi autem sunt paucae species [[mammalia|mammalium]] et [[aranea]]rum indigenarum, sicut proprie ''[[Pteropus poliocephalus]]'' ([[Pteropodidae]]) et ''[[Atrax robustus]]'' ([[Atracidae]]).<ref>{{cite news |url=http://nqr.farmonline.com.au/news/state/agribusiness-and-general/general/sydneys-flying-foxes-now-bundys-problem/2616870.aspx |archive-url=https://archive.today/20121230091602/http://nqr.farmonline.com.au/news/state/agribusiness-and-general/general/sydneys-flying-foxes-now-bundys-problem/2616870.aspx |url-status=dead |archive-date=30 Decembris 2012 |title=Sydney's flying foxes now Bundy's problem |publisher=North Queensland Register |date=2 Augusti 2012 |accessdate=22 Februarii 2014 }}.</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=A Field Guide to Spiders of Australia|last=Whyte|first=Robert|last2=Anderson|first2=Greg|publisher=CSIRO Publishing|year=2017|location=Clayton VIC}}.</ref> Permultae species [[mare|maritimae]] in eius [[portus|portu]] et [[litus|litoribus]] habitant.<ref>{{Cite book|title=Underwater Sydney|last=Falkner|first=Inke|last2=Turnbull|first2=John|publisher=CSIRO Publishing|year=2019|isbn=9781486311194|location=Clayton South, Victoria}}.</ref> ==Incolae praeclari== ===Nati=== * [[1939]] – [[Ioannes Pilger]], diurnarius * [[1945]] – [[Michael Archer]], zoologist * [[1960]] – [[Christophorus Clark]], [[rerum gestarum scriptor]] * [[1972]] – [[Claudia Black]], [[actrix]] et actrix vocalis ===Mortui=== * [[1999]] – [[Morris Langlo West]], [[scriptor]] == Notae == <references/> == Bibliographia == *Attenbrow, Val. [[2010]]. ''Sydney's Aboriginal Past: Investigating the Archaeological and Historical Records.'' Ed. secunda. Sydnei: University of New South Wales Press. ISBN 978-1-74223-116-7. *Birmingham, John [[1999]]. ''Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.'' Random House Australia. ISBN 0-09-184203-4. *Cogger, H. G. [[2000]]. ''Reptiles and Amphibians of Australia.'' Reed New Holland. *Flannery, Tim. [[2000]]. ''The Birth of Sydney''. Emeryville: Avalon Travel Publishing. ISBN 0-8021-3699-0. *Freestone, Robert, Bill Randolph, et Caroline Butler-Bowden, eds. [[2006]]. ''Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.'' Sydneii: University of New South Wales Press. ISBN 0-86840-938-3. *Fromonot, Francoise, et Christopher Thompson. [[2000]]. ''Sydney: The History of a Landscape.'' Lutetiae: Vilo International. ISBN 2-84576-004-3. *Green, D. [[1973]]. "Reptiles of the outer north-western suburbs of Sydney." ''Herpetofauna'' 6 (2): 2–5. *Harmon, Steph. [[2016]]. "[https://www.theguardian.com/travel/2016/feb/20/sydney-lockouts-seven-creatives-give-their-views-and-none-of-them-are-good Sydney lockouts: seven creatives give their views – and none of them are good.]" i'[[The Guardian]],'' 20 Februarii 2016. *Hindwood, K. A., et A. R. McCill. [[1958]]. ''The Birds of Sydney.'' Cumberland Plain New South Wales: Royal Zoological Society of New South Wales. *Macey, Richard. [[2007]]. "[http://www.smh.com.au/news/national/settlers-history-rewritten/2007/09/14/1189276983698.html Settlers' history rewritten: go back 30,000 years.]" ''Sydney Morning Herald,'' 15 Septembris 2007. *Macey, Richard. [[2007]]. "[http://www.smh.com.au/news/national/the-palace-that-became-a-bonfire/2007/09/14/1189276983728.html The palace that became a bonfire.]" ''Sydney Morning Herald,'' 15 Septembris 2007. *Morrison, Francesca, et Keith Collie. [[1999]]. ''Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.'' Coloniae Agrippinae: Könemann. ISBN 3-89508-633-9. *Reines, Rosalind, et Zara Powell. [[1987]]. ''Memories of A Touch of Class: Life in Australia's Best-Known Bordello.'' Ringwood Victoriae: Penguin Australia. [http://www.smh.com.au/news/national/curtains-for-little-house-of-ill-repute/2007/09/14/1189276983722.html De hoc libro.] *Renner, Serena. [[2018]]. "[https://www.theguardian.com/travel/2018/jan/22/locals-guide-to-sydney-bondi-beach-coogee-cockatoo-island-manly A local’s guide to Sydney.]" ''[[The Guardian]],'' 22 Ianuarii 2018. *Spearritt, Peter. [[2000]]. ''Sydney's Century: A History.'' Sydnei: University of New South Wales Press. ISBN 0-86840-513-2. *Turbet, Peter. [[1990]]. ''Aborigines of the Sydney District Before 1788.'' Kenthurst: Kangaroo Press. ISBN 0-86417-222-2. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Sydney|Sydneium}} {{Fontes geographici}} {{Coord|33|52|10|S|151|12|30|E|display=title}} * [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ Situs publicus urbis Sydneii] * "[https://web.archive.org/web/20180329013204/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2006/quickstat/UCL171400 Sydney]": epitome censús anni 2006 * ''[https://web.archive.org/web/20190324110321/http://home.dictionaryofsydney.org/ Dictionary of Sydney]'' * [http://www.rahs.org.au/ Regalis Societas Historica Australiana] {{Urbes Oceaniae maximae}} {{1000 paginae}} {{Myrias|Geographia}} [[Categoria:Sydneium|!]] [[Categoria:Portus oceani Pacifici]] [[Categoria:Urbes milies milium incolarum]] 2985yu7p0m5laogj8xi5r2abko49shs 0 26932 3980265 3644857 2026-08-10T13:58:35Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Pagina discretiva nominis|Pagina discretiva nominis]]}} 3980265 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Celtica | significatio = fortasse “homo ursi” | imago = Charles Ernest Butler - King Arthur.jpg | capitulum = [[Arthurus (rex)]] }} {{res|Arthurus}} est [[nomen]] et praenomen masculinum. Multi sunt homines, quibus nomen Arthurus est, exempli gratia: * [[Arthurus Rex]], mythologus rex Britanniae. * [[Arthurus Ashkin]] * [[Arthurus Iacobus Balfour]], primus minister [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regni]] * [[Arthurus Ingelramnus Boreman]] * [[Arthurus Conan Doyle]] * [[Arthurus Evans]] * [[Arthurus Greenwood]] * [[Arthurus Hoffmann]] * [[Arthurus Miller]] * [[Arthurus Nikisch]] * [[Arthurus Phillip]], primus gubernator [[Nova Cambria Australis|Novae Cambriae Australis]]. * [[Arthurus Ransome]] * [[Arthurus Rasizadə]] * [[Arthurus Rubinstein]] * [[Arthurus Schopenhauer]], philosophus Germanus. * [[Arthurus Toscanini]] * [[Arthurus Tudor]] * [[Arthurus Văitoianu]] * [[Arthurus Wellesley]] {{NexInt}} * [[Arthurus Fonzarelli (persona ficticia)]] [[Categoria:Praenomina]] fwlzfnnhh9spo5qwuuijlt41eisxt2e 0 28959 3980411 3961582 2026-08-11T05:30:03Z Bartholomite 116968 3980411 wikitext text/x-wiki {{Latinitas}} {{Capsa societatis | nomen = Nintendo | imago = Nintendo logo.svg | de_imagine = Nintendonis [[logotypus]] | fundatus = [[23 Septembris]] [[1889]] | praetorium = Uji in [[Kyotum]] | dux = Shuntaro Furukawa | opus = Ludi | linguae = [[Iaponice]] }} '''Nintendo Co., Ltd.''' ([[lingua Iaponica|Iaponice]]: 任天堂株式会社, ''Nintendō [[Kabushiki gaisha]]'') est [[collegium (ius)|collegium]] [[Iaponia|Iaponicum]] die [[23 Septembris]] [[1889]] a [[Fusajiro Yamauchi]] condita, quae hodie [[ludus televisificus|ludos televisivos]] atque diversa genera electronicarum lusoriarum et [[crepundium|crepundia]] creat. Nintendo (任天堂, "relinquere fortuna ad caelum") iisdem mercibus in America negotiatur. Societatis sedes in [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Americae Foederatis]], quae ''Nintendo Americae'' appellatur, in Redmond, [[Vasintonia (civitas)|Vasintoniae]], sita est. == Historia == [[Fasciculus:Nintendo former headquarter plate Kyoto.jpg|thumb|left|Quondam tabula metallica insignis praetorii, cum Nintendo chartulas lusorias solas creabat.]] === Societas chartularum (1889-1956) === Nintendo a [[Fusajiro Yamauchi]] sero anno [[1889]] fundatus est ut societas mercatoria quae [[chartae lusoriae|chartulas lusorias]] creat, nomine principali ''Nintendo Koppai''. Societatis sedes in urbe [[Kyotum|Kyoto]] [[Iaponia]]e acta est ubi ludus chartularum lusoriarum manu factus ''[[Hanafuda]]'' appellatus creabat et in commercium inducebat. Is mox populare fit, et Fusajiro adiutores conducebat chartulas massa producere ut postulationem satisfacere, et mox Nintendo creat cantharum harum chartularum ''Nintendo Cup'' appellatum. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == Index mercium == [[Fasciculus:NES-Console-Set.jpg|thumb|250px|[[NES]], abbreviatio ''Nintendo Entertainment System'', est primum [[cartibulum visificum lusorium]] Nintendo.]] [[Fasciculus:Nintendo-Switch-Console-Docked-wJoyConRB.jpg|thumb|250px|[[Nintendo Switch]], recentissimum [[cartibulum visificum lusorium]] Nintendo et progressivissimum omnium a societate facta.]] [[Fasciculus:Nintendo-3DS-AquaOpen.png|thumb|250px|[[Nintendo 3DS]], [[cartibulum lusorium pugillare]] quod technologia tridimensionalis adhibet. Hoc in caeruleo aquario colore est et in situ aperto visum.]] === Cartibula visifica lusoria === * [[1983]] - [[Nintendo Entertainment System|NES]]/[[Famicom]]/[[Hyundai Comboy]] * [[1990]] - [[Super Nintendo Entertainment System|SNES]]/[[Super Famicom]]/[[Super Comboy]] * [[1996]] - [[Nintendo 64]] * [[2001]] - [[Nintendo GameCube]] * [[2006]] - [[Wii]] * [[2012]] - [[Wii U]] * [[2017]] - [[Nintendo Switch]] * [[2025]] - [[Nintendo Switch 2]] === Cartibula lusoria pugillaria === * [[1989]] - [[Game Boy]] ** [[1996]] - [[Game Boy Pocket]] ** [[1998]] - [[Game Boy Light]] * [[1998]] - [[Game Boy Color]] * [[2001]] - [[Game Boy Advance]] * [[2004]] - [[Nintendo DS]] * [[2006]] - [[Nintendo DS Lite]] * [[2008]] - [[Nintendo DSi]] ** [[2009]] - [[Nintendo DSi XL]] * [[2011]] - [[Nintendo 3DS]] ** [[2012]] - [[Nintendo 3DS XL]] ** [[2013]] - [[Nintendo 2DS]] ** [[2014]] - [[New Nintendo 3DS]] et [[New Nintendo 3DS XL]] == Personae praeclarae Nintendo == * [[Bowser]] * [[Diddy Kong (creatura ficta)|Diddy Kong]] * [[Donkey Kong]] * [[Kirby (persona ficticia)|Kirby]] * [[Link (persona ficticia)|Link]] * [[Ludovicus (persona ficticia)|Ludovicus]] * [[Marius (persona ficticia)|Marius]] * [[Marth (Fire Emblem)|Marth]] * [[Principissa Persica]] * [[Principissa Zelda]] * [[Samus Aran]] * [[Toad]] * [[Wario]] * [[Yoshi]] == Series lusoriae praeclarae Nintendo == * [[Donkey Kong (series)]] * [[Marius (series)]] * [[Pokémon]] * [[The Legend of Zelda]] * [[Wario (series)]] == Pinacotheca == <gallery> Fasciculus:Nintendo office.jpg|Praetorium Nintendo [[Kyotum|Kyoti]] [[Iaponia]]e. Fasciculus:Nintendo of America Headquarters.jpg|Praetorium Nintendo in ''[[Redmond]]'' [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Foederatis Americae]]. Fasciculus:Großostheim Nintendo 20110127.jpg|Praetorium Nintendo in ''[[Großostheim]]'' [[Germania]]e. </gallery> {{NexInt}} * [[Namco Bandai Games]] * [[Square Enix]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Nintendo}} {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20201213190046/http://www.nintendo.com/countryselector Situs officialis mundanus Nintendo] * [http://www.nindb.net/ ''NinDB''] * [http://e3.nintendo.com/ ''Nintendo All-Access @ E3 2012''] {{ling|Anglice}} * [http://nintendo.wikia.com/wiki/Nintendo_Wiki ''Nintendo Wiki''] {{societas-stipula}} [[Categoria:Nintendo|!]] [[Categoria:Kyotum]] [[Categoria:Constituta 1889]] ft9s1y6nocfe9a73ypij2eo06e5j7gk 0 29402 3980346 3707584 2026-08-10T20:37:38Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980346 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Harper,-Stephen-Jan-23-06.jpg|thumb|Stephanus Harper]] '''Stephanus Iosephus Harper''' ([[Torontum|Toronti]] natus die [[30 Aprilis]] anno [[1959]]), alumnus [[Universitas Calgariensis|universitatis Calgariensis]], duo-et-vicesimus est minister primarius [[Canada]]e. Mense Ianuario [[2006]] in officium suum electus est cum [[Factio Conservativa Canadae|Factione Conservativa]], quam ducit, in comitiis popularibus pro camera communium praevaluit. Primus minister primarius conservativus est post duodecim annos dum [[factio Liberalis Canadae|factio Liberalis]] Canadam gubernabat. Ex anno [[2002]], Harper legatus est in cameram communium pro circulo [[Calgaria]]e Meridionalis-Occidentalis; prius erat legatus pro circulo Calgariae Occidentalis annis [[1993]]-[[1997]]. == Bibliographia == * Behiels, Michael D. "[https://web.archive.org/web/20110929122442/http://people.stfx.ca/x2009/x2009hpn/585505_770884626_919581663.pdf Stephen Harper's Rise to Power]." ''American Review of Canadian Studies'' vol. 40 no. 1 (2010) pp. 118–145 * Cody, Howard. "[https://web.archive.org/web/20111208153738/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb009/is_1_38/ai_n29427729/ Minority Government in Canada: The Stephen Harper Experience]." ''American Review of Canadian Studies'' vol. 38 no. 1 (2008) pp. 27–42 * Flanagan, Tom. (2009) ''Harper's Team: Behind the Scenes in the Conservative Rise to Power]''. 2a ed. Monte Regii: McGill-Queen's Press, 2009. ISBN 978-0-7735-3545-9 {{Google Books|F0WjzT3M01cC|Paginae selectae}} * Martin, Lawrence. ''Harperland: The Politics of Control.'' Viking Canada (2010). ISBN 978-0-670-06517-2 * Richer, Andrew. "[http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02722011.2013.819586 A Defense Renaissance? The Canadian Conservative Government and the Military]." ''American Review of Canadian Studies'' vol. 43 no. 3 (2013) pp. 424–450 {{Primi Ministri Canadenses}} {{Consilium Canadense Harper}} {{DEFAULTSORT:Harper, Stephanus}} [[Categoria:Politici Canadae]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] [[Categoria:Nati 1959]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Alumni Universitatis Calgariensis]] 8cd2iy2lke1ofu7015hu3lpc4zxndjg 0 32087 3980331 3838623 2026-08-10T19:21:15Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980331 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Videdis|Solanum (discretiva)}} {{Taxobox | image = Solanum rantonnetii0.jpg | image_width = 220px | image_caption = ''[[Solanum rantonnetii]]'' | regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Asteridae]] | ordo = [[Solanales]] | familia = [[Solanaceae]] | genus = '''''Solanum''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''''Solanum''''' est [[Genus (taxinomia)|genus]] [[Angiospermae|plantarum florentium]] [[familia (taxinomia)|familiae]] [[Solanaceae|Solanacearum]]. Nomen a [[Carolus Linnaeus|Carolo Linnaeo]] anno [[1753]] statutum est. Quod genus, illius familiae longe maximum, species 1244 anno 2022 continere censebatur<ref>Xavier Aubriot, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=79514 A revision of the “spiny solanums” of Tropical Asia (Solanum, the Leptostemonum Clade, Solanaceae)]" in ''PhytoKeys'' vol. 198 (2022) pp. 1-270 ad initium</ref> quae in omnibus continentibus sponte florent. Plures species ab hominibus coluntur. Specierum aliarum multae hominibus venenosae aut partim aut omnino sunt. Nonnullae autem aut fructus aut folia utilia sive et grata producunt. == Subdivisiones == Hae subdivisiones recentius descriptae sunt: * Subgenus ''Leptostemonum'' {{Vide-etiam|Solanum subg. Leptostemonum}} * Subgenus ''Bassovia'' * Subgenus ''Lyciosolanum'' * Subgenus ''Solanum'' (sensu stricto) * Sectio ''Aculeigerum''<ref>John L. Clark, Michael Nee, [[Lynn Bohs]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://bohs.biology.utah.edu/PDFs/Clark_etal_2015.pdf A Revision of Solanum Section Aculeigerum (the Solanum wendlandii Group, Solanaceae)]" in ''Systematic Botany'' vol. 40 (2015) pp. 1102-1136 [https://www.jstor.org/stable/43949521 JSTOR]</ref> * Cladus ''African Non-Spiny''<ref>{{qc|id=Knapp et Vorontsova (2016)}}</ref> * Sectio ''Allophyllum''<ref>[[Lynn Bohs]], "[https://www.biodiversitylibrary.org/page/28000889#page/407/mode/1up The Systematics of Solanum Section Allophyllum (Solanaceae)]" in ''Annals of the Missouri Botanical Garden'' vol. 77 (1990) pp. 398–409</ref> * Cladus ''Brevantherum''<ref name="Lacerda Giacomin (2015)">{{qc|id=Lacerda Giacomin (2015)}}</ref> * Cladus ''Cyphomandra''<ref>[[Lynn Bohs]], "Phylogeny of the Cyphomandra Clade of the Genus Solanum (Solanaceae) Based on ITS Sequence Data" in ''Taxon'' vol. 56 (2007) pp. 1012-1026 [https://www.jstor.org/stable/25065901 JSTOR]</ref> * Sectio ''Cyphomandropsis''<ref>[[Lynn Bohs]], ''Revision of Solanum Section Cyphomandropsis (Solanaceae)'' (''Systematic Botany Monographs'' vol. 61. 2001) [https://www.jstor.org/stable/25027891 JSTOR]</ref> * Cladus ''Dulcamaroides''<ref>[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''A revision of the Dulcamaroid Clade of Solanum L. (Solanaceae)'' (''PhytoKeys'', no. 22. 2013) [https://www.researchgate.net/publication/241695108_A_revision_of_the_Dulcamaroid_Clade_of_Solanum_L_Solanaceae Textus] {{GB|GcdNEheSwygC|Textus}}</ref><ref>Inter species: ''[[Solanum aspersum|S. aspersum]]'', ''[[Solanum luculentum|S. luculentum]]'', ''[[Solanum sanchez-vegae|S. sanchez-vegae]]'', ''[[Solanum sousae|S. sousae]]''. Vide: [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0010502 Four New Vining Species of Solanum (Dulcamaroid Clade) from Montane Habitats in Tropical America]" in ''PLoS One'' (5 Maii 2010)</ref> * Sectio ''Extensum''<ref name="Lacerda Giacomin (2015)" /> * Sectio ''Geminata''<ref>[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''Solanum Section Geminata (Solanaceae)'' (''Flora Neotropica Monographs'' vol. 84. 2002); [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], Joao Renato Stehmann, Leandro L. Giacomin, "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=4836 New species, additions and a key to the Brazilian species of the Geminata clade of Solanum L. (Solanaceae) in Brazil]" in ''PhytoKeys'' vol. 47 (2015) pp. 1–48; [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "A Revision of the Solanum havanense Species Group and New Taxonomic Additions to the Geminata Clade (Solanum, Solanaceae)" in ''Annals of the Missouri Botanical Garden'' vol. 95 (2008) pp. 405-458 [https://www.jstor.org/stable/25488204 JSTOR]</ref> * Sectio ''Herpystichum''<ref>[[Lynn Bohs]], E. J. Tepe, "A Revision of Solanum Section Herpystichum" in ''Systematic Botany'' vol. 36 (2011) pp. 1068–1087 [https://www.jstor.org/stable/41416922 JSTOR]</ref> * Cladus ''Morelloides''<ref>[[Tiina Särkinen]], [[Gloria Barboza|Gloria E. Barboza]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "True Black nightshades: Phylogeny and delimitation of the Morelloid clade of Solanum" in ''Taxon'' vol. 64 (2015) pp. 945-958 [https://www.jstor.org/stable/taxon.64.5.945 JSTOR]; [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Lynn Bohs]], [[Gloria Barboza|Gloria E. Barboza]], [[Tiina Särkinen]], "[https://phytokeys.pensoft.net/article/31738/ A revision of the Morelloid Clade of Solanum L. (Solanaceae) in North and Central America and the Caribbean]" in ''PhytoKeys'' vol. 123 (2019) pp. 1–144</ref> * Sectio ''Pachyphylla'' * subgenus ''Potatoe'', cladus ''Potato''<ref>David M. Spooner, Gregory J. Anderson, Robert K. Jansen, "Chloroplast DNA Evidence for the Interrelationships of Tomatoes, Potatoes, and Pepinos (Solanaceae)" in ''American Journal of Botany'' vol. 80 (1993) pp. 676-688 [https://www.jstor.org/stable/2445438 JSTOR]; Eric J. Tepe, Gregory J. Anderson, David M. Spooner, [[Lynn Bohs]], "Relationships among wild relatives of the tomato, potato, and pepino" in ''Taxon'' vol. 65 (2016) pp. 262-276 [https://www.jstor.org/stable/taxon.65.2.262 JSTOR]</ref> ** Series ''Conicibaccata''<ref>Diego Fajardo, David M. Spooner, "Phylogenetic Relationships of Solanum Series Conicibaccata and Related Species in Solanum Section Petota Inferred from Five Conserved Ortholog Sequences" in ''Systematic Botany'' vol. 36 (2011) pp. 163-170 [https://www.jstor.org/stable/23028962 JSTOR]</ref> ** Sectio ''Lycopersicon''<ref>Nataliya Y. Komarova et al., "Molecular evolution of 35S rDNA and taxonomic status of Lycopersicon within Solanum sect. Petota" in ''Plant Systematics and Evolution'' vol. 276 (2008) pp. 59-71 [https://www.jstor.org/stable/23662380 JSTOR]</ref> ** Sectio ''Petota'',<ref>David M. Spooner et al., ''Wild Potatoes (Solanum section Petota; Solanaceae) of North and Central America'' (''Systematic Botany Monographs'', 68. 2004) [https://www.jstor.org/stable/25027915 JSTOR]</ref> quae (secundum J. G. Hawkes) series viginti et unam comprehendit inter quas "Cuneoalata, Piurana, Tuberosa, Conicibaccata, Yungasensa, Ingifolia, Olmosiana, Megistacroloba, Bulbocastana, Pinnatisecta, Etuberosa".<ref>J. G. Hawkes, ''The Potato: evolution, biodiversity and genetic resources''. Londinii: Belhaven Press, 1990</ref> ** Series ''Piurana''<ref>Mercedes Ames, David M. Spooner, "Phylogeny of Solanum series Piurana and related species in Solanum section Petota based on five conserved ortholog sequences" in ''Taxon'' vol. 59 (2010) pp. 1091-1101 [https://www.jstor.org/stable/20773979 JSTOR]</ref> ** Sectio ''Pteroidea''<ref>Eric J. Tepe, [[Lynn Bohs]], "A molecular phylogeny of Solanum sect. Pteroidea (Solanaceae) and the utility of COSII markers in resolving relationships among closely related species" in ''Taxon'' vol. 59 (2010) pp. 733-743 [https://www.jstor.org/stable/25677665 JSTOR]</ref> * Sectio ''Solanum''<ref>Jennifer M. Edmonds, "A Synopsis of the Taxonomy of Solanum Sect. Solanum (Maurella) in South America" in ''Kew Bulletin'' vol. 27 (1972) pp. 95-114 [https://www.jstor.org/stable/4117874 JSTOR]; Jennifer M. Edmonds, "Taxonomic studies on Solanum section Solanum (Maurella)" in ''Botanical Journal of the Linnean Society'' vol. 75 (1977) pp. 141–178</ref> == Species selectae == Hoc genus comprehendit [[species|specierum]] fere mille et quingentos inter quas hae propter utilitatem innotescunt: * ''[[Solanum aethiopicum|S. aethiopicum]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta * ''[[Solanum americanum|S. americanum]]'', utilis<ref name = "Gbile et Adesina (1988)" /> * ''[[Solanum arcanum|S. arcanum]]''<ref name="Peralta et al. (2005)">Iris E. Peralta, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], David M. Spooner, "[https://vcru.wisc.edu/spoonerlab/pdf/Tomato%20new%20species%20Peru.pdf New Species of Wild Tomatoes (Solanum Section Lycopersicon: Solanaceae) from Northern Peru]" in ''Systematic Botany'' vol. 30 (2005) pp. 424–434</ref> * ''[[Solanum betaceum|S. betaceum]]'' (synonymo ''Cyphomandra betacea'')<ref name="Fruit-bearing (1982)">''Fruit-bearing Forest Trees: technical notes'' (''FAO Forestry Paper'', 34). Romae: Food and Agriculture Organization, 1982. [http://www.fao.org/docrep/015/T0006e/T0006e00.pdf Textus]</ref> * ''[[Solanum huaylasense|S. huaylasense]]''<ref name="Peralta et al. (2005)" /> * ''[[Solanum lasiocarpum|S. lasiocarpum]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta * ''[[Solanum lycopersicum|S. lycopersicum]]'', species culta, unde lycopersica proveniunt * ''[[Solanum macrocarpon|S. macrocarpon]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta * ''[[Solanum melongena|S. melongena]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta, unde melongenae proveniunt * ''[[Solanum muricatum|S. muricatum]]'', species culta<ref>[[Sophia Coe|Sophie D. Coe]], ''America's First Cuisines'' (Austinopoli: University of Texas Press, 1994) [https://archive.org/details/americasfirstcui00coes/page/188/mode/2up p. 189]</ref><ref>[[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Of Plants and People'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1985) pp. 136-141 {{Google Books|gOkrIDhCcMcC|Paginae selectae}} [https://archive.org/details/ofplantspeople0000heis Exemplar mutuabile]</ref> * ''[[Solanum nigrum|S. nigrum]]'', "strychnos" apud antiquos, utilis<ref name = "Gbile et Adesina (1988)" /> * ''[[Solanum pimpinellifolium|S. pimpinellifolium]]'' cuius fructus comeduntur * ''[[Solanum quitoense|S. quitoense]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta<ref name="Heiser (1985)">[[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Ethnobotany of the Naranjilla (Solanum quitoense) and Its Relatives" in ''Economic Botany'' vol. 39 (1985) pp. 4-11 [https://www.jstor.org/stable/4254703 JSTOR]</ref><ref name="Fruit-bearing (1982)" /><ref>"Little Oranges from Quito" in [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Of Plants and People'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1985) {{Google Books|gOkrIDhCcMcC|Paginae selectae}}</ref> * ''[[Solanum scabrum|S. scabrum]]'', utilis<ref name = "Gbile et Adesina (1988)">Z. O. Gbile, S. K. Adesina, "Nigerian Solanum Species of Economic Importance" in ''Annals of the Missouri Botanical Garden'' vol. 75 (1988) pp. 862-865 [https://www.jstor.org/stable/2399374 JSTOR]</ref> * ''[[Solanum sessiliflorum|S. sessiliflorum]]'' ([[Solanum subg. Leptostemonum|subgeneris ''Leptostemoni'']]), species culta<ref name="Heiser (1985)" /> * ''[[Solanum tuberosum|S. tuberosum]]'', species culta, unde [[patata]]e proveniunt * ''[[Solanum vescum|S. vescum]]''' cuius fructus comeduntur == Notae == <references /> == Bibliographia == * [[Lynn Bohs]], "[https://archive.org/details/mobot31753003256507/page/27/mode/2up Major clades in Solanum based in ndhF sequences]" in R. C. Keating, V. C. Hollowell, T. B. Croat, edd., ''A Festschrift for William G. D'Arcy: the legacy of a taxonomist'' (''Monographs in Systematic Botany from the Missouri Botanical Garden'' vol. 104. Ludovicopoli: Missouri Botanical Garden Press, 2005) pp. 27-49 * [[Lynn Bohs]], [[Ricardus Olmstead|Richard G. Olmstead]], "[https://bohs.biology.utah.edu/PDFs/Bohs_and_Olmstead-1997.pdf Phylogenetic Relationships in Solanum (Solanaceae) Based on ndhF Sequences]" in ''Systematic Botany'' vol. 22 (1997) pp. 5-17 [http://www.jstor.org/stable/2419674 JSTOR] * Martin L. Cipollini, [[Lynn Bohs]] et al., "Secondary Metabolites of Ripe Fleshy Fruits: Ecology and Phylogeny in the Genus Solanum" in Douglas J. Levey, Wesley R. Silva, Mauro Galetti, edd., ''Seed Dispersal and Frugivory: Ecology, Evolution and Conservation'' (Wallingford: CABI, 2002) pp. 111-128 * [[Michael Felix Dunal|Michel Félix Dunal]], ''Histoire naturelle, médicale et économique des Solanum''. Lutetiae: Koenig, 1813 {{Google Books|Dc5LAAAAYAAJ}} * [[Michael Felix Dunal|M. F. Dunal]], "Solanaceae" in [[Alphonsus Pyramus de Candolle|A. de Candolle]], ''[[Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis]]'' vol. 13 fasc. 1 (Lutetiae: Masson, 1852) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56755458#page/432/mode/1up p. 428] * [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Of Plants and People'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1985) {{Google Books|gOkrIDhCcMcC|Paginae selectae}} * [[Armandus Theodorus Hunziker|Armando T. Hunziker]], ''The Genera of Solanaceae''. Ruggell Lichtensteni: Gantner, 2001. ISBN 3-904144-77-4 * [[Michael Nee]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Lynn Bohs]], "New Species of Solanum and Capsicum (Solanaceae) from Bolivia, with Clarification of Nomenclature in Some Bolivian Solanum" in ''Brittonia'' vol. 58 (2006) pp. 322-356 [https://www.jstor.org/stable/4497330 JSTOR] * Le Hoang Pham, Michael Böhme, Ina Pinker, "[https://web.archive.org/web/20220618180633/http://89.188.43.75/agricultforest/20170103-06%20Pham.pdf Solanaceae Diversity in Vietnam: a preliminary taxonomic inventory for conservation and utilization]" in ''Agriculture & Forestry'' vol. 62 (2016) pp. 45-55 * {{ec|id=Symon (1981)|c=D. E. Symon, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG04P001_Symon.pdf A revision of the genus Solanum in Australia]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 4 (1981) pp. 1-367}} * Maria Vorontsova, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://www.academia.edu/14967520/Lost_Berlin_B_types_of_Solanum_Solanaceae_found_in_Gottingen_GOET_ Lost Berlin (B) types of Solanum (Solanaceae) found in Gottingen (GOET)]" in ''Taxon'' vol. 59 (2010) pp. 1585–1601 * Terri L. Weese, [[Lynn Bohs]], "A Three-Gene Phylogeny of the Genus Solanum (Solanaceae)" in ''Systematic Botany'' vol. 32 (2007) pp. 445-463 [https://www.jstor.org/stable/25064255 JSTOR] ; De cladis singulis {{Vide-etiam|Solanum subg. Leptostemonum#Bibliographia}} * John L. Clark, Michael Nee, [[Lynn Bohs]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "A Revision of Solanum Section Aculeigerum (the Solanum wendlandii Group, Solanaceae)" in ''Systematic Botany'' vol. 40 (2015) pp. 1102–1136 [https://www.jstor.org/stable/43949521 JSTOR] * [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''Solanum Section Geminata (Solanaceae)'' (''Flora Neotropica Monograph'', no. 84). Novi Eboraci: New York Botanical Garden Press, 2002 * [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''A revision of the Dulcamaroid Clade of Solanum L. (Solanaceae)'' (''PhytoKeys'', no. 22. 2013) [https://www.researchgate.net/publication/241695108_A_revision_of_the_Dulcamaroid_Clade_of_Solanum_L_Solanaceae Textus] {{GB|GcdNEheSwygC|Textus}} * [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Lynn Bohs]], [[Gloria Barboza]], [[Tiina Särkinen]], "[https://phytokeys.pensoft.net/article/31738/ A revision of the Morelloid Clade of Solanum L. (Solanaceae) in North and Central America and the Caribbean]" in ''PhytoKeys'' vol. 123 (2019) pp. 1–144 * {{ec|id=Knapp et Vorontsova (2016)|c=[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], ''[https://phytokeys.pensoft.net/article/8457/ A revision of the “African Non-Spiny” Clade of Solanum L. (Solanum sections Afrosolanum Bitter, Benderianum Bitter, Lemurisolanum Bitter, Lyciosolanum Bitter, Macronesiotes Bitter, and Quadrangulare Bitter: Solanaceae)]'' (''PhytoKeys'' vol. 66)}} * Iris E. Peralta, David M. Spooner, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''Taxonomy of Wild Tomatoes and their Relatives (Solanum sect. Lycopersicoides, sect. Juglandifolia, sect. Lycopersicon; Solanaceae)''. Ann Arbor: American Society of Plant Taxonomists, 2008. ISBN 978-0-912861-84-5 == Nexus externi == {{Fontes de plantis}} * ''[https://solgenomics.net/ Solanaceae Genomics Network]'' * ''[https://web.archive.org/web/20241009024117/https://solanaceaesource.myspecies.info/ Solanaceae Source]'' * {{ec|id=Bean (2012/2018)|c=A. R. Bean, "[https://www.delta-intkey.com/solanum/index.htm Solanum species of eastern and northern Australia]" (2012/2018)}} * {{ec|id=Lacerda Giacomin (2015)|c=Leandro Lacerda Giacomin, "[https://www.iapt-taxon.org/files/grants/2013_IAPT_grants_report_Leandro_Giacomin.pdf Systematics and taxonomy of Solanum section Extensum D`Arcy (Solanaceae)]" (2015)}} {{Biologia-stipula}} [[Categoria:Solanum|!]] [[Categoria:Taxa Linnaei]] [[Categoria:Genera plantarum]] [[Categoria:Taxa 1753]] [[ml:ചുണ്ട]] ld1zqxnv7o4i3oc7sn524yxewyg6les 0 33932 3980227 3891103 2026-08-10T12:05:07Z Cyprianus Marcus 66550 3980227 wikitext text/x-wiki {{Cardinalis Ecclesiae Catholicae| |nomen=Clemens Augustinus Comes de Galen| |titulus= [[Sanctus Bernardus|S. Bernardi]] ad Thermas| |munus= [[episcopus]] [[Monasterium (Germania)|Monasterii]] | |imago=CAvGalenBAMS200612.jpg| |descriptio= Clemens Augustus Comes de Galen| |latitudo imaginis= 200 px| |natus= [[16 Martii]] [[1878]] | |ordinatus= [[28 Maii]] [[1904]]| |episcopus= [[5 Septembris]] [[1933]] | |consacratus= [[28 Octobris]] [[1933]] | |promulgatus= [[18 Februarii]] [[1946]]| |a papa=[[Pius XII|Pio XII]]| |mortuus= [[22 Martii]] [[1946]]| |vexillum=Coat of arms of Clemens August von Galen.svg |va= |ch= |cr= }} '''Clemens Augustinus Comes de Galen,''' vulgo dictus '''Der Löwe von Münster'''<ref>Hoc est Monasterii Leo.</ref> (nobili loco natus[[Dinklage|Dinklagi]] die [[16 Martii]] [[1878]]; [[Monasterium (Germania)|Monasterii]] mortuus die [[22 Martii]] [[1946]]), fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Monasteriensis]], [[cardinalis]] [[Germania|Germanicus]], ac adversarius [[NSDAP|Nazismi]] de politica [[euthanasia]]e [[invaliditas|invalidorum]].<ref>Ratio [[ableism (discriminatio propter debilitatem)|albelismi]] [[Theodisce]] "Action T4" appellatur.</ref> Die [[9 Octobris]] [[2005]], is a Papa [[Benedictus XVI|Benedicto XVI]] beatus creatus est. Sententia eius erat: ''Nec laudibus, nec timore.'' == Vita == Ad Clementis Augusti familiam pertinuit iam [[episcopus]], id est [[Christophorus Bernardus de Galen]]. Von Galen [[theologia]]e in [[Pons Aeni|Ponte Aeni]] studuit, et postea accurate ab anno [[1906]] usque ad annum [[1929]] fuit [[presbyter]] [[Berolinum|Berolini]]. == Notae == <references/> == Nexus externi == * {{CathHierBishop|vongalen}} * {{BBKL|g/galen_c_a|auctor=Friedrich Wilhelm Bautz|commentatio=GALEN, Clemens August Graf von|tomus=2|columnae=166-168}} * [http://www.kirchensite.de/downloads/Aktuelles/Predigt_Galen_Deutsch.pdf De Clemente Augusto Comes de Galen] in pagina [[Dioecesis Monasteriensis]] cum tribus praeclaris orationibus (PDF]) {{DEFAULTSORT:Galen, Clemens Augustus Comes }} [[Categoria:Nati 1878]] [[Categoria:Mortui 1946]] [[Categoria:Beati]] [[Categoria:Cardinales]] [[Categoria:Incolae Germaniae]] ta1vb9ypqgogswcmj2sznhkoknw1c1d 3980228 3980227 2026-08-10T12:05:18Z Cyprianus Marcus 66550 3980228 wikitext text/x-wiki {{Cardinalis Ecclesiae Catholicae| |nomen=Clemens Augustinus Comes de Galen| |titulus= [[Sanctus Bernardus|S. Bernardi]] ad Thermas| |munus= [[episcopus]] [[Monasterium (Germania)|Monasterii]] | |imago=CAvGalenBAMS200612.jpg| |descriptio= Clemens Augustus Comes de Galen| |latitudo imaginis= 200 px| |natus= [[16 Martii]] [[1878]] | |ordinatus= [[28 Maii]] [[1904]]| |episcopus= [[5 Septembris]] [[1933]] | |consacratus= [[28 Octobris]] [[1933]] | |promulgatus= [[18 Februarii]] [[1946]]| |a papa=[[Pius XII|Pio XII]]| |mortuus= [[22 Martii]] [[1946]]| |vexillum=Coat of arms of Clemens August von Galen.svg |va= |ch= |cr= }} '''Clemens Augustinus Comes de Galen,''' vulgo dictus '''Der Löwe von Münster'''<ref>Hoc est Monasterii Leo.</ref> (nobili loco natus [[Dinklage|Dinklagi]] die [[16 Martii]] [[1878]]; [[Monasterium (Germania)|Monasterii]] mortuus die [[22 Martii]] [[1946]]), fuit [[episcopus]] [[Dioecesis Monasteriensis]], [[cardinalis]] [[Germania|Germanicus]], ac adversarius [[NSDAP|Nazismi]] de politica [[euthanasia]]e [[invaliditas|invalidorum]].<ref>Ratio [[ableism (discriminatio propter debilitatem)|albelismi]] [[Theodisce]] "Action T4" appellatur.</ref> Die [[9 Octobris]] [[2005]], is a Papa [[Benedictus XVI|Benedicto XVI]] beatus creatus est. Sententia eius erat: ''Nec laudibus, nec timore.'' == Vita == Ad Clementis Augusti familiam pertinuit iam [[episcopus]], id est [[Christophorus Bernardus de Galen]]. Von Galen [[theologia]]e in [[Pons Aeni|Ponte Aeni]] studuit, et postea accurate ab anno [[1906]] usque ad annum [[1929]] fuit [[presbyter]] [[Berolinum|Berolini]]. == Notae == <references/> == Nexus externi == * {{CathHierBishop|vongalen}} * {{BBKL|g/galen_c_a|auctor=Friedrich Wilhelm Bautz|commentatio=GALEN, Clemens August Graf von|tomus=2|columnae=166-168}} * [http://www.kirchensite.de/downloads/Aktuelles/Predigt_Galen_Deutsch.pdf De Clemente Augusto Comes de Galen] in pagina [[Dioecesis Monasteriensis]] cum tribus praeclaris orationibus (PDF]) {{DEFAULTSORT:Galen, Clemens Augustus Comes }} [[Categoria:Nati 1878]] [[Categoria:Mortui 1946]] [[Categoria:Beati]] [[Categoria:Cardinales]] [[Categoria:Incolae Germaniae]] qd4yw9pr1ghyxc5r3tossi4p7f46kk6 0 36400 3980339 3971467 2026-08-10T19:51:53Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De syncretismo Graeco-Romano */ 3980339 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Videdis|Cybele (discretiva)}} [[Fasciculus:Cibeles con Palacio de Linares closeup.jpg|thumb|upright=1.2|Cybele [[Bigae|bigis]] [[leo]]num vecta: [[statua]] [[Matritum|Matriti]] sita, exemplar antiquum Romanum imitans.]] '''Cybele''' ([[Graece]] Κυβέλη) seu '''Cybebe''' (Κυβήβη)<ref>[[Herodotus]], ''[[Historiae (Herodotus)|Terpsichore]]'' 102</ref> fuit [[dea materna]] [[Phrygia]], cuius praecipuum [[templum]] [[Pessinus|Pessinunte]] situm erat, cuiusque cultus [[Secundum Bellum Punicum|bello Punico secundo]] anno [[204 a.C.n.]] [[Roma]]m introductus est, ob [[fabula]]m de originibus [[Troia]]nis Romanorum. Etenim [[Troia]] [[urbs]] Phrygia<ref>Ita Romani opinabantur qui Troadem Phrygiam minorem appellabant, a Phrygia maiore separatam.</ref> erat et Cybele Magna Mater Idaea vocabatur, id est [[mons|montis]] [[Ida (mons Troadis)|Idae]] prope Troiam. Praeterea illo tempore populus Romanus societatem cum [[Attalus I|Attalo]] [[rex|rege]] [[Pergamum|Pergamenorum]] adversus [[Macedonia antiqua|Macedones]] iniit. Qui rex [[Baetulus|baetulum]] nigrum (quo dea figurabatur), sive ex [[Pessinus|Pessinunte]] sive ex delubro [[Pergamum|Pergameno]],<ref>Historici Romani ex Pessinunte tradiderunt. At multi eruditi recentiores, testimonio [[Varro]]nis freti (LL VI,15), de ea origine dubitaverunt quod hoc oppidum sub dicione Attali tunc temporis non erat. Vide Graillot p. 46 sqq. Postea quod fanum Pessinuntis multo clarius erat, origo falso mutata est ad maiorem gloriam. Sed contra disputat Philippus Borgeaud, pp. 110-117.</ref> populo Romano donavit. Cui [[lapis|lapidi]] templum in [[Mons Palatinus|monte Palatino]] [[aedificium|aedificatum]] est. == De aspectu == Nonnumquam enim in [[Anatolia]] sub specie saxi vel petrae in antro venerabatur.<ref>[[Arnobius Maior|Arnobius]], ''Adversus nationes'' VI,11.</ref> Saepius tamen, ut ceterae deae Graecae et Romanae, sub specie [[pulchritudo|pulchrae]] [[mulier]]is sculpebatur vel in [[nummus|nummis]] exprimebatur&thinsp;: tunc coronam [[Turris|turritam]] in capite gerebat (ut Fortunae (Graece Τύχαι) [[Polias|poliades]]&thinsp;: urbem Romam enim tuebatur<ref>Aliam explicationem—[[puer]]ilem autem—apud Arnobium inveneris.</ref>) et [[bigae|bigis]] [[leo]]num plerumque vehebatur. Etiam cum in throno sedebat, leones ad [[pes|pedes]] iacebant vel catulum leonis in sinu retinebat. In nonnullis [[Nummi Imperii Romani|nummis]] Romanis, in magno [[altare|altari]] [[Pergamum|Pergameno]] ac postea etiam Romae in ipsa spina [[Circus Maximus|circi]] prope obeliscum, in tergo leonis sedens ostenditur. Alibi nonnumquam [[tympanum]] [[manus|manu]] tenet, aut etiam [[cornu copiae|cornucopiam]] vel spicas frumenti.<ref>Ut omnes ceterae deae potest etiam pateram aut [[sceptrum]] tenere.</ref> Saepe sola erat nisi eam deus paredrus [[Attis]] vel armati [[saltatio|saltatores]], quibus [[Corybantes|Corybantibus]] nomen erat, comitabantur. In templo [[Palatinus mons|Palatino]] [[lapis]] [[niger]] ex [[Pessinus|Pessinunte]] in statuam inclusus vultum deae reddebat.<ref>[[Arnobius Maior|Arnobius]] VII,49.</ref> Unum e divinis pignoribus erat, quae diuturnitatem Imperii Romani sanciebant. == De syncretismo Graeco-Romano == [[Fasciculus:Ankara Muzeum B19-36.jpg|thumb|upright=0.8|Dea Mater [[Anatolia|Anatolica]] sexto millenio a.C.n. Nonne Cybele tibi in mentem venit?]] Per multa iam saecula Cybele dea mater et [[domina ferarum]] in [[Anatolia]] et in oriente Mediterraneo fuerat, cum Graeci eam colere [[saeculum 6 a.C.n.|saeculo sexto a.C.n.]]<ref>[[Herodotus]] [[Historiae (Herodotus)|Melpomene]] 76. [[Sophocles]], ''[[Philoctetes (Sophocles)|Philoctetes]]'' 391-402.</ref> coeperunt&thinsp;: tum [[Rhea]]e, uxori [[Cronus|Croni]], adsimulata est<ref>Metröon Athenis erat et deae statuam ipse [[Phidias]] finxerat ː [[Pausanias (scriptor)|Pausanias]] I.3.5. Cf. [[Aeschines]], ''[[Contra Timarchum]]'' 60.</ref>. Itaque Mater Deum dicebatur et in [[Aeneis|Aeneide]] [[Iuppiter|Iovem]] velut [[filius|filium]] suum adloquitur.<ref>IX,83-84.</ref> Etiam cum [[Demeter|Demetre]] nonnumquam partim confundebatur<ref>[[Euripides]] ''[[Helena (Euripides)|Helena]]'' 1301-1368. cf W. J. W. Koster, De epidaurische hymne op de Magna Mater, Amstelodami, 1962. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1963_num_32_2_1392_t1_0650_0000_1?msclkid=aa3a7adcc30c11ec95b07b243eb72c4d Recensio critica]. Krzysztof Witczak, "[https://www.academia.edu/6918312/The_Epidaurean_Hymn_to_the_Mother_of_Gods_in_French_?msclkid=aa3aa045c30c11ecbdba365a6015cdbc L'Hymne d'Epidaure à la Mère des Dieux]", ''Les Etudes Classiques'', 2001ː 23-33.</ref>. Apud Romanos non tantum cum [[Ops|Ope]],<ref>Tibullus I,4,68 etc.</ref> [[Saturnus (deus)|Saturni]] [[uxor]]e, quae eadem esse atque [[Rhea]] putabatur, sed etiam cum [[Tellus (dea)|Tellure]] confundebatur, quae alma dea fruges et alios cibos hominibus suppeditabat. [[Lucretius]] similitudine [[vocabulum|verborum]] ludens sic huius facti rationem reddit&thinsp;: fruges in [[Phrygia]] primum apparuisse.<ref>II,611-613. De quo vide etiam [[Macrobius]] [[Saturnalia (Macrobius)|Saturnaliorum]] I,10 et 21,8.</ref> Et anno quo dea Romam vecta est messes uberiores fuisse dicuntur quam prioribus annis<ref>[[Plinius maior]] libro XVIII de ''Historia Naturali'' capitulo 4,16.</ref>. Ut Terra eos recipiens etiam dea mortuorum fuit. Postea a secundo saeculo p.C., dum theologi pagani diversas deas in unum numen cogere conantur, Cybele multis aliis quoque deabus adsimulatur&thinsp;: [[Minerva]]/[[Bellona]]/[[Virtus]], [[Demeter]]/[[Ceres (dea)|Ceres]], [[Proserpina]], [[Diana]], [[Isis]].<ref>[[Apuleius]] Met. XI,5. E.g. [[Moguntiacum|Moguntiaci]] erat templum commune Magnae Matris et [[Isis|Isidis]] ubi magici ritus perficiebantur (Jürgen Blänsdorf, ''Götter und Dämonen im Dienst der antiken Magie'', Antike Welt, 2013, 4, p28sqq.)</ref> Atque orgia Magnae Matris saepe a Graecis cum Bacchanalibus confundebantur<ref>Exempli gratia ab [[Euripides|Euripide]] in ''[[Bacchae|Bacchis]]'' (versibus 59, 78-9, 120-31 etc.). Cf. [[Strabo]], X.3.7 et 13.</ref>. Epitheta deae * sive geographica erant : ''Phrygia, ''[[Ida (mons Troadis)|Idaea]]'', Berecyntia''<ref>Ita plus quam semel in Aeneide. Cf. [[Strabo]] X.3.12. [[Augustinus Hipponensis]], ''[[de civitate Dei]]'' II.4.57, [[Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' II.51.</ref>, ''[[Dindymon|Dindymene]]''<ref>[[Herodotus]] I.80. {{Strabo}} XII.5.3 et XIV.1.40 qui quosdam montes "Cybela" quoque memorabat, de quibus dubitant moderni. Pausanias VII.17.9 et VII.20.3 necnon VIII.46.4.</ref> : Berecyntus et Dindymon<ref>[[Ammianus Marcellinus]] XXII.8.5</ref> duo montes Phrygii erant. In qua eadem regione erat mons Cybele<ref>Ovidius Fasti IV,249.</ref>, e quo dea fortasse nomen suum duxit. Magna Mater in montibus et antris praecipue culta fuisse videtur : nam dea saxorum et fontium erat. * sive ducta ex officio quo fungebatur : ''Magna Mater, Mater Deum, Terra Mater'' ... * sive ex aspectu : ''turrita, turrigera'' ... '''Corybantes''' quoque, qui in [[Asia]] ministri Magnae Matris erant et armati frenetice saltabant, cum '''Curetibus''' confusi sunt<ref>Lucretius II,629-640. {{Strabo}} X.3.7. I. Poerner, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/poerner1913/0002/image De Curetibus et Corybantibus], Halis Saxonum, 1913.</ref>&thinsp;: Curetes enim iuvenes, clipeos telis percutiendo, magnum strepitum in [[Creta]] fecerant circum antrum in quo iacebat [[Iuppiter]] infans, ne [[Cronos]] vagitus audiret ac filium ubi esset detegeret.<ref>[[Strabo]] X.3.11. [[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''Contra Symmachum'' II, 860-861.</ref> Ita de [[Rhea]] matre bene meriti erant, quae maritum deceperat. Cum mons Ida alius in Phrygia alius in [[Creta]] esset, cognomen ''Idaea'' et ipsum nonnumquam ambiguum erat. Templum [[Palatinus mons|Palatinum]] ''Matri Deum Magnae Idaeae'' dedicatum est, qui fortasse fuit titulus deae [[Creta|Cressae]]. == Fabulae == === Attis === [[Fasciculus:Patera di Parabiago - MI - Museo archeologico - Cibele e Adone - Foto Giovanni Dall'Orto 2 - 25-7-2003.jpg|thumb|upright=0.8|Cybele et Attis in curru triumphali leonibus iuncto sedentes. Circum saltant corybantes. Infra Amores quatuor tempora anni repraesentant. Lanx "patera [[Parabiacum|Parabiacensis]]" dicta quarto saeculo fabricata.]] [[Mater]] deum dicitur [[pastor]]em Phrygium, adulescentem eximia [[pulchritudo|pulchritudine]], amasse, [[Attis|Attin]] nomine. Minister deae factus est et fidum fore pollicitus erat. Mox tamen [[amor]]e [[nympha]]e [[Sagaris|Sangaritidis]], ut vult [[poeta]] [[Ovidius]],<ref>''[[Fasti (Ovidius)|Fasti]]'' IV, 229. Id est filia fluminis [[Sagaris|Sagarii]]. Hoc nomen a nullo alio auctore sponsae tribuitur: in mytho Phrygio filia fluminis Sangarii ("Nanna") mater est Attidis.</ref> captus eam uxorem habere voluit. Cybele irata nympham occidit et mentem Attidis ita turbavit ut ipse sibi adulescens partem virilem corporis abscidit. [[Eunuchus]] factus ad ministerium aeternum suae deae coactus est. Secundum aliam memoriam mortuus est, sed Cybele desiderio [[puer]]i sub specie [[pinus]]<ref>[[Ovidius]], Met. X,104sqq.</ref> eum ad [[vita]]m revocavit. Haec [[fabula]] rationem reddit cur sacerdotes et devoti Magnae Matris sese ipsi mutilent et virilitatem deponant. Sperabant enim, ut Attis voluntate deae resurrexit, sic et ipsos [[vita aeterna|vitam aeternam]] adepturos esse. Ita mater [[castratio|castratrix]] sensu [[Sigismundus Freud|Freudiano]] dici Cybele potest. === Agdistis === Fuit etiam mythus Phrygius antiquior, Romae quidem tempore [[Ovidius|Ovidii]] [[Vergilius|Vergiliique]] non accceptus sed ab eruditis Graecis curiose litteris mandatus et postea irridendi causa ab [[apologeta|apologetis]] [[Christianitas|Christianis]] saepe memoratus. De quo vide sis [[Agdistis]]. === In Aeneide === Libro secundo post Troiam captam Magna Mater [[Creusa (filia Priami)|Creusam]], [[uxor]]em [[Aeneas|Aeneae]], apud sese retinet, ne [[heros]] magna fata sua implere prohiberetur. Sic umbra Creusae&thinsp;: :''sed me magna deum genetrix his detinet oris.<ref>II,788.</ref>'' Libro nono insigni miraculo naves [[Troia]]norum in [[Nympha|nymphas]] marinas, [[Nereides|Nereidibus]] similes, convertit tum cum [[Turnus]] [[Rutuli]]que classem Troianorum incensuri erant. Etenim Troia capta, [[Aeneas]] ex [[Pinus|pinibus]] nemoris sacri, adnuente Magna Matre, in monte [[Ida (mons Troadis)|Ida]] classem fabricaverat et Cybele a filio Iove impetraverat ne tales naves delerentur<ref>Post Vergilium hoc miraculum narravit et [[Publius Ovidius Naso|Ovidius]], [[Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoses]] XIV,527-565.</ref>. === Claudia Quinta === Anno [[205 a.C.n.]], consultis et [[Libri Sibyllini|libris Sibyllinis]] et [[Pythia|oraculo Delphico]], Romani a deo responsum acceperunt, hostem ex Italia pellere si vellent, Matrem quaerendam esse atque Romam transportandam atque ibi optimo Romanorum tradendam. Itaque anno [[204 a.C.n.]] lapidem nigrum qui e caelo ceciderat et dea esse putabatur, favente rege [[Attalus I|Attalo]], ex Asia Romam nave advexerunt. Cum autem iam fluvio [[Tiberis|Tiberino]] navigarent, navis in harenis adhaesit nec moveri potuit. Post multos et vanos conatus, Claudia Quinta<ref>[[Titus Livius]] XXIX,14. [[Cicero]] ''De responsis haruspicum'' 27. [[Propertius]] IV,11,51-52. [[Suetonius]], ''Tiberius'' 2. [[Ovidius]], ''Fasti'' IV,291-330. [[Silius Italicus]] XVII,22-47.[[Herodianus]] I,35.[http://www.thelatinlibrary.com/victor.html ''De Viris illustribus''] 46. [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Ann''. LVI,234-235. [[Minucius Felix]] ''Octavius'' VII,3 et XXVII,4. [[Lactantius]], ''[[Divinae institutiones|Divinarum institutionum]]'' II,7,12. Scaena etiam in marmore sculpta est : CIL VI,492 = Dessau 4096 = [[Corpus Cultus Cybelae Attidisque|CCCA]] III,218[http://db.edcs.eu/epigr/bilder.php?bild=$CCCA-03_00218_1.jpg;$CCCA-03_00218_2.jpg;$CCCA-03_00218_3.jpg Textus]{{Nexus deficit|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> quaedam, cuius pudicitia male audiebat, exclamavit "ut pudicitia sibi constaret ita dea se sequeretur". Traxit funem et navis processit. Nonnulli auctores tradiderunt [[Vestalis virgo|Vestalem]] virginem fuisse (praecipue a secundo saeculo p.C.<ref>Graillot pp 60-66, qui putat matronam electam a ceteris mulieribus nobilibus fuisse (sic Cicero) ac postea fabulam novis incrementis adornatam esse.</ref>), alii matronam. Certe rumores de se sustulit. Tum [[Publius Scipio Nasica]], qui optimus Romanorum a [[Senatus Romanus|senatu]] iudicatus erat<ref>[[Valerius Maximus]] VIII,15,3. [[Plinius Maior]] VII,120.</ref>, deam accepit atque eam die 4to Aprilis in templum Victoriae in [[Mons Palatinus|monte Palatino]] collocavit, qui dies festus in posterum celebratus est. E qua fabula intelligere possumus quantum dii Asiatici a veteribus deis Romanis distarent : non tam caerimonias rite perfectas quam mores hominum sese colentium curabant. Quamquam, ut semper apud Romanos, haec inventio proposito politico non caret : optimi enim in primis sunt [[Optimates]] : et Claudia Quinta et Cornelius Nasica ex illustrissimis patriciis gentibus electi sunt, quae gentes saepe e Troiano quodam comite [[Aeneas|Aeneae]] ortas sese praetendebant. ===De bello Teutonico=== Anno [[102 a.C.n.]] paulo ante pugnam cum [[Teutones|Teutonibus]], Bataces quidam, Pessinuntius Magnae Matris sacerdos, Romam venit ex ipsis deae verbis victoriam Romanorum praenuntiaturus. Honorifice in senatum introductus est, sed postquam eadem apud populum agere voluit a [[Tribunus plebis|tribuno plebis]] Aulo Pompeio e tribunali vi detractus et vanitatis mendaciique accusatus est. Quo ipso die ille tribunus domum reversus in gravem morbum incidit ac post paucos dies interiit. Quod factum Romanorum fidem in huius deae potentiam auxit, ut quae iniuriam sibi inlatam tam manifeste vindicarat<ref>[[Plutarchus]], ''Marius'' 17. [[Diodorus Siculus]] 36.13.</ref>. Ipse Marius mox Pessinuntem [[Votum|voti]] solvendi causa peregrinatus est<ref>[[Plutarchus]], ''Marius'', 31.</ref> ([[hecatomba|hecatomben]] [[Votum|voverat]]). == De cultu Romano == === De Megalesibus === [[Fasciculus:Cybele Getty Villa 57.AA.19.jpg|left|thumb|Cybele in throno sedet. Aetas Romana.]] Sacerdotes ex Asia Romam deam suam secuti sunt&thinsp;: eunuchi enim erant et [[Galli (sacerdotes)|Galli]] vocabantur (fortasse quod primi ex [[Galatia]]<ref>Borgeaud pp118-126 (talis iam fuerat opinio Theodori [[Theodorus Mommsen|Mommsen]]). Ovidius contra dicit Gallum flumen in Phrygia fuisse, cuius aquam qui biberant furentes fiebant.</ref> venerant). [[Ludi Megalenses|Megalesia]] feriae in honorem deae inter quartum et decimum diem mensis Aprilis celebrabantur&thinsp;; tum clamorosa pompa imago deae per urbem a Gallis portabatur et [[Almo]]nis aqua abluebatur<ref>[[Sanctus Ambrosius]] ep. XVIII(30). Prodigiorum procurandorum causa nonnumquam etiam in mare mergebatur ([[Cassius Dio]] XLVIII,38). [[Ammianus Marcellinus]] XXIII.3.7ː tum lavatio diem sextum Kalendas Apriles fiebat.</ref> : mirantibus Romanis, tibiae Phrygiae, [[Tympanum|tympana]], cymbala et cornua magnum strepitum edebant. Nonnulli Galli armati [[Bacchae|bacchico]] more saltabant atque proprium sanguinem effundebant : sic priscos comites Asiaticos deae, Corybantes dictos, referebant. Fideles nummos argenteos vel aereos aut etiam rosas eis iactabant. Civibus Romanis sacerdotes esse aut ritibus tam freneticis interesse non licebat<ref>[[Dionysius Halicarnassensis|Dion. Hal]]. ''Ant. Rom''. II,19,5. Vir Phrygius et femina Phrygia Gallis praeerant.</ref>. Ita hic cultus Asiaticus a moribus Romanis abhorrens, quamquam in media Urbe quadrata [[Romulus|Romulea]] situs, a cetera religione secretus diu remansit. Reliquae feriae nihil Asiatici retinebant : nam [[ludi Megalenses]] ludi scaenici erant. [[Aedilis|Aediles]] curules tragoedias et comoedias eligebant, quas populo offerrent (scimus ex didascaliis fabularum et Plautum et Terentium comoedias ludis Megalensibus docuisse). [[Lectisternium]] quoque fiebat quo [[moretum]] Cybelae apponebatur, quia cibus priscus putabatur.<ref>[[Ovidius|Ovidii]] ''Fasti'' 4.367-372.</ref> Praeterea sodalitates ex nobilibus [[Gens|gentibus]] ad convivia tam dispendiosa vicissim inter se invitabant, ut senatusconsultum de sumptu eorum minuendo factum sit<ref>[[Cicero]] [[Cato maior de senectute|Cato Maior]] XIII,45.[[Aulus Gellius]] II,24.</ref>. Mox etiam circenses ludi die decimo Aprilis additi<ref>[[Corpus Inscriptionum Latinarum|CIL]] I,306 =[[Fasti]] Praenestini [https://web.archive.org/web/20210211024022/http://db.edcs.eu/epigr/epi.php?s_sprache=de Textus] (in capsam "EDCS-ID" imprime "EDCS-38000281"). [[Iuvenalis]] Satirae XI,192-200.</ref> et sub [[Domitianus|Domitiano]] vel [[Traianus|Traiano]] imperatore statua Magnae Matris tergo leonis sedentis in spina [[Circus Maximus|circi]] prope obeliscum posita est<ref>[[Corpus Cultus Cybelae Attidisque|CCCA]] III,206. [[Tertullianus]] de Spectaculis VIII,5.</ref>. [[Augustus (imperator)|Augustus]] cultui deae favit, ut quae vicina domui Augustae erat in monte Palatino et tutelaris dea Troianorum fuerat : nam [[gens Iulia]], in quam adoptatus erat, per [[Iulus|Iulum]] ex [[Aeneas|Aenea]] ortam esse praetendebat. Itaque templum incendio anno [[3]] deletum restituit in pristinum splendorem<ref>[[Valerius Maximus]] I,8,3. [[Res gestae Divi Augusti|Res Gestae]] 19. [[Ovidius]], [[Fasti (Ovidius)|Fasti]] IV,348.</ref>. Et poeta novi principis, [[Vergilius]], partes magnas in [[Aeneis|Aeneide]] Magnae Matri tribuit. Nihilominus Megalesia feriae ritu Graeco-Romano celebrabantur, verae Phrygiae feriae, quibus [[Attis]] deus cum Cybele artissime coniunctus erat, non ante imperatorem [[Claudius (imperator)|Claudium]] Romae publice celebratae. === De cultu mystico === [[Claudius (imperator)|Imperator Claudius]] tandem prohibitiones sustulit<ref>Jean Bayet, ''La Religion romaine'', Payot, 1969: capitulo decimo.</ref>&thinsp;: abhinc per prima saecula post Christum natum cultus matris deum et pastoris Phrygii [[Attis|Attidis]], ministri eius, floruit per provincias disseminatus. Una e religionibus erat quae initiis et mysteriis aliquid post mortem mystis promittebat.<ref>S. Augustinus [[De civitate Dei|''De civitate Dei'']] VII,26.</ref> Tum in templis quae vocabulo Graeco '''Metroa''' (Μητρᾣα) nominabantur praecipua caerimonia erat [[Taurobolium|'''taurobolium''']], quo devotus deae sectator, [[sanguis|sanguine]] [[taurus|tauri]] immolati aspersus, velut [[baptismus|baptizabatur]] atque ''renatus in aeternum''<ref>Vermaseren, [[Corpus Cultus Cybelae Attidisque|Corpus]] III,242 = {{CIL|6|510}} = Dessau 4152, necnon {{CIL|6|736}}.</ref> dicebatur. Taurobolia publica quoque fiebant, ad salutem imperii et imperatoris. Et quotannis magnae celebrationes inter diem 15 et 27 mensis Martii publice fiebant&thinsp;: primo mortem Attidis lugebant, [[corpus]] suum lacerantes nonnumquam usque ad iacturam virilium partium (die 24 Martii quem "''Sanguem''" nuncupabant), mox eius resurrectionis laetitia exsultabant (die [[25 Martii|25]] = ''Hilaria''). Et feminae<ref>{{CIL|6|2257}}[https://web.archive.org/web/20190920191654/http://db.edcs.eu/epigr/bilder.php?bild=$CIL_06_02257.jpg;$D_04160.jpg;$D_04160_1.jpg;$b.jpg] ; {{CIL|14|371}}[http://db.edcs.eu/epigr/bilder.php?bild=$MC_CIL_14_00371.jpg;$MC_CIL_14_00371_1.jpg;$CCCA-03_00423_1.jpg;$CCCA-03_00423_2.jpg;$CCCA-03_00423_3.jpg;$CIL_14_00371.jpg]{{Nexus deficit|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> et viri Romani tum magni sacerdotes deae erant. == Fontes == === In litteris === [[Fasciculus:Tetradrachm Smyrna 160-150 obverse CdM Paris.jpg|thumb|upright=0.8|Cybeles (vel Tychae ?) turritum caput in [[tetradrachmum|tetradrachmo]] [[Smyrna]]e percusso, circa 150 a.C.n.]] * [[Ammianus Marcellinus]] XXII.9.5-8 necnon XXIII.3.7 * [[Appianus Alexandrinus|Appianus]], ''Annibalis liber'' LVI. *[[Aristophanes]], ''[[Aves (Aristophanes)|Aves]]'' 874-7. * [[Arnobius Maior|Arnobius]] libro septimo ''Adversus Nationes'' 49-51 ,necnon libro quinto 5-17. *[[Augustinus Hipponensis]], ''[[de civitate Dei]]'' II.4.57-5.59 necnon III.12.109. * [[Cassius Dio]], libro XLVIII ''[[Historia Romana (Dio)|Historiae Romanae]]'', cap. 38. * [[Catullus]] Carmen 63. * [[Dionysius Halicarnassensis]], libro secundo ''Antiquitatum Romanarum'' 18-19. * [[Euripides]], ''[[Bacchae]]'' 55-59, 72-87, 120-134 * [[Herodianus]] I,11. *[[Herodotus]] [[Historiae (Herodotus)|Melpomene]] 76 ''[[Historiae (Herodotus)|Terpsichore]]'' 102 * [[Iulianus]] ''Hymnus ad Matrem Deorum''. * [[Iulius Firmicus Maternus]] ''De errore profanarum religionum'' * [[Lucretius]] libro secundo ''De Natura rerum'' 601-661. * [[Minucius Felix]], ''Octavius'' XXIII,4. * [[Ovidius]], libro quarto [[Fasti (Ovidius)|Fastorum]], versibus 179–378. * [[Seneca]], ''[[Agamemnon (Seneca)|Agamemnon]]'' 686-90 * [[Statius]], libro decimo ''Thebaidis'', 170-175. * [[Strabo]] libro decimo ''Geographicorum'' capitulo tertio (12-13, 15, 18-19) necnon libro duodecimo 5.3 * [[Tertullianus]], ''Apologeticum'', capitulo XXV. * [[Tibullus]], libro primo ''Elegiarum'' carmine quarto : 68-70. * [[Titus Livius]] ''Ab Urbe condita'' XXIX,10-14 et XXXIV,54 et XXXVI,36,3. * [[Valerius Flaccus]] libro octavo [[Argonautica (Valerius Flaccus)|Argonauticon]] 239-242. * [[Varro Reatinus|Varro]], libro sexto de ''Lingua Latina'', capitulo quindecimo. * [[Vergilius]] libro tertio ''[[Aeneis|Aeneidos]]'' 101-116, necnon VI,784-787 et IX,77-122 et 617-620, X,252-255. === Inscriptiones === * M. J. Vermaseren, [[Corpus Cultus Cybelae Attidisque|''Corpus Cultus Cybelae Attidisque'']], Lugduni Batavorum, E.J. Brill, 1977-1989 (septem voluminibus). ISBN 90-04-05399-9 = Etudes préliminaires aux religions orientales dans l'Empire romain, Vol 50. * {{CIL|6|512}} == Plura legere si cupis... == [[Fasciculus:Taurobolium.jpg|thumb|upright=0.8|[[Taurobolium]]. Imago incisa circa [[1780]].]] * Ph. Borgeaud, ''La Mère des dieux. De Cybèle à la Vierge Marie'', Le Seuil, 1996. [https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1997_num_37_144_370382 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1998_num_67_1_1321_t2_0402_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1997_num_75_1_5914_t1_0196_0000_1 Tertia recensio critica] [https://journals.openedition.org/kernos/687 Quarta recensio] * Hieronymus Carcopino, ''Galles et archigalles'' in Mélanges d'archéologie et d'histoire, 1923, vol. 40, n°1, pp.237-324. [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/mefr_0223-4874_1923_num_40_1_7191#] *Lara Dubosson-Sbriglione, ''Le culte de la Mère des dieux dans l’Empire romain'', [[Stuttgardia|Stuttgardiae]] : Steiner, 2018 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_2019_num_121_2_6932_t13_0566_0000_1 Recensio critica] * G. S. Gasparro, ''Soteriology and mystic aspects in the cult of Cybele and Attis : with a frontispiece'' Lugduni Batavorum : E. J. Brill, 1985. (Études préliminaires aux religions orientales dans l'Empire romain ; 103). [https://www.persee.fr/doc/rhr_0035-1423_1987_num_204_3_2136 Recensio critica] [https://books.google.fr/books?id=K_EUAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *Juliette de La Genière, "[https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1986_num_130_1_14336 Le culte de la Mère des dieux dans le Péloponnèse]", ''Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres'' 1986(130-1) ː 29-48 *Henricus Rudolfus Goehler Dresdensis, ''[https://archive.org/details/goehler_matris_magnae_1886_latin_greek/goehler_matris_magnae_1886_latin_atkinson/mode/2up De Matris Magnae apud Romanos Cultu]'', Misniae, 1886 * H. Graillot, ''[https://archive.org/details/graillot_cybele_mere_dieux_1912_french/graillot_cybele_1912_french_artemisia/mode/2up Le culte de Cybèle, Mère des dieux, à Rome et dans l'empire romain]'', Parisiis, 1912. * Emmanuel Laroche, « Koubaba, déesse anatolienne, et le problème des origines de Cybèle », dans ''Éléments orientaux dans la religion grecque ancienne. Colloque de Strasbourg, 22-24 mai 1958'', Paris, Presses universitaires de France , 1960 ː113-128. * Carolus Pavolini, '[https://www.academia.edu/35355196/CARLO_PAVOLINI_La_musica_e_il_culto_di_Cibele_nellOccidente_romano_in_Archeologia_Classica_LXVI_2015_pp_345_375 La musica e il culto di Cibele nell'occidente romano]', ''Archeologia classica'' 2015(66) : 345-375. * Lynn E. Roller, ''In Search of God the Mother: the cult of Anatolian Cybele'', University of California Press, 1999 ISBN 0-520-21024-7. [https://books.google.fr/books?id=e9r2semlxPwC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] [https://bmcr.brynmawr.edu/2001/2001.09.17/ Recensio critica] * [Miscellanea in honorem MJ Vermaseren], ''Cybele, Attis and related cults: essays in memory of M. J. Vermaseren'', curante Eugenio N. Lane. Lugduni Batavorum: E. J. Brill, 1996. (Religions in the Graeco-Roman world, 131). [http://books.google.fr/books?id=T1nmUY70OzEC&printsec=frontcover&dq=cybele+attis+related+cults+vermaseren&source=bl&ots=4sV927fXOB&sig=yll_-v1a9iuX_otquqDDrqIFDoQ&hl=fr&sa=X&ei=SPkgUMXFAYqp0AWX64CIDg&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=cybele%20attis%20related%20cults%20vermaseren&f=false]. *Susan Satterfield, "[https://www.jstor.org/stable/41547220 Intention and Exoticism in Magna Mater's Introduction into Rome]", ''Latomus'', 2012: 373-391 *Ambra Spinelli, 'The "Getty Cybele" : a roman portrait of feminine virtues', ''American Journal of Archaeology'', 2017(121) : 369-396. * R. Turcan, ''Les Religions de l'Asie dans la vallée du Rhône'' Lugduni Batavorum: E. J. Brill, 1972. ISBN 90-04-03441-2. ** ''Numismatique romaine du culte métroaque''. Lugduni Batavorum: Brill, 1983. ISBN 90-04-06843-0. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1989_num_58_1_2274_t1_0581_0000_2 recensio critica] ** ''Les cultes orientaux dans le monde romain''. Parisiis: les Belles lettres, 1989. ISBN 2-251-38001-9. * Francisca Van Haeperen, ''[https://books.openedition.org/ephe/1267 Étrangère et ancestrale,la Mère des dieux dans le monde romain]'', Publications de l’École Pratique des Hautes Études, 2019. [https://journals.openedition.org/asr/1886 Summarium in ''Annuaire de l'École pratique des hautes études: résumés des conférences et travaux'', 2018(125)] **'[https://books.openedition.org/septentrion/68649 Les acteurs du culte de Magna Mater à Rome et dans les provinces occidentales de l'Empire]' in ''Figures d'empire, fragments de mémoire : pouvoirs et identités dans le monde romain impérial (IIe s. av. n. è. - VIe s. de n. è.)'', Presses universitaires du Septentrion, 2011 ː 467-484 [https://books.google.fr/books?id=SmPbtKvIrkUC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Apud Guglum librorum] *Maya Vassileva, "[https://www.jstor.org/stable/3643027 Further Considerations on the Cult of Kybele]", ''Anatolian Studies'', 2001 51-63 *Christophe Vendries, "[https://books.openedition.org/pur/23708 Pour les oreilles de Cybèle : images plurielles de la musique sur les autels tauroboliques de la Gaule romaine]" in ''Chanter les dieux: Musique et religion dans l'Antiquité grecque et romaine'', Presses Universitaires de Rennes, 2001: 197-217 * M. J.Vermaseren, ''[https://archive.org/details/vermaseren-1977-cybele-attis/mode/2up Cybele and Attis: the myth and the cult]'' Londini: Thames and Hudson, 1977. ISBN 0-500-25054-5. == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Agdistis]] * [[Attis]] * [[Dea materna]] * [[Religio Anatolica]] * [[Rhea]] * [[Galli (sacerdotes)|Galli]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Cybele|Cybelam}} * Imagines Cybelae in [https://web.archive.org/web/20160304025421/http://warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=5&cat_2=198 ''Museaeo Iconographico Warburgiano''] {{FA stella}} [[Categoria:Deae]] [[Categoria:Mythologia Graeca]] [[Categoria:Mythologia Phrygia]] [[Categoria:Mythologia Romana]] [[Categoria:Personae Aeneidos]] [[Categoria:Religio Romana]] b1mxjasrgdg4h7jihbt6dl3jt52a6el 0 41444 3980243 3979789 2026-08-10T13:01:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980243 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] e4tw9hxvdaw91qmwnx06nzy1dez7pw3 3980244 3980243 2026-08-10T13:05:11Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Editiones criticae et commentarii */ 3980244 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''Symmachi opera'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] ksbw54bwsydjq902pzkprzc99lt3d27 3980247 3980244 2026-08-10T13:06:42Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Editiones criticae et commentarii */ 3980247 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] r9fvlgola3tiihzya18vsm1zf2js3il 3980254 3980247 2026-08-10T13:36:03Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980254 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos magistratibus amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 4z3j8tjc9sqymfkhe92t6x45lhd46nl 3980256 3980254 2026-08-10T13:44:02Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980256 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos magistratibus amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 1yvh79ch09cd5jnt6389ap0bdlgo1ex 3980259 3980256 2026-08-10T13:47:16Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980259 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] hzu5hixwmtym6v16deamnpm2vlw1uox 3980275 3980259 2026-08-10T14:13:36Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980275 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] cj0nefyn04jvmm0fnhijv86fns6ep9l 3980277 3980275 2026-08-10T14:15:41Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980277 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] mzwmkklg4gezkodggr9odt2uao7s36h 3980284 3980277 2026-08-10T14:21:38Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980284 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctas vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] lu3eme7apyod4kvw1r0lziflb3jfjyz 3980288 3980284 2026-08-10T14:25:27Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980288 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 15svdy7qge15jmpg38d5oa2zgr4avap 3980300 3980288 2026-08-10T14:41:10Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980300 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.'' == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 2ebscs18zjcs8clk7r0xe2zyiue9t2m 3980301 3980300 2026-08-10T14:43:05Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980301 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 6be32ymvmz93bt6mfqa9pudkkr2mwg2 3980308 3980301 2026-08-10T14:59:22Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980308 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exsile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] o4qeno0wuebnvcglxkqywdeopnhau8j 3980309 3980308 2026-08-10T15:00:28Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980309 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exsile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] mhgn7rfw17r5puqmworbosoa1irq7fl 3980310 3980309 2026-08-10T15:02:06Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980310 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] hszqvhw38byvwaiu7hx7vqx2j48esb0 3980312 3980310 2026-08-10T15:07:47Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980312 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabat<ref>I.81.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] k8sgckhgpxo652hzt51uwhi71uas6vo 3980313 3980312 2026-08-10T15:09:54Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980313 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabat<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3292.html De Quinto Aurelio Symmacho in ''A dictionary of Greek and Roman biography and mythology'', I, [[Londinium|Londinii]], anno 1870, p. 959] (???? nexus falsus) * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * [https://www.dmgh.de/mgh_auct_ant_6_1/index.htm#page/(III)/mode/1up Editio Ottonis Seeck, Q''. Aurelii Symmachi quae supersunt'' ] in Monumenta Germaniae Historica - (dMGH) * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] chf9e9zzkq3yvm0dtjn9jcvoynbmhw4 3980314 3980313 2026-08-10T15:12:23Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Nexus externi */ 3980314 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabat<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] pzc1jedoxhsmwq9wfevzrydm8nd4mwf 3980317 3980314 2026-08-10T16:29:52Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980317 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabatur<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 5onthbdmjwbb37jw2suuifbf33trsxl 3980324 3980317 2026-08-10T18:42:17Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980324 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabatur<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> Sed et adversarii "Romani decus eloquii" attollebant ut poeta Christianus Prudentius qui eum supra Ciceronem ponebat<ref>''Contra Symmachum'' I.632-5.</ref> atque eo magis eum pigebat quod deos pereuntes et sordidos defendere mallet. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] ccwvbnd1l6nktmpenft7d4y5bx1jvsn 3980325 3980324 2026-08-10T18:42:52Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980325 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatusconsulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinatione in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabatur<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> Sed et adversarii "Romani decus eloquii" attollebant ut poeta Christianus Prudentius qui eum supra Ciceronem ponebat<ref>''Contra Symmachum'' I.632-5.</ref> atque eo magis eum pigebat quod pereuntes deos et sordidos defendere mallet. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] h6vpk7u5jufbfklasmjcjiw1hkq36ma 3980327 3980325 2026-08-10T18:54:48Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De operibus */ 3980327 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatu consulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinationibus in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae sibi conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabatur<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in innumeris variationibus circa thema exile. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> Sed et adversarii "Romani decus eloquii" attollebant ut poeta Christianus Prudentius qui eum supra Ciceronem ponebat<ref>''Contra Symmachum'' I.632-5.</ref> atque eo magis eum pigebat quod pereuntes deos et sordidos defendere mallet. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] 6vushcoy9lvj565wwsq06fy6idsxjlq 3980328 3980327 2026-08-10T18:56:58Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De genere dicendi et iudiciis */ 3980328 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Roma, metà di dittico con un'apoteosi, 400 circa.JPG|thumb|Consecratio Symmachi (ut vulgo putatur). Nam hoc dimidium [[Diptychon consulare|diptychum]] [[ebur|eburneum]] [[Monogramma|monogramma]] Symmachorum fert et circa 400 scalptum est.]] '''Quintus Aurelius Symmachus''' signo '''Eusebius''' (natus circa annum [[342]] - obiit anno [[402]]/[[403|3]]), filius [[Lucius Aurelius Avianius Symmachus|Lucii Aurelii Avianii Symmachi]] fuit [[Senatus|senator]], [[consul]], [[praefectus urbi Romae]] annis [[384]] et [[385]] et orator. Vulgo pro opulentissimo oratore aetatis suae habitus absque nonnullis ipsi [[Cicero]]ni comparatus est<ref>Etiam ab adversariis ut [[Prudentius]], ''Contra Symmachum'': I.632-642.</ref>. Notus est imprimis commendationis indulgentiae in omnes religiones causa, quam in controversia de ara Victoriae affirmavit. == De familia == Primus ex illa gente avus Quinti Symmachi, Aurelius Valerius Tullianus Symmachus, [[Consul|consulatus]] insignia "severitatis merito" anno [[330]] accepit; nova familia igitur in ordine senatorio erant Symmachi. Eo magis praerogativas ordinis vindicare visi sunt. Quintus sororem unam<ref>''Ep''. VIII.49</ref> et tres fratres habuit qui omnes ante ipsum obierunt<ref>Nam circa 380 de Celsino Titiano ita scripsit: ''tertius hic mihi de optimis fratribus luctus est'' (''ep''. III.6).</ref>. Circa 370 Quintus Rusticianam, filiam praefecti [[Memmius Vitrasius Orfitus|Orfiti]], uxorem duxit. Filia eis fuit ignoto nomine nomine<ref>''Ep''. VI.12, 67, 79</ref> quae [[Nicomachus Flavianus iunior|Nicomacho Flaviano iuniori]] nupsit, ita adfinitatem inter duos e maximis scriptoribus illius aetatis firmans, et aliquanto postea filius [[Quintus Fabius Memmius Symmachus]] operum patris sui editor posthumus. A maioribus multa [[Immobile|bona immobilia]] hereditario accepit: tres domus Romae, unam [[Capua (urbs antiqua)|Capuae]], quindecim [[villa|villas]] plerumque in Italia meridionali sitas, praedia quoque in [[Samnium|Samnio]], [[Apulia]], [[Sicilia (provincia Romana)|Sicilia]], [[Mauretania (discretiva)|Mauretania]]. Inter tamen senatores modice divites numerabatur et ad munera [[Praetor|praetoria]] filii sui duo milia argenti pondo erogasse dicitur<ref>[[Olympiodorus Thebanus|Olympiodorus]], Fragmentum 44.</ref>. == De cursu honorum == * Annis incertis [[Quaestor|quaesturam]] et [[praetor|praeturam]] gessit. Circa idem tempus [[pontifex |pontifex maior]] cooptatus est<ref>''Epistulae'' I.49, 51 ;II.53 ; IX.147-8.</ref> nec aliud sacerdotium umquam suscepit, quamvis studiosus paganismi defensor<ref>CIL VI, 1699, stela a filio erecta quae cursum honorum Symmachi nobis servavit.</ref>. *364-5 tum cum pater [[Praefectus urbi Romae|praefectus urbi]] erat ipse corrector [[Lucania|Lucaniae]] et [[Bruttium|Brittiorum]] fit<ref>Cf ''Epistulae'' II.48.</ref>. Tum vetustissimas epistulas scribit quas quidem adhuc habeamus. * anno 369 [[Panegyricus|panegyricos]] [[Valentinianus I|Valentiniani I]] et [[Gratianus|Gratiani]] coram principibus pronuntiat<ref>''Orationes'' I-III.</ref>. In Gallia apud Valentinianum usque ad annum 370 mansit ubi [[Decimus Magnus Ausonius|Ausonium]] cognovit cuius amicitiam coluit<ref>''Epistulae'' I.14 et 32.</ref>. Mox [[comes]] tertii ordinis renuntiatur. * 373-4 [[Fasti proconsulum Africae|proconsul Africae]] fit, officium honorificum sine vera potentia<ref>CIL VIII, 24584 et 5347 inscriptiones in [[Africa (provincia Romana)|Africa]] repertae. Cf ''Epistulae'' VIII.5 et 20. X.1.2-3.</ref>. * anno 376 Gratiani nuntium de morte [[Flavius Maximinus|Maximini]] in senatu recitat<ref>''Epistulae'' I.13 et X.2</ref>. Die 9 Ianuarii orationem ''Pro Trygetio'' in senatu habuit gratias agens quod patrem plebe seditiosa expulsum honorifice revocassent<ref>''Oratio'' V. Cf ''Epistulae'' I.44</ref>. *377-8 Aegrotavit<ref>''Epistulae'' I.20 et 85. III.47.</ref> * anno 382 legatus senatorum ad Gratianum missus [[Ara Victoriae|aram Victoriae]] in [[Curia Hostilia|curia]] restituendam poscere volebat sed aditu principis prohibitus est<ref>Ambrosius, ''Epistulae'' 17.10</ref> * anno 384 [[Valentinianus II|Valentiniano II]] cum matre [[Iustina]] imperante [[Praefectus urbi Romae|praefectus Urbi]] ''sub aestatis exordio''<ref>''Relatio'' 25.3</ref> fit. Tum iterum arae Victoriae restitutionem petiit<ref>''Relatio'' tertia.</ref> sed ab [[Ambrosius|Ambrosio]] episcopo victus est. Praeterea annonae angustiae eum ad magistratum deponendum incitaverunt (februario 385)<ref>Eventa huius praefecturae ab ipsius ''relationibus'' nota sunt. Vide etiam ''Epistulas'' II.36 et 55, III.28.</ref>. In praefectura [[Augustinus Hipponensis|Augustinum]] magistrum rhetoricae nominavit<ref>''[[Confessiones (Augustinus)|Confessiones]]'' V.13.</ref>. * anno 387 partes usurpatoris [[Magnus Maximus|Magni Maximi]] oratione quidem non armis<ref>[[Gennadius Scholasticus|Gennadius]], ''De Viris illustribus'' 49.</ref> sequitur quo mox a Theodosio victo veniam quidem impetrat (et Theodosio in oratione hodie deperdita gratias agebat<ref>''Epistulae'' II.13, 28, 30-32.</ref>) sed eius dignitas aliquantum imminuta est<ref>[[Libanius]], ''Epistulae'' 1008</ref>. Revera [[Novatianus|Novatianorum]] intercessio episcopi ei saluti fuerat. * iamdiu orator disertissimus velut praeco senatorum erat et anno incerto [[princeps senatus]] publice nominatur<ref>[[Socrates Scholasticus]] V.14.6.</ref> * anno 390 cum Theodosio in gratiam redit et ad [[consul|consulatum ordinarium]] anni proximi designatur<ref>[[Prudentius]], [[Contra Symmachum]] I.622-5. Cf ''Epistulae'' II.62-4. V.15. IX.149. </ref> *anno 391 gratiarum actionem in aula Mediolani habet sed quia aram Victoriae memoravit a Theodosio ex urbe expellitur. * annis 392-4 ab [[Eugenius|Eugenii]] [[Arbogastes|Arbogastis]]que usurpatione ipse abstinet sed filius quaestor, gener praefectus Urbi sunt et amicus Virius Nicomachus Flavius post cladem sibi mortem voluntariam conscivit. *Usque ad annum 398 in umbra remanet. 396/7 aegrotavit<ref>''Epistulae'' III.38-39, V.58 etc.</ref>, anno 398 plebe irata expulsus est ac postea revocatus<ref>''Epistulae'' VI.66, VIII.64-5, IX.81.</ref>. Ab illo anno cursui honorum Memmi filii (sc. praeturae) operam dat<ref>''Ep''. IV.7, 8, 12, 58, 59, 60, 63 etc. </ref> et usque ad mortem [[Flavius Stilicho|Stilichoni]] tum in Occidente dominanti satis propinquus est<ref>''Epistulae'' IV.1-14.</ref>. In summa munera honorifica multa absolvit, numquam tamen in aula apud principes vitam egit. Plerumque Romae aut in villis tempus litteris terebat. Itaque ad res magnas decidendas momentum non habuit. == De homine litterato == E litteris igitur et facultate dicendi pleramque auctoritatem suam ducebat. In litteris ut in republica aut religione [[mos maiorum|morem maiorum]] imprimis venerabatur. Ita [[Vergilius|Vergilium]], [[Cicero|Ciceronem]], [[Titus Maccius Plautus|Plautum]], [[Publius Terentius Afer|Terentium]], [[Horatius|Horatium]] imprimis amat quorum sententiarum saepe in ''Epistulis'' meminit. Amplam bibliothecam sibi pararat: novimus enim apud Symmachum fuisse Titum Livium integrum quem emendare coeperat<ref>''Epistulae'' IX.13.</ref>, necnon [[Plinius Maior|Plinium Maiorem]] aut ''[[Commentarii de Bello Gallico|Commentarios de Bello Gallico]]''. Ita quodam modo 'litteras classicas' iam invenerat quas spreta lingua suae aetatis colebat<ref>De Symmachi studiis vide G. Kroll(1891).</ref> et litteras amatas ut posteris traderentur curabat. Librarii enim apud Symmachos textus duplicabant. Adulescentes suae aetatis quoque ad rhetoricam studendam hortabatur<ref>[[Libanius]], ''Epistula'' 1004.</ref> et filio instituendo ipse operam dedit<ref>''Ep''. V.5 et VI.61</ref> In ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalibus]]''<ref>I.24.8.</ref> Vergilium non tantum litterarum sed etiam [[Theologia|theologiae]] et [[ritus|rituum]] magistrum esse contendebat. Non minus enim a novitatibus orientalibus in [[Polytheismus|polytheismum]] nuper introductis abhorrebat quam a Christianismo. Vetus Romanus volebat esse. == De operibus == Tria genera operum reliquit Symmachus, epistulas, relationes, orationes: * '''orationes''' octo ab ipso circa [[376]] publicatae sunt quae ad patrem, Valentinianos principes et alios homines nobiles pertinent. Anno [[1815]] in [[Palimpsestus|palimpsesto]] ab [[Angelus Mai|Angelo Mai]] inventae sunt, antea a septimo saeculo deperditae. *'''relationes''' 49 statim post praefecturam circa [[385]] edidit inter quas celeberrima tertia relatio de ara Victoriae versatur. Illae relationes illius actionem in magistratu gerendo recensent. *'''epistulae''' plus quam nongentae in decem libros digestae magnum opus eius faciunt. Liber primus paulo post 385 in lumen prodisse vulgo creditur (epistulas ad patrem et fratrem continet necnon ad poetam [[Ausonius|Ausonium]] filiumque eius Hesperium et ad amicum [[Vettius Agorius Praetextatus|Praetextatum]], fratrem in paganismo). Cetera post mortem auctoris sed ante annum 409 a filio Memmio edita putantur. In septem primis libris epistulae per personas quibus missae sunt disponuntur sine ulla [[Chronologia|chronologica]] aut [[Thema (litterae)|thematica]] ordinatione. In octavo et nono sine ordine miscentur epistulae (pars maxima decimi deperdita est), ne personae quidem quibus mittuntur semper indicantur. Unde eruditi coniecerunt auctorem editionem usque ad septimum librum praeparasse, postea filium solum relictum ut potuit reliqua edidisse. Certe Nicomachi non parvam partem epistularum recipiunt: liber secundus totus [[Virius Nicomachus Flavianus|Virio Nicomacho Flaviano]] dicatur, sextum librum ceteri inter se Nicomachi partiuntur. Lectorem modernum in illis epistulis paupertas [[thema|thematum]] offendit: etenim de rebus publicis aut religiosis scribendi tum libertas nulla erat et delatores speculabantur. Etiam retrorsus censura agebat: ita Memmius epistulas ad [[Usurpatio|usurpatores]] [[Magnus Maximus|Maximum]], [[Eugenius (imperator)|Eugenium]], [[Arbogastes|Arbogastem]] suppressit. Nuntii secreti et periculosi tabellariis maximae fidei mandabantur qui oraliter eos referebant, numquam scribebantur. Brevissimae igitur sunt epistulae Symmachi. Plerumque de mera salutatione et amicitiae professione agebatur aut [[Salus|salutis]] inquisitione et officiorum reciprocitate in epistularum commercio. Saepe simul propinquos et homines bene meritos [[Magistratus|magistratibus]] amicis commendabat. Rarius de litteris aut senatu consulto et annona Urbis aliquid scribebat aut de peregrinationibus in villas suas. Semel et iterum de lite apud iudices. Omnia cursim sine excursu. Itaque spem lectoris saepe decipit. Ipse tenuis materiae sibi conscius erat: ''Quousque enim'', Nicomacho inquiebat, ''dandae ac reddendae salutationis verba blaterabimus, cum alia stylo materia non suppetat?''.<ref>''Ep''. II.35.</ref> == De genere dicendi et iudiciis == Stilus Symmachi non facile finitur. Duodecimo saeculo [[Alanus ab Insulis]] brevitatem eius evidentem extollens eum 'verbis parcum' sed 'mente profundum' dicebat: <blockquote><poem> Symacus in uerbis parcus sed mente profundus, Prodigus in sensu, uerbis angustus, habundans Mente, sed ore minor, fructu, non fronde beatus, Sensus diuicias uerbi breuitate coartat.<ref>''Anticlaudianus'' III.236-9</ref> </poem></blockquote> Nec dubium quin sententiae breves subiunctionem vitantes alienissimae sunt a [[periodus|periodico]] stilo quem in Ciceronis orationibus legimus sed non minus a sermone familiari quo utebatur magnus orator in epistulis abhorrent. Ipse ''ingenii sui maciem'' causabatur<ref>I.81. Cf ibidem I.14 ad Ausonium: ''Sed ego qui sum paupertini ingenii mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati, quam multijugis paginis infantiae maciem publicare''.</ref>. Coaevi tamen stilum floridum et pinguem potius laudabant verisimile quia nomina et adiectiva magna densitate spissantur et plenitudinis speciem praebent. Ita [[Macrobius]]: <blockquote> ''Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.''<ref>''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' V.1.7.</ref> </blockquote> [[Rhythmus|Numeris]] sophisticis et splendido exquisitoque [[Vocabularium|vocabulario]] nitebat Symmachi [[prosa]] quae summam artem redolebat in variationibus circa thema exile innumeris. Amicus Ausonius [[Dithyrambus|dithyrambum]] ei composuit: <blockquote> ''Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis, aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri Maronis accedat?'' <ref>''Ep.'' V.32 ab Ausonio Symmacho missa et in epistolarium eius introducta.</ref> </blockquote> Sed et adversarii "Romani decus eloquii" attollebant ut poeta Christianus Prudentius qui eum supra Ciceronem ponebat<ref>''Contra Symmachum'' I.632-5.</ref> atque eo magis eum pigebat quod pereuntes deos et sordidos defendere mallet. == Notae == <references/> == Fontes == *[[Corpus inscriptionum Latinarum|CIL]] [https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/foto/F010361 VI, 1699] ; VIII, 24584 ; VIII, 5347 *[[Ambrosius]], ''Epistulae'' XVII et XVIII *[[Libanius]], ''Epistula'' 1004. * [[Macrobius]], ''[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]]'' *[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], ''[[Contra Symmachum]]'' == Editiones criticae et commentarii == *Otto Seeck, ''[https://archive.org/details/qaureliisymmach00seecgoog/page/n8/mode/2up Q. Aurelii Symmachi quae supersunt]'' ([[Monumenta Germaniae historica|Monumenta Germaniae Historica]]), Berolini, 1893 [[Fasciculus:Base statua di Quinto Aurelio Simmaco - Musei Capitolini.jpg|thumb|CIL VI, 1699 = basis statuae a filio Memmio patri in [[Mons Caelius|monte Caelio]] erectae ubi eorum domus erat: cursum honorum brevem legere licet.]] *[[Collection des Universités de France]]: J.P. Callu, ''Symmaque. Correspondance.'' Les Belles Lettres, 1972-2002 (quattuor tomi) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1973_num_42_1_1704_t1_0288_0000_5 Recensio critica] ** ''Symmaque. Discours. Rapports'', ibidem, 2009 (tomus V operum) [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2013_num_82_1_3841_t17_0359_0000_2 Recensio critica] * Giovanni Alberto Cecconi, ''Commento storico al libro II dell'Epistolario di Q. Aurelio Simmaco : con introduzione, testo, traduzione e indici'', Pisae, 2002 [https://bmcr.brynmawr.edu/2003/2003.11.17 Recensio critica] [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2004_num_73_1_2554_t1_0408_0000_2 Altera recensio critica] [https://www.academia.edu/84769725/Giovanni_Alberto_Cecconi_Commento_storico_al_libro_II_dellepistolario_di_Q_Aurelio_Simmaco_Con_introduzione_testo_traduzione_e_indici Tertia recensio critica] *Maria Lubello, ''[https://flore.unifi.it/retrieve/5f4d48db-5049-487b-ac42-4092ba20a52a/Lubello_Maria_Commento_storico_libri_VII-VIII_2024.pdf Commento storico ai libri VII e VIII dell’epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, testo, traduzione, commento storico]'', Florentiae, 2024 [https://flore.unifi.it/handle/2158/1374992 Dissertatio academica] * Arnaldo Marcone, ''Commento storico al libro IV dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco: introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1987 ** Commento storico al libro VI dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco: Introd., commento storico, teste, traduzione, indici, Pisae, 1983 *Andrea Pellizzari, ''Commento storico al libro III dell epistolario di Q. Aurelio Simmaco. Introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1983. [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2003_num_72_1_2530_t1_0416_0000_2 Recensio critica] *Paola Rivolta Tiberga, ''Commento storico al libro V dell'epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione, indici'', Pisae, 1982 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1996_num_65_1_1262_t1_0346_0000_2 Recensio critica] *Sergio Roda, ''Commento storico al libro IX dell' epistolario di Q. Aurelio Simmaco : introduzione, commento storico, testo, traduzione e indici'', Pisae, 1981 * Domenico Vera, ''Commento storico alle "relationes" di Quinto Aurelio Simmaco: introduzione, commento, testo, traduzione, appendice sul libro X, 1-2, indici'', Pisae, 1981 == Plura legere si cupis == *Philippe Bruggisser, ''Symmaque ou le rituel épistolaire de l'amitié littéraire. Recherches sur le premier livre de la correspondance'', Fribourg, 1993 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1995_num_64_1_1237_t1_0337_0000_2 Recensio critica] *JP Callu, "[https://www.persee.fr/doc/efr_0223-5099_2006_ant_361_1_11709 En marge des vieux livres : les manuscrits perdus de Symmaque]", ''Revue d’histoire des textes'', 1976: 197-217 *Nicolas Cavuoto-Denis, ''Vsus scribendi : le projet littéraire de Symmaque dans les Lettres, les Discours et les Rapports'', Turnhout, Brepols, 2023 [https://www.academia.edu/71771621/Vsus_scribendi_le_projet_litt%C3%A9raire_de_Symmaque_dans_les_Lettres_les_Discours_et_les_Rapports Summarium] *Octavius Clason, ''[https://books.google.fr/books?id=QywUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false De Symmachi epistularum codice Parisino]'', Bonnae, [1867] '''LATINE''' *Gerd Haverling, ''Studies on Symmachus' Language and Style'', [[Gothoburgum|Gothoburgi]], 1988 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1990_num_59_1_2300_t1_0385_0000_2 Recensio critica] * Gaëlle Hébert de la Portbarré-Viard, "[https://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_2018_num_197_1_1925 Symmaque dans le ''Contra Symmachum'' de Prudence : enjeux et significations d’une mise à mort littéraire]", ''Vita Latina'', 2018: 148-172 * Bettina Hecht, ''Störungen der Rechtslage in den Relationen des Symmachus : Verwaltung und Rechtsprechung in Rom 384/385 n. Chr'', Berolini, 2006 [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7767/zrgra.2008.125.1.775/html Recensio critica] *A.H.M. Jones; J. R. Martindale; J. Morris. ''The Prosopography of the Later Roman Empire'', Cambridge, 1971, t.I: [https://archive.org/details/plre-01-260-395/PLRE01_260-395/page/864/mode/2up 865-871] * R. Klein, Symmachus, ''Eine tragische Gestalt des ausgehenden Heidentums'', [[Darmstadium|Darmstadii]], 1971 [https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1972_num_74_1_3927_t1_0322_0000_1 Recensio critica] * Otto Koren, ''[https://books.google.fr/books?id=4akiGJ2DkE8C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Quaestiones Symmachianae]'', Vindobonae, 1874 '''LATINE''' *Guilelmus Kroll, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024459482&seq=5 De Q. Aurelii Symmachi studiis graecis et latinis]'', Vratislaviae, 1891 '''LATINE''' * Federico Lizzani, ''Il patrimonio di Q. Aurelius Symmachus a Roma e nel Lazio : una restituzione archeologica dall'epistolario'', Romae, "L'Erma" di Bretschneider, 2024 ISBN 978-88-913-3294-3 *John Alexander McGeachy, ''Quintus Aurelius Symmachus and the Senatorial Aristocracy of the West'', University of Chicago, 1942 * Jill Mitchell, ''[https://www.academia.edu/118514477/The_Religious_world_of_Quintus_Aurelius_Symmachus The Religious World of Quintus Aurelius Symmachus]'', Trivent Publishing, 2021 *Eugenius Morin, ''[https://books.google.fr/books?id=6c9gM4kqQkIC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Disquisitio chronologica de dimidia altera quarti saeculi parte juxta Symmachum]'', Parisiis, excudebat Panckoucke, 1847 '''LATINE''' * F. Paschoud (curator), ''Colloque genevois sur Symmaque : à l'occasion du mille six centième anniversaire du conflit de l'autel de la Victoire'', [1984], Les Belles lettres, 1986 *Michele Renee Salzman, "[https://www.jstor.org/stable/4436821 Symmachus and the "Barbarian" Generals]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 2006: 352-367 * Ernestus Theodorus Schulze, ''[https://books.google.fr/books?id=hIhHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De Q. Aurelii Symmachi vocabulorum formationibus ad sermonem vulgarem pertinentibus]'', Halis Saxonum, 1884 '''LATINE''' * Ramón Teja, ''La más antigua polémica sobre la tolerancia religiosa: el debate entre San Ambrosio de Milán y el senador Símaco sobre el Altar de la Victoria'', Matriti, 2023 ISBN 978-84-19782-23-6 *Cristiana Sogno, ''Q. Aurelius Symmachus : a political biography'', University of Michigan Press, 2006 [https://books.google.fr/books?id=N3qFtZRLuXgC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Nonnullae paginae apud Guglum librorum] *L. M. A. Viola, ''Quinto Aurelio Simmaco : lo splendore della romanitas : la perfezione dell'uomo religioso romano-italiano e la costituzione della civiltà universale della pace'', Forii, Victrix, 2010 [https://bibcatalogo.uca.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=870445&shelfbrowse_itemnumber=2642939] {{NexInt}} * [[Controversia de ara Victoriae]] == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quintus_Aurelius_Symmachus Quintum Aurelium Symmachum] spectant *[https://la.wikisource.org/wiki/Libri_Decem_Epistolarum Libri decem epistolarum apud Vicifontem] * [http://www.fh-augsburg.de/~Harsch/Chronologia/Lspost04/Symmachus/sym_re03.html Tertia Relatio Symmachi] * {{BBKL|s/s4/symmachus_a|auctor=Wolfgang Kuhoff|commentatio=SYMMACHUS EUSEBIUS, Q. AURELIUS|tomus=11|columnae=363-366}} * [https://web.archive.org/web/20090814190634/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/sym-amb/ambrepf.html Ambrosius, Epistulae xvii et xviii] {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Flavius Eutolmius Tatianus|Flavio Eutolmio Tatiano]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|402|Aurelius Symmachus, Quintus}} [[Categoria:Auctores Latini antiqui]] [[Categoria:Praefecti urbi Romae antiqui]] [[Categoria:Gens Symmachia]] [[Categoria:Scriptores Imperii Romani]] [[Categoria:Gens Aurelia]] qhf368nlv4v204nb0trgiq6pp77wv1z 0 47053 3980311 3726183 2026-08-10T15:02:45Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980311 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Sado Yutaka''' ([[Lingua Iaponica|Iaponice]]: 佐渡 裕), [[conductor]] Iaponiensis, natus est [[Kyoto]]ni die [[13 Maii]] [[1961]]. ==Nexus externi== * [https://web.archive.org/web/20170525234938/http://www.yutakasado.com/ Official Website Yutaka Sado] * [https://web.archive.org/web/20080828155246/http://www.transartuk.com/sado/index.htm De sua vita] * [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-musiques/biographies/fiche.php?numero=5000009 De sua vita {{ling|Francogallica}}] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Sado Yutaka}} [[Categoria:Musici Iaponiae]] [[Categoria:Nati 1961]] [[Categoria:Homines vivi]] ihc67hv1mzdv4wv5xuh8fqpay4dij4w 0 51458 3980248 3725772 2026-08-10T13:15:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980248 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Rita Hayworth in Blood and Sand trailer.jpg|thumb|Rita Hayworth anno [[1942]]]] '''Rita Hayworth''' (nata ''Margarita Carmen Cansino'' in [[Novum Eboracum (urbs)|Urbe Novo Eboraco]] die [[17 Octobris]] [[1918]]; mortua in Urbe Novo Eboraco die [[14 Maii]] [[1987]]) fuit [[actrix]] cinematographica et saltatrix [[CFA|Americana]]. Nota praecipue est pellicularum gratia: ''Cover Girl'', ''Gilda'' et ''The Lady from Shanghai''. Anno 1949 Rita Hayworth illustri Prince Aly Khan nupsit, sed iam anno 1953 cum eo divortium fecit. Anno 1999, Americanum Pellicularum Institutum in ''AFI's 100 Years… 100 Stars'' programmate Hayworth novam ab summa omnium temporum stella feminea numeravit. == Pelliculae == [[Fasciculus:Rita Hayworth fsa 8b01035.jpg|thumb|200px|Rita Hayworth anno [[1941]]]] [[Fasciculus:Rita Hayworth (1977).jpg|thumb|200px|Rita Hayworth anno [[1977]]]] * ''Cruz Diablo'' (1934) * ''Dante's Inferno'' (1935) * ''Under the Pampas Moon'' (1935) * ''Charlie Chan in Egypt'' (1935) * ''Paddy O'Day'' (1935) * ''Human Cargo'' (1936) * ''Meet Nero Wolfe'' (1936) * ''Rebellion'' (1936) * ''Old Louisiana'' (1937) * ''Hit the Saddle'' (1937) * ''Trouble in Texas'' (1937) * ''Criminals of the Air'' (1937) * ''Girls Can Play'' (1937) * ''The Game That Kills'' (1937) * ''Paid to Dance'' (1937) * ''The Shadow'' (1937) * ''Who Killed Gail Preston?'' (1938) * ''Special Inspector'' (1938) * ''There's Always a Woman'' (1938) * ''Convicted'' (1938) * ''Juvenile Court'' (1938) * ''The Renegade Ranger'' (1938) * ''Homicide Bureau'' (1939) * ''The Lone Wolf Spy Hunt'' (1939) * ''Only Angels Have Wings'' (1939) * ''Music in My Heart'' (1940) * ''Blondie on a Budget'' (1940) * ''Susan and God'' (1940) * ''The Lady in Question'' (1940) * ''Angels Over Broadway'' (1940) * ''The Strawberry Blonde'' (1941) * ''Affectionately Yours'' (1941) * ''Blood and Sand'' (1941) * ''You'll Never Get Rich'' (1941) * ''Tales of Manhattan'' (1942) * ''My Gal Sal'' (1942) * ''You Were Never Lovelier'' (1942) * ''Cover Girl'' (1944) * ''Tonight and Every Night'' (1945) * ''Gilda'' (1946) * ''Down to Earth'' (1947) * ''The Lady from Shanghai'' (1947) * ''The Loves of Carmen'' (1948) * ''Affair in Trinidad'' (1952) * ''Salome'' (1953) * ''Miss Sadie Thompson'' (1953) * ''Fire Down Below'' (1957) * ''Pal Joey'' (1957) * ''Separate Tables'' (1958) * ''They Came to Cordura'' (1959) * ''The Story on Page One'' (1959) * ''The Happy Thieves'' (1962) * ''Circus World'' (1964) * ''The Money Trap'' (1965) * ''The Poppy Is Also a Flower'' (1966) * ''L'Avventuriero'' (1967) * ''I Bastardi'' (1968) * ''Road to Salina'' (1970) * ''The Naked Zoo'' (1971) * ''The Wrath of God'' (1972) == Bibliographia == * John Kobal: ''Rita Hayworth: The Time, The Place and the Woman''. W.W. Norton, New York 1977, ISBN 0-393-07526-5 * Joe Morella, Edward Z. Epstein: ''Rita. The Life of Rita Hayworth''. Allen, London 1983, ISBN 0-385-29265-1 * Gerald Peary: ''Rita Hayworth: A Pyramid Illustrated History of the Movies''. Harcourt, 1976, ISBN 0-515-04116-5 * Gene Ringgold: ''The Films of Rita Hayworth''. Citadel Press, Secaucus, NJ 1974, ISBN 0-8065-0439-0 * Caren Roberts-Frenzel: ''Rita Hayworth: A Photographic Retrospective''. Abrams, New York 2001, ISBN 0-8109-1434-4 * James Hill: ''Rita Hayworth: A Memoir''. Robson, 1983, ISBN 0-671-43273-7 * Adrienne L. MacLean: ''Being Rita Hayworth. Labor, Identity and Hollwood Stardom''. Rutgers University Press, New Brunswick 2004, ISBN 0-8135-3389-9 * Neil Grant: ''Rita Hayworth in Her Own Words''. Hamlyn, London 1992, ISBN 0-600-57459-8 == Nexus externi == {{Communia|Rita Hayworth|Ritam Hayworth}} {{PND|118547402|nomen=Ritae Hayworth aut de Rita Hayworth}} * {{Imdb name|0000028|Rita Hayworth}} * [http://members.tripod.com/~claudia79/index.html Biographia et imagines Ritae Hayworth] * [https://web.archive.org/web/20111101132728/http://www.rita-hayworth.net/ Biographia et imagines Ritae Hayworth] * [https://web.archive.org/web/20061028015345/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=112 Imagines Ritae Hayworth] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Hayworth, Rita}} [[Categoria:Nati 1918]] [[Categoria:Mortui 1987]] [[Categoria:Actores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Mulieres]] [[Categoria:Incolae Novi Eboraci]] cz2m4aakn7yhjdmb1ohronmt70ziul3 0 56489 3980392 3890230 2026-08-11T00:46:54Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980392 wikitext text/x-wiki [[Imago:Fromages.jpg|thumb|Tomae Bogiarum (vel casei eis similes) in nundinis venundatae: ad dextram partem imaginis, altius iacentes, polythenio inclusi]] '''Toma Bogiarum''', [[Francogallice]] ''Tome des Bauges'' est varietas [[caseus|casei]] bubuli in [[Sabaudia]] producta. Hic caseus admodum durus formam rotulae habet, diametro vel 19 cm, largitudine vel 4 cm, pondere vel 1,2 kg. ==Appellatio Originis Protecta== Caseus sub hoc nomine in civitatibus Europaeis venundatus debet in regione delimitata et in modis definitis fieri. Caseus ''Tome des Bauges'' ab anno [[2002]] [[Appellatio Originis Verificata|appellationem in Francia verificatam]] portabat et ab anno [[2009]] [[Appellatio Originis Protecta|appellationem in Europa protectam]] monstrabit. ==Nexus externi== *[http://www.marque-savoie.com/fromages_tome.php De caseis Sabaudiensibus]{{Nexus deficit|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ling|Francogallice}} *[https://web.archive.org/web/20081202012709/http://www.cniel.com/site.asp?where=prodlait/appell/AOC31.html De appellationibus lacticiniis Francicis] {{Ling|Francogallice}} *[http://www.fromages-aop.com/ De appellationibus lacticiniis] {{Ling|Francogallice}} * Marc-Jérôme Hassid, "[https://web.archive.org/web/20230413155703/https://geoconfluences.ens-lyon.fr/geoconfluences/doc/territ/FranceMut/FranceMutDoc5.htm Le terroir, un territoire hybride. L’exemple des fromages des Alpes du Nord]" (2005) apud ''Géoconfluences'' {{Alimenta-stipula}} [[Categoria:Casei Francici]] [[Categoria:Gastronomia Sabauda]] [[Categoria:Casei bubuli]] a7v8fprscmnj4czg2xfc0obe8ge90cb 0 56704 3980249 3939880 2026-08-10T13:21:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980249 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} ''' Robertus Bresson''' (natus die [[25 Septembris]] [[1901]] in [[Bromont-Lamothe]] – mortuus est die [[18 Decembris]] [[1999]] [[Lutetia]]e) fuit [[moderator cinematographicus]] [[Francia|Francicus]]. == Lege etiam == Robert Bresson, ''Notizen zum Kinematographen'', Alexander Verlag Berolini 2007. == Weblinks == *{{Imdb name|0000975|Roberto Bresson}} *[https://web.archive.org/web/20210413110021/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/bresson/ De Roberto Bresson apud ''Senses of Cinema'' ] *[http://www.robert-bresson.com/ robert-bresson.com Pagina Roberto bresson dicata] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Bresson, Robertus}} [[Categoria:Moderatores cinematographici Franciae]] [[Categoria:Nati 1901]] [[Categoria:Mortui 1999]] 40uccm9alfxng44ug3trb430ywzeqbp 0 57499 3980393 3890231 2026-08-11T00:46:56Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980393 wikitext text/x-wiki [[Imago:Fromages.jpg|thumb|Decem fere tomae Sabaudae in nundinis venundati (ad superiorem partem imaginis)]] [[Image:Tomme de Savoie.jpg|thumb|Quadra tomae Sabaudae (?) admodum recentis]] '''Toma Sabauda''', [[Francogallice]] ''Tomme de Savoie'' est varietas [[caseus|casei]] bubuli, e lacte crudo facta, in [[Sabaudia]] producta. Hic caseus admodum durus formam rotulae habet, diametro vel 22 cm, largitudine vel 4 cm, pondere vel 1,6 kg; etiam caseoli sub nomine ''Tommette de Savoie'' conficiuntur. ==Appellatio Geographica== Casei sub nomine ''Tomme de Savoie'' in civitatibus Europaeis venundati debent in regione delimitata fieri; qui casei ab anno [[1996]] [[Appellatio Geographica|appellationem geographicam]] habent. ==Nexus externi== *[http://www.marque-savoie.com/fromages_tome.php De caseis Sabaudiensibus]{{Nexus deficit|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ling|Francogallice}} *[https://web.archive.org/web/20081221020715/http://www.specialites-de-savoie.com/fromageUK.htm De caseis Sabaudiensibus] {{Ling|Anglice}} * Marc-Jérôme Hassid, "[https://web.archive.org/web/20230413155703/https://geoconfluences.ens-lyon.fr/geoconfluences/doc/territ/FranceMut/FranceMutDoc5.htm Le terroir, un territoire hybride. L’exemple des fromages des Alpes du Nord]" (2005) apud ''Géoconfluences'' [[Categoria:Casei Francici]] [[Categoria:Gastronomia Sabauda]] [[Categoria:Casei bubuli]] 4i8p6auuhxwlibg6b9aqv1q0e8bxp9s 0 57856 3980345 2846185 2026-08-10T20:25:37Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980345 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Stanislaus Moniuszko''' ([[Lingua Polonica|Polonice]]: ''Stanisław Moniuszko''), natus in [[Ubiel]] die [[5 Maii]] [[1819]]; [[Varsovia]]e die [[4 Iunii]] [[1872]] mortuus), fuit praeclarus [[compositor]] [[Polonia|Polonicus]] [[Theatrum lyricum|theatri lyrici]]. ==Nexus externus== {{Commonscat|Stanisław Moniuszko|Stanislaum Moniuszko}} *[https://web.archive.org/web/20151211025944/http://www.polartcenter.com/Halka_Highlights_Moniuszko_p/9160129.htm De Stanislao Moniusko et de operis suis] {{Bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Moniuszko, Stanislaus}} [[Categoria:Compositores Poloniae]] [[Categoria:Nati 1819]] [[Categoria:Mortui 1872]] f1817r2ers4dmnomri9b12gr4gsn6go 0 61229 3980230 2558121 2026-08-10T12:21:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980230 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Renée Adorée.jpg|thumb|Renata Adorée]] '''Renata Adorée''' (nata ''Jeanne de La Fonte'' [[Insula (urbs)|Insulae]], [[Francia]] die [[30 Septembris]] [[1898]]– mortua est propter [[Phthisis|phthisim]] die [[5 Octobris]] [[1933]] in [[Tujunga]], [[California]], [[CFA]]) fuit [[actor|actrix]] [[Francia|Francica]]. == Nexus externi == * {{Imdb name|0012395|Renata adorée}} * [https://web.archive.org/web/20081005054231/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=838 Renatae Adorée imagines] {{DEFAULTSORT:Adoree, Renata}} [[Categoria:Cantores]] [[Categoria:Mulieres]] [[Categoria:Actores Franciae]] [[Categoria:Nati 1898]] [[Categoria:Mortui 1933]] qiscfha9oco85ej7vmwpf7p02ufivy5 0 71535 3980340 3852580 2026-08-10T19:57:13Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Fabula */ 3980340 wikitext text/x-wiki {{L1}} [[Fasciculus:John Robert Cozens 002.jpg|thumb|right|250px|Lacus [[Diana]]e sacratus, in cuius silva Virbius vixisse perhibetur (italice [[Lacus Nemorensis|''Lago di Nemi'']]). Tum in finibus [[Aricia|Aricinis]] situs erat.]] [[Fasciculus:Hippolytus Sir Lawrence Alma Tadema.jpg|thumb|250px|Mors Hippolyti a [[Laurentius Alma-Tadema|Laurentio Alma-Tadema]] picta]] '''Virbius''' erat minor deus, comes vel potius minister deae Romanae [[Diana]]e in nemore [[Aricia|Aricino]]<ref>Extra Ariciam semel tantum in incriptione Neapolitana "flamen Virbialis" legitur. [[Corpus Inscriptionum Latinarum|CIL]] X,1493[https://web.archive.org/web/20110622064541/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epigraphik_de Textus] (ad verbum "Beleg" imprime "CIL 10, 01493").</ref>. Non multum de eo narrabatur ; itaque poetae eundem esse atque [[Hippolytus|Hippolytum]] filium [[Theseus|Thesei]] decreverunt. Nam ille Graecus heros Dianae/[[Artemis|Artemidi]] devotus erat et castitatem observabat. == Fabula == : ''Hoc nemus inde colo de disque minoribus unus'' : ''Numine sub dominae lateo atque accenseor illi''<ref>[[Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoses]] , XV,545-546</ref> sic de se ipso [[Hippolytus]] apud [[Ovidius|Ovidium]] loquitur. Nam cum deam Artemidem in primis observaret atque a coitu feminarum abstineret, amore novercae [[Phaedra|Phaedrae]] aspernato, ab ea apud patrem Theseum accusatus est, tamquam ipse uxorem patris stuprare voluisset. Nimis credulus rex filium exsecrationibus suis damnavit et [[Poseidon]], Theseo exaudito, monstrum marinum immisit quod equos adulescentis pavore turbaret. Tum Hippolytus curru everso equis raptus laceratus est et in regnum umbrarum descendit. Sed ab indignante [[Diana]] rogatus [[Aesculapius]] vi herbarum lumini solis eum reddidit. Postea adulescentem : ''Paeonis revocatum herbis et amore Dianae''<ref>[[Aeneis]] VII,768. Cf [[Pausanias]] II.27.4</ref> lucus [[Aricia|Aricinus]] dissimulavit. Ne agnosceretur neve invidiam moveret, Diana faciem et nomen mutavit : "Virbius esto!" dixit. Nam in priore nomine pars prima "Hippo-" equos Graece designabat, qui causa mortis ei fuerant. Ideo etiam a luco Dianae ineundo equi prohibebantur<ref>[[Aurelius Prudentius Clemens|Prudentius]], libro secundo ''[[Contra Symmachum]]'' 53-56. </ref>. Ut fabulam confirmarent mythographi etymologiam popularem excogitarunt, nomen Virbium sic interpretantes tamquam "vir bis", id est bis natus. In [[Aeneis|Aeneide]] filium habet ex nympha Aricia<ref>Nomen a poeta ex geographia sumptum, ita ut nympha eponyma civitatis Ariciae videretur.</ref> sibi genitum, Virbium nomine, qui in exercitu [[Turnus|Turni]] militat. Sic saltem poetae narrabant. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Fontes == *[[Hyginus mythographus]] ''Fabulae'' 251. *[[Lactantius]] libro primo ''Divinarum Institutionum'', capitulo septimo decimo(15-16). *[[Ovidius]] libro quinto decimo [[Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoseon]] 492-546. ** libro tertio [[Fasti (Ovidius)|''Fastorum'']] 265 et libro sexto 737-756. *[[Vergilius]] libro septimo [[Aeneis|Aeneidis]] versibus 761-782. == Plura legere si cupis == *Katharina Waldner, "[https://www.jstor.org/stable/j.ctvmx3k11.20 Hippolytus and Virbius: Narratives of “Coming Back to Life” and Religious Discourses in Greco-Roman Literature]" in ''Coming Back to Life: The Permeability of Past and Present, Mortality and Immortality, Death and Life in the Ancient Mediterranean'', 2017, 14: 345-374 ==Nexus externi== *Hederich, Benjamin: [http://www.zeno.org/nid/20002842041 "Virbius"] - apud: ''Gründliches mythologisches Lexikon''. Lipsiae 1770, col. 2463 [[Categoria:Religio Romana]] [[Categoria:Mythologia Romana]] [[Categoria:Diana (dea)]] 224jaasild41bhiutgrlqapm6dpx8rh 0 82379 3980231 2558161 2026-08-10T12:23:00Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980231 wikitext text/x-wiki '''Renata Müller''' ([[Monacum|Monaci]] nata die [[26 Aprilis]] [[1906]]; [[Berolinum|Berolini]] die [[7 Octobris]] [[1937]]) fuit [[actrix]] et cantrix [[Germania|Germanica]]. == Nexus externi == * {{PND|117608335}} * {{IMDb Name|ID=0618286|NAME=Renate Müller}} * [https://web.archive.org/web/20071213002344/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=269 Renatae Müller imagines] {{bio-stipula}} {{DEFAULTSORT:Muller, Renata}} [[Categoria:Nati 1906]] [[Categoria:Mortui 1936]] [[Categoria:Actores Germaniae]] [[Categoria:Mulieres]] [[Categoria:Cantores Germaniae]] av8a533uwbjk3kz58fzdsivq7hk9zuw 0 110899 3980367 3699710 2026-08-10T22:50:51Z Demetrius Talpa 81729 /* Nexus externi */ 3980367 wikitext text/x-wiki {{L}} [[Fasciculus:Egidio Forcellini - Imagines philologorum.jpg|thumb|Aegidius Forcellini, opus saeculi 19]] [[Fasciculus:Latin dictionary.jpg|thumb|Aegidii Forcellini ''[[Lexicon totius Latinitatis]]'' in [[Bibliotheca Universitatis Graecensis]] expositum]] '''Aegidius Forcellini''' (natus [[26 Augusti]] [[1688]] in vico [[Fener]] in [[Tarvisium (provincia)|Tarvisio]] provincia; mortuus [[5 Aprilis]] [[1768]]) fuit [[philologia|philologus]] et [[lexicon|lexicographus]] [[Italia|Italus]]. Ortus est familia [[paupertas|pauperrima]]. Anno 1704 seminario ludi magistrorum [[Patavium|Patavii]] apud [[Iacobus Facciolati|Iacobum Facciolati]] studebat, et rite [[sacerdos]] consecratus est. Ab anno 1724 usque ad 1730 rector seminarii [[Keneta]]e, et ab anno 1731 usque ad 1765 pater confessor [[seminarium|seminarii]] Patavensis fuit. Senex in Fener vico vivit. Mortuus est Patavii anno 1768 antea quam [[magnum opus]] suum Facciolati collaborante perfecit. Hoc fuit ''[[Lexicon totius Latinitatis]]''. Prope 35 annos id laboravit et [[Ludovicus Violato]] 8 annos [[manuscriptum]] transscripsit. == Bibliographia == * Carmelus Ciccia, ''Aegidius Forcellini perinsignis linguae Latinae cultor'', “[[Latinitas (periodicum)|Latinitas]]”, Civitati Vaticani, 2000 {{NexInt}} *[[Thesaurus Linguae Latinae]] == Nexus externi == * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/25_90_1688-1768-_Forcellini_Aeg.html Lexicon Totius Latinitatis] * [https://linguax.com/lexica/forc.php Lexicon Totius Latinitatis - versio in qua verba quaeri possunt] * G. Bianco, «FORCELLINI, Egidio». In: ''[[Dizionario Biografico degli Italiani]]'', Vol. XLVIII, Romae : Istituto della Enciclopedia Italiana, 1997 ([http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/Dizionario_Biografico_degli_Italiani/VOL48/DIZIONARIO_BIOGRAFICO_DEGLI_ITALIANI_Vol48_019867.xml versio interretialis]) == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{DEFAULTSORT:Forcellini, Aegidius}} [[Categoria:Nati 1688]] [[Categoria:Mortui 1768]] [[Categoria:Lexicographi]] [[Categoria:Philologi Italiae]] reo7fhn308ut1n7bz0orz7mjfo60zen 0 117678 3980390 3957940 2026-08-11T00:05:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980390 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Thomas Erastus''' (natus ''Thomas Lüber'' die [[7 Septembris]] anno [[1524]] [[Aquae Helveticae|Aquis Helveticis]], natus die [[31 Decembris]] anno [[1583]] [[Basilia (urbs)|Basiliae]]) fuit [[medicus]] [[Helvetia|Helvetius]] et [[Theologia|theologus]] [[Ecclesiae Reformatae|reformatus]]. == Vita == [[Aquae Helveticae|Aquis Helveticis]] Thomas Erastus humili genere natus est anno [[1524]]. Anno [[1540]] in [[Universitas Basiliensis|Universitate Basiliensi]] studiis [[theologia]]e, postea [[Bononia]]e et [[Patavium|Patavii]] [[philosophia]]e [[medicina]]eque incubuit. Post novennium in patriam reversus aliquamdiu munere medici [[Comitatus Hennebergensis|comitis Hennebergensis]] functus est, anno [[1558]] medicus [[Princeps Elector Imperii|Principis Electoris]] [[Otho Henricus (Palatinus)|Othonis Henrici]] [[Palatinatus Rheni]] et simul medicinae professor [[Universitas Heidelbergensis|Universitatis Heidelbergensis]] factus est. Liber eius ''Explicatio gravissimae quaestionis, utrum excommunicatio (...) a sacrementorum usu (...) arcet'' tantam in consila [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regni]] vim habuit, ut usque ad hunc diem opinio eorum, quae ecclesiam civitati subicere velint, '''Erastianismus''' vocetur. Factioni [[Ioannes Calvinus|Calvinisticae]] contrarius Erastus contra [[excommunicatio]]nem et [[Presbyterianismus|Presbyterianismum]] contendit, variis litteris [[Huldericus Zvinglius|Zvinglianam]] de [[eucharistia]] doctrinam defendit. Cum criminationes se esse [[Unitarismus|Unitarismi]] assectatorem allatae sunt, anno [[1580]] Basiliam abiit, ubi [[ethica]]e professor anno [[1583]] mortuus est. == Epitaphium == :LUMINUM DATORI S. NON HERMES HIC TRISMEGISTUS, SED ACUTUS PHILOSOPHUS, ELEGANS MEDICUS SINCERUS THEOLOGUS, HAIDELBERGENSIS ACADEMIAE COLUMEN, BASILIENSIS LUMEN, CUI NUTRICIA SUA LIBERAL. REPENDIT, DOCTIS PIISQUE AMABILIS ET QUOD AD PATRIAE SPLENDOREM FACIAT, HELVETIUS AQUENSIS THOMAS ERASTUS CONDITUR SEXAGENARIUS, :AN. SAL. CIC IC XXCIII. PRID. KAL. IAN. == Opera == * Defensio libelli Hieronymi Savanarolae de astrologia divinatrice (1550). Basiliae. * Disputationes contra novam medicinam [[Paracelsus|Paracelsi]] (1572). Basiliae. * Epistola de natura, materia, ortu atque usu lapidis sabulosi, qui in Palatinatu ad Rhenum reperitur (1572). Basiliae. * De occultis pharmacorum potestatibus (1574). Basiliae. * Disputatio de auro potabili in qua accurate admodum disquiritur, num ex metallis, opera Chemiæ, concinnata pharmaca tute utiliterque bibi possint (1578). Basiliae. * Dissertationes de cometis (1578). Basiliae * Indicium de indicatione cometarum (1578). Basiliae * Anatome librorum Comitis Montani de morbis (1581). Basiliae. * Tractatus de strygibus (1581). Francoforti. * De vertigine (1581). Basiliae. * De lethargo (1582). Basiliae. * Theses: Disputatio de Febribus putridis in quatria de febribus Paradoxa Lauresatii Juberti (1583) Basiliae. * Explicatio gravissimae quaestionis utrum excommunicatio (...) a sacrementorum usu (...) arcet (1589). Pesclavii (vere: Londinii). * Opuscula et consuta medica (1590). Francoforti. * Disputatio de putredine, in qua natura, differentiae, et causa putredinis ex Aristotele ... clare exponitur (1590). Lipsiae. * Ratio Formandorum Syllogismorum : Brevissima et facilima: Non tam ex arte usum, quam ex usu artem docens (1602). Ambergae. * Examen De Simplicibus, Quae Ad Compositionem Theriacae Andromachi requiruntur ... (1607). Lugduni. * Der gründliche Bericht Thomae Erasti vom rechten verstand der wort: Das ist mein Leib ... (1610) * Commentarius in Hymnos Prudentii (1613). Hanoviae. == Bibliographia (ordine chronologico) == * Zedlers Universal-Lexicon (1734). ''Erastus, Thomas''. Vol. 8, Col. 1471 s. Lipsiae ([http://www.zedler-lexikon.de/blaettern/zedlerband.html?bandnummer=8&seitenzahl=767 in interrete]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * Gaß, Wilhelm / Schumann, Albert (1877). ''Erast, Thomas''. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Vol. 6, Duncker & Humblot, Lipsiae, p. 180–182. * [http://books.google.com/books?id=oSc4-l-Dyz4C&pg=PA427#v=onepage&q&f=false ''Athenae Rauricae''] (Basiliae, 1778) pp. 427-30. * Bonnard, Auguste (1894). ''Thomas Éraste et la discipline ecclésiastique'' * Lechler, G.B. /Stähelin, R. (1898). ''Erastus, Thomas''. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). 3. ed., vol. 5, p. 444-446. Lipsiae: Hinrichs. * Wesel-Roth, Ruth (1954). ''Thomas Erastus: Ein Beitrag zur Geschichte der reformierten Kirche und zur Lehre von der Staatssouveränität'' [Veröffentlichungen des Vereins für Kirchengeschichte in der evang. Landeskirche Badens 15]. [[Larum|Lari]]: Moritz Schauenberg. ([http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016320/images/index.html?seite=576 in interrete] * Ruth Wesel-Roth (1959). ''Erast, Thomas''. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Vol. 4. Berolini: Duncker & Humblot, p. 560 * Bautz, Friedrich Wilhelm (1975). ''ERASTUS (Lüber), Thomas''. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Vol. 1, col. 1532–1533. Hamm: Bautz. * Gunnoe, Charles D. (2011). ''Thomas Erastus and the Palatinate: a Renaissance physician in the Second Reformation.'' Leiden: Brill. * {{LHH|25282|Thomas Erastus}} == Nexus externi == * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam2/s274.html Biographia in Melchior Adam, ''Vitae Germanorum medicorum'' (Heidelberga, 1620)] * [http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~k66/themen/uni/texte/erastus01.html Heidelberg in der frühen Neuzeit] * Thomas Erastus: [https://web.archive.org/web/20131203072323/http://wikidrucke16tesjh.hist.net/index.php?title=E_3692:_Erastus,_Thomas;_Repetitio_disputationis_de_Lamiis_seu_strigibus ''Repetitio disputationis de Lamiis seu strigibus''], Basiliae 1578 in ''Wiki der Drucke des 16. Jahrhunderts'' [[Categoria:Nati 1524]] [[Categoria:Mortui 1583]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Daemonologi]] [[Categoria:Eruditi Helvetiae]] [[Categoria:Medici Helvetiae]] [[Categoria:Professores Universitatis Heidelbergensis]] [[Categoria:Professores Universitatis Basiliensis]] [[Categoria:Scriptores Helvetiae]] [[Categoria:Praeclari homines Ecclesiae emendationis]] [[Categoria:Theologi]] sbnky0jnxacdon3shnjqqedcxmycwig 0 121695 3980246 3823642 2026-08-10T13:06:13Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980246 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Rimbach près Guebwiller 098.JPG|thumb|250 px|Rimbach-près-Guebwiller: despectus in medium vicum]] [[Fasciculus: Map commune FR insee code 68274.png|250 px|left|thumb|Rimbach-près-Guebwiller: communis tabula]] '''Rimbach-près-Guebwiller''' ([[Germanice]]: '''Rimbach''') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 203 incolarum (anno [[2021]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Rhenus Superior|Rheni Superioris]] et ab anno 2021 [[Communitas Europaea Alsatiae|Communitatis Europaeae Alsatiae]] in regione orientali olim [[Alsatia]] et a die [[1 Ianuarii]] [[2016]] [[Alsatia Campania Arduenna et Lotharingia]] et nunc ex plebiscito ''Grand Est'' vocata. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Rheni Superioris]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Rimbach-près-Guebwiller|Rimbach-près-Guebwiller}} * {{INSEE commune|68274|de=Rimbach-près-Guebwiller}} * [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=29190 De hoc communi apud Cassini] == Plura legere si cupis == * Bertrand Risacher, ''Les mutations successives d'un espace enclavé et déshérité : Industrialisation et désindustrialisation dans la vallée du Rimbach du XVIIIe siècle à nos jours'', Mulhusiae, 2010 [https://web.archive.org/web/20240322153335/https://theses.fr/2010MULH3034 Dissertatio academica] {{DEFAULTSORT:Rimbachpresguebwiller}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia Praefecturae Rheni Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Rheni superioris]] 16c2ran4vrlsr92vxbrlsoakofaozhj 0 124046 3980304 3520175 2026-08-10T14:48:12Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980304 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Ruvianum'''<ref>{{Graesse}}</ref> {{victio|Ruvianum|i|n}} (alia nomina: ''Rubianum, Castrum Rubiani, Roianum'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Roviano|Roviano]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], circiter 1&thinsp;370 incolarum, in [[Regio Italiae|Regione]] [[Latium|Latio]] et in [[Urbs metropolitana Romae Capitis|Urbe metropolitana Romae Capitis]] situm. Incolae ''Ruvianenses'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Clari cives == == Ecclesia Catholica Romana == * [[Dioecesis Tiburtina]], == Fractiones, vici et loci in municipio == == Municipia finitima == * [[Anticulum (Urbs metropolitana Romae Capitis)|Anticulum]], * [[Arsula]], * [[Cantalupum (Urbs metropolitana Romae Capitis)|Cantalupum]] vel [[Mandela (Urbs metropolitana Romae Capitis)|Mandela]], * [[Maranum Aequiculorum]], * [[Rivus Frigidus (Latium)|Rivus Frigidus]], * [[Scarpa]]. {{NexInt}} * [[Latium]] (''regio''), * [[Urbs metropolitana Romae Capitis|Urbem metropolitanam Romae Capitis]], * [[Provincia Romana|Provinciam Romanam]] (''provincia abrogata''), * [[Roma]]m (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [http://www.comuneroviano.rm.it/ Situs publicus (Italice)]{{Nexus deficit|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{CommuniaCat|Roviano|Ruvianum}} == Pinacotheca == <gallery> Image:Map of comune of Roviano (province of Rome, region Lazio, Italy).svg|Collocatio finium municipii in Urbe metropolitana Romae Capitis. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in Urbe metropolitana Romae Capitis]] fulv5bj78mx80m9nscrh14et3dm0wyj 0 127272 3980406 3751180 2026-08-11T04:02:31Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980406 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''Vigna unguiculata''<br />phaseolus, phaselus |image = BlackEyedPeas.JPG |image_caption = Phaseolorum semina |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Rosidae]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[Fabaceae]] |genus = ''[[Vigna]]'' |species = '''''V. unguiculata''''' |binomial = ''Vigna unguiculata'' |binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Gulielmus Gerardus Walpers|Walp.]] |synonyms = ''Vigna sinensis'' |}} '''''Vigna unguiculata''''', Latinitate classica '''phăsĕŏlus''' vel apud poëtas '''phăsēlus''', est species generis ''[[Vigna]]e'' [[Fabaceae|Fabacearum]] et [[legumen]] hominibus animalibusque edendum. Agnoscuntur quattuor subspecies utiles: * ''Vigna unguiculata'' subsp. ''unguiculata'' * [[Vigna unguiculata subsp. cylindrica|''V. unguiculata'' subsp. ''cylindrica'']] * [[Vigna unguiculata subsp. dekindtiana|''V. unguiculata'' subsp. ''dekindtiana'']] * [[Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis|''V. unguiculata'' subsp. ''sesquipedalis'']] == Bibliographia == [[Fasciculus:Lobia.jpg|thumb|Phaseolorum valvula]] ; Fontes antiquiores * 1300/1309 : {{ec|id=Liber de coquina|c=''[[Liber de coquina|Liber de coquina ubi diversitates ciborum docentur]]'' I.40-41 (Marianne Mulon, "Deux traités inédits d'art culinaire médiéval" in ''Bulletin philologique et historique (jusqu'à 1610) du Comité des Travaux Historiques et Scientifiques'' [1968 (1971)] vol. 1 pp. 369-435) [http://www.uni-giessen.de/gloning/tx/mul2-lib.htm Textus] ("De fasseolis")}} * 1548 : {{ec|id=Turner (1548)|c=[[Guilielmus Turnerus|William Turner]], ''The Names of Herbes in Greke, Latin, Englishe, Duch and Frenche''. Londinii: John Day, 1548 {{Google Books|quQql5HMlmAC|s.v. phasiolus}}}} * 1796 : [[Yuan Mei]], ''[[Praecepta ex horto plenitudinis|Suiyuan shidan]]'' (Sean J. S. Chen, ed. et interpr., [https://wayoftheeating.wordpress.com/2019/02/18/vegetable-dishes-39-cowpea/ 豇豆 = Cowpea]) ; Eruditio * Stefano Lonardi et al., "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/tpj.14349 The genome of cowpea (Vigna unguiculata (L.) Walp.)]" in ''Plant Journal'' (24 Aprilis 2019) ; De re gastronomica * {{ec|id=Tolbert (1972)|c="Black-eyed peas and pinto beans" in Frank X. Tolbert, ''A Bowl of Red: A Natural History of Chili con Carne'' (2a ed. Garden City Novi Eboraci: Doubleday, 1972) pp. 151-159 [https://archive.org/details/bowlofred00tolb Exemplar mutuabile]}} == Nexus externi == [[Fasciculus:Carracci - Der Bohnenesser.jpeg|thumb|"[[Phaseolos comedens (Carracci)|Phaseolos comedens]]" ab [[Hannibal Carracci|Hannibale Carracci]] pictus ([[Palatium Colonna]] [[Roma]]e)]] {{Fontes biologici}} {{Vicispecies}} {{CommuniaCat}} * [https://web.archive.org/web/20110725161429/http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=282 De varietatibus silvestribus generis ''Vignae''] * [https://web.archive.org/web/20061005092324/http://www.iita.org/cms/details/cowpea_project_details.aspx?zoneid=63&articleid=269 ''Vigna unguiculata'' apud Institutum Internationale Agriculturae Tropicalis] * [http://www.entm.purdue.edu/NGICA/ De ''Vigna unguiculata'' melioranda] {{faboideae-stipula}} {{Titulus italicus}} [[Categoria:Vigna]] [[Categoria:Taxa Walpers]] [[Categoria:Legumina]] [[Categoria:Pabula]] [[Categoria:Fruges Africae boreo-orientalis]] [[Categoria:Species plantarum]] [[zh:菜豆#豇豆]] 0aoy1yk8uwwzt7snfit8z9pwk3uf7h1 0 127274 3980405 3709304 2026-08-11T04:02:29Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980405 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''Vigna'' |image = BlackeyeBean.jpg |image_caption = Phaseolorum (''V. unguiculata'') semina |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Rosidae]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[Fabaceae]] |genus = ''[[Vigna]]''<br />[[Caietanus Savi|Savi]] |}} '''''Vigna''''' est genus [[Fabaceae|Fabacearum]], [[legumen|legumina]] multa [[homo sapiens|hominibus]] [[animal]]ibusque edenda comprehendens. [[Fasciculus:Starr_010818-0012_Vigna_marina.jpg|thumb|right|''[[Vigna marina]]'']] * ''[[Vigna aconitifolia]]'' * ''[[Vigna angularis]]'' * ''[[Vigna caracalla]]'' * ''[[Vigna debilis]]'' * ''[[Vigna dinteri]]'' * ''[[Vigna lanceolata]]' var. ''lanceolata'' ** ''Vigna lanceolata'' var. ''filiformis'' ** ''Vigna lanceolata'' var. ''latifolia'' * ''[[Vigna luteola]]'' * ''[[Vigna marina]]'' * ''[[Vigna maritima]]'' * ''[[Vigna mungo]]'' * ''[[Vigna o-wahuensis]]'' * ''[[Vigna parkeri]]'' * ''[[Vigna radiata]]'' * ''[[Vigna speciosa]]'' * ''[[Vigna subterranea]]'' * ''[[Vigna trilobata]]'' * ''[[Vigna umbellata]]'' * ''[[Vigna unguiculata]]'' subsp. ''unguiculata'' **[[Vigna unguiculata subsp. cylindrica|''V. unguiculata'' subsp. ''cylindrica'']] **[[Vigna unguiculata subsp. dekindtiana|''V. unguiculata'' subsp. ''dekindtiana'']] **[[Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis|''V. unguiculata'' subsp. ''sesquipedalis'']] * ''[[Vigna vexillata]]'' ** ''Vigna vexillata'' var. ''angustifolia'' ** ''Vigna vexillata'' var. ''youngiana'' == Nexus externi == {{Fontes biologici}} {{Vicispecies}} {{CommuniaCat}} *[https://web.archive.org/web/20110725161429/http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=282 De varietatibus silvestribus generis ''Vignae''] *[https://web.archive.org/web/20061005092324/http://www.iita.org/cms/details/cowpea_project_details.aspx?zoneid=63&articleid=269 ''Vigna unguiculata'' apud Institutum Internationale Agriculturae Tropicalis] {{faboideae-stipula}} {{Titulus italicus}} [[Categoria:Taxa Savi]] [[Categoria:Vigna|!]] [[Categoria:Genera plantarum]] [[Categoria:Taxa 1824]] s1pj2q4at4v0syzosgfolddxk1s3ouj 0 138465 3980403 3965928 2026-08-11T02:35:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980403 wikitext text/x-wiki {{Capsa scholae Vicidata}} '''Universitas Sidneiensis'''<ref>[https://web.archive.org/web/20120206004608/http://img523.imageshack.us/img523/2128/dsc00016hw0.jpg Fons nominis]</ref> ([[Anglice]]: ''University of Sydney'') est [[universitas publica]] [[Australia]]e [[Sydneium|Sydneii]] in urbe sita, constituta anno [[1850]]. [[Sententiola praeconialis|Sententia]] Universitatis est "sidere mens eadem mutato". == Alumni noti == * [[Antonius Albanese]] * [[Edmundus Barton]] * [[Ioannes Cornforth]] * [[Stephanus Spurr]] == Notae == <references /> == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20150226020032/http://go8.edu.au/ www.go8.edu.au] {{Uni-stipula}} [[Categoria:Universitas Sidneiensis| ]] [[Categoria:Constituta 1850]] cv66evx51obnpzx60eabtqrztt6b98y 0 138467 3980402 3786228 2026-08-11T02:23:43Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980402 wikitext text/x-wiki {{Capsa scholae Vicidata}} ''' Universitas Nationalis Australiae ''' ([[Anglice]]: '''''Australian National University''''') est [[universitas publica]] [[Australia]]e quae in [[Camberra]] constituta anno [[1946]] est. Sententia universitatis est "Naturam Primum Cognoscere Rerum". == Nexus == {{Commonscat|Australian National University}} * [https://web.archive.org/web/20150226020032/http://go8.edu.au/ www.go8.edu.au] {{Uni-stipula}} {{Myrias|Societas}} [[Categoria:Universitas Nationalis Australiana| ]] [[Categoria:Camberra]] [[Categoria:Constituta 1947]] mk2evvw9t2utbpvp8j3rilns5137g0r 0 154376 3980401 3708546 2026-08-11T01:20:54Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980401 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Trinitas (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Trinita cuneo municipio.jpg|thumb|Trinitas (Italia)]] '''Trinitas'''<ref>{{Graesse}}</ref><ref>''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. V.V., Torino 1833-1854</ref> {{victio|Trinitas|atis|n}} (alia nomina<ref>{{Graesse}}</ref>: ''Ad Sanctissimam Trinitatem'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Trinità (Italia)|Trinità]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Municipium Italiae|municipium]], circiter 2&thinsp;161 <ref>[https://web.archive.org/web/20120309152929/http://demo.istat.it/bil2010/index.html Datum Istat]</ref> incolarum, in [[Regio Italiae|Regione]] [[Pedemontium|Pedemontio]] et in [[Provincia Cuneensis|Provincia Cuneensi]] situm. Incolae ''Trinitenses'' appellantur. == Insignia == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' Fasciculus:Merito civile silver medal BAR.svg|''[[Municipium nomisma argentea civilis virtutis causa tributum]]'' </gallery> == Praeclari cives == * In hoc vico [[Geminae Netae]] nacquerunt, qui celeber grex musicalis italicus fuit. == Fractiones, vici et loci in municipio == == Municipia finitima == * [[Iulia Augusta Bagiennorum]], * [[Fossanum]], * Magliano Alpi, * Sant'Albano Stura. {{NexInt}} * [[Pedemontium]] (''regio''), * [[Provincia Cuneensis]], * [[Cuneum]] (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20110719005752/http://www.comune.racconigi.cn.it/ Pagina officialis] {{CommuniaCat|Trinità (Italy)|Trinitatem}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Maps of the province of Cuneo.gif|Collocatio finium municipii in Provincia Cuneensi. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in provincia Cunei]] 8558h0al32nienkkot4kjfeckpye202 0 171434 3980382 3978007 2026-08-10T23:26:33Z Cyprianus Marcus 66550 3980382 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Gottingae'''<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Göttingen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Göttingen''; [[Saxonice]] '' Landkreis Chöttingen''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est. [[Caput (urbs)|Caput]] est [[Gottinga]]. == Historia == Circulus Gottingae anno [[1885]] constitutus est. Anno [[1945]] ad terram Hannoveram transiit, ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinet. Anno 2012 disputabatur, an circulus cum finitimis [[Circulus terrae Northemiensis|Northemiensi]] et [[Circulus Osteroda ad Harthicos montes|Osteroda]] coniungendus esset. Postquam Northeim e actionibus se recessit, consilium circuli Gottingae die [[6 Martii]] [[2013]] constituit, ut cum solo circulo Osteroda circulus Gottingae coniungendus sit<ref>[http://www.landkreis-goettingen.de/pics/medien/1_1362642492/2013_03_06_EILMELDUNG_Kreistag_beschliesst_Fusion.pdf Nuntius circuli Gottingae die 6 Martii 2013 promulgata]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Die [[1 Novembris]] [[2016]] Osteroda ad Gottingam circulum adiuncta est<ref>[https://web.archive.org/web/20161101125654/http://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/braunschweig_harz_goettingen/Landkreise-Osterode-und-Goettingen-fusionieren,kreisfusion160.html ndr.de die 1 Novembris 2016]</ref>. == Communia circuli == [[Fasciculus:Municipalities_in_GÖ-2016.svg|300px|right|Communia in Circulo Gottingae]] Circulus Gottingensis 39 communia habet, quae maxima parte ad "communia generalia" (Theodisce "Samtgemeinden") coniuncta sunt. Haec sunt: * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> ([[Theodisce]] ''Adelebsen'') (6449 incolae) * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'') oppidum (13.381) * [[Duderstadium]] (Theod. ''Duderstadt'', 21.609) * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]] (''Friedland'', 11.395) * [[Gilicha]] (''Gleichen'', 9163) * [[Gottinga]] (''Göttingen'', 121.364) * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'') (8824) * [[Hertzberga ad Harthicos montes]], urbs (13.573) * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> (Theodisce: ''Bad Lauterberg im Harz''), urbs (11.080 incolae) * [[Mundia Hannoverana]] (''Hannoversch Münden'', 24.390) * [[Osteroda ad Harthicos montes]] (''Osterode am Harz''), urbs (22.987) * [[Rosdorf]] (12.005) * [[Sathsa]] vel '''Aquae Sathsieneses''' (''Bad Sachsa''), urbs (7634) * [[Staufenberg]] (8080) * [[Walkenried]] (4666) * [[Gieboldehausen (commune generale)|Gieboldehausen]], commune generale (13.890) ** [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'') (2348) ** [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'') (767) ** [[Gieboldehausen]] (3944) ** [[Krebeck]] (1116) ** [[Obernfeld]] (972) ** [[Rhumspringe]] (1883) ** [[Rollshausen]] (901) ** [[Rüdershausen]] (868) ** [[Wollbrandshausen]] (612) ** [[Wollershausen]] (479) * [[Radolfshausen (commune generale)|Radolfshausen]], commune generale (7282) ** [[Ebergötzen]] (1790) ** [[Landolfshausen]] (1132) ** [[Seeburg]] (1601) ** [[Seulingen]] (1369) ** [[Waake]] (1390) * [[Hattorf ad Harthicos montes (commune generale)|Hattorf ad Harthicos montes]] (commune generale) (7606) ** [[Elbingerode]] (417) ** [[Hattorf ad Harthicos montes]] (4177) ** [[Hörden ad Harthicos montes]] (1078) ** [[Wulften ad Harthicos montes]] (1934) * [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld''), commune generale (9158) ** [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> ([[Theodisce]] ''Bühren'') (527) ** [[Dransfeld]] (4010) ** [[Jühnde]] (1062) ** [[Niemetal]] (1596) ** [[Scheden]] (1963) == Coniunctiones pagorum == Circulus Gottingensis coniunctiones cum aliis pagis Europae habet: * [[Stegelicium-Zelendorfium]], ab anno 1962) * [[Stroud]] ([[Glocestria]]), ab anno [[1951]] * [[Surisna]] (praefectura [[Alta Sequanae]]), ab anno [[1959]] * [[Hackney (Londinium)|Hackney]] ([[Londinium]]), ab anno [[1973]] * [[Albensis Comitatus]] ([[Hungaria]]), ab anno [[2000]] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Notae == <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Gottingae circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] ppxptbn74k3i4p75of4vjhv6d6z918n 0 171859 3980435 3901813 2026-08-11T11:24:17Z Cyprianus Marcus 66550 3980435 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:De Merian Mainz Trier Köln 026.jpg|thumb|Aspectus Duderstadii (infra) in [[Topographia Germaniae]] saeculo 17.]] '''Duderstadium''' ([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'') est [[urbs]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. Ad Duderstadium etiam vici Breitenberg, Brochthausen, Desingerode, Esplingerode, Fuhrbach, Gerblingerode, Hilkerode, Immingerode, Langenhagen, Mingerode, Nesselröden, Tiftlingerode, Werxhausen atque Westerode pertinent. == Historia == Die [[16 Septembris]] [[939]], Duderstadium primo in actis descripta est. Ab anno [[1366]] ad usque [[1802]] oppidum ad [[Dioecesis Moguntina|Dioecesim Moguntinam]] pertinuit. Quare etiam hodie maxima pars incolarum ad fidem Catholicam vergit. Deinde pars [[Borussia]]e atque ab anno [[1807]] [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] fuit. Annis ab [[1815]] ad [[1866]] ad [[Regnum Hannoveranum]], deinde ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Annis ab [[1949]] ad [[1989]]/[[1990|90]], ultima oppidum ante fines [[Res publica Democratica Germanica|Rei Publicae Democraticae Germanicae]] fuit. == Cives clari == * [[Elisabetha Vietje]] (1902–1963), [[rerum politicarum perita]] factionis [[CDU]], hic lyceum superius frequentabat. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Duderstadt|Duderstadium}} * [http://www.duderstadt.de Situs interretialis urbis proprius.] (Theodisce). {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] [[Categoria:Eichsfeldia]] [[Categoria:Urbes hanseaticae]] a1i9gsvl2asone91xm58sug2579s8xm 3980437 3980435 2026-08-11T11:26:49Z Cyprianus Marcus 66550 3980437 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:De Merian Mainz Trier Köln 026.jpg|thumb|Aspectus Duderstadii (infra) in [[Topographia Germaniae]] saeculo 17.]] '''Duderstadium'''ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'') est [[urbs]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. Ad Duderstadium etiam vici Breitenberg, Brochthausen, Desingerode, Esplingerode, Fuhrbach, Gerblingerode, Hilkerode, Immingerode, Langenhagen, Mingerode, Nesselröden, Tiftlingerode, Werxhausen atque Westerode pertinent. == Historia == Die [[16 Septembris]] [[939]], Duderstadium primo in actis descripta est. Ab anno [[1366]] ad usque [[1802]] oppidum ad [[Dioecesis Moguntina|Dioecesim Moguntinam]] pertinuit. Quare etiam hodie maxima pars incolarum ad fidem Catholicam vergit. Deinde pars [[Borussia]]e atque ab anno [[1807]] [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] fuit. Annis ab [[1815]] ad [[1866]] ad [[Regnum Hannoveranum]], deinde ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Annis ab [[1949]] ad [[1989]]/[[1990|90]], ultima oppidum ante fines [[Res publica Democratica Germanica|Rei Publicae Democraticae Germanicae]] fuit. == Cives clari == * [[Elisabetha Vietje]] (1902–1963), [[rerum politicarum perita]] factionis [[CDU]], hic lyceum superius frequentabat. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Duderstadt|Duderstadium}} * [http://www.duderstadt.de Situs interretialis urbis proprius.] (Theodisce). {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] [[Categoria:Eichsfeldia]] [[Categoria:Urbes hanseaticae]] muid33wz0etbtsrbpup1fg7a097yelk 0 172498 3980373 3978001 2026-08-10T23:13:19Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dransfeld (commune generale)]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3978001 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Dransfeld''' est commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[1973]] Dransfeld commune constitutum est. E communibus [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Bühren''; 527 incolae), urbe [[Dransfeld]] (4010), [[Jühnde]] (1062), [[Niemetal]] (1596) atque [[Scheden]] (1963) constat. In Dransfeld sedes administrationis est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Dransfeld|Dransfeld}} * [http://www.dransfeld.de Pagina communis generalis Dransfeld (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1973]] ikcy6uaiwjpcff90jy25v9yk5w6225b 3980375 3980373 2026-08-10T23:18:18Z Cyprianus Marcus 66550 3980375 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Thransfellensis Ecclesia'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'') est commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[1973]] Thransfellensis Ecclesia commune constitutum est. E communibus [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Bühren''; 527 incolae), urbe [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'') (4010), [[Jühnde]] (1062), [[Niemetal]] (1596) atque [[Scheden]] (1963) constat. In Dransfeld sedes administrationis est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Dransfeld|Dransfeld}} * [http://www.dransfeld.de Pagina communis generalis Dransfeld (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1973]] cgw3t6okbl3awih8lng9uxamjczkffp 0 172581 3980379 3978276 2026-08-10T23:22:31Z Cyprianus Marcus 66550 3980379 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Buehrener Orgelpfeifen 01.jpg|thumb|left|Columnae in lautumniis [[Basaltes|Basaltis]] antiquis]] '''Buria'''<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> seu '''Burenia'''<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> seu '''Burium'''<ref name="J">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''[https://books.google.fr/books/about/Urkundenbuch_des_Hochstifts_Hildesheim_u.html?id=8qviIJVfkCwC&redir_esc=y Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1]''. Lipsiae: S. Hirzel.</ref> seu '''Burenum'''<ref name="J"/> est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], minimum in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. == Historia == Buria saeculo 9 nomine ''Burian'' primo in actis descripta est. Ab anno [[1973]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]] commune generale pertinet. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Bühren|Buriam}} * [http://www.buehren.de Pagina communis Buriae (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Buehren}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 9]] 2oimhzhi2p4n2imkcf0hmfikc4qzxw5 0 172792 3980369 3715522 2026-08-10T22:59:12Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dransfeld]] ad [[Thransfellensis Ecclesia]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3715522 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Dransfeld Kirche.jpg|thumb|left|Ecclesia Sancti Martini Dransfeld]] '''Dransfeld''' est urbs [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]] sita et sedes administrationis [[Dransfeld (commune generale)|Dransfeld]] communis generalis. Ad Dransfeld etiam vici Bördel, Ossenfeld atque Varmissen pertinent. == Historia == Dransfeld anno [[960]] nomine ''Threnesfelde'' primo in actis imperatoris [[Otto I (imperator)|Ottonis I]] descripta est. Anno [[1368]] oppidum declarata est. Ab anno [[1973]] ad [[Dransfeld (commune generale)|Dransfeld]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{Commonscat|Dransfeld|Dransfeld}} * [https://web.archive.org/web/20110621025435/http://www.stadt-dransfeld.de/stadt/ Pagina communis Dransfeld (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] 3z1lz5qw2wtc44e32j1cbcwqprb5whi 3980371 3980369 2026-08-10T23:11:26Z Cyprianus Marcus 66550 3980371 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Dransfeld Kirche.jpg|thumb|left|Ecclesia Sancti Martini Thransfellensis.]] '''Thransfellensis Ecclesia'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'') est urbs [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]] sita et sedes administrationis [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]] communis generalis. Ad Thransfellensem Ecclesiam etiam vici [[Bordala]]<ref name="För">Förstemann, E. (1913). ''Altdeutsches Namenbuch: Ortsnamen''. P. Hanstein. </ref> (Theodisce ''Bördel''), [[Ossenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Ossenfeld''), [[Urbs Media (Thransfellensis Ecclesia)|Urbs Media]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Kernstadt'') atque [[Varmissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Varmissen'') pertinent. == Historia == Thransfellensis Ecclesia anno [[960]] nomine ''Threnesfelde'' primo in actis imperatoris [[Otto I (imperator)|Ottonis I]] descripta est. Anno [[1368]] urbs declarata est. Ab anno [[1973]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]]<ref name="Graesse"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'') commune generale pertinet. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Dransfeld|Thransfellensem Ecclesiam}} * [https://web.archive.org/web/20110621025435/http://www.stadt-dransfeld.de/stadt/ Pagina communis Thransfellensis Ecclesiae (Theodisce)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] goxzx8l0z48sx36kiz0gl9qpnjr11do 0 172794 3980376 3505437 2026-08-10T23:20:05Z Cyprianus Marcus 66550 3980376 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Jühnde vom Gaußturm.jpg|thumb|left|Aspectus vici Jühnde]] '''Jühnde''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. Ad Jühnde etiam vicus Barlissen pertinet. == Historia == Jühnde anno [[960]] primo in actis imperatoris [[Otto I (imperator)|Ottonis I]] descripta est. Ab anno [[1973]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{Commonscat|Jühnde|Jühnde}} * [http://www.juehnde.de Pagina communis Juehnde (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Juehnde}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] phbdr2vkdhqcf3ojomws9xxknsjsmjn 0 172795 3980378 3505438 2026-08-10T23:21:53Z Cyprianus Marcus 66550 3980378 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Loewenhagen Kirche.jpg|thumb|left|Ecclesia Sancti Michaelis in Löwenhagen]] '''Niemetal''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. == Historia == Niemetal anno [[1973]] condita est, cum Varlosen (primo anno [[1093]] nomine ''Vereldehusen'' in actis descripta), Imbsen (primo anno [[1093]] nomine ''Immensin'' in actis descripta), Löwenhagen atque Ellershausen vici coniuncti essent. Ab eodem anno ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]] commune generale pertinet. Nomen a fluvio parvo ''Nieme'' accepit, qui ad [[Visurgis|Visurgim]] fluit. == Nexus externi == {{Commonscat|Niemetal|Niemetal}} * [http://www.niemetal.de Pagina communis Niemetal (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita 1973]] fkoir0c89f1xrk29drxkkm1w1z8u8ul 0 172797 3980377 3505439 2026-08-10T23:21:12Z Cyprianus Marcus 66550 3980377 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Scheden vom gaussturm.jpg|thumb|left|Conspectus vici Scheden]] '''Scheden''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Gottingae|Circulo Gottingae]]. Ad Scheden etiam vici Dankelshausen et Meensen pertinent. == Historia == Scheden anno [[1046]] nomine ''villa, quae dicitur Schitvn'' primo in actis imperatoris [[Henricus III (imperator)|Henrici III]] descripta est. Ab anno [[1973]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)|Thransfellensem Ecclesiam]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{Commonscat|Scheden|Scheden}} * [http://www.scheden.de Pagina communis Scheden (lingua Theodisca)] == Cives clari == * [[Ioannes Ioachim Quantz]] (1697 - 1773), [[tibia]]e artifex et psaltes [[Germania|Germanicus]], [[Fridericus II (rex Borussiae)|Friderici Magni]] psaltis magister. {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 11]] 75959rbjy96j85p6p3vg0mknb89dmh6 0 174922 3980273 3980131 2026-08-10T14:12:56Z Cyprianus Marcus 66550 3980273 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WF.svg|300px|right|Communia in circulo Guelpherbytensi]] '''Circulus Guelpherbytensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Wolfenbüttel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Landkreis Wulfenbüttel''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] anno [[1831]] conditus est et ad annum [[1946]] ad [[Ducatus Brunsvici|Brunsvicum]] terram pertinuit. Caput circuli urbs [[Guelpherbytum]] est. == Communia circuli == 32 communia huius circuli magna parte in "communia generalia" coniuncti sunt: * [[Guelpherbytum]] urbs (53.353) * [[Schladen-Werla]] (8869) * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meibom 1688"/> <([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'') (12.831 incolae) * [[Baddekenstedium (commune generale)|Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'') commune generale (10.479) ** [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'') (2891) ** [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> ([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'') (2314) ** [[Elbe (Circulus Guelpherbytensis)|Elbe]] (1649) ** [[Haverlah]] (1558) ** [[Heere]] (1155) ** [[Sehlde]] (912) * [[Elma-Assa (commune generale)|Elma-Assa]]<ref name="Casemir 2003"/><ref name="Meibom 1688"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elm-Asse'') (18.816) ** [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> ([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'') (722) ** [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'') (3023) ** [[Hedeper]] (540) ** [[Kissenbrück]] (1770) ** [[Kneitlingen]] (823) ** [[Remlingen-Semmenstedt]] (2256) ** [[Roklum]] (460) ** [[Schöppenstedt]] oppidum (5.319, sedes administrationis) ** [[Uehrde]] (947) ** [[Vahlberg]] (781) ** [[Winnigstedt]] (761) ** [[Wittmar]] (1208) * [[Silva Oderana (commune generale)|Silva Oderana]]<ref name="Meibom 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oderwald'') commune generale (6839) ** [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'') (2791, sedes administrationis) ** [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'') (952) ** [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')< (668) ** [[Flöthe]] (1181) ** [[Heiningen (Saxonia Inferior)|Heiningen]] (664) ** [[Ohrum]] (583) * [[Sickte (commune generale)|Sickte]] commune generale (10.308) ** [[Dettum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1174) ** [[Erkerode]] (1000) ** [[Evessen]] (1297) ** [[Sickte]] (5792) ** [[Veltheim (Ohe)|Veltheim]] (1045) == Coniunctiones pagorum == * Circulus vetus Brunsvicum anno [[1965]] coniunctionem cum [[Cachan]] in [[Francia]] constituit, quam etiam nunc circulus novus colit. * Cum Powiat Wrzesiński in [[Polonia]] circulus anno [[2001]] coniunctionem coepit. * Rhondda Cynon Taf in [[Cambria]] ab anno [[1992]] cum circulo Guelpherbytensi coniunctione coniunctus est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Landkreis Wolfenbüttel|Circulus Guelpherbytensis}} * [http://www.lk-wolfenbuettel.de/ Pagina interretialis] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Gulpherbytensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1831]] oo6b9fo2jhno3lwk7soic83gw60dvll 3980274 3980273 2026-08-10T14:13:27Z Cyprianus Marcus 66550 3980274 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WF.svg|300px|right|Communia in circulo Guelpherbytensi]] '''Circulus Guelpherbytensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Wolfenbüttel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Landkreis Wulfenbüttel''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] anno [[1831]] conditus est et ad annum [[1946]] ad [[Ducatus Brunsvici|Brunsvicum]] terram pertinuit. Caput circuli urbs [[Guelpherbytum]] est. == Communia circuli == 32 communia huius circuli magna parte in "communia generalia" coniuncti sunt: * [[Guelpherbytum]] urbs (53.353) * [[Schladen-Werla]] (8869) * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meibom 1688"/> <([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'') (12.831 incolae) * [[Baddekenstedium (commune generale)|Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'') commune generale (10.479) ** [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'') (2891) ** [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> ([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'') (2314) ** [[Elbe (Circulus Guelpherbytensis)|Elbe]] (1649) ** [[Haverlah]] (1558) ** [[Heere]] (1155) ** [[Sehlde]] (912) * [[Elma-Assa (commune generale)|Elma-Assa]]<ref name="Casemir 2003"/><ref name="Meibom 1688"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elm-Asse'') (18.816) ** [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> ([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'') (722) ** [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'') (3023) ** [[Hedeper]] (540) ** [[Kissenbrück]] (1770) ** [[Kneitlingen]] (823) ** [[Remlingen-Semmenstedt]] (2256) ** [[Roklum]] (460) ** [[Schöppenstedt]] oppidum (5.319, sedes administrationis) ** [[Uehrde]] (947) ** [[Vahlberg]] (781) ** [[Winnigstedt]] (761) ** [[Wittmar]] (1208) * [[Silva Oderana (commune generale)|Silva Oderana]]<ref name="Meibom 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oderwald'') commune generale (6839) ** [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'') (2791, sedes administrationis) ** [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'') (952) ** [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'') (668) ** [[Flöthe]] (1181) ** [[Heiningen (Saxonia Inferior)|Heiningen]] (664) ** [[Ohrum]] (583) * [[Sickte (commune generale)|Sickte]] commune generale (10.308) ** [[Dettum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1174) ** [[Erkerode]] (1000) ** [[Evessen]] (1297) ** [[Sickte]] (5792) ** [[Veltheim (Ohe)|Veltheim]] (1045) == Coniunctiones pagorum == * Circulus vetus Brunsvicum anno [[1965]] coniunctionem cum [[Cachan]] in [[Francia]] constituit, quam etiam nunc circulus novus colit. * Cum Powiat Wrzesiński in [[Polonia]] circulus anno [[2001]] coniunctionem coepit. * Rhondda Cynon Taf in [[Cambria]] ab anno [[1992]] cum circulo Guelpherbytensi coniunctione coniunctus est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Landkreis Wolfenbüttel|Circulus Guelpherbytensis}} * [http://www.lk-wolfenbuettel.de/ Pagina interretialis] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Gulpherbytensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1831]] jiyicw5ml31ees02lnr9zr0jizxgsf9 0 175034 3980232 2487738 2026-08-10T12:26:42Z Jan Arkesteijn 5184 Van Scorelio non amplius attribuitur. https://sammlung.kunstmuseumbasel.ch/de/collection/item/1068/ 3980232 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Jan van Scorel by Anthonis Mor van Dashorst.jpg|thumb|upright|left|Ioannes Scorellus, ab Antonio Moro depictus.]] [[Fasciculus:Janus Secundus.gif|thumb|[[Ianus Secundus]], icon incisa secundum picturam Scorelli, cum his versibus a fratre Hadriano Mario pactis : Talis Ioannes oculis eram et ore Secundus, Festinans quintam claudere Olympiadem ; Praevenit cita mors. At, docti dextra Scorelli Quam dederat, vitam laedere non potuit.]] '''Ioannes Scorellus''', sive vulgo '''Jan van Scorel''', natus in urbe Schoorl (in Batavia) anno 1495 et functus vita [[Ultraiectum|Ultraiecti]] die 6 mensis decembris anno 1562, erat pictor natione Batavus, qui renovavit artem pingendi in patria sua ad quam pingendi Italico ritu rationem transtulit. Scorellus praecipue scaenas biblicas necnon vultus multorum hominum notorum sui temporis depinxit. Erat amicus [[Ianus Secundus|Iani Secundi]] quocum commercium epistolare habuit et cuius imaginem pictam usque ad tempora nostra transtulit. == Picturae == [[Fasciculus:Scorel portrait.jpg|thumb|upright|left|Agatha van Schoonhoven, puella amata, a Scorello depicta.]] {{DEFAULTSORT:Scorellus, Ioannes}} [[Categoria:Pictores]] [[Categoria:Nati 1495]] [[Categoria:Mortui 1562]] 62mf51raj16zhhvj3atl2gb637dmwlp 3980240 3980232 2026-08-10T12:42:03Z IacobusAmor 1163 Augenda: res fontibus caret. 3980240 wikitext text/x-wiki {{Augenda|2026|8}} [[Fasciculus:Jan van Scorel by Anthonis Mor van Dashorst.jpg|thumb|upright=0.7||left|Ioannes Scorellus, ab Antonio Moro pictus.]] [[Fasciculus:Janus Secundus.gif|thumb|[[Ianus Secundus]], icon incisa secundum picturam Scorelli, cum his versibus a fratre Hadriano Mario pactis: Talis Ioannes oculis eram et ore Secundus, Festinans quintam claudere Olympiadem; Praevenit cita mors. At, docti dextra Scorelli Quam dederat, vitam laedere non potuit.]] '''Ioannes Scorellus''' (natus ''Jan van Scorel'' Schoorl in urbe [[Batavia|Bataviensi]] anno [[1495]]; mortuus [[Ultraiectum|Ultraiecti]] die [[6 Decembris]] [[1562]]), fuit [[pictor]] [[Nederlandia|Nederlandicus]], qui [[pictura|artem pingendi]] in patria sua renovavit, ad quam pingendi Italico ritu rationem transtulit. Scorellus praecipue scaenas [[Biblia|biblicas]] necnon [[vultus]] multorum hominum notorum sui temporis pinxit. Scorellus fuit amicus [[Ianus Secundus|Iani Secundi]], quocum [[commercium]] epistolare habuit et cuius imaginem pictam usque ad tempora nostra transtulit. == Picturae == [[Fasciculus:Scorel portrait.jpg|thumb|upright=0.7|left|Agatha van Schoonhoven, amasia. a Scorello picta.]] ==Notae== <references/> {{Lifetime|1495|1562|Scorellus, Ioannes}} [[Categoria:Pictores Nederlandiae]] 0a198e1u09blaq2issmhr5u7gh9n5yy 0 175335 3980272 3979238 2026-08-10T14:11:06Z Cyprianus Marcus 66550 3980272 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Silva Oderana'''<ref name="Meibom 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Oderwald'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Guelpherbytensis|circulo Guelpherbytensi]] est. == Historia == Anno [[1974]] commune generale Oderwald conditum est, cum vici infra descripti coniuncti sunt. Nomen cepit a monte eiusdem nominis in agro communis siti. == Communia ad Silvam Oderanam pertinentes == * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'') (2791 incolae, sedes administrationis) * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'') (952) * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'') (668) * [[Flöthe]] (1181) * [[Heiningen (Saxonia Inferior)|Heiningen]] (664) * [[Ohrum]] (583) ==Notae== <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1974]] bbz2za4y3cstjm9ovm5l4bffb1ws6np 0 176111 3980316 3943939 2026-08-10T15:57:48Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980316 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Salticidae | image = Phidippus audax male.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''[[Phidippus audax]],'' [[mas]] adultus | regnum = [[Animalia]] | fossil_range = {{fossil range|55.8|0|Ab [[Eocaenum|Eocaeno]]<ref name=Hill2009/> adhuc}} | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Arachnida]] | ordo = [[Araneae]] | subordo = [[Araneomorphae]] | zoosectio = [[Entelegynae]] | familia = '''Salticidae''' | familia_authority = [[Ioannes Blackwall|Blackwall]], [[1842]] | diversity_link = Index specierum Salticidarum | diversity = 553 genera, 5025 species | range_map = Distribution.salticidae.1.png | range_map_width = 250px | subdivision_ranks = [[Subfamilia]]e | subdivision = [[Aelurillinae]]<br /> Agoriinae<br /> [[Amycinae]]<br /> Ballinae<br /> [[Dendryphantinae]]<br /> [[Euophryinae]]<br /> Hasariinae<br /> Heliophaninae<br /> Hisponinae<br /> [[Lyssomaninae]]<br /> Marpissinae<br /> Myrmarachninae<br /> Pelleninae<br /> [[Plexippinae]]<br /> [[salticus|Salticinae]]<br /> [[Spartaeinae]]<br /> Synagelinae<br /> Synemosyninae<br /> ''Vide [[Index generum Salticidarum]] }} [[Fasciculus:Salticidae Male Anterior annotated.jpg|thumb|upright|Aspectus anteriores et dorsales [[mas|maris]] locos oculorum monstrat (tabula [[Anglice]] signata).]] [[Fasciculus:Jumping spider vision David Hill.png|thumb|upright|Campus oculorum unius Salticidae (tabula [[Anglice]] signata).]] [[Fasciculus:Jumping Spider Eating a Mosquito.jpg|thumb|upright|Salticida [[Asilidae|Asilidá]] [[praedator]]iá maiore quam se [[victus|vescitur]], quae eandem araneam comesa sit, si potuisset.]] [[Fasciculus:Jumping spider with prey.jpg|thumb|upright|Celata generis ''[[Menemerus|'Menemeri]] Salticida [[formica]]m [[mas|marem]] tenet.]] [[Fasciculus:Hill Phidippus clarus 01.jpg|thumb|upright|''[[Phidippus clarus|Phidippi clari]]'' [[mas]] et [[femina (sexus)|femina]] coniunguntur.]] '''Salticidae,''' plus quam 500 [[genus (taxinomia)|genera]] descripta et circa 5000 [[species (taxinomia)|specierum]] descriptarum,<ref>{{cite journal|title=Salticid spider phylogeny revisited, with the discovery of a large Australasian clade (Araneae: Salticidae)|last=Maddison|first=Wayne P.|authorlink=Wayne Maddison|coauthors=Melissa R. Bodner, et Karen M. Needham|journal=Zootaxa|volume=1893|pages=49–64|date=[[6 Octobris]] [[2008]]}}.</ref> sunt maxima [[araneae|aranearum]] [[familia (taxinomia)|familia]], cui sunt circa 13 centesimas omnium familiae specierum.<ref>{{cite journal|last=Peng|first=Xian-Jin|coauthors=I-Min Tso, Shu-Qiang Li|year=[[2002]]|title=Five New and Four Newly Recorded Species of Jumping Spiders from Taiwan (Araneae: Salticidae)|journal=Zoological Studies|url=http://zoolstud.sinica.edu.tw/Journals/41.1/1.pdf|volume=41|issue=1|pages=1–12}}.</ref> Salticidis est optimus inter [[invertebrata]] [[visus]], quo ad petendum<!--courting-->, [[venatio|venandum]], [[navigatio|navigandum]] utuntur. Plurimae species, quamquam placate lentiusque movere solent, agilissime salire possunt, praesertim venantes, sed etiam minis respondentes. Eorum [[pulmo codicum|pulmones codicum]]{{dubsig}}<!--book lungs--> et [[trachea invertebratorum|apparatus trachealis]] bene evoluti sunt, et ambobus systematibus per [[respiratio]]nem bimodalem utuntur. Eorum exemplare [[oculus|oculorum]] ad summam agnoscuntur: omnibus Salticidis sunt [[quattuor|quaterna]] oculorum paria, quorum oculi [[anatomica locorum nomina|anteriores mediani]]<!--anatomical terms of location--> sunt maximi. ==Taxinomia et systematica==<!-- {{Cladogramma|title=Classificatio Salticidarum |clades={{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |1={{clade |1=[[Lyssomaninae]] |2=[[Spartaeinae]] |label3=[[Salticoida]] |3={{clade |1=[[Amycoida]] |2={{clade |1=[[Astioida]] |2=[[Aelurilloida]] |3=[[Euophryinae]] |4=[[Heliophaninae]] |label5=[[Marpissoida]] |5={{clade |1=[[Marpissinae]] |2=[[Dendryphantinae]] }} |label6=[[Plexippoida]] |6={{clade |1=[[Pelleninae]] |2=[[Plexippinae]] }} }} }} }} }} }}--> [[Monophylia]] familiae Salticidarum per explicationes [[phylogenia|phylogeneticis]] et [[morphologia (biologia)|morphologicis]] bene probata est. Consensus autem caret quod spectat ad quos alios aranearum greges familia Salticidarum artissime coniungi possit. Inter greges sorores subiectos sunt [[Oxyopidae]], [[Thomisidae]], [[Clubionoidae]], et araneae quae [[tela]]s [[aedificium|aedificant]].<ref name="Maddison1">{{cite journal|title=Jumping spider phylogeny (Araneae:Salticidae)|first1=Wayne P.|last1=Maddison|authorlink1=Wayne Maddison|first2=Marshal C.|last2=Hedin|journal=Invertebrate Systematics|volume=17|pages=529–549|year=[[2003]]|doi=10.1071/IS02044}}</ref> Salticidae in [[tres]] stirpes digeri possunt: [[subfamilia]]m [[Lyssomaninae|Lyssomaninarum]], [[subfamilia]]m [[Spartaeinae|Spartaeinarum]]), et [[cladus|cladum]] [[Salticoida|Salticoidorum]] sine gradu,<ref name="Maddison1"/> quorum Salticoida sunt plus quam 90 centesimae omnium specierum Salticidarum. Salticoida amplius in multos greges digeri potest, inter quos [[Amycoida]], [[Astioida]], [[Aelurilloida]], [[Euophryinae]], [[Heliophaninae]], [[Marpissoida]], et [[Plexippoida]].<ref name="Maddison1"/> == Fossilia == [[Fasciculus:Jumping spider in amber.jpg|thumb|upright=0.8|Salticida in [[sucinum|sucino]] [[Mare Balticum|Baltico]] curata.]] Perpauca Salticidarum [[fossile|fossilia]] iam inventa sunt. Omnia in [[sucinum|sucino]] [[Aevum Caenozoicum|Aevi Caenozoici]] inveniuntur. Fossilia veterrima ex [[sucinum Balticum|sucino Baltico]] inveniuntur, ex [[Aevum Eocaenum|Eocaeno]], abhinc annorum, a 54 ad 42 milliones. Alia Salticidarum fossilia in [[sucinum Chiapasense|sucino Chiapasensi]] et [[sucinum Dominicianum|Dominiciano]] inventa sunt.<ref name=Hill2009>{{cite journal|title=Salticidae of the Antarctic land bridge|first=David Edwin|last=Hill|journal=Peckhamia|date=[[7 Octobris]] [[2009]]|url=http://www.peckhamia.com/peckhamia/PECKHAMIA%2076.1.pdf}}.</ref> {{NexInt}} * [[Index generum Salticidarum]], [[Index specierum Salticidarum]] *''[[Massagris]]'' * ''[[Peckhamia]]'' * [[Taxinomia aranearum]] * ''[[Iona (genus)|Iona]]'' == Notae == <references/> == Bibliographia == * Vasilevsky, M. [[2012]]. ''A Classical Taxonomic Guide to Identifying Fifty Unique North American Jumping Spiders.'' * Kaston, B. J. [[1953]]. ''How to Know the Spiders.'' Dubuque, Iowa. * Crompton, J. [[1954]]. ''The Life of the Spider''. Mentor. * Forster, L. M. [[1982]]. "Vision and prey-catching strategies in jumping spiders." ''American Scientist'' 70: 165-75. * Jackson, R. R. [[1982]]. "The behavior of communicating in jumping spiders (Salticidae)." In ''Spider Communication Mechanisms and Ecological Significance,'' ed. P. Witt et J. Rovner, 213-47. Princetoniae Novae Caesareae. * Peaslee, A. G., et G. Wilson. [[1989]]. "Spectral sensitivity in jumping spiders (Araneae, Salticidae)." ''Journal of Comparative Physiology A'' 164: 359-63. * Richman, D. B., et R. R. Jackson. [[1992]]. "A review of the ethology of jumping spiders (Araneae, Salticidae)." ''Bulletin of the British Arachnological Society'' 9: 33-37. * Jackman, John A. [[1997]]. ''A Field Guide to Spiders & Scorpions of Texas.'' Houstoniae Texiae: Gulf Publishing Company. * Harland, D. P., et R. R. Jackson. [[2000]]. 'Eight-legged cats' and how they see - a review of recent research on jumping spiders (Araneae: Salticidae). ''Cimbebasia'' 16: 231-40 [https://web.archive.org/web/20060928164131/http://www.cogs.susx.ac.uk/ccnr/Papers/Downloads/Harland_Cimb2000.pdf PDF] * Nakamura, T., et S. Yamashita. [[2000]]. "Learning and discrimination of colored papers in jumping spiders (Araneae, Salticidae)." ''Journal of Comparative Physiology A'' 186: 897-901. * Elias, D. O., A. C. Mason, W. P. Maddison, et R. R. Hoy. [[2003]]. "Seismic signals in a courting male jumping spider (Araneae: Salticidae)." ''Journal of Experimental Biology'' 206: 4029-39. * Lim, M. L. M., et D. Li. [[2005]]. "Extreme ultraviolet sexual dimorphism in jumping spiders (Araneae: Salticidae)." ''Biological Journal of the Linnean Society'' 89: 397-406. doi:10.1111/j.1095-8312.2006.00704.x. * Richman, D. B., G. B. Edwards, et B. Cutler. [[2005]]. "Salticidae." In ''Spiders of North America: an identification manual,'' ed. D. Ubick, P. Paquin, P. E. Cushing, et V. Roth, 205–216. American Arachnological Society. == Nexus externi == {{wikispecies|Salticidae|Salticidas}} {{CommuniaCat|Salticidae|Salticidas}} * [https://web.archive.org/web/20201023033919/https://salticidae.webs.com/ Asian jumping spiders and photo references,] www.salticidae.webs.com * [http://www.jumping-spiders.com/ Comprehensive resource on the morphology and taxonomy of jumping spiders (Salticidae),] www.jumping-spiders.com * [https://web.archive.org/web/20120508224531/http://www.gsd-salt.miiz.waw.pl/ Global Species Database of Salticidae,] www.gsd-salt.miiz.waw.pl * [https://web.archive.org/web/20220822173420/http://www.educatedearth.net/video.php?id=3676 Video of a jumping spider's mating behavior,] www.educatedearth.net * [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ World Spider Catalog,] research.amnh.org * [https://web.archive.org/web/20140209005814/http://salticidae.org/jsotw.html Jumping Spiders of the World,] salticidae.org * [http://www.xs4all.nl/~ednieuw/Spiders/Salticidae/Salticidae.htm Jumping Spiders of NW-Europe,] www.xs4all.nl * [http://www.xs4all.nl/~ednieuw/australian/salticidae/Salticidae.html Jumping spiders of Australia,] www.xs4all.nl * [https://web.archive.org/web/20220822173420/http://www.rkwalton.com/jump.php/North American Jumping Spiders - 70 Species Videos (includes introduction to salticids, predation, mating, and other behaviors),] www.rkwalton.com * [https://web.archive.org/web/20220820204809/http://tolweb.org/accessory/Movies_of_Jumping_Spider_Courtship?acc_id=64 Movies of ''Habronattus'' courtship behavior,] tolweb.org (Arbor Vitae) * [http://www.liveleak.com/view?i=322_1185412350 Male jumping spider courtship dance with contact microphone picking up and amplifying sounds,] www.liveleak.com * [https://web.archive.org/web/20221015071253/https://biodiversity.org.au/afd/taxa/SALTICIDAE The Australian Faunal Directory taxonomic classification of Australian salticids,] www.biodiversity.org.au [[Categoria:Familiae animalium]] [[Categoria:Salticidae|!]] [[Categoria:Taxa Blackwall]] [[Categoria:Taxa 1842]] 8asvkbnh6unglnc5fcyfgybh0jqf1t9 0 176285 3980268 3979242 2026-08-10T14:05:49Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dorstadt]] ad [[Doristacus]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3979242 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Dorstadt''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]] situm. == Historia == [[Fasciculus:Dorstadt Herrenhaus.jpg|thumb|left|Villa in vico Dorstadt]] Dorstadt anno [[1110]] primo in actis descriptum est. Postea locus possessio [[Guelfi|Guelphorum]] facta est. Annis [[1807]] - [[1813]] Dorstadt pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Ab anno [[1814]] pars [[Ducatus Brunsvici]] et ab anno [[1918]] [[Res Publica Brunsvicum|Rei Publicae Brunsvici]] erat. Anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris factum est. Ab anno [[1974]] ad [[Silva Oderana (commune generale)|Silvam Oderanam]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.dorstadt.de Pagina communis Dorstadt] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] akk1xmutp6bx53hou9gkb4n8dp8an7w 3980270 3980268 2026-08-10T14:08:44Z Cyprianus Marcus 66550 3980270 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Doristacus'''<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'') est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]] situm. == Historia == [[Fasciculus:Dorstadt Herrenhaus.jpg|thumb|left|Villa Doristaci.]] Doristacus anno [[1110]] primo in actis descriptus est. Postea locus possessio [[Guelfi|Guelphorum]] facta est. Annis [[1807]] - [[1813]] Doristacus pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Ab anno [[1814]] pars [[Ducatus Brunsvici]] et ab anno [[1918]] [[Res Publica Brunsvicum|Rei Publicae Brunsvici]] erat. Anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris factum est. Ab anno [[1974]] ad [[Silva Oderana (commune generale)|Silvam Oderanam]] commune generale pertinet. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Dorstadt|Doristacum}} * [http://www.dorstadt.de Pagina communis Doristaci] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] ryyigi8802kcxa903yn31kb2r5l2p3r 0 198696 3980238 3977981 2026-08-10T12:38:38Z Cyprianus Marcus 66550 3980238 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Elbmarsch]] commune generale (11.932) ** [[Drage (Albis)|Drage]] (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Hanstedt (commune generale)|Hanstedt]] commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorf]] (2395) ** [[Hanstedt (Circulus Harburgensis)|Hanstedt]], sedes administrationis (5317) ** [[Marxen]] (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (1830) ** [[Drestedt]] (744) ** [[Halvesbostel]] (728) ** [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Jesteburg (commune generale)|Jesteburg]] commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorf]] (884) ** [[Jesteburg]], sedes administrationis (7449) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorf]] (1235) ** [[Garlstorf]] (1081) ** [[Garstedt]] (1449) ** [[Gödenstorf]] (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloh]] (2393) ** [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098) ** [[Kakenstorf]] (1312) ** [[Königsmoor]] (638) ** [[Otter]] (1545) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] p4qsfkiktk0xdnnloitkynynblhi34v 3980356 3980238 2026-08-10T22:29:51Z Cyprianus Marcus 66550 3980356 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Elbmarsch]] commune generale (11.932) ** [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Hanstedt (commune generale)|Hanstedt]] commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorf]] (2395) ** [[Hanstedt (Circulus Harburgensis)|Hanstedt]], sedes administrationis (5317) ** [[Marxen]] (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (1830) ** [[Drestedt]] (744) ** [[Halvesbostel]] (728) ** [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Jesteburg (commune generale)|Jesteburg]] commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorf]] (884) ** [[Jesteburg]], sedes administrationis (7449) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorf]] (1235) ** [[Garlstorf]] (1081) ** [[Garstedt]] (1449) ** [[Gödenstorf]] (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloh]] (2393) ** [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098) ** [[Kakenstorf]] (1312) ** [[Königsmoor]] (638) ** [[Otter]] (1545) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] kt3yrlxgksza9r8e62vnsu29n4wv2i2 3980364 3980356 2026-08-10T22:45:00Z Cyprianus Marcus 66550 3980364 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Paludes Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') commune generale (11.932) ** [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Hanstedt (commune generale)|Hanstedt]] commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorf]] (2395) ** [[Hanstedt (Circulus Harburgensis)|Hanstedt]], sedes administrationis (5317) ** [[Marxen]] (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (1830) ** [[Drestedt]] (744) ** [[Halvesbostel]] (728) ** [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Jesteburg (commune generale)|Jesteburg]] commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorf]] (884) ** [[Jesteburg]], sedes administrationis (7449) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorf]] (1235) ** [[Garlstorf]] (1081) ** [[Garstedt]] (1449) ** [[Gödenstorf]] (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloh]] (2393) ** [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098) ** [[Kakenstorf]] (1312) ** [[Königsmoor]] (638) ** [[Otter]] (1545) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] cnyvs2479apphjohhi19s4v2jykrl5m 3980365 3980364 2026-08-10T22:46:02Z Cyprianus Marcus 66550 /* Communia circuli */ 3980365 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Hanstedt (commune generale)|Hanstedt]] commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorf]] (2395) ** [[Hanstedt (Circulus Harburgensis)|Hanstedt]], sedes administrationis (5317) ** [[Marxen]] (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (1830) ** [[Drestedt]] (744) ** [[Halvesbostel]] (728) ** [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Jesteburg (commune generale)|Jesteburg]] commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorf]] (884) ** [[Jesteburg]], sedes administrationis (7449) * [[Paludes Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') commune generale (11.932) ** [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorf]] (1235) ** [[Garlstorf]] (1081) ** [[Garstedt]] (1449) ** [[Gödenstorf]] (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloh]] (2393) ** [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098) ** [[Kakenstorf]] (1312) ** [[Königsmoor]] (638) ** [[Otter]] (1545) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] hne91phsgcfuhw4ophq47qwxlpjh3oi 3980431 3980365 2026-08-11T11:03:06Z Cyprianus Marcus 66550 3980431 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Hanstedt (commune generale)|Hanstedt]] commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorf]] (2395) ** [[Hanstedt (Circulus Harburgensis)|Hanstedt]], sedes administrationis (5317) ** [[Marxen]] (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'') (1830) ** [[Drestadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'') (744) ** [[Halvesbostel]] (728) ** [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Jesteburg (commune generale)|Jesteburg]] commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorf]] (884) ** [[Jesteburg]], sedes administrationis (7449) * [[Paludes Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') commune generale (11.932) ** [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorf]] (1235) ** [[Garlstorf]] (1081) ** [[Garstedt]] (1449) ** [[Gödenstorf]] (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloh]] (2393) ** [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098) ** [[Kakenstorf]] (1312) ** [[Königsmoor]] (638) ** [[Otter]] (1545) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] eevomavc8t1bg172qkj9ismf8yg2uow 0 198751 3980353 3505727 2026-08-10T22:28:04Z Cyprianus Marcus 66550 3980353 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Elbmarsch''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Elbmarsch communia [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038 incolae), [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) atque [[Tespe]] (4108) pertinent. == Historia == Commune generale Elbmarsch anno [[1972]] e communibus parvis 14 constitutum est. Eodem tempore haec 14 ad tres communia maiora coniuncta sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/ Pagina Communis generalis Elbmarsch] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] 91qyqynolvhz5r9zxe9ut8oz7yfh3vk 3980354 3980353 2026-08-10T22:28:26Z Cyprianus Marcus 66550 3980354 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Elbmarsch''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Elbmarsch communia [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038 incolae), [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) atque [[Tespe]] (4108) pertinent. == Historia == Commune generale Elbmarsch anno [[1972]] e communibus parvis 14 constitutum est. Eodem tempore haec 14 ad tres communia maiora coniuncta sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/ Pagina Communis generalis Elbmarsch] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] hxcwibqwcui0jtmn9z013fuw378ss67 3980357 3980354 2026-08-10T22:33:08Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Elbmarsch]] ad [[Paludes Albis]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980354 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Elbmarsch''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Elbmarsch communia [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038 incolae), [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) atque [[Tespe]] (4108) pertinent. == Historia == Commune generale Elbmarsch anno [[1972]] e communibus parvis 14 constitutum est. Eodem tempore haec 14 ad tres communia maiora coniuncta sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/ Pagina Communis generalis Elbmarsch] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] hxcwibqwcui0jtmn9z013fuw378ss67 3980359 3980357 2026-08-10T22:36:52Z Cyprianus Marcus 66550 3980359 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Paludes Albis'''<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Paludes Albis communia [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038 incolae), [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) atque [[Tespe]] (4108) pertinent. == Historia == Commune generale Paludes Albis anno [[1972]] e communibus parvis 14 constitutum est. Eodem tempore haec 14 ad tres communia maiora coniuncta sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/ Pagina Communis generalis Paludum Albis] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] og5d9o5edrw5vu8yr1jcglnw6caqp24 0 198872 3980428 3973731 2026-08-11T10:58:23Z Cyprianus Marcus 66550 3980428 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hollenstedt''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Hollenstedt communia [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (1830 incolae), [[Drestadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'') (744), [[Halvesbostel]] (728), [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400), [[Moisburg]] (1761), [[Regesbostel]] (1075) atque [[Wenzendorf]] (1271) pertinent. == Historia == Commune generale Hollenstedt anno [[1972]] e communibus supra dictis constitutum est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.hollenstedt.de/ Pagina Communis generalis Hollenstedt] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] 19xubvl3jgncyamcq23s5zqm7r7bado 3980429 3980428 2026-08-11T10:58:57Z Cyprianus Marcus 66550 3980429 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hollenstedt''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Hollenstedt communia [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'') (1830 incolae), [[Drestadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'') (744), [[Halvesbostel]] (728), [[Hollenstedt]], sedes administrationis (3400), [[Moisburg]] (1761), [[Regesbostel]] (1075) atque [[Wenzendorf]] (1271) pertinent. == Historia == Commune generale Hollenstedt anno [[1972]] e communibus supra dictis constitutum est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.hollenstedt.de/ Pagina Communis generalis Hollenstedt] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] 8lkzmkp58nfxgz1n3xmcq9k84zcgkjo 0 199020 3980237 3505732 2026-08-10T12:36:44Z Cyprianus Marcus 66550 3980237 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Tostedt''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Tostedt communia [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080 incolae), [[Handeloh]] (2393), [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] (2098), [[Kakenstorf]] (1312), [[Königsmoor]] (638), [[Otter]] (1545), [[Tostedt]] (sedes administrationis, 13.089), [[Welle]] (1193) atque [[Wistedt]] (1670) pertinent. == Historia == Commune generale Tostedt die [[1 Martii]] [[1971]] e communibus Kampen, Königsmoor, Otter, Todtshorn atque Tostedt conditum est. Anno [[1972]] auctum est et nunc e communibus supra dictis constat. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.tostedt.de/ Pagina Communis generalis Tostedt] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1971]] 9r5tpgt3pjf96gdcrijqc0vkg4nbhkb 0 199085 3980315 3595495 2026-08-10T15:48:12Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980315 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:CampoLaSalza.JPG|thumb|Saldia]] '''Saldia'''<ref>''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. V.V., Torino 1833-1854</ref><ref>Nomi d'Italia - AAVV, De Agostini</ref> {{victio|Saldia|ae|f}} (alia nomina<ref>''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. V.V., Torino 1833-1854</ref><ref>Nomi d'Italia - AAVV, De Agostini</ref>: ''Saudia'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Salza di Pinerolo|Salza di Pinerolo]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], in [[Regio Italiae|Regione]] [[Pedemontium|Pedemontio]] et in [[Provincia Taurinensis|Provincia Taurinensi]] situm. Incolae ''Saldiani'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Fractiones, vici et loci in municipio == == Municipia finitima == {{NexInt}} * [[Pedemontium]] (''regio''), * [[Provincia Taurinensis]], * [[Augusta Taurinorum]] (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [http://www.comune.salzadipinerolo.to.it/ Pagina officialis]{{Nexus deficit|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{CommuniaCat|Salza di Pinerolo|Saldiam}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Map - IT - Torino - Municipality code 1234.svg|Collocatio finium municipii in Provincia Taurinensi. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in Urbe metropolitana Taurinensi]] [[Categoria:Municipia Italica Linguae Occitanae]] [[Categoria:Municipia Italica Linguae Francogallicae]] eaxheuk9r64z7xlikqi706einp0e465 0 199335 3980349 3937658 2026-08-10T21:53:48Z Cyprianus Marcus 66550 3980349 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drage'''<ref name="Egger Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Dragen commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Drennhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Drennhausen''), [[Elbstorfa]]<ref name="Elbstorfa">"Elbstorfa" est forma Latina hodierna nominis Theodisci ''Elbstorf''. In hac adaptatione suffixum Germanicum ''-dorf'', quod in nominibus locorum Germanicis frequentissimum est, non directe ad vocabulum Latinum "vicus" vel "villa" convertitur, sed forma originalis toponymi quam proxime servatur. Nomen ad primam declinationem Latinam accommodatur terminatione "-a", sicut in multis nominibus locorum Germanicorum Latine redditis usu factum est.</ref> (Theodisce ''Elbstorf''), [[Hunda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hunden''), [[Swinde]]<ref name="Dor">Dormeier, H. (2011). ''Landesverwaltung während des Lüneburger Erbfolgekriegs. Die Vogteirechnung des Segeband Voss in Winsen an der Luhe (1381/1382)''. Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte,</ref> (Theodisce ''Schwinde'') et [[Stove]]<ref name="Ver">Verein für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde (2022). ''Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde''. Tomus 87.</ref> (Theodisce ''Stove'') pertinent. Drage pars communis generalis [[Elbmarsch]] est. == Historia == Drage pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Drage ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Elbmarsch]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Drage adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drage (Elbe)|Dragen (Albis)}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-drage/ Pagina communis generalis Elbmarsch de Draga scripta] * [https://web.archive.org/web/20130905043212/http://www.drage-elbe.de/ Pagina non officialis Drages] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 84ouneqlexvco6s6ib05als6gxttizf 3980350 3980349 2026-08-10T22:20:08Z Cyprianus Marcus 66550 3980350 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drage'''<ref name="Egger Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Dragen commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Drennhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Drennhausen''), [[Elbstorfa]]<ref name="Elbstorfa">"Elbstorfa" est forma Latina hodierna nominis Theodisci ''Elbstorf''. In hac adaptatione suffixum Germanicum ''-dorf'', quod in nominibus locorum Germanicis frequentissimum est, non directe ad vocabulum Latinum "vicus" vel "villa" convertitur, sed forma originalis toponymi quam proxime servatur. Nomen ad primam declinationem Latinam accommodatur terminatione "-a", sicut in multis nominibus locorum Germanicorum Latine redditis usu factum est.</ref> (Theodisce ''Elbstorf''), [[Hunda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hunden''), [[Swinde]]<ref name="Dor">Dormeier, H. (2011). ''Landesverwaltung während des Lüneburger Erbfolgekriegs. Die Vogteirechnung des Segeband Voss in Winsen an der Luhe (1381/1382)''. Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte,</ref> (Theodisce ''Schwinde''), [[Drage (vicus)|Drage]]<ref name="Egger Drage"/> (Theodisce ''Drage''), [[Krummingehusa]]<ref name="-husaKrümse">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Krummingehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Deutsche Stiftung Denkmalschutz. (2017, 8 Augusti). ''Fördermittel der Deutschen Stiftung Denkmalschutz für historische Scheune in Schwinde''. Deutsche Stiftung Denkmalschutz.</ref> (Theodisce ''Krümse''), [[Mover]] (Theodisce ''Mover''), [[Farenholta]]<ref>"Farenholta" est forma Latina hodierna, ad usum philologicum proposita, nominis Theodiscum ''Fahrenholz''. In hac forma nomen Theodiscum non simpliciter Latine vertitur, sed ad structuram morphologicam Latinae linguae accommodatur. Elementum Germanicum Fahren- in forma originali retinetur, leviter tantum orthographice ad Latinam consuetudinem accommodatum. Elementum autem ''-holz'', quod Germanice «lignum» vel «silvam» significat, non separatim vertitur, quia in formatione toponymica Germanica integrum nomen servatur. Totum igitur nomen terminatione "-a" instruitur atque ad primam declinationem Latinam refertur. Ita "Farenholta-ae", nomen proprium femininum primae declinationis, regulariter declinatur.</ref> et [[Stove]]<ref name="Ver">Verein für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde (2022). ''Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde''. Tomus 87.</ref> (Theodisce ''Stove'') pertinent. Drage pars communis generalis [[Elbmarsch]] est. == Historia == Drage pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Drage ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Elbmarsch]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Drage adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drage (Elbe)|Dragen (Albis)}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-drage/ Pagina communis generalis Elbmarsch de Draga scripta] * [https://web.archive.org/web/20130905043212/http://www.drage-elbe.de/ Pagina non officialis Drages] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 38twssw516w8g5v16v206l5gpq24462 3980351 3980350 2026-08-10T22:22:12Z Cyprianus Marcus 66550 3980351 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drage'''<ref name="Egger Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Dragen commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Drennhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Drennhausen''), [[Elbstorfa]]<ref name="Elbstorfa">"Elbstorfa" est forma Latina hodierna nominis Theodisci ''Elbstorf''. In hac adaptatione suffixum Germanicum ''-dorf'', quod in nominibus locorum Germanicis frequentissimum est, non directe ad vocabulum Latinum "vicus" vel "villa" convertitur, sed forma originalis toponymi quam proxime servatur. Nomen ad primam declinationem Latinam accommodatur terminatione "-a", sicut in multis nominibus locorum Germanicorum Latine redditis usu factum est.</ref> (Theodisce ''Elbstorf''), [[Hunda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hunden''), [[Swinde]]<ref name="Dor">Dormeier, H. (2011). ''Landesverwaltung während des Lüneburger Erbfolgekriegs. Die Vogteirechnung des Segeband Voss in Winsen an der Luhe (1381/1382)''. Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte,</ref> (Theodisce ''Schwinde''), [[Drage (vicus)|Drage]]<ref name="Egger Drage"/> (Theodisce ''Drage''), [[Krummingehusa]]<ref name="-husaKrümse">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Krummingehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Deutsche Stiftung Denkmalschutz. (2017, 8 Augusti). ''Fördermittel der Deutschen Stiftung Denkmalschutz für historische Scheune in Schwinde''. Deutsche Stiftung Denkmalschutz.</ref> (Theodisce ''Krümse''), [[Mover]] (Theodisce ''Mover''), [[Farenholta]]<ref>"Farenholta" est forma Latina hodierna, ad usum philologicum proposita, nominis Theodiscum ''Fahrenholz''. In hac forma nomen Theodiscum non simpliciter Latine vertitur, sed ad structuram morphologicam Latinae linguae accommodatur. Elementum Germanicum Fahren- in forma originali retinetur, leviter tantum orthographice ad Latinam consuetudinem accommodatum. Elementum autem ''-holz'', quod Germanice «lignum» vel «silvam» significat, non separatim vertitur, quia in formatione toponymica Germanica integrum nomen servatur. Totum igitur nomen terminatione "-a" instruitur atque ad primam declinationem Latinam refertur. Ita "Farenholta-ae", nomen proprium femininum primae declinationis, regulariter declinatur.</ref> (Theodisce ''Fahrenholz'') et [[Stove]]<ref name="Ver">Verein für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde (2022). ''Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde''. Tomus 87.</ref> (Theodisce ''Stove'') pertinent. Drage pars communis generalis [[Elbmarsch]] est. == Historia == Drage pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Drage ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Elbmarsch]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Drage adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drage (Elbe)|Dragen (Albis)}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-drage/ Pagina communis generalis Elbmarsch de Draga scripta] * [https://web.archive.org/web/20130905043212/http://www.drage-elbe.de/ Pagina non officialis Drages] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 7g0twnkmfjx1o7j6frwaz10ez7z20mu 3980362 3980351 2026-08-10T22:42:07Z Cyprianus Marcus 66550 3980362 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drage'''<ref name="Egger Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Dragen commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Drennhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Drennhausen''), [[Elbstorfa]]<ref name="Elbstorfa">"Elbstorfa" est forma Latina hodierna nominis Theodisci ''Elbstorf''. In hac adaptatione suffixum Germanicum ''-dorf'', quod in nominibus locorum Germanicis frequentissimum est, non directe ad vocabulum Latinum "vicus" vel "villa" convertitur, sed forma originalis toponymi quam proxime servatur. Nomen ad primam declinationem Latinam accommodatur terminatione "-a", sicut in multis nominibus locorum Germanicorum Latine redditis usu factum est.</ref> (Theodisce ''Elbstorf''), [[Hunda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hunden''), [[Swinde]]<ref name="Dor">Dormeier, H. (2011). ''Landesverwaltung während des Lüneburger Erbfolgekriegs. Die Vogteirechnung des Segeband Voss in Winsen an der Luhe (1381/1382)''. Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte,</ref> (Theodisce ''Schwinde''), [[Drage (vicus)|Drage]]<ref name="Egger Drage"/> (Theodisce ''Drage''), [[Krummingehusa]]<ref name="-husaKrümse">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Krummingehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Deutsche Stiftung Denkmalschutz. (2017, 8 Augusti). ''Fördermittel der Deutschen Stiftung Denkmalschutz für historische Scheune in Schwinde''. Deutsche Stiftung Denkmalschutz.</ref> (Theodisce ''Krümse''), [[Mover]] (Theodisce ''Mover''), [[Farenholta]]<ref>"Farenholta" est forma Latina hodierna, ad usum philologicum proposita, nominis Theodiscum ''Fahrenholz''. In hac forma nomen Theodiscum non simpliciter Latine vertitur, sed ad structuram morphologicam Latinae linguae accommodatur. Elementum Germanicum Fahren- in forma originali retinetur, leviter tantum orthographice ad Latinam consuetudinem accommodatum. Elementum autem ''-holz'', quod Germanice «lignum» vel «silvam» significat, non separatim vertitur, quia in formatione toponymica Germanica integrum nomen servatur. Totum igitur nomen terminatione "-a" instruitur atque ad primam declinationem Latinam refertur. Ita "Farenholta-ae", nomen proprium femininum primae declinationis, regulariter declinatur.</ref> (Theodisce ''Fahrenholz'') et [[Stove]]<ref name="Ver">Verein für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde (2022). ''Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde''. Tomus 87.</ref> (Theodisce ''Stove'') pertinent. Drage pars communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> est. == Historia == Drage pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Drage ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]]<ref name="Egger 1977"/> communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Drage adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drage (Elbe)|Dragen (Albis)}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-drage/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Draga scripta] * [https://web.archive.org/web/20130905043212/http://www.drage-elbe.de/ Pagina non officialis Drages] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] rzi0h4ohcisukjn5evtegyxr73l4dpg 3980363 3980362 2026-08-10T22:43:41Z Cyprianus Marcus 66550 3980363 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drage'''<ref name="Egger Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Dragen commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Drennhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Drennhausen''), [[Elbstorfa]]<ref name="Elbstorfa">"Elbstorfa" est forma Latina hodierna nominis Theodisci ''Elbstorf''. In hac adaptatione suffixum Germanicum ''-dorf'', quod in nominibus locorum Germanicis frequentissimum est, non directe ad vocabulum Latinum "vicus" vel "villa" convertitur, sed forma originalis toponymi quam proxime servatur. Nomen ad primam declinationem Latinam accommodatur terminatione "-a", sicut in multis nominibus locorum Germanicorum Latine redditis usu factum est.</ref> (Theodisce ''Elbstorf''), [[Hunda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hunden''), [[Swinde]]<ref name="Dor">Dormeier, H. (2011). ''Landesverwaltung während des Lüneburger Erbfolgekriegs. Die Vogteirechnung des Segeband Voss in Winsen an der Luhe (1381/1382)''. Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte,</ref> (Theodisce ''Schwinde''), [[Drage (vicus)|Drage]]<ref name="Egger Drage"/> (Theodisce ''Drage''), [[Krummingehusa]]<ref name="-husaKrümse">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Krummingehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Deutsche Stiftung Denkmalschutz. (2017, 8 Augusti). ''Fördermittel der Deutschen Stiftung Denkmalschutz für historische Scheune in Schwinde''. Deutsche Stiftung Denkmalschutz.</ref> (Theodisce ''Krümse''), [[Mover]] (Theodisce ''Mover''), [[Farenholta]]<ref>"Farenholta" est forma Latina hodierna, ad usum philologicum proposita, nominis Theodiscum ''Fahrenholz''. In hac forma nomen Theodiscum non simpliciter Latine vertitur, sed ad structuram morphologicam Latinae linguae accommodatur. Elementum Germanicum Fahren- in forma originali retinetur, leviter tantum orthographice ad Latinam consuetudinem accommodatum. Elementum autem ''-holz'', quod Germanice «lignum» vel «silvam» significat, non separatim vertitur, quia in formatione toponymica Germanica integrum nomen servatur. Totum igitur nomen terminatione "-a" instruitur atque ad primam declinationem Latinam refertur. Ita "Farenholta-ae", nomen proprium femininum primae declinationis, regulariter declinatur.</ref> (Theodisce ''Fahrenholz'') et [[Stove]]<ref name="Ver">Verein für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde (2022). ''Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Alterthumskunde''. Tomus 87.</ref> (Theodisce ''Stove'') pertinent. Drage pars communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') est. == Historia == Drage pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Drage ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]]<ref name="Egger 1977"/> communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Drage adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drage (Elbe)|Dragen (Albis)}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-drage/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Draga scripta] * [https://web.archive.org/web/20130905043212/http://www.drage-elbe.de/ Pagina non officialis Drages] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 057u1na2ntm12r70zgzrj07zoy9m9jt 0 199337 3980361 3505734 2026-08-10T22:40:11Z Cyprianus Marcus 66550 3980361 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Marschacht''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Marschacht commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici Eichholz, Niedermarschacht, Obermarschacht, Oldershausen atque Rönne pertinent. Marschacht sedes administrationis communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]] est. == Historia == Marschacht vicus anno [[1216]] primo in actis descriptum est. Territorium hodierni communis Marschacht pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Territorium Marschacht ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Marschacht adiuncti sunt. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-marschacht/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Marschacht scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] elvr2mdujowkuxzf6w85nls3rzv1x5d 0 199364 3980360 3505735 2026-08-10T22:39:01Z Cyprianus Marcus 66550 3980360 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Tespe''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Tespe commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici Bütlingen atque Avendorf pertinent. Tespe pars communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]] est. == Historia == Tespe pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Tespe ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]] communis generalis est. Eodem anno vici supra dicti ad Tespe adiuncti sunt. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-tespe/allgemein/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Tespe scripta] * [http://gemeinde-tespe.de/ Porta nuntiorum Tespe] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 87zh2jmt17a6ce3m8tbbticfaw3ng9z 0 203035 3980319 3927632 2026-08-10T17:12:56Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Cursus honorum */ 3980319 wikitext text/x-wiki '''Flavius Eutolmius Tatianus''' (natus ignoto anno, mortuus post annum [[392]]) vir publicus Romanus fuit. == Familia == Pater eius Antonius Tatianus annis [[360]] - [[364]] praeses [[Caria]]e provinciae erat. == Cursus honorum == Ipse Eutolmius cursum ''assessor'' coepit, deinde post annum [[360]] praeses [[Thebais (regio)|Thebaidis]] provinciae erat, annis [[367]] - [[370]] [[praefectus Aegypti]]. Tum ad annum [[374]] [[Dioecesis Orientis|dioecesem Orientis]] administravit. Annis 374 - [[380]] '' comes sacrarum largitionum'' erat. Tum privatus ad annum [[388]] in [[Lycia et Pamphylia|Lycia]] vivebat. Die [[16 Iunii]] 388 [[Praefectura Orientis|Praefectus praetorio per Orientem]] ab imperatore [[Theodosius I|Theodosio]] nominatus est. Anno [[391]] una cum [[Quintus Aurelius Symmachus|Quinto Aurelio Symmacho]] consulatum gessit. Anno [[392]] [[Flavius Rufinus]] ei successit et Eutolmius in exilium missus est. Paulo post mortuus est<ref>[[Der Neue Pauly]] T. 12/1 c. 43</ref>. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> {{Index consulum sub principatu electorum| praedecessores= [[Valentinianus II|Imp. Caesar Flavius Valentinianus Augustus]] IV et [[Flavius Neoterius]]| annus= 391<br />cum<br />[[Quintus Aurelius Symmachus|Quinto Aurelio Symmacho]]| successores=[[Arcadius|Imp. Caesar Flavius Arcadius Augustus]] II et [[Flavius Rufinus]]}} {{Lifetime|saeculo 4|saeculo 4 aut 5|Eutolmius Tatianus, Flavius}} [[Categoria:Senatores]] [[Categoria:Praefecti Praetorio]] [[Categoria:Praefecti Aegypti]] nx4ebmy0azwo0wt7zw0g4wc74ol1okj 0 204806 3980233 3980199 2026-08-10T12:31:53Z IacobusAmor 1163 Lifetime 3980233 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Gregorius Dexter}} ([[1610]]–[[1700]]) fuit [[impressio|impressor]], [[clericus]] [[Baptistae|Baptista]], unusque ex primis [[Index gubernatorum colonicorum Rhodensis Islandae|praesidibus]] [[oppidum Novae Angliae|oppidorum]] coniuctorum [[Providentia (Rhodensis Insula)|Providentiae]] et {{Creanda|en|Warwick, Rhode Island|Warwick (Rhodensis Insula)|Warwick}} in {{Creanda|en| Colony of Rhode Island and Providence Plantations|Colonia Rhodensis Insula et Deductiones Providentiae}}. [[Habitatio|Habitabat]] in [[Nova Anglia]] ante [[1638]], cum sors [[ager|agrorum]] [[quinque]] Providentiae ei adsignaretur. [[Negotium]] impressionis [[Londinii]] habuerat, et illud negotium iam faciebat anno [[1643]], cum sua fabrica [[Rogerius Williams|Rogerii Williams]] [[liber|librum]] de [[A Key into the Language of America|Indica regionis lingua]] scriptum [[impressio|imprimeret]]. Ipse [[stationarius]] exercitatus sollertiam laborandi ad prelum [[Bostonia]]e anno [[1646]] dedit, nullam compensationem plus quam {{Creanda|en|Almanac|almanac}} annuum petens. Dexter se [[civilitas|publicis coloniae rebus]] anno [[1647]] exercere coepit, cum [[quattuor]] [[colonia]]e oppida se in singulam gubernationem constituerent. Deinde commissionarius factus est ex Providentia per [[decennium 166]] iniens, postquam [[Gulielmus Coddington]] commissionem receperat ad removenda ex gubernatione foederata {{Creanda|en|Portsmouth (Rgode Island)|Portsmouth (Rhodensis Insula)|Portsmouth}} et {{Creanda|en|Newport (Rhode Island)|Portus Novus (Rhodensis Insula)|Portum Novum}}, [[oppidum|oppida]] [[insula]]na. Dexter munus praesidis oppidorum coniunctorum Providentiae et Warwick per ultimum gubernationis separatae annum sustinuit, quae oppida iterum ab eius successore coniuncta sunt. Dexter fuit [[Baptistae|Baptista]], et post praefecturam se cum [[Prima Ecclesia Baptista in America|ecclesia Baptista Providentiae sita]] iterum consociavit, ubi pastor congregationis anno [[1669]] rite factus est. Habebatur [[pietas|piissimus]], raro ridens, et in [[vita]]e [[societas humana|societate]] semper ad habendam coetui [[oratio]]nem paratus. {{NexInt}} * {{Creanda|en|Nathanael Greene|Nathanael Greene}} ==Bibliographia== *Arnold, Samuel Greene. [[1859]]. [http://books.google.com/books?id=iUJg2uqb7LgC&printsec=frontcover&dq=History+of+Rhode+Island+Arnold&source=bl&ots=5xs2gELaCW&sig=oYrVd9SCIjB1ndJeQrPz0-yw33k&hl=en&ei=yPSxTdW_K-Hi0QGM-6WJCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDcQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false ''History of the State of Rhode Island and Providence Plantations.''] Novi Eboraci: D. Appleton & Company. Vol. 1. *Austin, John Osborne. [[1887]]. [http://books.google.com/books?id=LA7ntaS11ocC&dq=governor+%22samuel+cranston%22+rhode+island&q=abbott%2C+daniel+235#v=onepage&q=abbott%2C%20daniel%20235&f=false ''Genealogical Dictionary of Rhode Island.''] ISBN 978-0-8063-0006-1. *Bicknell, Thomas Williams. [[1920]]. [http://books.google.com/books?id=TF0EAAAAYAAJ&q=Greene&source=gbs_word_cloud_r&cad=5#v=snippet&q=Greene&f=false ''The History of the State of Rhode Island and Providence Plantations.''] Vol. 3. Novi Eboraci: The American Historical Society. *Cutter, William Richard. [[1914]]. [http://books.google.com/books?id=itAUAAAAYAAJ&q=Gregory+Dexter#v=snippet&q=Gregory%20Dexter&f=false ''New England Families, Genealogical and Memorial.''] Vol. 4. Lewis Historical Publishing Company. *Swan, Bradford. [[1949]]. ''Gregory Dexter of London and New England.'' Rochester Novi Eboraci: Leo Hart. ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20210402010637/http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=40 Chronologicus ducum Rhodensis Insulae index,] www.wuahog.org *[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=15705521 Find-a-grave: Gregory Dexter,] www.findagrave.com {{Lifetime|1610|1700|Dexter, Gregorius}} [[Categoria:Clerici]] [[Categoria:Gubernatores Rhodensis Insulae]] [[Categoria:Incolae Rhodensis Insulae]]<!-- [[Category:17th-century Baptist clergy]] [[Category:Baptist ministers from the United States]] [[Category:Baptists from the United States]] [[Category:Kingdom of England emigrants to the Thirteen Colonies]] [[Category:People from Providence, Rhode Island]] [[Category:Rhode Island colonial people]]--> 00656tzae4ojm6g0qgq4ctmfickkklj 3980391 3980233 2026-08-11T00:17:01Z Bartholomite 116968 3980391 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Gregorius Dexter}} ([[1610]]–[[1700]]) fuit [[impressio|impressor]], [[clericus]] [[Baptistae|Baptista]], unusque ex primis [[Index gubernatorum colonicorum Rhodensis Islandae|praesidibus]] [[oppidum Novae Angliae|oppidorum]] coniuctorum [[Providentia (Rhodensis Insula)|Providentiae]] et {{Creanda|en|Warwick, Rhode Island|Warwick (Rhodensis Insula)|Warwick}} in {{Creanda|en| Colony of Rhode Island and Providence Plantations|Colonia Rhodensis Insula et Deductiones Providentiae}}. [[Habitatio|Habitabat]] in [[Nova Anglia]] ante [[1638]], cum sors [[ager|agrorum]] [[quinque]] Providentiae ei adsignaretur. [[Negotium]] impressionis [[Londinii]] habuerat, et illud negotium iam faciebat anno [[1643]], cum sua fabrica [[Rogerius Williams|Rogerii Williams]] [[liber|librum]] de [[A Key into the Language of America|Indica regionis lingua]] scriptum [[impressio|imprimeret]]. Ipse [[stationarius]] exercitatus sollertiam laborandi ad prelum [[Bostonia]]e anno [[1646]] dedit, nullam compensationem plus quam {{Creanda|en|Almanac|almanac}} annuum petens. Dexter se [[civilitas|publicis coloniae rebus]] anno [[1647]] exercere coepit, cum [[quattuor]] [[colonia]]e oppida se in singulam gubernationem constituerent. Deinde commissionarius factus est ex Providentia per [[decennium 166]] iniens, postquam [[Gulielmus Coddington]] commissionem receperat ad removenda ex gubernatione foederata {{Creanda|en|Portsmouth (Rhode Island)|Portsmouth (Rhodensis Insula)|Portsmouth}} et {{Creanda|en|Newport (Rhode Island)|Portus Novus (Rhodensis Insula)|Portum Novum}}, [[oppidum|oppida]] [[insula]]na. Dexter munus praesidis oppidorum coniunctorum Providentiae et Warwick per ultimum gubernationis separatae annum sustinuit, quae oppida iterum ab eius successore coniuncta sunt. Dexter fuit [[Baptistae|Baptista]], et post praefecturam se cum [[Prima Ecclesia Baptista in America|ecclesia Baptista Providentiae sita]] iterum consociavit, ubi pastor congregationis anno [[1669]] rite factus est. Habebatur [[pietas|piissimus]], raro ridens, et in [[vita]]e [[societas humana|societate]] semper ad habendam coetui [[oratio]]nem paratus. {{NexInt}} * {{Creanda|en|Nathanael Greene|Nathanael Greene}} ==Bibliographia== *Arnold, Samuel Greene. [[1859]]. [http://books.google.com/books?id=iUJg2uqb7LgC&printsec=frontcover&dq=History+of+Rhode+Island+Arnold&source=bl&ots=5xs2gELaCW&sig=oYrVd9SCIjB1ndJeQrPz0-yw33k&hl=en&ei=yPSxTdW_K-Hi0QGM-6WJCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDcQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false ''History of the State of Rhode Island and Providence Plantations.''] Novi Eboraci: D. Appleton & Company. Vol. 1. *Austin, John Osborne. [[1887]]. [http://books.google.com/books?id=LA7ntaS11ocC&dq=governor+%22samuel+cranston%22+rhode+island&q=abbott%2C+daniel+235#v=onepage&q=abbott%2C%20daniel%20235&f=false ''Genealogical Dictionary of Rhode Island.''] ISBN 978-0-8063-0006-1. *Bicknell, Thomas Williams. [[1920]]. [http://books.google.com/books?id=TF0EAAAAYAAJ&q=Greene&source=gbs_word_cloud_r&cad=5#v=snippet&q=Greene&f=false ''The History of the State of Rhode Island and Providence Plantations.''] Vol. 3. Novi Eboraci: The American Historical Society. *Cutter, William Richard. [[1914]]. [http://books.google.com/books?id=itAUAAAAYAAJ&q=Gregory+Dexter#v=snippet&q=Gregory%20Dexter&f=false ''New England Families, Genealogical and Memorial.''] Vol. 4. Lewis Historical Publishing Company. *Swan, Bradford. [[1949]]. ''Gregory Dexter of London and New England.'' Rochester Novi Eboraci: Leo Hart. ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20210402010637/http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=40 Chronologicus ducum Rhodensis Insulae index,] www.wuahog.org *[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=15705521 Find-a-grave: Gregory Dexter,] www.findagrave.com {{Lifetime|1610|1700|Dexter, Gregorius}} [[Categoria:Clerici]] [[Categoria:Gubernatores Rhodensis Insulae]] [[Categoria:Incolae Rhodensis Insulae]]<!-- [[Category:17th-century Baptist clergy]] [[Category:Baptist ministers from the United States]] [[Category:Baptists from the United States]] [[Category:Kingdom of England emigrants to the Thirteen Colonies]] [[Category:People from Providence, Rhode Island]] [[Category:Rhode Island colonial people]]--> bx1kipx22p02xtlzsceumavd85bpvr9 0 207411 3980255 3595343 2026-08-10T13:39:22Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980255 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Rocca Bruna (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Roccabruna chiesa sacra famiglia.jpg|thumb|Rocca Bruna (Italia)]] '''Rocca Bruna'''<ref>''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. V.V., Torino 1833-1854</ref><ref>Nomi d'Italia - AAVV, De Agostini</ref> (alia nomina: ''Roccabruna'') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Roccabruna (Italia)|Roccabruna]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], in [[Regio Italiae|Regione]] [[Pedemontium|Pedemontio]] et in [[Provincia Cuneensis|Provincia Cuneensi]] situm. Incolae ''Roccabrunenses'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Fractiones, vici et loci in municipio == == Municipia finitima == {{NexInt}} * [[Pedemontium]] (''regio''), * [[Provincia Cuneensis]], * [[Cuneum]] (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20070809154340/http://www.comune.roccabruna.cn.it/ Pagina officialis] {{CommuniaCat|Roccabruna|Roccam Brunam}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Maps of the province of Cuneo.gif|Collocatio finium municipii in Provincia Cuneensi. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in provincia Cunei]] [[Categoria:Municipia Italica Linguae Occitanae]] ez7lohp4uqatx3pacf6auoyds4kiqbr 0 207427 3980271 3525466 2026-08-10T14:09:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980271 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Rossana (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Rossana'''<ref>''DIZIONARIO GEOGRAFICO'' - Di GOFFREDO CASALIS, Voll. V.V., Torino 1833-1854</ref><ref>Nomi d'Italia - AAVV, De Agostini</ref> {{victio|Rossana|ae|f}} (alia nomina: ''Rosana'', ''Rosiana'', ''Roxana '') ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Rossana (Italia)|Rossana]]'') est [[oppidum]] [[Italia]]e et [[Commune Italiae|municipium]], in [[Regio Italiae|Regione]] [[Pedemontium|Pedemontio]] et in [[Provincia Cuneensis|Provincia Cuneensi]] situm. Incolae ''Rossanenses'' appellantur. == Insigne == <gallery> Fasciculus:Corona di comune.svg|''[[Municipium Italiae]]'' </gallery> == Fractiones, vici et loci in municipio == == Municipia finitima == {{NexInt}} * [[Pedemontium]] (''regio''), * [[Provincia Cuneensis]], * [[Cuneum]] (''urbs''), * [[Municipium Italiae]]. == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20210509093353/https://comune.rossana.cn.it/ Pagina officialis] {{CommuniaCat|Rossana|Rossanam}} == Pinacotheca == <gallery> Imago:Maps of the province of Cuneo.gif|Collocatio finium municipii in Provincia Cuneensi. </gallery> == Notae == <references /> {{urbs-stipula}} [[Categoria:Municipia in provincia Cunei]] aa57echhltbqtvlmqoq6wtmz23yxasu 0 216135 3980298 3980162 2026-08-10T14:38:28Z Cyprianus Marcus 66550 3980298 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communium et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück. </ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Auricum (Saxonia Inferior)|Auricum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Orientofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bücken''; [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinste]]<ref name="Vanni & Rossi 2012">Vanni, D., & Rossi, M. (Ed.) (2012). ''Index Nominum Geographicorum Locorumque Mundi Latine Redditus''. Societas Latina.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derental]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007"/> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Didderse]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklage]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Drage (Elbe)|Drage]] * [[Drakenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Drangstedt]] * [[Dransfeld]] <small>[[urbs]]</small> * [[Drebber]] * [[Drentwede]] * [[Drestedt]] * [[Drochtersen]] * [[Düdenbüttel]] * [[Duderstadt]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Duingen]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Dünsen]] * [[Dunum]] {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebergötzen]] * [[Eberholzen]] * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echem]] * [[Edemissen]] * [[Edewecht]] * [[Egestorf]] * [[Eggermühlen]] * [[Ehra-Lessien]] * [[Ehrenburg (Niedersachsen)|Ehrenburg]] * [[Eickeloh]] * [[Eicklingen]] * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eime]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Eimen]] * [[Eimke]] * [[Einbeck]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Elbe (Niedersachsen)|Elbe]] * [[Elbingerode (bei Herzberg am Harz)|Elbingerode]] * [[Eldingen]] * [[Elmlohe]] * [[Elsdorf (Niedersachsen)|Elsdorf]] * [[Elsfleth]] <small>[[urbs]]</small> * [[Elze]] <small>[[urbs]]</small> * [[Embsen]] * [[Emda]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Emlichheim]] * [[Emmendorf]] * [[Emmerthal]] * [[Emsbüren]] * [[Emstek]] * [[Emtinghausen]] * [[Engden]] * [[Engelschoff]] * [[Erkerode]] * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Esche]] * [[Eschede]] * [[Eschershausen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Esens]] <small>[[urbs]]</small> * [[Essel]] * [[Essen (Oldenburgum)]] * [[Esterwegen]] * [[Estorf (Landkreis Stade)|Estorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Estorf (Weser)|Estorf]] <small>(Weser)</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Everode]] * [[Eversmeer]] * [[Evessen]] * [[Eydelstedt]] * [[Eyendorf]] * [[Eystrup]] {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farven]] * [[Faßberg]] * [[Filsum]] * [[Fintel]] * [[Firrel]] * [[Flögeln]] * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flöthe]] * [[Frankenfeld]] * [[Freden]] * [[Fredenbeck]] * [[Freiburg/Elbe]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Freistatt]] * [[Frellstedt]] * [[Freren]] <small>[[urbs]]</small> * [[Fresenburg]] * [[Friedeburg]] * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedland]] * [[Friesoythe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Fürstenau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Furstenberga]] {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesee]] <small>commune sui iuris</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesbergen]] * [[Garbsen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Garlstorf]] * [[Garrel]] * [[Garstedt]] * [[Gartow]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Geeste]] * [[Geestland]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Gehrde]] * [[Gehrden]] <small>[[urbs]]</small> * [[Georgsdorf]] * [[Georgsmarienhütte]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Gerdau]] * [[Gersten]] * [[Getelo]] * [[Gevensleben]] * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Geversdorf]] * [[Gieboldehausen]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Giesen]] * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilten]] * [[Glandorf]] * [[Gleichen]] * [[Gnarrenburg]] * [[Gödenstorf]] * [[Göhrde]] * [[Goldenstedt]] * [[Gölenkamp]] * [[Golmbach]] * [[Gorleben]] * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorst]] * [[Grasberg]] * [[Grasleben]] * [[Grethem]] * [[Gronau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Groß Berßen]] * [[Großefehn]] * [[Großenkneten]] * [[Großenwörden]] * [[Großheide]] * [[Groß Ippener]] * [[Groß Meckelsen]] * [[Groß Oesingen]] * [[Groß Twülpstedt]] * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grünendeich]] * [[Guderhandviertel]] * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusborn]] * [[Gyhum]] {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hademstorf]] * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hage]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Hagen am Teutoburger Wald]] * [[Hagen im Bremischen]] * [[Hagenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Hagermarsch]] * [[Hahausen]] * [[Halbemond]] * [[Halle (comitatus Binethensis)|Halle]] <small>(b.Neuenhaus)</small> * [[Halle (Holtisminni)|Halle]] <small>(Montes Visurgis)</small> * [[Halvesbostel]] * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hambergen]] * [[Hambühren]] * [[Hämelhausen]] * [[Hamersen]] * [[Hammah]] * [[Handeloh]] * [[Handorf]] * [[Handrup]] * [[Hankensbüttel]] * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hann. Münden]] <small>commune sui iuris</small> * [[Hanstedt (Circulus Ulsenensis)|Hanstedt]] <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> * [[Hanstedt (Nordheide)|Hanstedt]] <small>(Nordheide)</small> * [[Harbarnsen]] * [[Hardegsen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Haren (Amisia)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Harmstorf]] * [[Harpstedt]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Harsefeld]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Harsum]] * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasbergen]] * [[Haselünne]] <small>[[urbs]]</small> * [[Haßbergen]] * [[Hassel (Weser)]] * [[Hassendorf]] * [[Haste]] * [[Hatten]] * [[Hattorf ad Harthicos montes]] * [[Häuslingen]] * [[Haverlah]] * [[Hechthausen]] * [[Hedeper]] * [[Heede (Emsland)|Heede]] * [[Heemsen]] * [[Heere]] * [[Heeslingen]] * [[Heeßen]] * [[Hehlen]] * [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] * [[Heinade]] * [[Heinbockel]] * [[Heiningen (Niedersachsen)|Heiningen]] * [[Heinsen]] * [[Hellwege]] * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsen]] * [[Helvesiek]] * [[Hemmingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hemsbünde]] * [[Hemslingen]] * [[Hemsloh]] * [[Hepstedt]] * [[Herzberg am Harz]] <small>[[urbs]]</small> * [[Herzlake]] * [[Hesel]] * [[Hespe]] * [[Hessisch Oldendorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Heuerßen]] * [[Heyen]] * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissen]] * [[Hilkenbrook]] * [[Hillerse]] * [[Hilter am Teutoburger Wald]] * [[Himbergen]] * [[Himmelpforten]] * [[Hinte]] * [[Hipstedt]] * [[Hittbergen]] * [[Hitzacker]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hodenhagen]] * [[Höhbeck]] * [[Hohenhameln]] * [[Hohne]] * [[Hohnhorst]] * [[Hohnstorf (Albis)]] * [[Holdorf (Niedersachsen)|Holdorf]] * [[Holenberg]] * [[Holle]] * [[Hollenstedt]] * [[Hollern-Twielenfleth]] * [[Hollnseth]] * [[Holste]] * [[Holtgast]] * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtland]] * [[Holzen (bei Eschershausen)|Holzen]] * [[Hoogstede]] * [[Hörden ad Harthicos montes]] * [[Horneburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Horstedt (Niedersachsen)|Horstedt]] * [[Hoya]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hoyerhagen]] * [[Hoyershausen]] * [[Hude (Oldenburg)]] * [[Hüde]] * [[Hülsede]] * [[Husum (bei Nienburg)|Husum]] * [[Hüven]] {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ihlienworth]] * [[Ihlow (Frisia Orientalis)|Ihlow]] * [[Ilsede]] * [[Ingeleben]] * [[Isenbüttel]] * [[Isernhagen]] <small>commune sui iuris</small> * [[Isterberg]] * [[Itterbeck]] {{div col end}} === J === {{div col|3}} * [[Jade (Saxonia Inferior)|Jade]] * [[Jameln]] * [[Jelmstorf]] * [[Jembke]] * [[Jemgum]] * [[Jerxheim]] * [[Jesteburg]] * [[Jork]] * [[Jühnde]] * [[Juist]] {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorf]] * [[Kalbe (Niedersachsen)|Kalbe]] * [[Kalefeld]] * [[Karwitz]] * [[Katlenburg-Lindau]] * [[Kettenkamp]] * [[Kirchbrak]] * [[Kirchdorf (bei Sulingen)|Kirchdorf]] * [[Kirchgellersen]] * [[Kirchlinteln]] * [[Kirchseelte]] * [[Kirchtimke]] * [[Kirchwalsede]] * [[Kissenbrück]] * [[Klein Berßen]] * [[Klein Meckelsen]] * [[Kluse (Emsland)|Kluse]] * [[Kneitlingen]] * [[Köhlen]] * [[Königsmoor]] * [[Kranenburg (Oste)|Kranenburg]] * [[Krebeck]] * [[Krummendeich]] * [[Krummhörn]] * [[Kührstedt]] * [[Küsten]] * [[Kutenholz]] {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laar]] * [[Laatzen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Lachendorf]] * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Lage (Saxonia Inferior)|Lage]] * [[Lähden]] * [[Lahn (Hümmling)|Lahn]] * ''[[Lamspringe]]'' * [[Lamstedt]] * [[Landesbergen]] * [[Landolfshausen]] * [[Landwehr (Gemeinde)|Landwehr]] * [[Langelsheim]] <small>[[urbs]]</small> * '''[[Langen (bei Bremerhaven)|Langen]]''' <small>(b.Bremerhaven)</small> * [[Langen (Emsland)|Langen]] <small>(Emsland)</small> * [[Langendorf (Elbe)|Langendorf]] * [[Langenhagen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Langeoog]] * [[Langlingen]] * [[Langwedel (Weser)|Langwedel]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lastrup]] * [[Lathen]] * [[Lauenau]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lauenbrück]] * [[Lauenförde]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lauenhagen]] * [[Leese]] * [[Leezdorf]] * [[Lehe (Emsland)|Lehe]] * [[Lehre (Niedersachsen)|Lehre]] * [[Lehrte]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Leiferde]] * [[Lembruch]] * [[Lemförde]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lemgow]] * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengede]] * [[Lengenbostel]] * [[Lengerich (Emsland)|Lengerich]] * [[Lenne (Niedersachsen)|Lenne]] * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Orientofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Liebenau (Niedersachsen)|Liebenau]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Liebenburg]] * [[Lilienthal]] * [[Lindern (Oldenburg)]] * [[Lindhorst]] * [[Lindwedel]] * [[Lingen (Ems)]] <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Linsburg]] * [[Lintig]] * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lohne (Oldenburg)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Löningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Lorup]] * [[Loxstedt]] * [[Lübberstedt]] * [[Lübbow]] * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Luckau (Saxonia Inferior)|Luckau]] * [[Lüder (Lüneburger Heide)|Lüder]] * [[Lüdersburg]] * [[Lüdersfeld]] * [[Lüerdissen]] * [[Luhden]] * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lünne]] * [[Lütetsburg]] * ''[[Lutter am Barenberge]]'' * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasen]] * [[Marienhafe]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Marienhagen]] * [[Mariental (Niedersachsen)|Mariental]] * [[Marklohe]] * [[Marl (Dümmer)|Marl]] * [[Marschacht]] * [[Martfeld]] * [[Marxen]] * [[Mechtersen]] * [[Meerbeck]] * [[Meine]] * [[Meinersen]] * [[Melbeck]] * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Mellinghausen]] * [[Menslage]] * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merzen]] * [[Messenkamp]] * [[Messingen]] * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]] <small>[[urbs]]</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhaus]] <small>[[urbs]]</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rheden (Niedersachsen)|Rheden]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] * [[Rohrsen]] * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spelle]] * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Stadtoldendorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] * [[Warpe]] * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] gec5uobldibdaebgp92mrfdxm7mzw20 3980385 3980298 2026-08-10T23:33:15Z Cyprianus Marcus 66550 3980385 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communium et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück. </ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Auricum (Saxonia Inferior)|Auricum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Orientofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bücken''; [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinste]]<ref name="Vanni & Rossi 2012">Vanni, D., & Rossi, M. (Ed.) (2012). ''Index Nominum Geographicorum Locorumque Mundi Latine Redditus''. Societas Latina.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derental]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007"/> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Didderse]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklage]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Drage (Albis)|Drage]]<ref name="Drage">'''Drage-es'''; declinatio regularis generis Graeci vel Latini in prima declinatione, aut ut nomen substantivum regulare primae declinationis in geographicis rationibus modernis tractatum. Quo de toponymo, vide: Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drebber]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Drentwede]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Drestedt]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Drochtersen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Düdenbüttel]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Duderstadt]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Duingen]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Dünsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Dunum]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebergötzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Eberholzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echem]] * [[Edemissen]] * [[Edewecht]] * [[Egestorf]] * [[Eggermühlen]] * [[Ehra-Lessien]] * [[Ehrenburg (Niedersachsen)|Ehrenburg]] * [[Eickeloh]] * [[Eicklingen]] * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eime]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Eimen]] * [[Eimke]] * [[Einbeck]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Elbe (Niedersachsen)|Elbe]] * [[Elbingerode (bei Herzberg am Harz)|Elbingerode]] * [[Eldingen]] * [[Elmlohe]] * [[Elsdorf (Niedersachsen)|Elsdorf]] * [[Elsfleth]] <small>[[urbs]]</small> * [[Elze]] <small>[[urbs]]</small> * [[Embsen]] * [[Emda]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Emlichheim]] * [[Emmendorf]] * [[Emmerthal]] * [[Emsbüren]] * [[Emstek]] * [[Emtinghausen]] * [[Engden]] * [[Engelschoff]] * [[Erkerode]] * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Esche]] * [[Eschede]] * [[Eschershausen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Esens]] <small>[[urbs]]</small> * [[Essel]] * [[Essen (Oldenburgum)]] * [[Esterwegen]] * [[Estorf (Landkreis Stade)|Estorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Estorf (Weser)|Estorf]] <small>(Weser)</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Everode]] * [[Eversmeer]] * [[Evessen]] * [[Eydelstedt]] * [[Eyendorf]] * [[Eystrup]] {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farven]] * [[Faßberg]] * [[Filsum]] * [[Fintel]] * [[Firrel]] * [[Flögeln]] * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flöthe]] * [[Frankenfeld]] * [[Freden]] * [[Fredenbeck]] * [[Freiburg/Elbe]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Freistatt]] * [[Frellstedt]] * [[Freren]] <small>[[urbs]]</small> * [[Fresenburg]] * [[Friedeburg]] * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedland]] * [[Friesoythe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Fürstenau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Furstenberga]] {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesee]] <small>commune sui iuris</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesbergen]] * [[Garbsen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Garlstorf]] * [[Garrel]] * [[Garstedt]] * [[Gartow]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Geeste]] * [[Geestland]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Gehrde]] * [[Gehrden]] <small>[[urbs]]</small> * [[Georgsdorf]] * [[Georgsmarienhütte]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Gerdau]] * [[Gersten]] * [[Getelo]] * [[Gevensleben]] * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Geversdorf]] * [[Gieboldehausen]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Giesen]] * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilten]] * [[Glandorf]] * [[Gleichen]] * [[Gnarrenburg]] * [[Gödenstorf]] * [[Göhrde]] * [[Goldenstedt]] * [[Gölenkamp]] * [[Golmbach]] * [[Gorleben]] * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorst]] * [[Grasberg]] * [[Grasleben]] * [[Grethem]] * [[Gronau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Groß Berßen]] * [[Großefehn]] * [[Großenkneten]] * [[Großenwörden]] * [[Großheide]] * [[Groß Ippener]] * [[Groß Meckelsen]] * [[Groß Oesingen]] * [[Groß Twülpstedt]] * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grünendeich]] * [[Guderhandviertel]] * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusborn]] * [[Gyhum]] {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hademstorf]] * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hage]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Hagen am Teutoburger Wald]] * [[Hagen im Bremischen]] * [[Hagenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Hagermarsch]] * [[Hahausen]] * [[Halbemond]] * [[Halle (comitatus Binethensis)|Halle]] <small>(b.Neuenhaus)</small> * [[Halle (Holtisminni)|Halle]] <small>(Montes Visurgis)</small> * [[Halvesbostel]] * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hambergen]] * [[Hambühren]] * [[Hämelhausen]] * [[Hamersen]] * [[Hammah]] * [[Handeloh]] * [[Handorf]] * [[Handrup]] * [[Hankensbüttel]] * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hann. Münden]] <small>commune sui iuris</small> * [[Hanstedt (Circulus Ulsenensis)|Hanstedt]] <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> * [[Hanstedt (Nordheide)|Hanstedt]] <small>(Nordheide)</small> * [[Harbarnsen]] * [[Hardegsen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Haren (Amisia)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Harmstorf]] * [[Harpstedt]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Harsefeld]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Harsum]] * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasbergen]] * [[Haselünne]] <small>[[urbs]]</small> * [[Haßbergen]] * [[Hassel (Weser)]] * [[Hassendorf]] * [[Haste]] * [[Hatten]] * [[Hattorf ad Harthicos montes]] * [[Häuslingen]] * [[Haverlah]] * [[Hechthausen]] * [[Hedeper]] * [[Heede (Emsland)|Heede]] * [[Heemsen]] * [[Heere]] * [[Heeslingen]] * [[Heeßen]] * [[Hehlen]] * [[Heidenau (Saxonia Inferior)|Heidenau]] * [[Heinade]] * [[Heinbockel]] * [[Heiningen (Niedersachsen)|Heiningen]] * [[Heinsen]] * [[Hellwege]] * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsen]] * [[Helvesiek]] * [[Hemmingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hemsbünde]] * [[Hemslingen]] * [[Hemsloh]] * [[Hepstedt]] * [[Herzberg am Harz]] <small>[[urbs]]</small> * [[Herzlake]] * [[Hesel]] * [[Hespe]] * [[Hessisch Oldendorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Heuerßen]] * [[Heyen]] * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissen]] * [[Hilkenbrook]] * [[Hillerse]] * [[Hilter am Teutoburger Wald]] * [[Himbergen]] * [[Himmelpforten]] * [[Hinte]] * [[Hipstedt]] * [[Hittbergen]] * [[Hitzacker]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hodenhagen]] * [[Höhbeck]] * [[Hohenhameln]] * [[Hohne]] * [[Hohnhorst]] * [[Hohnstorf (Albis)]] * [[Holdorf (Niedersachsen)|Holdorf]] * [[Holenberg]] * [[Holle]] * [[Hollenstedt]] * [[Hollern-Twielenfleth]] * [[Hollnseth]] * [[Holste]] * [[Holtgast]] * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtland]] * [[Holzen (bei Eschershausen)|Holzen]] * [[Hoogstede]] * [[Hörden ad Harthicos montes]] * [[Horneburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Horstedt (Niedersachsen)|Horstedt]] * [[Hoya]] <small>[[urbs]]</small> * [[Hoyerhagen]] * [[Hoyershausen]] * [[Hude (Oldenburg)]] * [[Hüde]] * [[Hülsede]] * [[Husum (bei Nienburg)|Husum]] * [[Hüven]] {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ihlienworth]] * [[Ihlow (Frisia Orientalis)|Ihlow]] * [[Ilsede]] * [[Ingeleben]] * [[Isenbüttel]] * [[Isernhagen]] <small>commune sui iuris</small> * [[Isterberg]] * [[Itterbeck]] {{div col end}} === J === {{div col|3}} * [[Jade (Saxonia Inferior)|Jade]] * [[Jameln]] * [[Jelmstorf]] * [[Jembke]] * [[Jemgum]] * [[Jerxheim]] * [[Jesteburg]] * [[Jork]] * [[Jühnde]] * [[Juist]] {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorf]] * [[Kalbe (Niedersachsen)|Kalbe]] * [[Kalefeld]] * [[Karwitz]] * [[Katlenburg-Lindau]] * [[Kettenkamp]] * [[Kirchbrak]] * [[Kirchdorf (bei Sulingen)|Kirchdorf]] * [[Kirchgellersen]] * [[Kirchlinteln]] * [[Kirchseelte]] * [[Kirchtimke]] * [[Kirchwalsede]] * [[Kissenbrück]] * [[Klein Berßen]] * [[Klein Meckelsen]] * [[Kluse (Emsland)|Kluse]] * [[Kneitlingen]] * [[Köhlen]] * [[Königsmoor]] * [[Kranenburg (Oste)|Kranenburg]] * [[Krebeck]] * [[Krummendeich]] * [[Krummhörn]] * [[Kührstedt]] * [[Küsten]] * [[Kutenholz]] {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laar]] * [[Laatzen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Lachendorf]] * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Lage (Saxonia Inferior)|Lage]] * [[Lähden]] * [[Lahn (Hümmling)|Lahn]] * ''[[Lamspringe]]'' * [[Lamstedt]] * [[Landesbergen]] * [[Landolfshausen]] * [[Landwehr (Gemeinde)|Landwehr]] * [[Langelsheim]] <small>[[urbs]]</small> * '''[[Langen (bei Bremerhaven)|Langen]]''' <small>(b.Bremerhaven)</small> * [[Langen (Emsland)|Langen]] <small>(Emsland)</small> * [[Langendorf (Elbe)|Langendorf]] * [[Langenhagen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Langeoog]] * [[Langlingen]] * [[Langwedel (Weser)|Langwedel]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lastrup]] * [[Lathen]] * [[Lauenau]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lauenbrück]] * [[Lauenförde]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lauenhagen]] * [[Leese]] * [[Leezdorf]] * [[Lehe (Emsland)|Lehe]] * [[Lehre (Niedersachsen)|Lehre]] * [[Lehrte]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Leiferde]] * [[Lembruch]] * [[Lemförde]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Lemgow]] * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengede]] * [[Lengenbostel]] * [[Lengerich (Emsland)|Lengerich]] * [[Lenne (Niedersachsen)|Lenne]] * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Orientofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Liebenau (Niedersachsen)|Liebenau]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Liebenburg]] * [[Lilienthal]] * [[Lindern (Oldenburg)]] * [[Lindhorst]] * [[Lindwedel]] * [[Lingen (Ems)]] <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Linsburg]] * [[Lintig]] * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lohne (Oldenburg)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Löningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Lorup]] * [[Loxstedt]] * [[Lübberstedt]] * [[Lübbow]] * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Luckau (Saxonia Inferior)|Luckau]] * [[Lüder (Lüneburger Heide)|Lüder]] * [[Lüdersburg]] * [[Lüdersfeld]] * [[Lüerdissen]] * [[Luhden]] * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lünne]] * [[Lütetsburg]] * ''[[Lutter am Barenberge]]'' * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasen]] * [[Marienhafe]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Marienhagen]] * [[Mariental (Niedersachsen)|Mariental]] * [[Marklohe]] * [[Marl (Dümmer)|Marl]] * [[Marschacht]] * [[Martfeld]] * [[Marxen]] * [[Mechtersen]] * [[Meerbeck]] * [[Meine]] * [[Meinersen]] * [[Melbeck]] * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Mellinghausen]] * [[Menslage]] * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merzen]] * [[Messenkamp]] * [[Messingen]] * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]] <small>[[urbs]]</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhaus]] <small>[[urbs]]</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rheden (Niedersachsen)|Rheden]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] * [[Rohrsen]] * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spelle]] * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Stadtoldendorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Orientalifrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] * [[Warpe]] * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] g8dlr3runypvirrbryy1a55mawvase3 0 228265 3980410 3978716 2026-08-11T05:19:00Z Bartholomite 116968 italicus 3980410 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{ores|Chef}} (Latine scilicet "magister coquus" vel [[archimagirus]]) est [[pellicula]] [[CFA|Americana]] anno [[2014]] edita et ab [[Ioannes Favreau|Ioanne Favreau]] ducta. Hac in pellicula, quae [[Coquus |coqui]] res gestas enarrat, agunt: * [[Ioannes Favreau]]: Carl Casper * [[Sophia Vergara]]: Inez * [[Ioannes Leguizamo]]: Martin * [[Scarlett Johansson]]: Molly * [[Oliverius Platt]]: Ramsey Michel * [[Robertus Cannavale]]: Tony * [[Dustin Hoffman]]: Riva * [[Robertus Downey Jr.]]: Marvin * [[Amy Sedaris]]: Jen == Nexus externus == *{{imdb title|2883512}} {{cine-stipula}} [[Categoria:Pelliculae 2014]] [[Categoria:Pelliculae Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Pelliculae comoedicae]] f5br81om1hglr5d7oolc0060mdfrkt1 3980420 3980410 2026-08-11T06:44:17Z Jondel 452 3980420 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{ores|Chef}} (Latine scilicet "[[magister coquus]]" vel [[archimagirus]]) est [[pellicula]] [[CFA|Americana]] anno [[2014]] edita et ab [[Ioannes Favreau|Ioanne Favreau]] ducta. Hac in pellicula, quae [[Coquus |coqui]] res gestas enarrat, agunt: * [[Ioannes Favreau]]: Carl Casper * [[Sophia Vergara]]: Inez * [[Ioannes Leguizamo]]: Martin * [[Scarlett Johansson]]: Molly * [[Oliverius Platt]]: Ramsey Michel * [[Robertus Cannavale]]: Tony * [[Dustin Hoffman]]: Riva * [[Robertus Downey Jr.]]: Marvin * [[Amy Sedaris]]: Jen == Nexus externus == *{{imdb title|2883512}} {{cine-stipula}} [[Categoria:Pelliculae 2014]] [[Categoria:Pelliculae Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Pelliculae comoedicae]] f8xxs4eo53ufn4jouus70y7s32sj15n 0 236229 3980425 3505743 2026-08-11T10:53:34Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Drestedt]] ad [[Drestadium]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3505743 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drestedt''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Drestedt pars communis generalis [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] est. == Historia == Drestedt pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ad usque annum [[1900]] cum vicis Kakenstorf, Trelde, Sprötzeque commune "Die Vierdörfer" (Latine ''Illi vici quattuor'') constituit. Drestedt ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] communis generalis est. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.hollenstedt.de/gemeinden/drestedt/ www.hollenstedt.de/gemeinden/drestedt/] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1900]] 6tzheaupkargbaz49bus4dxbsbwjk8u 3980427 3980425 2026-08-11T10:56:28Z Cyprianus Marcus 66550 3980427 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Drestadium'''<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Drestadium pars communis generalis [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] est. == Historia == Drestadium pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ad usque annum [[1900]] cum vicis Kakenstorf, Trelde, Sprötzeque commune "Die Vierdörfer" (Latine ''Illi vici quattuor'') constituit. Drestadium ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Hollenstedt (commune generale)|Hollenstedt]] communis generalis est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Drestedt|Drestadium}} * [http://www.hollenstedt.de/gemeinden/drestedt/ www.hollenstedt.de/gemeinden/drestedt/] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1900]] l5cn0scv2kzga1bw6zrcaz3e3vpm49r 0 237639 3980234 3682372 2026-08-10T12:32:15Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dohren]] ad [[Dohra (Circulus Harburgensis)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3682372 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Dohren''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]]. Doren etiam pars communis generalis [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] est. == Historia == Dohren vicus ignoto anno conditus olim pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis a [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Dohren ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] communis generalis est. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dohren (Nordheide)|Dohren}} {{Fontes geographici}} * [http://www.tostedt.de/portal/seiten/gemeinde-dohren-12000005-20240.html?s_sprache=de&rubrik=12000019 Pagina communis generalis Tostedt die vico Dohren] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] kq68ps7gxnd1uqbwlqrbvlnode90p9l 3980236 3980234 2026-08-10T12:34:28Z Cyprianus Marcus 66550 3980236 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Dohra'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '') est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]]. Dohra etiam pars communis generalis [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] est. == Historia == Dohra vicus ignoto anno conditus olim pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis a [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Dohra ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] communis generalis est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dohren (Nordheide)|Dohram}} {{Fontes geographici}} * [http://www.tostedt.de/portal/seiten/gemeinde-dohren-12000005-20240.html?s_sprache=de&rubrik=12000019 Pagina communis generalis Tostedt die vico Dohra] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 8miox2ajdy1x16bkuz53jrcyj933wit 0 237948 3980430 3740803 2026-08-11T11:00:18Z Cyprianus Marcus 66550 3980430 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Kakenstorf''' est commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]]. Kakenstorf etiam pars communis generalis [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] est. Ad Kakenstorf commune vicus Bötersheim pertinet. == Historia == Kakenstorf anno [[1105]] nomine "''Cacamannesthorp''" in actis primo descriptum est. Ad annum [[1900]] cum [[Drestadium|Drestadio]], Trelde atque Sprötze vicis commune "''Vierdörfer''" (Lat. ''Quattuor vici'') fuerunt. Deinde Kakenstorf cum [[Drestadium|Drestadio]] ad commune Trelde pertinuit. Ager communis tum ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1920]] Kakenstorf commune proprium factum est. Ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] communis generalis est. Eodem anno vicus Bötersheim cum Kakenstorf coniunctus est. == Nexus externi == {{CommuniaCat}} * [https://web.archive.org/web/20220324170851/http://www.kakenstorf.de/ www.kakenstorf.de] * [http://www.tostedt.de/buergerservice/samtgemeinde/mitgliedsgemeinden/kakenstorf/ Pagina communis generalis Tostedt de vico Kakenstorf] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita 1920]] b7tkyj5frl7gs2nzb62gmzjuqcuc1j5 0 239885 3980253 3976424 2026-08-10T13:35:34Z Cyprianus Marcus 66550 3980253 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in AUR.svg|thumb|Communia in Auriaco Circulo.]] '''Circulus Auriacum'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Aurich''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est. Usque ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit, et ex anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinet. [[Caput (urbs)|Caput]] circuli est [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]] urbs.<ref name="Graesse">{{Graesse}}</ref> == Historia == Ager circuli ab anno [[1815]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus est. Ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1977]], [[ager]] antiqui circuli Norden{{dubsig}} cum Auriaco consociatus est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]] (oppidum, caput circuli, 40&thinsp;637 incolae) * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'') (insula, 564) * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'') (4525) * [[Großefehn]] (13&thinsp;646) * [[Großheide]]{{dubsig}} (8563) * [[Hinte]]{{dubsig}} (6906) * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> (sedes administrationis: Ihlowerfehn) (12&thinsp;139) * [[Juist]]{{dubsig}} (insula, 1540) * [[Krummhörn]]{{dubsig}} (12&thinsp;228) * [[Norden]]{{dubsig}} (oppidum, 24&thinsp;887) * [[Norderney]]{{dubsig}} (insula et oppidum, 5845) * [[Südbrookmerland]]{{dubsig}} (18&thinsp;509) * [[Wiesmoor]]{{dubsig}} (oppidum 12&thinsp;887) * [[Brookmerland (commune generale)|Brookmerland]]{{dubsig}} commune generale (13&thinsp;204) ** [[Leezdorf]]{{dubsig}} (1859) ** [[Marienhafe]]{{dubsig}} (sedes administrationis, 2253) ** [[Osteel]]{{dubsig}} (2201) ** [[Rechtsupweg]]{{dubsig}} (2060) ** [[Upgant-Schott]]{{dubsig}} (3802) ** [[Wirdum]]{{dubsig}} (1029) * [[Hage (commune generale)|Hage]] commune generale (10&thinsp;978) ** [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'') (2620) ** [[Hage]] (sedes administrationis, 6162) ** [[Hagermarsch]] (445) ** [[Halbemond]] (993) ** [[Lütetsburg]] (758) * Ager ad commune non pertinens: ** [[Memmert]] (insula, 5,17 km² non habitata) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Landkreis Aurich|Circulum Auriacum}} [http://www.landkreis-aurich Situs interretialis Auriaci proprius.]{{Nexus deficit|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Circulus Auriacum}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] [[Categoria:Frisia orientalis]] bdrccda0im3fhkmoazdaqw6afmix2xa 0 240137 3980250 3505818 2026-08-10T13:31:29Z Cyprianus Marcus 66550 3980250 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Dornum Rathaus.jpg|thumb|left|Curia communis Dorni.]] '''Dornum'''<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'') est commune [[Circulus Auriacum|circuli Auriaci]] ad [[Mare Germanicum]] et in [[Frisia orientalis|Frisia Orientali]] [[Saxonia Inferior]]e situm. Ad Dornum etiam vici [[Astragroda]]<ref name="Rem">Remmers, A. (2019). ''Mittelalterliche Flurnamen in Ostfriesland (Ostfriesische Landschaft)''. Bibliothek der Ostfriesischen Landschaft.</ref> (Theodisce ''Dornumergrode''), [[Dornumersiel]]<ref name="Egger 1977"/> (Theodisce ''Dornumersiel''), [[Nesse]]<ref name="Nie">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyte</ref> (Theodisce ''Nesse''), [[Westdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref>] (Theodisce ''Westdorf'') cum [[Ostdorfium|Ostdorfio]]<ref name="-dorf"/> (Theodisce ''Ostdorf''), [[Westerbur]]<ref name="Nie"/> (Theodisce ''Westerbur'') cum [[Middelsbure|Middelsburi]]<ref name="Frie 1878"/> (Theodisce ''Middelsbur''), [[Westeraccum]]<ref name="Hen">Hennes, J. H. (Ed.) (1861). ''Codex Diplomaticus Ordinis Sanctae Mariae Theutonicorum: Urkundenbuch des Deutschen Ordens''. DuMont-Schauberg.</ref> (Theodisce '' Westeraccum''), [[Roggenstede]]<ref name="Egger 1977"/> (Theodisce ''Roggenstede''), [[Nessmersiel]]<ref name="Frie 1878"/> (Theodisce ''Neßmersiel'') et [[Swidersum]]<ref name="Frie 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch (Band 1: 787-1470)''. W. Haynel.</ref> (Theodisce ''Schwittersum'') pertinent. == Historia == Dorni ecclesia anno [[1270]] aedificata est. Postea pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] ducatus fuit, tum annis [[1744]] ad [[1806]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Deinde ab anno 1806 regio ad [[Nederlandia]]m et annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Dornum [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] traditum est, quod post annum [[1866]] iterum pars Borussiae fuit. Ab anno [[1885]] Dornum pars novi Circuli Norden factum est. Ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinet. Tum multi perfugae e regionibus a [[Polonia]] et [[Russia]] occupatis in hanc regionem venerunt: Numerus incolarum a 833 ad 1.253 crevit. Anno [[1972]] vici [[Roggenstede]]<ref name="Egger 1977"/> , [[Swidersum]]<ref name="Frie 1878"/> et [[Westeraccum]]<ref name="Hen"/> cum Dorno consociati sunt. Anno [[1977]] Dornum pars circuli Auriaci factum, postquam Nordensis circulus dissolutus est. Anno [[2001]] et vici [[Nesse]]<ref name="Nie"/> et [[Dornumersiel]]<ref name="Egger 1977"/> novae partes Dorni facti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.gemeinde-dornum.de/ www.gemeinde-dornum.de] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 5hh3drzb3ljaneeq1c9jrddm4bf93kc 3980251 3980250 2026-08-10T13:32:08Z Cyprianus Marcus 66550 3980251 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Dornum Rathaus.jpg|thumb|left|Curia communis Dorni.]] '''Dornum'''<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'') est commune [[Circulus Auriacum|circuli Auriaci]] ad [[Mare Germanicum]] et in [[Frisia orientalis|Frisia Orientali]] [[Saxonia Inferior]]e situm. Ad Dornum etiam vici [[Astragroda]]<ref name="Rem">Remmers, A. (2019). ''Mittelalterliche Flurnamen in Ostfriesland (Ostfriesische Landschaft)''. Bibliothek der Ostfriesischen Landschaft.</ref> (Theodisce ''Dornumergrode''), [[Dornumersiel]]<ref name="Egger 1977"/> (Theodisce ''Dornumersiel''), [[Nesse]]<ref name="Nie">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyte</ref> (Theodisce ''Nesse''), [[Westdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Westdorf'') cum [[Ostdorfium|Ostdorfio]]<ref name="-dorf"/> (Theodisce ''Ostdorf''), [[Westerbur]]<ref name="Nie"/> (Theodisce ''Westerbur'') cum [[Middelsbure|Middelsburi]]<ref name="Frie 1878"/> (Theodisce ''Middelsbur''), [[Westeraccum]]<ref name="Hen">Hennes, J. H. (Ed.) (1861). ''Codex Diplomaticus Ordinis Sanctae Mariae Theutonicorum: Urkundenbuch des Deutschen Ordens''. DuMont-Schauberg.</ref> (Theodisce '' Westeraccum''), [[Roggenstede]]<ref name="Egger 1977"/> (Theodisce ''Roggenstede''), [[Nessmersiel]]<ref name="Frie 1878"/> (Theodisce ''Neßmersiel'') et [[Swidersum]]<ref name="Frie 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch (Band 1: 787-1470)''. W. Haynel.</ref> (Theodisce ''Schwittersum'') pertinent. == Historia == Dorni ecclesia anno [[1270]] aedificata est. Postea pars [[Frisia orientalis|Frisiae Orientalis]] ducatus fuit, tum annis [[1744]] ad [[1806]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Deinde ab anno 1806 regio ad [[Nederlandia]]m et annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Dornum [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] traditum est, quod post annum [[1866]] iterum pars Borussiae fuit. Ab anno [[1885]] Dornum pars novi Circuli Norden factum est. Ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinet. Tum multi perfugae e regionibus a [[Polonia]] et [[Russia]] occupatis in hanc regionem venerunt: Numerus incolarum a 833 ad 1.253 crevit. Anno [[1972]] vici [[Roggenstede]]<ref name="Egger 1977"/> , [[Swidersum]]<ref name="Frie 1878"/> et [[Westeraccum]]<ref name="Hen"/> cum Dorno consociati sunt. Anno [[1977]] Dornum pars circuli Auriaci factum, postquam Nordensis circulus dissolutus est. Anno [[2001]] et vici [[Nesse]]<ref name="Nie"/> et [[Dornumersiel]]<ref name="Egger 1977"/> novae partes Dorni facti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.gemeinde-dornum.de/ www.gemeinde-dornum.de] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] 2pb9hshtnnohgfp0u03d3qc5n4q3y6h 0 255046 3980239 3980026 2026-08-10T12:41:02Z Cyprianus Marcus 66550 3980239 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Hoeltingmuehle_Meppen.jpg|thumb|left|In oppido [[Meppea]] flumina [[Amisia]] et [[Hasa]] confluunt.]] [[Fasciculus:Municipalities in EL.svg|300px|right|Communia in circulo Terrae Emesensis.]] '''Circulus Terrae Emesensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Emsland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Oamselound''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1977]] conditus est ex antiquis circulis ''Aschendorf-Hümling'', ''Meppea'' atque partibus circuli ''Lingae''. Caput circuli urbs [[Meppea]] est. == Historia == Terra Emesensis a medioaevo ad annum [[1802]] ad [[Dioecesis Monasteriensis|Principatum episcopalem Monasterii]] pertinuit. Ab anno [[1806]] Terra Emesensis ad [[Magnus Ducatus Montensis|Magnum Ducatum Montensem]] pertinuit, ab anno [[1810]] ad [[Primum Imperium Francicum]]. [[Napoleo I (imperator Franciae)|Napoleone]] imperatore victo Terra Emesensis ab anno [[1814]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circuli ''Aschendorf'', ''Hümling'', ''Meppea'' et ''Linga'' conditi sunt. Anno [[1932]] circuli Aschendorf et Hümling coniuncti sunt. Tempore dictaturae [[NSDAP|Nazistarum]] in Terra Emesensi multa castra carceralia condita sunt. Post [[Secundum Bellum Mundanum]] [[Nederlandia]] agrum circuli reparationis causa postulavit neque tamen multum adipisci potuit<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-44435312.html Der Spiegel die 1 Ianuarii 1949]</ref>. Pars Terrae Emesensis etiam a captivis liberatis Polonicis ad annum [[1948]] "Area occupationis Polonica" administrata est<ref>[http://www.deutschlandradiokultur.de/1945-als-das-emsland-polnisch-war.1001.de.html?dram:article_id=155820 deutschlandradiokultur.de die 24 Iunii 2005]</ref>. Ab anno [[1946]] Circulus Binethensis pars Saxoniae Inferioris est. Numerus incolarum tum multis hominibus auctus est, qui e Germania Orientali fugati erant. Anno [[1977]] circulus Terrae Emesensis conditus est ex antiquis circulis ''Aschendorf-Hümling'', ''Meppea'' atque partibus circuli ''Lingae''. == Communia circuli == Haec sunt 60 communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Emsbüren]] (9903 incolae) * [[Geeste]] (11.260) * [[Haren (Amisia)|Haren]], oppidum (23.255) * [[Haselünne]], oppidum (12.504) * [[Linga (Amisia)|Linga]], oppidum (52.503) * [[Meppea]] oppidum et caput circuli (34.549) * [[Papenburg]], oppidum (35.981) * [[Rhede (Amisia)|Rhede]] (4175) * [[Salzbergen]] (7535) * [[Twist]] (9499) * [[Dörpen (commune generale)|Dörpen]] commune generale (16.140) ** [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1466) ** [[Dörpen]], sedes administrationis (4983) ** [[Heede]] (2419) ** [[Kluse]] (1587) ** [[Lehe]] (999) ** [[Neubörger]] (1544) ** [[Neulehe]] (762) ** [[Walchum]] (1457) ** [[Wippingen]] (923) * [[Freren (commune generale)|Freren]] commune generale (10.304) ** [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] ''Andervenne'') (879) ** [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'') (1597) ** [[Freren]], oppidum et sedes administrationis (5000) ** Messingen (1058) ** Thuine (1770) * [[Herzlake (commune generale)|Herzlake]] commune generale (10.050) ** [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '') (1097) ** [[Herzlake]], sedes administrationis (4248) ** [[Lähden]] (4705) * [[Lathen (commune generale)|Lathen]] commune generale (11.237) ** [[Fresenburg]] (909) ** [[Lathen]], sedes administrationis (6159) ** [[Niederlangen]] (1208) ** [[Oberlangen]] (951) ** [[Renkenberge]] (715) ** [[Sustrum]] (1295) * [[Lengerich (commune generale)|Lenerich]] commune generale (9093) ** [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> ([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'') (2359) ** [[Gersten]] (1209) ** [[Handrup]] (841) ** [[Langen]] (1451) ** [[Lengerich]], sedes administrationis (2658) ** [[Wettrup]] (575) * [[Nordhümmling (commune generale)|Nordhümling]] commune generale (12.005) ** [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')(987) ** [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'') (788) ** [[Esterwegen]], sedes administrationis (5179) ** [[Hilkenbrook]] (806) ** [[Surwold]] (4245) * [[Sögel (commune generale)|Sögel]] commune generale (15.997) ** [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'') (2747) ** [[Groß Berßen]] (656) ** [[Hüven]] (519) ** [[Klein Berßen]] (1127) ** [[Sögel]], sedes administrationis (7335) ** [[Spahnharrenstätte]] (1511) ** [[Stavern]] (1066) ** [[Werpeloh]] (1036) * [[Spelle (commune generale)|Spelle]] commune generale (13.018) ** [[Lünne]] (1877) ** [[Schapen]] (2327) ** [[Spelle]], sedes administrationis (8814) ** [[Werlte]] commune generale (16.749) ** [[Lahn]] (897) ** [[Lorup]] (3184) ** [[Rastdorf]] (1015) ** [[Vrees]] (1695) ** [[Werlte]], sedes administrationis (9958), sed etiam oppidum in anno domini 2017 est. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Emsland|circulum Terrae Emesensis}} * [http://www.emsland.de Pagina officialis circuli] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Binethensis comitatus circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1977]] 4ibj67c9v7n1jaslq0ybvs5s5f7t9pv 3980262 3980239 2026-08-10T13:54:45Z Cyprianus Marcus 66550 3980262 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Hoeltingmuehle_Meppen.jpg|thumb|left|In oppido [[Meppea]] flumina [[Amisia]] et [[Hasa]] confluunt.]] [[Fasciculus:Municipalities in EL.svg|300px|right|Communia in circulo Terrae Emesensis.]] '''Circulus Terrae Emesensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Emsland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Oamselound''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1977]] conditus est ex antiquis circulis ''Aschendorf-Hümling'', ''Meppea'' atque partibus circuli ''Lingae''. Caput circuli urbs [[Meppea]] est. == Historia == Terra Emesensis a medioaevo ad annum [[1802]] ad [[Dioecesis Monasteriensis|Principatum episcopalem Monasterii]] pertinuit. Ab anno [[1806]] Terra Emesensis ad [[Magnus Ducatus Montensis|Magnum Ducatum Montensem]] pertinuit, ab anno [[1810]] ad [[Primum Imperium Francicum]]. [[Napoleo I (imperator Franciae)|Napoleone]] imperatore victo Terra Emesensis ab anno [[1814]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circuli ''Aschendorf'', ''Hümling'', ''Meppea'' et ''Linga'' conditi sunt. Anno [[1932]] circuli Aschendorf et Hümling coniuncti sunt. Tempore dictaturae [[NSDAP|Nazistarum]] in Terra Emesensi multa castra carceralia condita sunt. Post [[Secundum Bellum Mundanum]] [[Nederlandia]] agrum circuli reparationis causa postulavit neque tamen multum adipisci potuit<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-44435312.html Der Spiegel die 1 Ianuarii 1949]</ref>. Pars Terrae Emesensis etiam a captivis liberatis Polonicis ad annum [[1948]] "Area occupationis Polonica" administrata est<ref>[http://www.deutschlandradiokultur.de/1945-als-das-emsland-polnisch-war.1001.de.html?dram:article_id=155820 deutschlandradiokultur.de die 24 Iunii 2005]</ref>. Ab anno [[1946]] Circulus Binethensis pars Saxoniae Inferioris est. Numerus incolarum tum multis hominibus auctus est, qui e Germania Orientali fugati erant. Anno [[1977]] circulus Terrae Emesensis conditus est ex antiquis circulis ''Aschendorf-Hümling'', ''Meppea'' atque partibus circuli ''Lingae''. == Communia circuli == Haec sunt 60 communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Emsbüren]] (9903 incolae) * [[Geeste]] (11.260) * [[Haren (Amisia)|Haren]], oppidum (23.255) * [[Haselünne]], oppidum (12.504) * [[Linga (Amisia)|Linga]], oppidum (52.503) * [[Meppea]] oppidum et caput circuli (34.549) * [[Papenburg]], oppidum (35.981) * [[Rhede (Amisia)|Rhede]] (4175) * [[Salzbergen]] (7535) * [[Twist]] (9499) * [[Thorpum (commune generale)|Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'') commune generale (16.140) ** [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1466) ** [[Heede]] (2419) ** [[Kluse]] (1587) ** [[Lehe]] (999) ** [[Neubörger]] (1544) ** [[Neulehe]] (762) ** [[Thorpum]]<ref name="Thorpum"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen''), sedes administrationis (4983) ** [[Walchum]] (1457) ** [[Wippingen]] (923) * [[Freren (commune generale)|Freren]] commune generale (10.304) ** [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] ''Andervenne'') (879) ** [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'') (1597) ** [[Freren]], oppidum et sedes administrationis (5000) ** Messingen (1058) ** Thuine (1770) * [[Herzlake (commune generale)|Herzlake]] commune generale (10.050) ** [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '') (1097) ** [[Herzlake]], sedes administrationis (4248) ** [[Lähden]] (4705) * [[Lathen (commune generale)|Lathen]] commune generale (11.237) ** [[Fresenburg]] (909) ** [[Lathen]], sedes administrationis (6159) ** [[Niederlangen]] (1208) ** [[Oberlangen]] (951) ** [[Renkenberge]] (715) ** [[Sustrum]] (1295) * [[Lengerich (commune generale)|Lenerich]] commune generale (9093) ** [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> ([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'') (2359) ** [[Gersten]] (1209) ** [[Handrup]] (841) ** [[Langen]] (1451) ** [[Lengerich]], sedes administrationis (2658) ** [[Wettrup]] (575) * [[Nordhümmling (commune generale)|Nordhümling]] commune generale (12.005) ** [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')(987) ** [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'') (788) ** [[Esterwegen]], sedes administrationis (5179) ** [[Hilkenbrook]] (806) ** [[Surwold]] (4245) * [[Sögel (commune generale)|Sögel]] commune generale (15.997) ** [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'') (2747) ** [[Groß Berßen]] (656) ** [[Hüven]] (519) ** [[Klein Berßen]] (1127) ** [[Sögel]], sedes administrationis (7335) ** [[Spahnharrenstätte]] (1511) ** [[Stavern]] (1066) ** [[Werpeloh]] (1036) * [[Spelle (commune generale)|Spelle]] commune generale (13.018) ** [[Lünne]] (1877) ** [[Schapen]] (2327) ** [[Spelle]], sedes administrationis (8814) ** [[Werlte]] commune generale (16.749) ** [[Lahn]] (897) ** [[Lorup]] (3184) ** [[Rastdorf]] (1015) ** [[Vrees]] (1695) ** [[Werlte]], sedes administrationis (9958), sed etiam oppidum in anno domini 2017 est. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Emsland|circulum Terrae Emesensis}} * [http://www.emsland.de Pagina officialis circuli] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Binethensis comitatus circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1977]] g357j2wzwo3y542783v3k8w6c2udf2q 0 257179 3980257 3980023 2026-08-10T13:45:46Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dörpen (commune generale)]] ad [[Thorpum (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980023 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Church at 26892 Dörpen IMG 7803.JPG|thumb|left|Ecclesia Sancti Viti vici Dörpen]] '''Dörpen''' est commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Terrae Emesensis|Circulo Terrae Emesensis]]. == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[1973]] Dörpe commune generale a communibus novem est. Quae sunt [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1466 incolae), [[Dörpen]], quod est sedes administrationis (4983), [[Heede]] (2419), [[Kluse]] (1587), [[Lehe]] (999), [[Neubörger]] (1544), [[Neulehe]] (762), [[Walchum]] (1457) atque [[Wippingen]] (923). Ab die [[1 Novembris]] [[2011]] Hermannus Wocken magister civium communis generalis est et Ioanni Hansen successit, qui sodalis eiusdem factionis erat<ref>[http://www.noz.de/lokales/doerpen/artikel/239961/wocken-startet-mit-beifall-und-brotchen noz.de die 1 Novembris 2011]</ref>. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dörpen|Dörpen}} * [http://www.doerpen.de Pagina communis generalis Schüttorf (lingua Theodisca)] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Doerpen}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1973]] 46s4wbrt4rs26p0pnlvtk1yq2gnbh7a 3980260 3980257 2026-08-10T13:48:52Z Cyprianus Marcus 66550 3980260 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Church at 26892 Dörpen IMG 7803.JPG|thumb|left|Ecclesia Sancti Viti communis Thorpi.]] '''Thorpum'''<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'') est commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Terrae Emesensis|Circulo Terrae Emesensis]]. == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[1973]] Dörpe commune generale a communibus novem est. Quae sunt [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'') (1466 incolae), [[Thorpum]]<ref name="Thorpum"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen''), quod est sedes administrationis (4983), [[Heede]] (2419), [[Kluse]] (1587), [[Lehe]] (999), [[Neubörger]] (1544), [[Neulehe]] (762), [[Walchum]] (1457) atque [[Wippingen]] (923). Ab die [[1 Novembris]] [[2011]] Hermannus Wocken magister civium communis generalis est et Ioanni Hansen successit, qui sodalis eiusdem factionis erat<ref>[http://www.noz.de/lokales/doerpen/artikel/239961/wocken-startet-mit-beifall-und-brotchen noz.de die 1 Novembris 2011]</ref>. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Dörpen|Thorpum}} * [http://www.doerpen.de Pagina communis generalis Thorpi (Theodisce)] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Doerpen}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1973]] bqcn9qqf54di6w6rg9hqwvth2l3cz9t 0 266098 3980400 3807375 2026-08-11T01:11:10Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980400 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" align="right" |+ Trappist-1<ref>[http://ephemeris.alcuinus.net/nuntius.php?id=1107 Ephemeris. Nuntii Latini]. ''SEPTEM PLANETAE GEMINI NOSTRAE TERRAE INVENTI SUNT'', ubi dicitur "Absentes XXXIX annos luce mensos, circum stellam nominatam '''Trappist-1''', systema volvitur (...)".</ref> |- | align="center" colspan="2" | [[Fasciculus:PIA21429_-_Transit_Illustration_of_TRAPPIST-1.jpg|400px|]] |- | align="center" colspan="2" |<small>Artificiosa impressio stellae Trappist-1 cum eius planetis septem.</small> |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Observationis data |- ! align="left" | [[Constellatio]] | [[Aquarius (constellatio)|Aquarius]] |- ! align="left" | [[Ascensio recta]] | 23^h 06^m 29,283^s<ref>Cutri, R. M.; Skrutskie, M. F.; Van Dyk, S.; Beichman, C. A.; Carpenter, J. M.; Chester, T.; Cambresy, L.; Evans, T.; Fowler, J.; Gizis, J.; Howard, E.; Huchra, J.; Jarrett, T.; Kopan, E. L.; Kirkpatrick, J. D.; Light, R. M.; Marsh, K. A.; McCallon, H.; Schneider, S.; Stiening, R.; Sykes, M.; Weinberg, M.; Wheaton, W. A.; Wheelock, S.; Zacarias, N. (Iunio anni 2003). "2MASS All Sky Catalog of point sources". Catalogus Datorum Interretialis. Observatorium Europaeum australe cum datis Systemate Datorum Astrophysicorum a SAO/NASA praebitis. 2246. Codex bibliographicus:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003yCat.2246....0C 2003yCat.2246....0C.]</ref> |- ! align="left" | [[Declinatio (astronomia)|Declinatio]] | –05° 02′ 28,59″<ref>Cutri, R. M.; Skrutskie, M. F.; Van Dyk, S.; Beichman, C. A.; Carpenter, J. M.; Chester, T.; Cambresy, L.; Evans, T.; Fowler, J.; Gizis, J.; Howard, E.; Huchra, J.; Jarrett, T.; Kopan, E. L.; Kirkpatrick, J. D.; Light, R. M.; Marsh, K. A.; McCallon, H.; Schneider, S.; Stiening, R.; Sykes, M.; Weinberg, M.; Wheaton, W. A.; Wheelock, S.; Zacarias, N. (Iunio anni 2003). "2MASS All Sky Catalog of point sources". Catalogus Datorum Interretialis. Observatorium Europaeum australe cum datis Systemate Datorum Astrophysicorum a SAO/NASA praebitis. 2246. Codex bibliographicus:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003yCat.2246....0C 2003yCat.2246....0C.]</ref> |- ! align="left" | [[Magnitudo apparens]] (v) | 18,80 |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Proprietates |- ! align="left" | [[Classis spectralis]] | M8V<ref>Costa, E.; Mendez, R.A.; Jao, W.-C.; Henry, T.J.; Subasavage, J.P.; Ianna, P.A. (die 4 Augusti anni 2006). "The Solar Neighborhood. XVI. Parallaxes from CTIOPI: Final Results from the 1.5 m Telescope Program". ''The Astronomical Journal''. Societas Astronomica Americana. '''132''' (3): 1234. Codex bibliographicus:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AJ....132.1234C 2006AJ....132.1234C]. Identificatrum rei digitale: 10.1086/505706.</ref> <br /> M8,2V |- ! align="left" | [[Index coloris]] V-R | 2,33 |- ! align="left" | [[Index coloris]] R-I | 2,47 |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | [[Astrometria]] |- ! align="left" | [[Velocitas radialis]] (R_v) | −56,3 km/s |- ! align="left" | [[Parallaxis stellaris]] (π) | 82,58 mas |- ! align="left" | [[Scalae distantiarum cosmicarum|Distantia]] | 39,5 ± 1,3 [[annus luce mensus|alm]] <br /> (12,1 ± 0,4 [[parsec|pc]]) |- ! align="left" | [[Magnitudo absoluta]] | 18,4 ± 0,1 |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Singulae res |- ! align="left" | [[Massa]] | {{Massae astronomicae|0,08 ± 0,009|Sol}} |- ! align="left" | [[Radius (geometria)|Radius]] | {{Radii astronomici|0,114 ± 0,006|Sol}} |- ! align="left" | Luminositas (<small>bolometrica</small>) | {{Luminositas solaris|0,000525±0,000036}}<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> |- ! align="left" | Luminositas (<small>visualis, L_v</small>) | {{Luminositas solaris|0,00000373}} |- ! align="left" | [[Gravitas (physica)|Gravitas superficialis]] (<small>log ''g''</small>) | ~ 5,227<ref>Viti, Serena; Jones, Hugh R. A. (Novembri mense anni 1999). [http://adsabs.harvard.edu/full/1999A%26A...351.1028V "Gravity dependence at the bottom of the main sequence"]. ''Astronomy and Astrophysics''. '''351''': 1028–1035. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/1999A&A...351.1028V 1999A&A...351.1028V]. Recuperatum die 6 Maii anni 2016.</ref> cgs |- ! align="left" | [[Temperatura]] | 2550 ± 55 K |- ! align="left" | [[Metallicitas]] | 0,04 ± 0,08 |- ! align="left" | [[Rotatio]] | 1,40 ± 0,05 dies |- ! align="left" | Velocitas rotationalis <small>(''v'' sin ''i'')</small> | 6 ± 2 km/s |- ! align="left" | Aetas | > 1 Giga-annus |- | align="center" colspan="2" bgcolor="#ffc0c0" | '''Aliae designationes''' |- | align="center" colspan="2" | 2MASS J23062928-0502285, 2MASSI <br /> J2306292-050227, 2MASSW <br /> J2306292-050227, 2MUDC 12171 |} '''Trappist-1'''<ref>[http://ephemeris.alcuinus.net/nuntius.php?id=1107 Ephemeris. Nuntii Latini]. ''SEPTEM PLANETAE GEMINI NOSTRAE TERRAE INVENTI SUNT'', ubi dicitur "Absentes XXXIX annos luce mensos, circum stellam nominatam '''Trappist-1''', systema volvitur (...)".</ref>, etiam '''2MASS J23062928-0502285'''<ref>''SIMBAD''</ref> nuncupatum, est [[stella pumilio]] [[pumilio ultrafrigida|ultrafrigida]] 39,5 [[annus luce mensus|annos luce mensos]] (12,1 parsec) e [[Sol]]e in [[Aquarius (constellatio)|constellatione Aquario]] sita. Anno [[2015]], astronomi tres planetas magnitudine simili [[Tellus (planeta)|terrestri]] stellam pumilionem orbitantes invenerunt. Grex, a [[Michaël Gillon|Michaële Gillon]] in [[Universitas Leodiensis|Universitate Leodiensi]] in [[Belgica|Belgicā]] ductus, planetas detexit viā photometriae transitūs cum Telescopio Parvo Planetis et Planetesimalibus Transeuntibus ([[Anglice]] ''Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope''; acronymo ex verbis Anglicis ''TRAPPIST'') in [[Observatorium La Silla|Observatorio La Silla]] in [[Chilia|Chiliā]].<ref>[https://www.theguardian.com/science/2016/may/02/could-these-newly-discovered-planets-orbiting-an-ultracool-dwarf-host-life "Could these newly-discovered planets orbiting an ultracool dwarf host life?"]. ''The Guardian''. Die 2 Maii anni 2016.</ref><ref>[https://www.eso.org/public/unitedkingdom/news/eso1615/?lang "Three Potentially Habitable Worlds Found Around Nearby Ultracool Dwarf Star – Currently the best place to search for life beyond the Solar System". Observatorium Europaeum australe.</ref><ref>[http://www.popularmechanics.com/space/deep-space/a20671/three-planets-life-outside-the-solar-system/ "Three New Planets Are the Best Bets for Life"]. ''Popular Mechanics''. Die 2 Maii anni 2016. Recuperatum die 2 Maii anni 2016.</ref> Die 22 Februarii anni 2017, astronomi quattuor novos [[exoplaneta]]s circum Trappist-1 nuntiaverunt.<ref>[https://web.archive.org/web/20180804050257/https://www.check123.com/videos/12207-trappist-1-system-discovery-of-earth-like-planets ''TRAPPIST-1 System – Discovery of Earth-Like Planets – Check123, Video Encyclopedia''], recuperatum die 2017-02-23.</ref> Praeter TRAPPIST, hoc opus [[Telescopium Maximum|Telescopio Maximo]] ([[Anglice]] ''Very Large Telescope''; acronymo ex verbis Anglicis ''VLT'') in [[Mons Paranal|Monte Paranali]] ([[Hispanice]] ''Cerro Paranal'') et [[Telescopium Siderale Spitzerianum|Telescopio Siderali Spitzeriano]] ([[Anglice]] ''Spitzer Space Telescope'') a [[NASA]], apud alia, usum est et totum planetarum numerum ad septem adduxit, e quibus saltem tres, et fortasse omnes, intra [[Zona habitabilis|zonam habitabilem]] sunt.<ref>[http://spaceref.com/astronomy/temperate-earth-sized-planets-found-in-extraordinarily-rich-planetary-system-trappist-1.html "Temperate Earth-Sized Planets Found in Extraordinarily Rich Planetary System TRAPPIST-1". SpaceRef. Die 22 Februarii anni 2017. Recuperatum die 11 Februarii anni 2017.]{{Nexus deficit|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://exoplanets.nasa.gov/news/1419/nasa-telescope-reveals-largest-batch-of-earth-size-habitable-zone-planets-around-single-star/ "NASA telescope reveals largest batch of Earth-size, habitable-zone planets around single star". ''Exoplanet Exploration: Planets Beyond our Solar System''. NASA. Recuperatum die 22 Februarii anni 2017.]</ref> == Inventio et nomenclatura == Stella medio in systemate anno 1999 [[2MASS|Recognitione totius caeli duobus micrometris]] ([[Anglice]] ''Two Micron All-Sky Survey''; acronymo ex verbis Anglicis ''2MASS'') inventa est.<ref>Bryant, Tracey (die 22 Februarii anni 2017). [http://www.udel.edu/udaily/2017/february/star-connection/ "Celestial Connection"]. Universitas Delavariensis.</ref> Perscripta est in consequentem catalogum, "2MASS J23062928-0502285" designata. Numeri ad stellae [[ascensio recta|ascensionem rectam]] et [[declinatio (astronomia)|declinationem]] in caelo referunt et "J" refert ad [[Epocha (astronomia)|Epocham Iulianam]]. Systema postea a grege in [[Universitas Leodiensis|Universitate Leodiensi]] investigatur, qui suas initiales observationes fecere utendo Telescopio Parvo Planetis et Planetesimalibus Transeuntibus-Australi ([[Anglice]] ''Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope-South'') e Septembri in Decembrem anni 2015 et sua inventa Maio anni 2016 in commentario ''[[Nature]]'' in lucem edidere.<ref>[https://www.theguardian.com/science/2016/may/02/could-these-newly-discovered-planets-orbiting-an-ultracool-dwarf-host-life "Could these newly-discovered planets orbiting an ultracool dwarf host life?"]. ''The Guardian''. Die 2 Maii anni 2016.</ref><ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> Robotici telescopii [[acronymum]] Anglice, TRAPPIST, in bono lumine Belgicas incepti origines ponit, denotans sicuti si esset contemplativus [[Trappistae|Trappistarum]] [[ordo religiosus]] (astronomi suam inventionem appositione Trappensis cervesiae<ref>Gramer, Robbie (die 22 Februarii anni 2017). [oreignpolicy.com/2017/02/22/new-terrestrial-planets-discovered-by-international-scientists-international-collaboration-maybe-theres-some-aliens/ "News So Foreign It's Out of This World: Scientists Discover Seven New Potentially Habitable Planets"]. ''Foreign Policy''.</ref> a contemplativis effectae celebravere, quam magni aestimant).<ref>[http://www.eso.org/public/unitedkingdom/news/eso1023/ "New National Telescope at La Silla—TRAPPIST to Scout the Sky and Uncover Exoplanets and Comets (eso1023 — Organisation Release)"]. ''www.eso.org''. ESO. Die 8 Iunii anni 2010. Recuperatum die 4 Ianuarii anni 2015.</ref> Quia stella primos exoplanetas hoc telescopio inventos hospitat, inventores igitur eam "Trappist-1" designavere. Planetae designantur ordine eorum inventionis, incipiendo litterā ''b'' primo planetae invento, ''c'' secundo et sic.<ref>Hessman, F. V.; Dhillon, V. S.; Winget, D. E.; Schreiber, M. R.; Horne, K.; Marsh, T. R.; Guenther, E.; Schwope, A.; Heber, U. (2010). "On the naming convention used for multiple star systems and extrasolar planets". [[arXiv]]: [https://arxiv.org/abs/1012.0707 1012.0707] [https://arxiv.org/archive/astro-ph.SR astro-ph.SR].</ref> Tres planetae circum Trappist-1 primi inventi et ''b'', ''c'' et ''d'' ordine crescentium periodorum orbitalium<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> designati sunt, et secundus inventorum grex simili modo designatus est litteris ''e'' usque ad ''h''. Die 23 Februarii anni 2017, inventio animato [[Doogle Googlis|Doogli]] [[Google|Googlis]] (Anglice ''Google Doogle'') a Nate Swinehart creato celebrata est.<ref> Radowitz, John von (die 23 Februarii anni 2017). [http://www.mirror.co.uk/science/exoplanet-discovery-celebrated-google-doodle-9901030 "Exoplanet discovery celebrated with Google Doodle after three planets found"]. ''mirror''. Recuperatum die 23 Februarii anni 2017.</ref> == Stellaris proprietates == Trappist-1 [[stella pumilio]] [[pumilio ultrafrigida|ultrafrigida]] est, cum classi spectrali M8,0 ± 0,5, quod propemodum sunt 8% massae et 11% radii [[Sol]]aris et, quamquam paulum maior [[Iuppiter (planeta)|Iove]], circa 8,4 vicibus massivior est.<ref>Koberlein, Brian (die 22 Februarii anni 2017). [https://www.forbes.com/forbes/welcome/?toURL=https://www.forbes.com/sites/briankoberlein/2017/02/22/heres-how-astronomers-found-seven-earth-sized-planets-around-a-dwarf-star/&refURL=https://en.wikipedia.org/&referrer=https://en.wikipedia.org/#27c7cc925a8a "Here's How Astronomers Found Seven Earth-Sized Planets Around A Dwarf Star"]. ''Forbes''. Recuperatum die 26 Februarii anni 2017.</ref><ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> Temperaturam 2550 [[Kelvin (unitas)|K]] habet et est saltem 500 annos nata (ultra hoc minimum, quod stellam iuvenem activam phasin transivisse indicat, aetas pessime limitatur propter lentissimam huius stellaris generis evolutionem).<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> In comparatione, Sol circa 4,6 [[Milliardum|milliarda]] annorum natus est<ref>Williams, Matt (die 24 Septembris anni 2016). [http://www.universetoday.com/18847/life-of-the-sun/ "What is the Life Cycle Of The Sun?"]. ''Universe Today''. Recuperatum die 19 Februarii anni 2011.</ref> et temperaturam 5778 K habet.<ref>Cain, Fraser (die 23 Decembris anni 2015). [http://www.universetoday.com/18689/color-of-the-sun/ "Temperature of the Sun"]. ''Universe Today''. Recuperatum die 19 Februarii anni 2011.</ref> Propter remissam luminositatem, stella usque ad 12 [[Scalae longae et breves|trilliones]] annorum vivere potest.<ref>Adams, Fred C.; Laughlin, Gregory; Graves, Genevieve J. M. "Red Dwarfs and the End of the Main Sequence". Gravitational Collapse: From Massive Stars to Planets. ''Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica''. pp. 46–49. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2004RMxAC..22...46A 2004RMxAC..22...46A].</ref> Stella metallibus locuples est, cum [[metallicitas|metallicitate]] ([Fe/H]) 0,04 seu 109% Solaris quantitatis. Cuius luminositas 0,05% eius Solaris ({{Luminositas solaris|0,05%}}), maior cuius pars [[Radiatio infrarubra|infrarubro]] spectro emittitur. == Systema planetarium == Mense Februario anni 2017, astronomi huius stellae systema planetarium temperatis [[planeta terrestris|planetis terrestribus]] septem componi nuntiavere, e quibus quinque ([[Trappist-1b|b]], [[Trappist-1c|c]], [[Trappist-1e|e]] et [[Trappist-1g|g]]) magnitudinem similem ei [[Tellus (planeta)|Terrestri]] habent et duo ([[Trappist-1d|d]] et [[Trappist-1h|h]]) magnitudinem mediam inter [[Mars (planeta)|Martianam]] (cum diametro circa dimidio Terrestris) et Terrestrem habent.<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> Tres (e, f et g) in [[zona habitabilis|zonā habitabili]] orbitant.<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref><ref>[https://www.nasa.gov/press-release/nasa-telescope-reveals-largest-batch-of-earth-size-habitable-zone-planets-around "NASA Telescope Reveals Largest Batch of Earth-Size, Habitable-Zone Planets Around Single Star"] (Nuntium preli). NASA.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200519103438/https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA21422 "TRAPPIST-1 Planet Lineup"]. ''jpl.nasa.gov''.</ref><ref>Wall, Mike (die 22 Februari anni 2017). [http://www.space.com/35790-seven-earth-size-planets-trappist-1-discovery.html "Major Discovery! 7 Earth-Size Alien Planets Circle Nearby Star"]. Space.com''.</ref> Tota intestinorum planetarum sex massa circa 0,02% massae stellae Trappist-1 est, fractio similis ei [[Medicea Sidera|Mediceorum Siderum]] [[Iuppiter (planeta)|Iovianorum]], quod forsitan similem formationis historiam suggerit.<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref> {{clear}} {{multiple image |direction=horizontal |align=center |width= |image1=Stella pumilio ultrafrigida Trappist-1 in constellatione Aquario.tif |width1=250 |caption1=Stellae Trappist-1 locus (colore rubro) in [[Aquarius (constellatio)|constellatione Aquario]]. |image2=Tabula rationarii de Trappist-1.jpg |width2=415 |caption2=Stellae Trappist-1 systema planetarium, fundatum in datis de diametris, massis et distantiis a stellā hospite (artificiosa imago). |image3=Comparatio magnitudinum planetarum stellae Trappist-1 cum Systematis Solaris corporibus1.jpg |width3=224 |caption3=Comparatio magnitudinis stellae Trappist-1 et eius planetarum cum Iove, Sole et aliis Systematis Solaris corporibus. }} {| class="wikitable" ! <center>'''Systema planetarium Trappist-1<ref>Gillon, M.; Jehin, E.; Lederer, S. M.; Delrez, L.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Van Grootel, V.; Burgasser, A. J.; Triaud, A. H. M. J.; Opitom, C.; Demory, B.-O.; Sahu, D. K.; Bardalez Gagliuffi, D.; Magain, P.; Queloz, D. (2016). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf "Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star"] (PDF). ''Nature''. '''533''' (7602): 221–224. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.533..221G 2016Natur.533..221G]. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v533/n7602/full/nature17448.html 10.1038/nature17448].</ref><ref>Gillon, M.; Triaud, A. H. M. J.; Demory, B.-O.; Jehin, E.; Agol, E.; Deck, K. M.; Lederer, S. M.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Ingalls, J. G.; Bolmont, E.; Leconte, J.; Raymond, S. N.; Selsis, F.; Turbet, M.; Barkaoui, K.; Burgasser, A.; Burleigh, M. R.; Carey, S. J.; Chaushev, A.; Copperwheat, C. M.; Delrez, L.; Fernandes, C. S.; Holdsworth, D. L.; Kotze, E. J.; Van Grootel, V.; Almleaky, Y.; Benkhaldoun, Z.; Magain, P.; Queloz, D. (2017). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1706/eso1706a.pdf "Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1]" (PDF).'' Nature''. '''542''' (7642): 456. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html 10.1038/nature21360].</ref>'''</center> |- ! Comes [[exoplaneta]] <small>(secundum ordinem e stellā)</small> ! [[Massa]] ! [[Semiaxis maior]] ([[Unitas astronomica|ua]]) ! [[Periodus orbitalis]]<small> ([[dies]])</small> ! [[Eccentricitas|Eccentricitas orbitalis]] ! [[Inclinatio orbitalis]] ! [[Circulus|Radius]] |- | <center>'''[[Trappist-1b|b]]'''</center> | {{Massae astronomicae|0,85±0,72|Tellus}} | 0,01111 (1,66 milliones km) | 1,51087081 ± 0,00000060 | < 0,081 | 89,65 ± 0,25° | {{Radii astronomici|1,086 ± 0,035|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1c|c]]'''</center> | {{Massae astronomicae|1,38±0,61|Tellus}} | 0,01522 (2,28 milliones km) | 2,4218233 ± 0,0000017 | < 0,083 | 89,67 ± 0,17° | {{Radii astronomici|1,056 ± 0,035|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1d|d]]'''</center> | {{Massae astronomicae|0,41±0,27|Tellus}} | 0,021 ± 0,006 (3,14 milliones km) | 4,049610 ± 0,000063 | < 0,070 | 89,75 ± 0,16° | {{Radii astronomici|0,772 ± 0,030|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1e|e]]'''</center> | {{Massae astronomicae|0,62±0,58|Tellus}} | 0,028 (4,19 milliones km) | 6,099615 ± 0,000011 | < 0,085 | 89,86 ± 0,11° | {{Radii astronomici|0,918 ± 0,039|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1f|f]]'''</center> | {{Massae astronomicae|0,68±0,18|Tellus}} | 0,037 (5,54 milliones km) | 9,206690 ± 0,000015 | < 0,063 | 89,680 ± 0,034° | {{Radii astronomici|1,045 ± 0,038|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1g|g]]'''</center> | {{Massae astronomicae|1,34±0,88|Tellus}} | 0,045 (6,73 milliones km) | 12,35294 ± 0,00012 | < 0,061 | 89,710 ± 0,025° | {{Radii astronomici|1,127 ± 0,041|Tellus}} |- | <center>'''[[Trappist-1h|h]]'''</center> | Ignota (probabiliter < {{Massae astronomicae|1|Tellus}}) | 0,063 ^+0,027_−0,013 (~9,4 milliones km) | 20 ⁺¹⁵₋₆ | Ignota | 89,80 ± 0,07° | {{Radii astronomici|0,755 ± 0,034|Tellus}} |} Planetarum densitates e ~0,60 ad ~1,17 vices [[Tellus (planeta)|Terrestris]] (''ρ''_⊕ 5,51 g/cm³) pervagantur, quod praecipue lapideas compositiones indicat. Incertitudines nimis magnae sunt ad indicandum substantialiane volatilium elementa etiam includantur, praeter casum planetae ''[[Trappist-1f|f]]'', ubi valor (0,60±0,17 ''ρ''_⊕) strati [[glacies|glacialis]] praesentiae et/aut extensae atmosphaerae "favet".<ref>Gillon, M.; Triaud, A. H. M. J.; Demory, B.-O.; Jehin, E.; Agol, E.; Deck, K. M.; Lederer, S. M.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Ingalls, J. G.; Bolmont, E.; Leconte, J.; Raymond, S. N.; Selsis, F.; Turbet, M.; Barkaoui, K.; Burgasser, A.; Burleigh, M. R.; Carey, S. J.; Chaushev, A.; Copperwheat, C. M.; Delrez, L.; Fernandes, C. S.; Holdsworth, D. L.; Kotze, E. J.; Van Grootel, V.; Almleaky, Y.; Benkhaldoun, Z.; Magain, P.; Queloz, D. (2017). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1706/eso1706a.pdf "Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1]" (PDF).'' Nature''. '''542''' (7642): 456. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html 10.1038/nature21360].</ref> Omnes septem stellae Trappist-1 planetae multo propiores orbitant quam Mercurius Solem orbitat; excepto Trappist-1b, orbitant longiores quam [[Medicea Sidera]] faciunt circum Iovem,<ref>Redd, Nola Taylor (die 24 Februarii anni 2017). [http://www.space.com/35806-trappist-1-facts.html "TRAPPIST-1: System with 7 Earth-Size Exoplanets"]. ''Space.com''.</ref> sed propiores quam pleraeque externae aliae lunae Iovis. Distantia inter orbitas planetarum Trappist-1b et Trappist-1c solum 1,6 vices distantia inter Tellurem et Lunam est. Planetae prominenter in alterutrius caelis apparere debent, et in aliquibus casibus, apparentes aliquotiens maiores quam Luna in Tellure apparet.<ref>Wall, Mike (die 22 Februari anni 2017). [http://www.space.com/35790-seven-earth-size-planets-trappist-1-discovery.html "Major Discovery! 7 Earth-Size Alien Planets Circle Nearby Star"]. Space.com''.</ref> Annus proximo in planetā solum 1,5 Terrestres dies transit, sexti planetae anno solum 12,3 dies transeunte. Septimi planetae annus multo minus certus est in 20 ⁺¹⁵₋₆, quia solum unicus transitus observatus est. === Resonantia orbitalis propinqua === Planetarum b et g orbitae fere in resonantiā sunt, relativas periodos propemodum 24/24, 24/15, 24/9, 24/6, 24/4 et 24/3 respective habentes, tenentibus proximis vicinis periodorum rationes (procedentibus foras) circiter 8/5, 5/3, 3/2, 3/2 et 4/3 (1,603, 1,672, 1,506, 1,509 et 1,342). Quod longissimam notam fere resonantium exoplanetarum catenam repraesentat et putatur evenisse ex interactionibus inter planetas cum migravere penitus in residualem discum protoplanetarium postquam formati essent initialibus maioribus in spatiis.<ref>Gillon, M.; Triaud, A. H. M. J.; Demory, B.-O.; Jehin, E.; Agol, E.; Deck, K. M.; Lederer, S. M.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Ingalls, J. G.; Bolmont, E.; Leconte, J.; Raymond, S. N.; Selsis, F.; Turbet, M.; Barkaoui, K.; Burgasser, A.; Burleigh, M. R.; Carey, S. J.; Chaushev, A.; Copperwheat, C. M.; Delrez, L.; Fernandes, C. S.; Holdsworth, D. L.; Kotze, E. J.; Van Grootel, V.; Almleaky, Y.; Benkhaldoun, Z.; Magain, P.; Queloz, D. (2017). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1706/eso1706a.pdf "Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1]" (PDF).'' Nature''. '''542''' (7642): 456. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html 10.1038/nature21360].</ref> Talis migratio versus interiora probabilitates substantialium quantitatum aquae his in mundis praesentis crevit. Propter tenuiter notam periodum orbitalem planetae h, nescitur an sit in resonantiā orbitali aliis cum planetis sex. === Rotatio synchrona === Omnes planetae septem probabiliter [[rotatio synchrona|rotationem synchronam]] habent (latus unum omnium planetarum coram stellā stat),<ref>Gillon, M.; Triaud, A. H. M. J.; Demory, B.-O.; Jehin, E.; Agol, E.; Deck, K. M.; Lederer, S. M.; De Wit, J.; Burdanov, A.; Ingalls, J. G.; Bolmont, E.; Leconte, J.; Raymond, S. N.; Selsis, F.; Turbet, M.; Barkaoui, K.; Burgasser, A.; Burleigh, M. R.; Carey, S. J.; Chaushev, A.; Copperwheat, C. M.; Delrez, L.; Fernandes, C. S.; Holdsworth, D. L.; Kotze, E. J.; Van Grootel, V.; Almleaky, Y.; Benkhaldoun, Z.; Magain, P.; Queloz, D. (2017). [http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1706/eso1706a.pdf "Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1]" (PDF).'' Nature''. '''542''' (7642): 456. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html 10.1038/nature21360].</ref> quod vitae incrementum illic "multo arduius" facit.<ref>Witze, A. (die 22 Februarii anni 2017). "These seven alien worlds could help explain how planets form". ''Nature''. Identificatrum rei digitale: [http://www.nature.com/news/these-seven-alien-worlds-could-help-explain-how-planets-form-1.21512 10.1038/nature.2017.21512].</ref> Minus probabilis possibilitas est ut aliqui in resonantiā rotatoriā orbitali capi possint. Planetae cum rotatione synchronā multo magnas temperaturae dissimilitudines inter sua sempiterne illuminata diurna latera et sua sempiterne obscura nocturna latera typice habere possunt, quod fortes ventos planetas volventes efficere possunt. Meliora loca vitae prope mites crepusculares regiones inter duo latera, [[terminator (astronomia)|lineam terminatoris]] nuncupatas, esse posset. === Possibiles effectūs fortium Roentgenianorum radiorum et extremae radiationis ultraviolaceae in systemate === Bolmont et alii effectūs praedictae [[radiatio ultraviolacea|ultraviolaceae longinquae]] (FUR) et [[radiatio ultraviolacea|ultraviolaceae extremae]] (EUV/XUV) irradiationis planetarum b et c e Trappist-1 demonstravere. Quorum resultationes duos planetas fortasse tantos quam Terrestres aquae oceanos quindecim amisisse suggerunt (quamvis vera amissio minor forsitan sit), secundum eorum aquam contenta in initio. Nihilominus, satis aquae forsitan retinuere ut habitabiles maneant et planeta a longius orbitans multo minus aquae amisisse praedictus est.<ref>Bolmont, E.; Selsis, F.; Owen, J. E.; Ribas, I.; Raymond, S. N.; Leconte, J.; Gillon, M. (2017). [https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/464/3/3728/2514577/Water-loss-from-terrestrial-planets-orbiting?redirectedFrom=fulltext "Water loss from terrestrial planets orbiting ultracool dwarfs: implications for the planets of TRAPPIST-1"]. ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society''. '''464''' (3): 3728–3741. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2017MNRAS.464.3728B 2017MNRAS.464.3728B]. Identificatrum rei digitale: [https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/464/3/3728/2514577/Water-loss-from-terrestrial-planets-orbiting?redirectedFrom=fulltext 10.1093/mnras/stw2578].</ref> Verumtamen, consequens observatorii [[XMM-Newton]] studium de Roentgenianis radiis ab Wheatley et al. factum stellam Roentgenianos radios gradū comparabili ei nostri multo maioris [[Sol]]is et radiationem ultraviolaceam extremam gradū 50 vices fortiore quam eo a Bolmont et al. adsumpto emittere invenit. Auctores ut hoc significative primariam et fortasse secundariam atmosphaeras planetarum cum magnitudine simili Terrestri mutaret, quod amplificaretur zona habitabilis stellae, praedixere. Publicatio hos gradūs radiatiionis physicam hydrodynamicamque in planetariā atmosphaerā negligere et fortasse significative maioris aestimatos esse contemplavit. Extremae quidem ultraviolaceae causā amissio crassissimae ex hydrogenio helioque atmosphaerae primariae forsitan reverā habitabilitati requiri posset. Altus extremae ultraviolaceae gradus etiam exspectaretur ut fieret aquae retentio in Trappist-1d minus probabilis praedictā a Bolmont et al., quamvis in irradiatissimis planetis [[insidia frigida|insidiae frigidae]] in polis aut in nocturnis lateribus planetarum cum rotatione synchronā manere possent.<ref> Wheatley, Peter J.; Louden, Tom; Bourrier, Vincent; Ehrenreich, David; Gillon, Michaël (die 8 Octobris anni 2016) [die 14 Decembris anni 2016]. "Strong XUV irradiation of the Earth-sized exoplanets orbiting the ultracool dwarf TRAPPIST-1". ''[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]: Letters''. '''465''': L74. [[arXiv]]: [https://arxiv.org/abs/1605.01564 1605.01564Freely accessible. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2017MNRAS.465L..74W 2017MNRAS.465L..74W]. Identificatrum rei digitale: [https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/465/1/L74/2562607/Strong-XUV-irradiation-of-the-Earth-sized?redirectedFrom=fulltext 10.1093/mnrasl/slw192].</ref> === Planetariarum atmosphaerarum spectroscopia === Propter relativam systematis vicinitatem et propter parvam primariarum orbitaliumque collineationum diurnos transitūs producentium magnitudines,<ref> Kaplan, Sarah (2017-02-22). [https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/02/22/heres-what-you-should-know-about-the-new-trappist-1-solar-system/?utm_term=.42f70d16ad9e "Here's what you should know about the newfound TRAPPIST-1 solar system"]. ''The Washington Post''.</ref> atmosphaerae planetarum circum Trappist-1 propitii scopi investigationi de transmissionis spectroscopiā sunt.<ref>Gleiser, M. (die 23 Februarii anni 2017). [http://www.npr.org/sections/13.7/2017/02/23/516868338/trappist-1-planet-discovery-ignites-enthusiasm-in-search-for-alien-life "Trappist-1 Planet Discovery Ignites Enthusiasm In Search For Alien Life"]. ''[[National Public Radio|NPR]]''. Recuperatum die 25 Februarii anni 2017.</ref> Combinatum transmissionis spectrum planetarum Trappist-1b et Trappist-1c, [[Hubbleanum telescopium spatiale|Hubbleano telescopio spatiali]] obtentum, hydrogenio abundantem atmosphaeram sine nubibus ambobus excludit, inverisimile igitur ut extensum gasii tegmen teneant, nisi nubes sint magnis in altitudinibus. Aliae atmosphaericae structurae, ex atmosphaerā cum aquae vapore sine nubibus usque ad atmosphaeram similem [[Venus (planeta)|Venereae]], cum monotono spectro consistentes manent.<ref>de Wit, Julien; Wakeford, Hannah R.; Gillon, Michaël; Lewis, Nikole K.; Valenti, Jeff A.; Demory, Brice-Olivier; Burgasser, Adam J.; Burdanov, Artem; Delrez, Laetitia; Jehin, Emmanuël; Lederer, Susan M.; Queloz, Didier; Triaud, Amaury H. M. J.; Van Grootel, Valérie (Kalendis Septembribus anni 2016). "A combined transmission spectrum of the Earth-sized exoplanets TRAPPIST-1 b and c". ''Nature''. 537 (7618): 69–72. [[arXiv]]: [https://arxiv.org/abs/1606.01103 1606.01103]. Codex bibliographicus: [http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Natur.537...69D 2016Natur.537...69D]. identificatrum rei digitalis: [http://www.nature.com/nature/journal/v537/n7618/full/nature18641.html 10.1038/nature18641]. [[PMID]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27437572 27437572].</ref> Futurae telescopiorum, sicuti [[Telescopium spatiale Iacobus Webb|JWST]] aut [[Telescopium Maximum Europaeum|E-ELT]], observationes [[Gas thermocepicum|gasium thermocepicum]] in atmosphaeris contentum taxare poterunt, quod permittet meliorem superficialium condicionum aestimationem. Etiam [[biosignatura]]s sicuti [[ozonum]] aut [[methanum]]<ref>Swain, M. (2008). [http://hubblesite.org/hubble_discoveries/science_year_in_review/pdf/2008/probing_the_atmospheres_of_exoplanets.pdf "Probing the Atmospheres of Exoplanets"] (PDF). ''Hubble 2008: Science Year in Review''. NASA. Recuperatum die 25 Februarii anni 2017.</ref> in istorum planetarum atmosphaeris detegere poterunt, si vita illic adest.<ref>Chang, Kenneth (22 February 2017). [https://www.nytimes.com/2017/02/22/science/trappist-1-exoplanets-nasa.html?_r=0 "7 Earth-Size Planets Identified in Orbit Around a Dwarf Star"]. ''New York Times''. Recuperatum die 22 Februarii anni 2017.</ref><ref>Osgood, M. (die 22 Februarii anni 2017). [http://mediarelations.cornell.edu/2017/02/22/sagan-institute-director-explains-what-life-could-be-like-near-trappist-1/ "Sagan Institute director explains what life could be like near Trappist-1"]. [[Universitas Cornelliana]]. Recuperatum die 25 Februarii anni 2017.</ref><ref>Barstow, J. K.; Irwin, P. G. J. (die 26 Maii anni 2016). "Habitable worlds with JWST: transit spectroscopy of the TRAPPIST-1 system?". ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters''. '''461''' (1): L92–L96. [[arXiv]]: [https://arxiv.org/abs/1605.07352v2 1605.07352v2]. Identificatrum rei digitalis: [https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/461/1/L92/2589720/Habitable-worlds-with-JWST-transit-spectroscopy-of?redirectedFrom=fulltext 10.1093/mnrasl/slw109].</ref> === Radioelectrici signi quaesitus === Februario anni 2017, [[Seth Shostak]], expertus astronomus [[Institutum SETI|Instituti SETI]] effatus est: "Institutum SETI suā [[Instructura Telescopiorum Allen|Instructurā Telescopiorum Allen]] (Anglice ''Allen Telescope Array''; acronymo ex verbis Anglicis ATA) anno priore [2016] usum est ad observanda circumiecta stella Trappist-1, legens per decem [[billio]]num canalium radiophonicorum signa quaerens. Nulla transmissio detecta est, quamquam novae observationes in futurum sunt..."<ref> Shostak, Seth (die 22 Februarii anni 2017). [http://www.nbcnews.com/mach/space/weird-planetary-system-seems-something-science-fiction-n724136 "This Weird Planetary System Seems Like Something From Science Fiction"]. ''[[NBC News]]''. Recuperatum Kalendis Martiis anni 2017.</ref> == Pinacotheca == <gallery mode="packed" heights="130"> File:Comparatio inter Solem et ultrafrigidam stellam pumilionem Trappist-1.jpg|Trappist-1 est minor (11% magnitudinem), hebetior et rubrior stella [[Sol]]e. File:Artist’s impression of the TRAPPIST-1 planetary system.jpg|Systema planetarium Trappist-1 (secundum artificiosam impressionem).<ref>{{cite web|title=Ultracool Dwarf and the Seven Planets – Temperate Earth-sized Worlds Found in Extraordinarily Rich Planetary System|url=https://www.eso.org/public/news/eso1706/|website=www.eso.org|accessdate=22 February 2017}}</ref> File:TRAPPIST-1 and its three planets.jpg|Tres planetae stellam Trappist-1 orbitantes (secundum artificiosam impressionem). File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from the surface of one of its planets.jpg|Planetae [[Trappist-1c]] prospectus (secundum artificiosam impressionem). File:Artist's view of planets transiting red dwarf star in TRAPPIST-1 system.jpg|Stellae Trappist-1 lux transgredi potest transeuntes [[exoplaneta]]s ad revelandas atmosphaericas compositiones viā [[spectroscopia]]e (secundum artificiosam impressionem).<ref>{{cite web|title=Artist's view of planets transiting red dwarf star in TRAPPIST-1 system|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1627a/|website=www.spacetelescope.org|accessdate=21 July 2016}}</ref> </gallery> <gallery mode="packed" heights="250"> File:In Systemate Trappist-1 planetarum ex ordine imago.jpg|Systema Trappist-1 (secundum artificiosam impressionem). File:Comparatio inter Trappist-1, Systema Solare et Medicea Sidera.jpg|Systema Trappist-1 collatum [[Systema solare|Systemati Solari]]; omnes septem planetae stellae Trappist-1 intra [[Mercurius (planeta)|Mercurii]] orbitam capi possent.<ref> Shostak, Seth (die 22 Februarii anni 2017). [http://www.nbcnews.com/mach/space/weird-planetary-system-seems-something-science-fiction-n724136 "This Weird Planetary System Seems Like Something From Science Fiction"]. ''[[NBC News]]''. Recuperatum Kalendis Martiis anni 2017.</ref> </gallery> <gallery mode="packed" heights="235"> File:Nitoris deminutio (astronomici transitūs) a stellā Trappist-1 per dies 20.jpg|Nitoris deminutio (astronomici transitūs) a stellā Trappist-1 per dies 20 (Septembri/Octobri, 2016; a [[elescopium Siderale Spitzerianum|Telescopio Siderali Spitzeriano]] et aliis) quia planetae septem (infra notati) stellae lucem obstant. File:Stellae Trappist-1 hebetatio propter suos notos planetas septem.png|Stellae Trappist-1 hebetatio propter suos notos planetas septem -quo maiores planetae sunt, eo hebetantiores; quo remotiores, eo longius (a [[Telescopium Siderale Spitzerianum|Telescopio Siderali Spitzeriano]]). </gallery> === Pelliculae === <gallery mode="packed" heights="100"> File:A trip to TRAPPIST-1 and its seven planets.webm|[[:File:A trip to TRAPPIST-1 and its seven planets.webm|Pellicula (00:44)]] –Iter e Tellure in Trappist-1 (secundum artificiosam impressionem). File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from close to one of its planets.ogv|[[:File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from close to one of its planets.ogv|Pellicula (00:22)]] –Propinquus conspectus unius e planetis septem orbitantibus stellam Trappist-1 (secundum artificiosam impressionem). File:PIA21427 - TRAPPIST-1 Planetary Orbits and Transits.ogg|[[:File:PIA21427 - TRAPPIST-1 Planetary Orbits and Transits.ogg|Pellicula (01:32)]] –Transitūs data (secundum artificiosam impressionem). File:PIA21468 - TRAPPIST-1 Planets - Flyaround Animation.ogg|[[:File:PIA21468 - TRAPPIST-1 Planets - Flyaround Animation.ogg|Pellicula (01:10)]] – Volatus circum planetas e systemate Trappist-1 (secundum artificiosam impressionem). </gallery> == Notae == <references/> == Bibliographia == * Amy C. Barr, Vera Dobos, László L. Kiss (2018). "[https://arxiv.org/abs/1712.05641 Interior Structures and Tidal Heating in the TRAPPIST-1 Planets]".''arXiv'' pro ''Astronomy and Astrophysics'' * Kenneth Chang (22 Februarii 2017). "[https://www.nytimes.com/2017/02/22/science/trappist-1-exoplanets-nasa.html?_r=0 7 Earth-Size Planets Identified in Orbit Around a Dwarf Star]". ''[[New York Times]]''. * Chuanfei Dong et al. (9 Decembris 2017). "[https://arxiv.org/pdf/1705.05535.pdf Atmospheric escape from the TRAPPIST-1 planets and implications for habitability]". ''arXiv''. * Michaël Gillon et al. (23 Februarii 2017). "Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1". ''Nature'' vol. 542 pp. 456–460 [https://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html Epitome] * Simon L. Grimm et al. (31 Ianuarii 2018). "[http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1805/eso1805a.pdf The nature of the TRAPPIST-1 exoplanets]". ''Astronomy & Astrophysics''. * Hamish Hay, Isamu Matsuyama (11 Martii 2019). "[https://arxiv.org/abs/1903.04501 Tides between the TRAPPIST-1 planets]". ''ArXiv.org'' pro ''Astrophysical Journal'' * {{cite web|author=Thomas Levenson|work=[[The Atlantic]]|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/05/astronomers-have-found-planets-in-the-habitable-zone/480690/|title=Astronomers Have Found Planets in the Habitable Zone of a Nearby Star|date=2 Maii 2016}} * Rodrigo Luger, Marko Sestovic, Didier Queloz (2017). "A seven-planet resonant chain in TRAPPIST-1". ''Nature Astronomy'' vol. 1 no. 129 [https://www.nature.com/articles/s41550-017-0129 Epitome] * Jacob Lustig-Yaeger, Victoria S. Meadows, Andrew P. Lincowski, "[https://arxiv.org/abs/1905.07070 The Detectability and Characterization of the TRAPPIST-1 Exoplanet Atmospheres with JWST]" apud ''arXiv.org'' pro ''Astronomical Journal'' vol. 158 (2019) p. 27 ff. [https://www.researchgate.net/publication/333936073_The_Detectability_and_Characterization_of_the_TRAPPIST-1_Exoplanet_Atmospheres_with_JWST alia recensio] * Jack T. O’Malley-James, L. Kaltenegger (2019). "[https://academic.oup.com/mnras/article/485/4/5598/5426502 Lessons from early Earth: UV surface radiation should not limit the habitability of active M star systems]" in ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' vol. 485 pp. 5598–5603 * Chris Ormel, Beibei Liu, Djoeke Schoonenberg (2017). "[https://arxiv.org/abs/1703.06924 Formation of TRAPPIST-1 and other compact systems]". ''arXiv'' pro ''Astronomy and Astrophysics'' * Cayman T. Unterborn, Steven J. Desch, Natalie R. Hinkel, Alejandro Lorenzo Jr (2018). "[https://arxiv.org/abs/1706.02689 Inward Migration of the TRAPPIST-1 Planets as Inferred From Their Water-Rich Compositions]". ''arXiv'' pro ''[[Nature]] Astronomy'' * Alan Yuhas (23 Ianuarii 2018). "[https://www.theguardian.com/science/2018/jan/23/trappist-1-planets-likely-life-water-earth-like Two planets in unusual star system are very likely habitable, scientists say]". ''[[The Guardian]]''. == Nexus externi == {{Fontes astronomici}} {{Caelum|23|06|29.383|-|05|02|28.59}} * "[https://exoplanets.nasa.gov/trappist1/ Largest batch of Earth-size, habitable zone planets]" (22 Februarii 2017) apud ''[[NASA]]'' * Peter Kelley, "[https://phys.org/news/2017-05-kepler-telescope-spies-trappist-outermost.html Kepler telescope spies details of TRAPPIST-1 system's outermost planet]" (22 Maii 2017) apud ''Phys.org'' * [https://www.youtube.com/watch?v=ieJIht3fnVM Ordinis NASA nuntium de stellae Trappit-1 planetis septem inventis] {{Ling|Anglice}} * [https://www.youtube.com/watch?v=HraVXnHyRHI Ordo NASA planetas septem stellam Trappist-1 orbitantes invenit] {{Ling|Anglice}} * [http://www.trappist.one/ TRAPPIST-1] Inventorii gregis officialis situs interretialis] {{Ling|Anglice}} * [http://www.trappist.one/#lepithec/ Scientifice accurata mythistoria graphica de huius inventionis pondere] {{Ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20160611031307/http://www.eso.org/public/usa/videos/eso1615a/ ESOcast 83: Stella pumilio ultrafrigida cum planetis: pellicula] {{Ling|Anglice}} * Elizabeth Landau, "[https://phys.org/news/2017-08-trappist-older-solar.html TRAPPIST-1 is older than our solar system]" (14 Augusti 2017) apud ''Phys.org'' * "[https://phys.org/news/2017-08-hubble-hints-content-trappist-planets.html Hubble delivers first hints of possible water content of TRAPPIST-1 planets]" (31 Augusti 2017) apud ''Phys.org'' {{FA stella}} [[Categoria:Aquarius (constellatio)]] [[Categoria:Systemata planetaria]] hm7osu6a9af9i2aqpaw4dkq0fnazhwb 0 267096 3980423 3980225 2026-08-11T10:40:18Z Cyprianus Marcus 66550 3980423 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in DH.svg|300px|right|Communia in circulo Diepholtia.]] '''Circulus terrae Diepholtia'''<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Diepholz''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Diepholz''; [[Saxonice]] ''Landkreis Deefholt''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1977]] conditus est et circulis pristinis comitatibus Diepholtia<ref name="Hofmannus"/> et Hoya. == De rebus gestis == Ager circuli maxima ex parte ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Primum Imperium Francicum|Imperii Francici]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1977]] circulus conditus est (vide supra). == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen''), [[urbs]] (15.768 incolae) * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt''), urbs et caput circuli (16.692) * [[Stuhr]] (33.083) * [[Sulingen]], oppidum (12.681) * [[Syke]], oppidum (24.018) * [[Twistringen]], oppidum (12.219) * [[Wagenfeld]] (7102) * [[Weyhe]] (30.388) * [[Altes Amt Lemförde (commune generale)|Altes Amt Lemförde]] (8211) ** [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'') (1021) ** Hüde (1131) ** Lembruch (1148) ** Lemförde (sedes administrationis, 3105) ** Marl (718) ** Quernheim (424) ** Stemshorn (664) * [[Barnstorfium (commune generale)|Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (12.016) ** [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (sedes administrationis, 6292) ** Drentwede (994) ** Eydelstedt (1759) ** [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'') (2971) * [[Brochusium-Vilsena (commune generale)|Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (16.971) ** [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch:'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (2919) ** [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (sedes administrationis et oppidum, 8837) ** Martfeld (2681) ** Schwarme (2534) * [[Kirchdorf (commune generale)|Kirchdorf]] (7444) ** [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'') (1242) ** [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> ([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'') (1134) ** Freistatt (632) ** Kirchdorf (sedes administrationis, 2145) ** Varrel (1504) ** Wehrbleck (787) * [[Rehden (commune generale)|Rehden]] (5887) ** [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'') (1049) ** Dickel (462) ** Hemsloh (563) ** Rehden (sedes administrationis, 2055) ** Wetschen (1758) * [[Schwaförden (commune generale)|Schwaförden]] (6892) ** [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'') (832) ** Ehrenburg (1510) ** Neuenkirchen (1163) ** Scholen (808) ** Schwaförde (sedes administrationis, 1523) ** Sudwalde (1056) * [[Siedenburg (commune generale)|Siedenburg]] (4604) ** [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'') (1249) ** Maasen (469) ** Mellinghausen (1075) ** Siedenburg (sedes administrationis, 1278) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Diepholz|Circulum Diepholtiam}} * [http://www.diepholz.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Diepholz circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1977]] 1nx1lc1i31vh82kt7rrybthwioidqo3 3980424 3980423 2026-08-11T10:46:33Z Cyprianus Marcus 66550 3980424 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in DH.svg|300px|right|Communia in circulo Diepholtia.]] '''Circulus terrae Diepholtia'''<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Diepholz''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Diepholz''; [[Saxonice]] ''Landkreis Deefholt''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1977]] conditus est et circulis pristinis comitatibus Diepholtia<ref name="Hofmannus"/> et Hoya. == De rebus gestis == Ager circuli maxima ex parte ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Primum Imperium Francicum|Imperii Francici]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1977]] circulus conditus est (vide supra). == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen''), [[urbs]] (15.768 incolae) * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt''), urbs et caput circuli (16.692) * [[Stuhr]] (33.083) * [[Sulingen]], oppidum (12.681) * [[Syke]], oppidum (24.018) * [[Twistringen]], oppidum (12.219) * [[Wagenfeld]] (7102) * [[Weyhe]] (30.388) * [[Altes Amt Lemförde (commune generale)|Altes Amt Lemförde]] (8211) ** [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'') (1021) ** Hüde (1131) ** Lembruch (1148) ** Lemförde (sedes administrationis, 3105) ** Marl (718) ** Quernheim (424) ** Stemshorn (664) * [[Barnstorfium (commune generale)|Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (12.016) ** [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (sedes administrationis, 6292) ** [[Drentwede]]<ref name="Hodenberg 1842">von Hodenberg, W. (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch''. [[Hannovera]]e.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'') (994) ** Eydelstedt (1759) ** [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'') (2971) * [[Brochusium-Vilsena (commune generale)|Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (16.971) ** [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch:'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (2919) ** [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (sedes administrationis et oppidum, 8837) ** Martfeld (2681) ** Schwarme (2534) * [[Kirchdorf (commune generale)|Kirchdorf]] (7444) ** [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'') (1242) ** [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> ([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'') (1134) ** Freistatt (632) ** Kirchdorf (sedes administrationis, 2145) ** Varrel (1504) ** Wehrbleck (787) * [[Rehden (commune generale)|Rehden]] (5887) ** [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'') (1049) ** Dickel (462) ** Hemsloh (563) ** Rehden (sedes administrationis, 2055) ** Wetschen (1758) * [[Schwaförden (commune generale)|Schwaförden]] (6892) ** [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'') (832) ** Ehrenburg (1510) ** Neuenkirchen (1163) ** Scholen (808) ** Schwaförde (sedes administrationis, 1523) ** Sudwalde (1056) * [[Siedenburg (commune generale)|Siedenburg]] (4604) ** [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'') (1249) ** Maasen (469) ** Mellinghausen (1075) ** Siedenburg (sedes administrationis, 1278) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Diepholz|Circulum Diepholtiam}} * [http://www.diepholz.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Diepholz circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1977]] k2rln8uu5rsba2767nbgdveyfve5mg3 0 267154 3980366 3980224 2026-08-10T22:50:48Z Cyprianus Marcus 66550 3980366 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in NI.svg|300px|right|Communia in circulo Neoburgensi.]] '''Circulus Neoburgensis Visurgensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Nienburg/Weser''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Landkreis Nienborg/Werser''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli maxima ex parte ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit. Anno [[1805]] cum toto Electoratu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1807]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinent et anno [[1977]] fines hodiernas accipit == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]], Germanice ''Nienburg/Weser'', caput circuli (31.193 incolae) * [[Rehburg-Loccum]], Oppidum (10.154) * [[Steyerberg]] (5262) * [[Comitatus Hoya (commune generale)|Comitatus Hoya]] commune generale (16.757) ** [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Bücken''; [[Saxonice]] ''Bücken'') oppidum (2139) ** [[Eystrup]] (3251) ** [[Gandesbergen]] (478) ** [[Hämelhausen]] (571) ** [[Hassel (Visurgis)]] (1856) ** [[Hilgermissen]] (2181) ** [[Hoya]], oppidum et sedes administrationis (3.772) ** [[Hoyerhagen]] (953) ** [[Schweringen]] (800) ** [[Warpe]] (756) * [[Heemsen (commune generale)|Heemsen]] commune generale (6.019) ** [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Drakenburg'') oppidum (1734) ** [[Haßbergen]] (1559) ** [[Heemsen]] (1706) ** [[Rohrsen]], sedes administrationis (1020) * [[Liebenau (commune generale)|Liebenau]] commune generale (5.950) ** [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> ([[Theodisce]] ''Binnen'') (1010) ** [[Liebenau]], sedes administrationis (3688) ** [[Pennigsehl]] (1252) * [[Marklohe (commune generale)|Marklohe]] commune generale (8.349) ** [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] ''Balge'') (1752) ** [[Marklohe]], sedes administrationis (4432) ** [[Wietzen]] (2165) * [[Mittelweser (commune generale)|Mittelweser]] commune generale (15.830) ** [[Estorf]] (1668) ** [[Husum (Neoburgum)|Husum]] (2338) ** [[Landesbergen]] (2730) ** [[Leese]] (1638) ** [[Stolzenau]], sedes administrationis (7456) * [[Steimbke (commune generale)|Steimbke]] commune generale (7.186) ** [[Linsburg]] (922) ** [[Rodewald]] (2496) ** [[Steimbke]], sedes administrationis (2466) ** [[Stöckse]] (1302) * [[Uchte (commune generale)|Uchte]] commune generale (13.932) ** [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau'') oppidum (3883) ** [[Raddestorf]] (1886) ** [[Uchte]] (4882) ** [[Warmsen]] (3281) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Nienburg/Weser|Circulum Neoburgensem}} * [http://www.lk-nienburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Neoburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] nivps8jwmjbdg84l0j7ptlz8m1mav91 0 267211 3980297 3979205 2026-08-10T14:38:02Z Cyprianus Marcus 66550 3980297 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Oldenburgum (discretiva)}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in OL.svg|300px|right|Communia in circulo Oldenburgensi]] '''Circulus Oldenburgum''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Oldenburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Ollnborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Ooldenbuurich''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1939]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli partim ad [[Ducatus Oldenburgensis|Ducatum Oldenburgensem]], partim Episcopatum Bremensem et ab anno [[1648]] ad [[Sueciam]] pertinuit. Anno [[1805]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum|Franciam]] pertinuit. Tum Ducatus Oldenburgensis restitutus est. Circulus Oldenburgum anno [[1939]] conditus est. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1977]] fines hodiernas accipit. Administratio circuli primo [[Oldenburgum|Oldenburgi]] fuit, ab anno autem [[1988]] [[Vildhusia]]e est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad commune generale [[Harpstedt (commune generale)|Harpstedt]] coniuncta sunt: * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'') (6.212 incolae) * [[Ganderkesee]] (30.943) * [[Großenkneten]] (15.208) * [[Hatten]] (13.986) * [[Hude]] (16.166) * [[Vildhusia]], caput circuli (19.390) * [[Wardenburg]] (15.804) * [[Harpstedt (commune generale)|Harpstedt]] commune generale (10.899) ** [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'') (789) ** [[Dünsen]] (1187) ** [[Groß Ippener]] (1016) ** [[Harpstedt]] (4682) ** [[Kirchseelte]] (1176) ** [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'') (785) ** [[Prinzhöfte]] (691) ** [[Winkelsett]] (573) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Oldenburg|Circulum Oldenburgum}} * [http://landkreis-oldenburg/ Pagina officialis]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Oldenburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1939]] 2lysccn5ldaq7jtlpm8d3gf8mycqrop 0 267392 3980229 3977609 2026-08-10T12:13:17Z Cyprianus Marcus 66550 3980229 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in OS.svg|300px|right|Communia in circulo Osnabrugensi]] '''Circulus Osnabrugae'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Osnabrück''; [[Saxonice]] ''Landkreis Ossenbrügge''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Ossenbrääch''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli ab anno [[1803]] ad [[Ducatus Luneburgensis|Ducatum Luneburgensem]] pertinuit. Anno [[1805]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum|Franciam]] pertinuit. Ab anno [[1814]] ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1974]] fines hodiernas accipit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncta sunt: * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'') (15.263 incolae) * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> ([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'') (12.637) * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'') (13.581) * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> ([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'') (14.370) * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche''), urbs (36.013) * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'') (7839) * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald''), urbs (9390) * [[Georgsmarienhütte]], oppidum (31.520) * [[Glandorf]] (6664) * [[Hagen ad saltum Teutoburgensem]] (13.475) * [[Hasbergen]] (10.901) * [[Hilter ad saltum Teutoburgensem]] (10.243) * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> ([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig''), urbs (10.548) * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> ([[Theodisce]] ''Bad Laer'') (9268) * [[Melle]], oppidum(46.039) * [[Ostercappeln]] (9566) * [[Wallenhorst]] (23.018) * [[Artland (commune generale)|Artland]] commune generale (22.839) ** [[Badbergen]] (4572) ** [[Menslage]] (2462) ** [[Nortrup]] (2960) ** [[Quakenbrück]], oppidum et sedes administrationis (12.845) * [[Bersenbrugum (commune generale)|Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> ([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'') commune generale (28.870) ** [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiquo archidiaconatu Anchemii)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> (3910) ** [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> (7314) ** [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785"/> ([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge''), urbs et sedes administrationis (8315) ** [[Eggermühlen]] (1703) ** [[Gehrde]] (2504) ** [[Kettenkamp]] (1688) ** [[Rieste]] (3436) * [[Fürstenau (commune generale)|Fürstenau]] commune generale (15.873) ** [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] ''Berge'') (3518) ** [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> ([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'') (2945) ** [[Fürstenau]], oppidum et sedes administraionis (9410) * [[Neuenkirchen (commune generale)|Neuenkirchen]] commune generale (10.162) ** [[Merzen]] (3921) ** [[Neuenkirchen]], sedes administrationis * (4498) ** [[Voltlage]] (1743) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Osnabrück|Circulum Osnabrugensem}} * [http://landkreis-osnabrueck/ Pagina officialis]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notae == <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Osnabrugensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 4trrvf5j6g7neqza71c1dr0yk4h9wqk 0 267412 3980242 3979821 2026-08-10T12:55:07Z Cyprianus Marcus 66550 3980242 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Stadae'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Stade''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Stade''; [[Saxonice]] ''Landkreis Stood''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli ab anno [[1719]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit, post [[Bella Coalitionum|Bella Napoleonica]] ad novum [[Regnum Hannoveranum]]. Ab anno [[1866]] pars [[Borussia]]e fuit. Anno [[1932]] fines circuli auctae sunt. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1972]] fines hodiernas accipit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communi generalia coniuncta sunt: * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> ([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu''), urbs Hanseatica et commune sui iuris (40.173 incolae) * [[Drochtersen]] (11.292) * [[Jork]] (12.050) * [[Stadae]] caput circuli et urbs Hanseatica (46.378) * [[Abensium (commune generale)|Abensium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiquo archidiaconatu Anchemii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis, decimis et pagis ditionis Stadiensis (Caput de parochia Abensii)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> commune generale (8958) ** [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> ([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens''), sedes administrationis (3945) ** [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'') (2660) ** [[Sauensiek]] (2353) * [[Fredenbeck (commune generale)|Fredenbeck]] commune generale (12.704) ** [[Deinste]]<ref name="Vanni & Rossi 2012">Vanni, D., & Rossi, M. (Ed.) (2012). ''Index Nominum Geographicorum Locorumque Mundi Latine Redditus''. Societas Latina.</ref> ([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst)'') (1999) ** [[Fredenbeck]], sedes administrationis (6072) ** [[Kutenholz]] (4633) * [[Harsefeld (commune generale)|Harsefeld]] commune generale (20.929) ** [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'') (5273) ** [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> ([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'') (1987) ** [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'') (795) ** [[Harsefeld]], sedes administrationis (12.874) * [[Horneburg (commune generale)|Horneburg]] commune generale (12.388) ** [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> ([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'') (1180) ** [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'') (1717) ** [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'') (2034) ** [[Horneburg]], sedes administrationis (6026) ** [[Nottensdorf]] (1431) * [[Lühe (commune generale)|Lühe]] commune generale (9844) ** [[Grünendeich]] (1871) ** [[Guderhandviertel]] (1111) ** [[Hollern-Twielenfleth]] (3360) ** [[Mittelnkirchen]] (1076) ** [[Neuenkirchen]] (838) ** [[Steinkirchen]], sedes administrationis (1588) * [[Nordkehdingen (commune generale)|Nordkehdingen]] commune generale (7375) ** [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'') (1017) ** [[Friburgum ad Albim]] (''Freiburg/Elbe'') (1872) ** [[Krummendeich]] (490) ** [[Oederquart]] (1040) ** [[Wischhafen]] (2956) * [[Oldendorf-Himmelpforten (commune generale)|Oldendorf-Himmelpforten]] commune generale (17.963) ** [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'') (1007) ** [[Düdenbüttel]] (990) ** [[Engelschoff]] (763) ** [[Estorf]] (1428) ** [[Großenwörden]] (454) ** [[Hammah]] (3066) ** [[Heinbockel]] (1420) ** [[Himmelpforten]], sedes administrationis (5127) ** [[Kranenburg]] (726) ** [[Oldendorf]] (2982) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Stade|Circulum Stadae}} * [http://www.landkreis-stade.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Stadae circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] trlgcuqbkahca485o3nus1xplobvl5q 3980432 3980242 2026-08-11T11:13:27Z Cyprianus Marcus 66550 3980432 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Stadae'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Stade''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Stade''; [[Saxonice]] ''Landkreis Stood''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli ab anno [[1719]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit, post [[Bella Coalitionum|Bella Napoleonica]] ad novum [[Regnum Hannoveranum]]. Ab anno [[1866]] pars [[Borussia]]e fuit. Anno [[1932]] fines circuli auctae sunt. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1972]] fines hodiernas accipit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communi generalia coniuncta sunt: * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> ([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu''), urbs Hanseatica et commune sui iuris (40.173 incolae) * [[Drochtersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'') (11.292) * [[Jork]] (12.050) * [[Stadae]] caput circuli et urbs Hanseatica (46.378) * [[Abensium (commune generale)|Abensium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiquo archidiaconatu Anchemii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis, decimis et pagis ditionis Stadiensis (Caput de parochia Abensii)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> commune generale (8958) ** [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> ([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens''), sedes administrationis (3945) ** [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'') (2660) ** [[Sauensiek]] (2353) * [[Fredenbeck (commune generale)|Fredenbeck]] commune generale (12.704) ** [[Deinste]]<ref name="Vanni & Rossi 2012">Vanni, D., & Rossi, M. (Ed.) (2012). ''Index Nominum Geographicorum Locorumque Mundi Latine Redditus''. Societas Latina.</ref> ([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst)'') (1999) ** [[Fredenbeck]], sedes administrationis (6072) ** [[Kutenholz]] (4633) * [[Harsefeld (commune generale)|Harsefeld]] commune generale (20.929) ** [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'') (5273) ** [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> ([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'') (1987) ** [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'') (795) ** [[Harsefeld]], sedes administrationis (12.874) * [[Horneburg (commune generale)|Horneburg]] commune generale (12.388) ** [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> ([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'') (1180) ** [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'') (1717) ** [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'') (2034) ** [[Horneburg]], sedes administrationis (6026) ** [[Nottensdorf]] (1431) * [[Lühe (commune generale)|Lühe]] commune generale (9844) ** [[Grünendeich]] (1871) ** [[Guderhandviertel]] (1111) ** [[Hollern-Twielenfleth]] (3360) ** [[Mittelnkirchen]] (1076) ** [[Neuenkirchen]] (838) ** [[Steinkirchen]], sedes administrationis (1588) * [[Nordkehdingen (commune generale)|Nordkehdingen]] commune generale (7375) ** [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'') (1017) ** [[Friburgum ad Albim]] (''Freiburg/Elbe'') (1872) ** [[Krummendeich]] (490) ** [[Oederquart]] (1040) ** [[Wischhafen]] (2956) * [[Oldendorf-Himmelpforten (commune generale)|Oldendorf-Himmelpforten]] commune generale (17.963) ** [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'') (1007) ** [[Düdenbüttel]] (990) ** [[Engelschoff]] (763) ** [[Estorf]] (1428) ** [[Großenwörden]] (454) ** [[Hammah]] (3066) ** [[Heinbockel]] (1420) ** [[Himmelpforten]], sedes administrationis (5127) ** [[Kranenburg]] (726) ** [[Oldendorf]] (2982) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Stade|Circulum Stadae}} * [http://www.landkreis-stade.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Stadae circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 84zttbgy68tcn0liqhsq572vcvaa2n2 3980433 3980432 2026-08-11T11:20:00Z Cyprianus Marcus 66550 3980433 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Circulus Stadae'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Stade''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Stade''; [[Saxonice]] ''Landkreis Stood''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et finibus mutatis ad diem hodiernum exstat. == De rebus gestis == Ager circuli ab anno [[1719]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit, post [[Bella Coalitionum|Bella Napoleonica]] ad novum [[Regnum Hannoveranum]]. Ab anno [[1866]] pars [[Borussia]]e fuit. Anno [[1932]] fines circuli auctae sunt. Ab anno [[1946]] circulus ad Saxoniam Inferiorem pertinet et anno [[1972]] fines hodiernas accipit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communi generalia coniuncta sunt: * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> ([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu''), urbs Hanseatica et commune sui iuris (40.173 incolae) * [[Drochtersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'') (11.292) * [[Jork]] (12.050) * [[Stadae]] caput circuli et urbs Hanseatica (46.378) * [[Abensium (commune generale)|Abensium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et pagis ditionis Rotenburgensis (Caput de parochia Ahusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiqua parochia Alfhusii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis et Comitatus Lingensis (Caput de parochia Anderveniae)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis, archidiaconatuis et parochiis ditionis Osnabrugensis (Caput de antiquo archidiaconatu Anchemii)''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis: De ecclesiis, archidiaconatuis, decimis et pagis ditionis Stadiensis (Caput de parochia Abensii)''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> commune generale (8958) ** [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> ([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens''), sedes administrationis (3945) ** [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'') (2660) ** [[Sauensiek]] (2353) * [[Fredenbeck (commune generale)|Fredenbeck]] commune generale (12.704) ** [[Deinste]]<ref name="Vanni & Rossi 2012">Vanni, D., & Rossi, M. (Ed.) (2012). ''Index Nominum Geographicorum Locorumque Mundi Latine Redditus''. Societas Latina.</ref> ([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst)'') (1999) ** [[Fredenbeck]], sedes administrationis (6072) ** [[Kutenholz]] (4633) * [[Harsefeld (commune generale)|Harsefeld]] commune generale (20.929) ** [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'') (5273) ** [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> ([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'') (1987) ** [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'') (795) ** [[Harsefeld]], sedes administrationis (12.874) * [[Horneburg (commune generale)|Horneburg]] commune generale (12.388) ** [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> ([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'') (1180) ** [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'') (1717) ** [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'') (2034) ** [[Horneburg]], sedes administrationis (6026) ** [[Nottensdorf]] (1431) * [[Lühe (commune generale)|Lühe]] commune generale (9844) ** [[Grünendeich]] (1871) ** [[Guderhandviertel]] (1111) ** [[Hollern-Twielenfleth]] (3360) ** [[Mittelnkirchen]] (1076) ** [[Neuenkirchen]] (838) ** [[Steinkirchen]], sedes administrationis (1588) * [[Nordkehdingen (commune generale)|Nordkehdingen]] commune generale (7375) ** [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'') (1017) ** [[Friburgum ad Albim]] (''Freiburg/Elbe'') (1872) ** [[Krummendeich]] (490) ** [[Oederquart]] (1040) ** [[Wischhafen]] (2956) * [[Oldendorf-Himmelpforten (commune generale)|Oldendorf-Himmelpforten]] commune generale (17.963) ** [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'') (1007) ** [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> ([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'') (990) ** [[Engelschoff]] (763) ** [[Estorf]] (1428) ** [[Großenwörden]] (454) ** [[Hammah]] (3066) ** [[Heinbockel]] (1420) ** [[Himmelpforten]], sedes administrationis (5127) ** [[Kranenburg]] (726) ** [[Oldendorf]] (2982) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Stade|Circulum Stadae}} * [http://www.landkreis-stade.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Stadae circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 7o1kzivvegc5pe27fqmm8yad181jefx 0 267449 3980226 3979436 2026-08-10T12:04:01Z Cyprianus Marcus 66550 3980226 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in VEC.svg|200px|right|Communia in circulo Vetha]] '''Circulus Vetha'''<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Vechta''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Fächt''; [[Saxonice]] ''Landkreis Vechte''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1814]] conditus est. == De rebus gestis == Ager huius circuli ab anno [[1252]] ad [[Dioecesis Monasteriensis|principatum episcopatus Monasterium]] pertinuit. Anno [[1801]] copiae [[Borussia]]e invaserunt. Anno [[1803]] pars [[Ducatus Oldenburgensis]] factus est. Annis ab [[1810]] ad [[1814]] [[Primum Imperium Francicum]] eam regionem usurpavit. Anno [[1814]] magistratus Vethae conditus et anno [[1939]] circulus Vetha nominatus est. Anno [[1946]] tota regio pars Saxoniae Inferioris facta est. Anno [[1974]] circulus Vetha fines hodiernas accepit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli: * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> (6123 incolae) * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme''), urbs (16.872) * [[Dinklage]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge''), urbs (12.914) * [[Goldenstedt]] (9572) * [[Holdorf]] (6816) * [[Lohne]], oppidum (26.060) * [[Neuenkirchen-Vörden]] (8392) * [[Steinfeld]] (9903) * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref>, caput circuli (31.558) * [[Visbek]] (9656) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Landkreis Vechta|Circulum Vetham}} * [http://www.landkreis-vechta.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Vechta circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1814]] lmti93uv0mslgsdmmym8j2vak3rmc4f 0 267467 3980290 3976793 2026-08-10T14:28:58Z Cyprianus Marcus 66550 3980290 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in VER.svg|thumb|upright=0.8|left|Communia in circulo Fardensi.]] '''Circulus terrae Fardensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus terrae Fardensis" -Theodisce ''Landkreis Verden'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Fardensis-e", quod ad [[Fardium]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Verden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Verden''; [[Saxonice]] ''Landkreis Veern''), est pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus. == De rebus gestis == Ager huius circuli post [[Bellum triginta annorum]] anno [[1648]] finitum pars [[Suecia]]e factus est. Tum anno [[1714]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] translatus est. Anno [[1801]] copiae [[Borussia]]e invaserunt. Annis [[1810]] - [[1814]] [[Primum Imperium Francicum]] eam regionem usurpavit. Anno [[1814]] [[Regnum Hannoveranum]] hanc regionem suscepit. Tum anno [[1866]] [[Borussia]] regnum Hannoveranum subegit et circulus Fardensis pars huius civitatis factus est. Anno [[1946]] tota regio pars Saxoniae Inferioris facta est. Anno [[1972]] et [[2006]] circulus Fardensis fines hodiernas accepit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad commune generale coniuncti sunt: * [[Achim]], oppidum (31.156 incolae) * [[Dorverda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'') (8993) * [[Kirchlinteln]] (10.132) * [[Langwedel]] (14.414) * [[Ottersberg]] (12.443) * [[Oyten]] (15.604) * [[Fardium]], caput circuli (26.997) * [[Thedinghausen (commune generale)|Thedinghausen]] commune generale (14.906) ** [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'') (2856) ** [[Emtinghausen]] (1504) ** [[Riede]] (2742) ** [[Thedinghausen]], sedes administrationis (7804) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Verden|Circulum Fardensem}} * [http://www.landkreis-verden.de/ Pagina officialis] == Notae == <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Vechta circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] s1j6r2af61qi0j2amuv79c9wt2qthi8 3980291 3980290 2026-08-10T14:30:43Z Cyprianus Marcus 66550 /* Communia circuli */ 3980291 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in VER.svg|thumb|upright=0.8|left|Communia in circulo Fardensi.]] '''Circulus terrae Fardensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus terrae Fardensis" -Theodisce ''Landkreis Verden'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Fardensis-e", quod ad [[Fardium]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Verden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Verden''; [[Saxonice]] ''Landkreis Veern''), est pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus. == De rebus gestis == Ager huius circuli post [[Bellum triginta annorum]] anno [[1648]] finitum pars [[Suecia]]e factus est. Tum anno [[1714]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] translatus est. Anno [[1801]] copiae [[Borussia]]e invaserunt. Annis [[1810]] - [[1814]] [[Primum Imperium Francicum]] eam regionem usurpavit. Anno [[1814]] [[Regnum Hannoveranum]] hanc regionem suscepit. Tum anno [[1866]] [[Borussia]] regnum Hannoveranum subegit et circulus Fardensis pars huius civitatis factus est. Anno [[1946]] tota regio pars Saxoniae Inferioris facta est. Anno [[1972]] et [[2006]] circulus Fardensis fines hodiernas accepit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad commune generale coniuncti sunt: * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem''), commune sui iuris et [[urbs]] (31.156 incolae) * [[Dorverda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'') (8993) * [[Kirchlinteln]] (10.132) * [[Langwedel]] (14.414) * [[Ottersberg]] (12.443) * [[Oyten]] (15.604) * [[Fardium]], caput circuli (26.997) * [[Thedinghausen (commune generale)|Thedinghausen]] commune generale (14.906) ** [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'') (2856) ** [[Emtinghausen]] (1504) ** [[Riede]] (2742) ** [[Thedinghausen]], sedes administrationis (7804) ==Notae== <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Verden|Circulum Fardensem}} * [http://www.landkreis-verden.de/ Pagina officialis] == Notae == <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Vechta circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] kceqkkrz45g6qpda255r006purq182i 3980293 3980291 2026-08-10T14:31:10Z Cyprianus Marcus 66550 3980293 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in VER.svg|thumb|upright=0.8|left|Communia in circulo Fardensi.]] '''Circulus terrae Fardensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus terrae Fardensis" -Theodisce ''Landkreis Verden'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Fardensis-e", quod ad [[Fardium]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Verden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Verden''; [[Saxonice]] ''Landkreis Veern''), est pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus. == De rebus gestis == Ager huius circuli post [[Bellum triginta annorum]] anno [[1648]] finitum pars [[Suecia]]e factus est. Tum anno [[1714]] ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] translatus est. Anno [[1801]] copiae [[Borussia]]e invaserunt. Annis [[1810]] - [[1814]] [[Primum Imperium Francicum]] eam regionem usurpavit. Anno [[1814]] [[Regnum Hannoveranum]] hanc regionem suscepit. Tum anno [[1866]] [[Borussia]] regnum Hannoveranum subegit et circulus Fardensis pars huius civitatis factus est. Anno [[1946]] tota regio pars Saxoniae Inferioris facta est. Anno [[1972]] et [[2006]] circulus Fardensis fines hodiernas accepit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad commune generale coniuncti sunt: * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem''), commune sui iuris et [[urbs]] (31.156 incolae) * [[Dorverda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'') (8993) * [[Kirchlinteln]] (10.132) * [[Langwedel]] (14.414) * [[Ottersberg]] (12.443) * [[Oyten]] (15.604) * [[Fardium]], caput circuli (26.997) * [[Thedinghausen (commune generale)|Thedinghausen]] commune generale (14.906) ** [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'') (2856) ** [[Emtinghausen]] (1504) ** [[Riede]] (2742) ** [[Thedinghausen]], sedes administrationis (7804) ==Notae== <references /> {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Verden|Circulum Fardensem}} * [http://www.landkreis-verden.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Vechta circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 2epn6277n4f8g1bc2a4y040yvt3bnuc 0 269754 3980322 3305159 2026-08-10T18:02:46Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980322 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Fourier Series.svg|thumb|[[Unda quadrata|Undae quadratae]] sunt depictae primae quattuor summae <math>\sum_{i=1}^4\left[a_i\cos\frac{2\pi i}{T}t + b_i\sin\frac{2\pi i}{T}t\right]</math> seriei Fourierianae.]] '''Series Fourieriana'''<ref>[https://books.google.com/books?id=TSBWAAAAcAAJ&pg=PP3&lpg=PP3&dq=series+fourieriana&source=bl&ots=eIrG4zg-gB&sig=zUUaFvk2KYYerwBn7nbP-Z-AhHw&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwih8auI2ZbWAhVJ5YMKHX41BN0Q6AEILDAA#v=onepage&q=series%20fourieriana&f=false ''Petrus Ernestus de Lasaulx, Philosophiae Doctor, Ordinis S. Michaelis Eques ... ad Disputationem Publicam . . . a praeclaro et perdocto viro ac domino Eduardo Selling . . . rectorem universitatis magnificum, patres conscriptos, omnium ordinum professores, cives academicos, literatos denique ac literarum fautores, omni, qui par est, observantia invitat''] (Monachii 1859).</ref> in [[mathematica]] est [[Series (mathematica)|series]] ad quamvis [[functio periodica|functionem periodicam]] ex functionibus [[Sinus (mathematica)|sinusoidalibus]] [[cosinus|cosinusoidalibusque]] describendam vocata.<ref>''The fouriertransform.com'': [https://web.archive.org/web/20170903021419/http://www.thefouriertransform.com/series/fourier.php#series de serie Fourieriana].</ref> ''Investigatio'' seriei Fourierianae est pars [[analysis Fourieriana]]e. Vicissatim singulares [[functiones trigonometricae|functiones trigonometricas]] quavis ex functione periodica ''recuperari'' licet, quod [[transformatio Fourieriana]] nominatur. == Sequentia et Series == {{main|Sequentia (mathematica)}} Sequentia est [[Familia (mathematica)|familia]] tabula cum obiectis finitis (''obiectum'' 1, ''obiectum'' 2, ''obiectum'' 3) sive infinitis (''obiectum'' 1, ''obiectum'' 2, ''obiectum'' 3, ''obiectum'' 4, ... etc.). Quoque ''obiecto'' <math>a</math> ergo ''index'' <math>i</math> proprius est, vulgo <math>a_i</math>. Obiecto primo indicis numerus est unum (<math>a_1</math>), secundo duo (<math>a_2</math>), etc. Exemplum series finita cum decem obiectis (86, 73, 67, 73, 80, 65, 69, 68, 73, 65) datur primo enim obiecto (<math>a_1</math>) valor octoginta sex est, septuaginta tres et secundo (<math>a_2</math>) et quarto (<math>a_4</math>) et nono (<math>a_9</math>). Infinitis invicem seriebus obiecta infinita sunt, per exemplum (3, 1, 4, 1, 5, 9, 2, 6, ...). Earum saepe primi indicis numerus 0 eligitur (<math>a_0</math>). {{main|Series (mathematica)}} Seriei Fourierianae cognitionis series S est summa illius ''non raro infinitae'' [[Sequentia (mathematica)|sequentiae]] cum [[sigma]] [[abecedarium Graecum|littera Graeca]] indicata: * <math> S = a_0 + a_1 + a_2 +a_3 + \dots = \sum_{i=0}^{\infty} a_i</math> Tamen serierum Fourierianarum obiectis non solum valores singulares sed summae ipsarum ex duobus coefficientis <math>a_i</math> et <math>b_i</math> cum functionibus et [[Sinus (mathematica)|sinusoidali]] et [[cosinus|cosinusoidali]] sunt: ''obiectum'' i est <math>a_i\cos + b_i\sin</math>. == Definitio seriei Fourierianae == Cum superioribus [[functiones trigonometricae|functionibus trigonometricis]] seriei Fourieriana (infinitae) enim haec forma est: * <math>f(t) \sim \frac{a_0}{2} + \sum_{i=1}^\infty\left[a_i\cos\frac{2\pi i}{T}t + b_i\sin\frac{2\pi i}{T}t\right]</math> cum indicibus i, <math>\pi</math> = 3.1415926...<ref><math>2\pi</math> = periodus et sin. et cos.</ref>, periodo T ([[functio periodica]] consideratur) {{NexInt}} * [[Euleri identitas]] * [[Ioannes Baptista Iosephus Fourier]] * [[Lemniscus (mathematica)|Lemniscus]] == Notae == <references /> [[Categoria:Analysis]] [[Categoria:Mathematica]] {{Myrias|Mathematica}} 3z6gwdnn08ftgazs5ywtfkcil2xb5sx 0 271357 3980252 3965768 2026-08-10T13:33:56Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980252 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Robertmontgomerybird.jpg|thumb|Robertus Montgomery Bird.]] [[Fasciculus:Robert Montgomery Bird signature.svg|thumb|[[Subscriptio]].]] '''Robertus Montgomery Bird''' (natus [[Castellum Novum (Delavaria)|Castelli Novi]] in [[oppidum|oppido]] [[Delavaria]]e die [[5 Februarii]] [[1806]]; mortuus [[Philadelphia]]e die [[23 Ianuarii]] [[1854]]) fuit [[scriptor mythistoriarum]], [[drama (fictio)|scriptor scaenicus]], [[medicus]], [[professor]] [[Civitates Foederatae|Americanus]].<ref name=AMB>{{Cite AMB1920|wstitle=Bird, Robert Montgomery}}</ref> Gradum [[baccalaureatus|baccalaureatum]] apud [[Universitas Pennsylvaniensis|Universitatem Pennsylvaniensem]] anno [[1824]] accepit.<ref>Looby 2008: xxii.</ref> Inter eius [[mythistoria]]s annorum 1830 erant ''Calavar'' (1834), ''The Infidel'' (1835), ''The Hawks of Hawk-Hollow'' (1835), ''Sheppard Lee'' (1836), ''Nick of the Woods'' (1837, eius prosperrima mythistoria), et ''The Adventures of Robin Day'' (1839).<ref>Looby 2008: xxiii–xxiv.</ref> Quorum ''Calavar'' et ''The Infidel'' ob accurata et expressa [[historia]]e [[Mexicum|Mexici]]<!--melius unus commentarius: historia Mexici--> singula notissimae sunt. Anno [[1837]], curriculum [[diurnarius|diurnarii]] coepit, editor consociatus ''The American Monthly Magazine'' et tum anno [[1847]] [[editor principalis]] ''[[The North American|North American Magazine and United States Gazette]].'' [[Professor]] [[medicina]]m in [[Collegium Medicum Pennsylvaniense|Collegio Medico Pennsylvaniensi]] annis ab [[1841]] ad [[1843]] docuit. "Effusione [[cerebrum|cerebri]]" die [[23 Ianuarii]] [[1854]] obiit, et [[corpus]] in [[sepulcretum|sepulcreto]] Laurel Hill Philadelphiae inhumatum est. ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Dahl, Curtis. [[1963]]. ''Robert Montgomery Bird.'' Novi Eboraci: Twayne Publishers. *Ehrlich, Eugene, et Gorton Carruth. [[1982]]. ''The Oxford Illustrated Literary Guide to the United States''. Novi Eboraci: Oxford University Press. ISBN 0195031865. *Foust, Clement Edgar. [[1919]]. [https://archive.org/details/lifedramatic00fousrich ''The Life and Dramatic Works of Robert Montgomery Bird.''] Novi Eboraci: Knickerbocker Press. *Looby, Christopher. [[2008]]. Introduction. [http://www.randomhouse.com/acmart/catalog/display.pperl?isbn=9781590172292 ''Sheppard Lee: Written By Himself''] a Robert Montgomery Bird. Novi Eboraci: The New York Review of Books. *Traister, Daniel. [[2003]]. [https://web.archive.org/web/20170328114914/http://www.library.upenn.edu/exhibits/rbm/bird/ ''Robert Montgomery Bird: Writer and Artist.''] [[Exhibitio]] apud Kamin Gallery, Van Pelt-Dietrich Library Universitatis Pennsylvaniensis, Februario. ==Nexus externi== ;Fontes *{{Gutenberg author |id=Bird,+Robert+Montgomery | name=Robert Montgomery Bird}}<!-- *{{Internet Archive author |sname=Robert Montgomery Bird |sopt=t}}--> *[https://books.google.com/books?q=inauthor:robert+inauthor:montgomery+inauthor:bird&as_brr=1 Opera Roberti Montgomery Bird.] *[https://web.archive.org/web/20130730185824/http://www.munseys.com/detail/mode/author/Robert_Montgomery_Bird Opera Roberti Montgomery Bird.] *[https://web.archive.org/web/20171201034713/http://dla.library.upenn.edu/dla/ead/detail.html?id=EAD_upenn_rbml_MsColl108 Chartae Roberti Montgomery Bird, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts, University of Pennsylvania.] ;Aliae res *[http://www.britannica.com/eb/article-9015349/Robert-Montgomery-Bird "Robert Montgomery Bird."] Biographia brevis, ''[[Encyclopædia Britannica Online]].'' *[http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5221/is_2005/ai_n19135017 "Robert Montgomery Bird."]{{Nexus deficit|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Biographia brevis, UXL Newsmakers, 2005. {{Lifetime|1806|1854|Bird, Robert Montgomery}} [[Categoria:Alumni Universitatis Pennsylvaniensis]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Diurnarii Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Editores]] [[Categoria:Incolae Delavariae]] [[Categoria:Scriptores mythistoriarum Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores scaenici Civitatum Foederatarum]]<!-- [[Category:Germantown Academy alumni]] [[Category:Burials at Laurel Hill Cemetery (Philadelphia)]] [[Category:Gettysburg College faculty]]--> 3rmbdgmke7i00rpohgjyzownxf8rytw 0 271523 3980282 3726035 2026-08-10T14:17:58Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980282 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Rovinari jud Gorj.png|thumb|left|Situs Rovinari in circulo Gorj]] [[Fasciculus:2006 0610Rovinari0099.JPG|thumb|left|Officina energetica in Rovinari sita]] '''Rovinari''' est [[Romania]]e [[oppidum]] 11.816 incolarum (anno [[2011]]) et pars circuli [[Gorj (circulus)|Gorj]]. == Historia == Rovinari primo vicus parvus erat. Anno [[1491]] primo in actis descriptum est<ref>[https://web.archive.org/web/20180317134001/http://www.primariarovinari.ro/orasul-rovinari/scurt-istoric/ primariarovinari.ro]</ref>. Post [[Primum bellum mundanum]] hic carbo inventum est. Post [[Secundum bellum mundanum]] multae metallae carbonis et officina energetica constructae sunt. Numerus incolarum valde crevit. Anno [[1981]] Rovinari oppidum sublatum est. == Incolae == Anno [[2011]] hic 11.816 homines habitabant, inter eos 11.109 Dacoromanorum atque 53 [[Zingari]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls Institutum Nationale Statistica Romaniae anno 2011]</ref> == Civitates coniunctae == * [[Fasciculus:Flag of Poland.svg|20px|Polonia]] [[Turek]], [[Polonia]] == Nexus externi == {{CommuniaCat}} * [http://www.primariarovinari.ro/ Pagina officialis] == Notae == <references /> [[Categoria:Urbes Romaniae]] o4u2wmdo1yo4p9bkr4c1ebl61dadc26 0 275690 3980307 3973085 2026-08-10T14:51:28Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980307 wikitext text/x-wiki {{Movenda|Saadius}} [[Fasciculus:Sadi in a Rose garden.jpg|thumb|Saadius in [[rosa|roseto]]. Ex [[manuscriptum|manuscripto]] Mughal operis ''Gulistan'' (circa 1645).]] {{res|Abū-Muhammad Muslih al-Dīn bin Abdallāh Šīrāzī}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=el83fRv4GakC&pg=PA75&dq=magic+carpet+one+thousand+and+one+night&hl=en&sa=X&ei=8S9XT_HCMsXK0QWLpcHLDQ&ved=0CEwQ6AEwBQ#v=snippet&q=Saadi%20Shirazi&f=false|title=Kathryn Hinds, ''The City.'' Google Books |publisher=Books.google.com.pk |date= |accessdate=2012-08-13}}.</ref> ([[Persice]] ابومحمد مصلح‌الدین بن عبدالله شیرازی), [[nomen litterarium|nomine litterario]]<!--pen-name--> '''{{res|Saadius}}'''<ref>"[...] si sumtus et labores in '''Saädium''', Hafezum, Nizamium Djamiumque edendos vertendosque collati, huic uni, poëtarum Orientalium principi tributi fuissent?"; ''Bibliotheca critica nova. Volumen II'' (Lugduni Batavorum, 1826): 210-211 [https://www.google.it/books/edition/Bibliotheca_critica_nova_Edentibus_I_Bak/q4UQAAAAIAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Nizamium&pg=PA211&printsec=frontcover].</ref> (et {{res|Saadi Sirasiensis}}{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1='''Schirasiensis''', — {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gabriel Geitlin|Gabrielis Geitlin|fi|qid=Q5754980}} [https://books.google.ru/books?id=5H0UAAAAQAAJ ''Specimen academicum "Pendnâmeh" sive librum consiliorum Scheich Musliheddin Saadi Schirasiensis...'', Helsingforsiae 1835]; '''Shirazensis''', — [https://books.google.ru/books?id=9C9Z56i5jDoC&q=saadi+shirazensis#v=snippet&q=saadi%20shirazensis&f=false ''Catalogi librorum manuscriptorum Angliae et Hiberniae...'', vol. I, 1697].|2=Q5754980}}, [[Persice]] سعدی شیرازی ''Saʿdi Šīrāzī'') notissimus, fuit [[poeta]] et [[auctor]] [[Persia|Persicus]]<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/sadi-sirazi/''Encyclopedia Iranica'']: "SAʿDI, Abu Moḥammad Mošarref-al-Din Moṣleḥ b. ʿAbd-Allāh b. Mošarref Širāzi, Persian poet and prose writer (b. Shiraz, ca. 1210; d. Shiraz, d. 1291 or 1292), widely recognized as one of the greatest masters of the classical literary tradition."</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Sadi/''Encylopaedia Britannica'']: "Saʿdī, also spelled Saadi, byname of Musharrif al-Dīn ibn Muṣlih al-Dīn, (born c. 1213, Shīrāz, Iran—died Dec. 9, 1291, Shīrāz), Persian poet, one of the greatest figures in classical Persian literature."</ref> [[aevum medium|aevi medii]]. Natus [[Sirasium|Sirasio]] in [[urbs|urbe]] [[Irania|Persica]] circa annum [[1208]]; ibidem mortuus est anno [[1291]] aut [[1292]]. [[Fasciculus:Sadi1.jpg|thumb|Prima pagina ''[[Bostan (liber)|Bustan]],'' e [[manuscriptum|manuscripto]] [[Imperium Mogolicum|Mogolicum]].]] [[Virtus|Virtute]] eius [[scriptura]]rum et profunditate eius [[cogitatio|cogitatorum]] [[theoria socialis|socialium]] [[philosophia moralis|moraliumque]] innotuit. Late habetur unus e maximis classicae [[traditio]]nis [[litterae|litterariae]] poetis; ergo eius [[epitheton]] inter eruditos [[lingua Persica|linguae Persicae]]: "Dominus [[oratio]]nis" (Persice استاد سخن), breviter "Dominus." ==Opera== ''[[Bustanum]]'' (''Hortus fructuum'') est poema Saadii principale, praecepta [[Sufismus|sufica]] docens. ''[[Gulistanum]]''<ref>[https://books.google.ru/books?id=13YIAAAAQAAJ&pg=RA2-PA30&dq=gulistanum&hl=fr&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwighvuY87SAAxVxExAIHQE7AjsQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q&f=false ''Codices Orientales Bibliothecae regiae Hafniensis'', pars I, 1846, p. 130]; [https://books.google.ru/books?id=avvwF-ppPo0C&pg=PA116&dq=gulistanum&hl=fr&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwighvuY87SAAxVxExAIHQE7AjsQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=gulistanum&f=false ''Journal d'Antoine Galland...'', vol. I, Lutetiae 1881, p. 116].</ref> (''Hortus florum, Terra florum'', vel ''Rosarium'', ut [[Georgius Gentius]] vertit), partim versibus, partim [[oratio soluta|oratione soluta]] anno 1258 compositus, proverbia multa et narrationes continet. Praeter ea opera lyrica permulta reliquit. [[Fasciculus:The Rose Garden - WDL.tiff|thumb|Exemplar operum Saadi Sirasiensis a [[Safvet beg Bašagić]] (1870–1934), erudito [[Bosnia]]co factum.]] ==Citationes== Praeterea citatus est in traditionibus [[cultura Occidentalis|Occidentalibus]]. [[Alexander Puskinus]], unus ex celeberrimis poetis [[Russia|Russicis]], Saadium sic citat in ''[[Евгений Онегин|Eugenio Onegin]]'' [[poema]]te suo: "ut iamdudum cecinit Saadi, 'nonnulli remotissimi, nonnulli mortui sunt.'"<ref>Textus [http://lib.ru/LITRA/PUSHKIN/ENGLISH/onegin_j.txtomnis poematis]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} hic legi potest.</ref> ''Gulistanum'' nonnullas [[fabula]]s [[Ioannes de La Fontaine|Ioannis de la Fontaine]] movit. [[Beniaminus Franklinius]] in DLXXXVIII ''A Parable on Persecution'', uno e suis operibus, nonnullas [[parabola]]s e ''[[Bustanum|Bustano]]'' libro Saadiensi citat, fontem ut videtur ignorans.<ref>Yohannan 1977: xxv-xxvi.</ref> [[Radulphus Waldo Emerson]], qui scripturas Saadienses etiam legit (solum autem [[Anglice]]), opera Saadiensia cum [[Biblia Sacra|Bibliis Sacris]] pro [[sapientia]] et [[pulchritudo|pulchritudine]] [[narratio]]nis comparat.<ref>Milani 2004: 39.</ref> [[Baracus Obama]] [[praeses Civitatum Foederatarum]] primos cuiusdam poematis [[versus]] in salutatione [[Novus Annus|Novi Anni]] ad populos Iraniae die [[20 Martii]] [[2009]] sic citavit, "[[Vocabulum|Verba]] meminerimus quae a Saadi poeta abhinc permultos annos scripta sunt: '[[Liberi]] [[Adamus|Adami]] membra inter se sunt, ex una [[essentia]] creata.'"<ref>[[Anglice]]: "Let us remember the words that were written by the poet Saadi, so many years ago: 'The children of Adam are limbs to each other, having been created of one essence.'"</ref><ref>{{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/VIDEOTAPED-REMARKS-BY-THE-PRESIDENT-IN-CELEBRATION-OF-NOWRUZ/ |title=US President Obama's New Year's greeting to the people of Iran, March, 2009 |publisher=web.archive.org |date= |accessdate=2013-08-09 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328151311/http://www.whitehouse.gov/the_press_office/VIDEOTAPED-REMARKS-BY-THE-PRESIDENT-IN-CELEBRATION-OF-NOWRUZ/ |archivedate=28 Martii 2009}}.</ref> ==Versio Latina== ''Gulistanum'' {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Gentius||d|qid=Q59532832}}<ref>[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=9&page=146&view=imagePane&accessor=accessor_index De Gentio] {{ling|Nederlandice}}</ref> Latine vertit et edidit anno 1651. ==Opera selecta== *[[1981]]. ''Aus dem Diwan.'' Ed. Annemarie Schimmel. Stutgardiae: Reclam. ISBN 3-15-007944-6. *[[1990]]. ''Saadi’s Bostan.'' Osnabrugae: Biblio-Verlag. ISBN 3-7648-0592-7. *[[2001]]. ''Saʿdi der Weise: Die Lieder und Sprüche des Saʿdi.'' Kelkhamiae: Yinyang-Media-Verlag. ISBN 3-9806799-6-9. *[[2004]]. ''Hundertundeine Geschichte aus dem Rosengarten: Ein Brevier orientalischer Lebenskunst.'' Monaci et Turici: Piper. ISBN 3-492-24334-7. ==Mausoleum== <gallery> Fasciculus:Saadi Tomb.jpg|[[Mausoleum]] Saadii [[Shiraz]] in urbe [[Irania]]e Fasciculus:Sa'die 10.jpg|[[Opus tesellatum]] in mausoleo Fasciculus:Saadi tomb.jpg|[[Sepulcrum]] Saadii in mausoleo Fasciculus:Tomb of Sheikh Saadi by Eugène Flandin.jpg|Sepulcrum Sheikh Saadii ab [[Eugenius Flandin|Eugenio Flandin]], 1851 Fasciculus:Tomb of Saadi by Pascal Coste.jpg|Sepulcrum Saadii a [[Pascal Coste]], 1867 Fasciculus:Tomb of Persian poet Sadi of Shiraz2.jpg|Sepulcrum Saadii e caelo, 20 Aprilis 2014 Fasciculus:Tomb of Persian poet Sadi of Shiraz1.jpg|Aditus ad sepulcrum Saadii, die 20 Aprilis 2014 </gallery> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Browne, E. G. [[1998]]. ''Literary History of Persia.'' 4 vol. ISBN 0-7007-0406-X. *Chopra, R. M. [[2014]]. "Great Poets of Classical Persian." Colcatae: Sparrow Publications. ISBN 978-81-89140-75-5. *Katouzian, Homa. [[2006]]. [https://web.archive.org/web/20190826175640/http://library.globalchalet.net/Authors/Poetry%20Books%20Collection/Sa%27di%20-%20The%20Poet%20of%20Life,%20Love%20and%20Compassion.pdf ''Sa'di, the Poet of Life, Love and Compassion.''] Studium Saadi et eorum operum. ISBN 1-85168-473-5. *Milani, A. [[2004]]. ''Lost Wisdom.'' Vasingtoniae. ISBN 0-934211-90-6. *Rypka, Jan. [[1968]]. ''History of Iranian Literature.'' Reidel Publishing Company. OCLC 460598. ISBN 90-277-0143-1. *[https://web.archive.org/web/20180416140334/http://www.iranchamber.com/literature/saadi/saadi.php Persian Language & Literature: Saadi Shirazi.] *Thackston, W. M. [[2008]]. ''The Gulistan of Sa'di.'' Textus Persicus et Anglicus. ISBN 978-1-58814-058-6. *Wikens, G, M. [[1985]]. ''The Bustan of Sheikh Moslehedin Saadi Shirarzi.'' In Anglicum conversus, cum textu primo. Iranian National Commission for Unesco, No. 46. *Yohannan, J. D. [[1977]]. ''Persian Poetry in England and America: A Two Hundred Year History.'' Novi Eboraci: Caravan Books. ISBN 978-0882060064. ==Nexus externi== {{Wikiquote|Saadi|Saadium}} {{CommuniaCat|Sa'di|Saadium}}<!-- *{{Internet Archive author |sname=Saadi Shirazi}} *{{Librivox author |id=8917}}--> *[https://books.google.ru/books?id=q71EAAAAcAAJ Musladini ''Sadi Rosarium Politicum, Sive Amoenum Sortis Humanae Theatrum''] (Georgii Gentii versio Latina) *[https://archive.org/details/bustansadi00edwagoog ''The Bustan of Saadi.''] Editio Anglica ab A. Hart Edwards, 1911. *[https://web.archive.org/web/20110604055327/http://classics.mit.edu/Sadi/gulistan.html ''The Gulistan of Sa'di.''] *''[http://www.iranchamber.com/literature/saadi/books/bostan_saadi.pdf ''The Bustan of Saadi.''] Iran Chamber, *[http://www.anobanini.ir/travel/fa/fars/1386/10/post_6.php Photographema sepulcri Saadi.] *[https://web.archive.org/web/20140909185833/http://www.wdl.org/en/item/221/ "Verses in Persian and Chaghatay."] *[http://www.wdl.org/en/item/2423 Ghazal Saadi.]{{Nexus deficit|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20170331115933/http://danamotor.ir/lightbox.php?med=Ax_Persian_Arts_Iranian_Carpet_Oneness_of_Mankind_Rug_Dialogue_Among_Civilizations_UN_North_Delegates_Lounge_United_Nations_2005-425935761773400.jpg&lang=en Photographema tapetae quae ''Bani Adam'' continet, Consociationi Nationum concessae.] Vide [https://web.archive.org/web/20181106234957/http://www.payvand.com/news/05/aug/1234.html ''Payvand News,'' 24 Augusti 2005.] *[https://www.youtube.com/watch?v=OcQHSg_YZ6I ''Bani Adam'' Persice recitatum ab Amir H. Ghaseminejad.] *[http://ganjoor.net/saadi/golestan/dibache/ Introductio ad ''Golestan'' Persice recitatum ab Hamidreza Mohammadi.] {{Lifetime|1208|saeculo 13|Saadi}} [[Categoria:Auctores Persici]] [[Categoria:Incolae Iraniae]] [[Categoria:Poetae Iraniae]] [[Categoria:Scriptores Iraniae]]<!-- [[Category:Sufi poets]] [[Category:Iranian Sufis]] [[Category:Sufi fiction]]--> {{Myrias|Homines}} il4lwnsulxzfj3qkdou452jz5yflxax 0 283288 3980343 3840831 2026-08-10T20:12:54Z Demetrius Talpa 81729 3980343 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:P1010997 23.04.2013 Amsterdam Strassenbahn.JPG|thumb|Via [[Damrak]] medii [[Amstelodamum|Amstelodami]] sita, cum [[currus electricus|curru electrico]], [[semita birotarum]]<!--fietspad-->, et crepidine. Administratio [[via]]rum et modorum [[transportatio]]nis est unum e maximis [[ingeniarius|ingeniariorum]] urbanorum operibus [[Nederlandia|Nederlandicis]].]] '''Ingeniaria urbana,''' sive '''ingeniaria municipalis,''' totam [[infrastructura]]m [[municipalitas|municipalem]] attinet, [[instrumentum|instrumenta]] [[scientia (ratio)|scientiae]], [[ars|artis]], [[ingeniaria]]eque ad [[circumiecta]] [[urbs|urbana]] adhibens. Quae [[disciplina]] comprehendit [[via]]s, [[crepidines]], [[rete copiarum aquae|retia copiarum aquae]], [[cloaca salubris|cloacas salubres]], [[lumen viarium|lumina viaria]], administrationem et dispositionem [[ramenta solida municipalis|ramentorum solidorum municipalium]], receptacula [[materia]]rum administrationi [[opera publica|operibusque publicis]] ([[sal]]i, [[arena]]e, aliisque rebus) dicata, [[horti urbani|hortos publicos]], et [[infrastructura circulandi|infrastructuram circulandi]]{{dubsig}}<!--cycling--> subtiliter enumerandam, designandam, construendam, administrandam. De reticulatis [[utilitas publica|utilitatum publicarum]] operibus, [[ingeniarius|ingeniarii]] urbani amplecti possunt [[civilitas|civilem]] [[systema]]tis distributionis ministeriorum [[electricitas|electrici]] [[telecommunicatio]]numque loci partem, praecipue canales<!--conduits--> accessusque [[conclave|conclavia]]. Etiam tractare possunt optimizationem collectionis quisquiliarum et retia [[transportatio publica|ministerii]] [[laophorium|laophoriorum]]. Nonnullae ex his [[disciplina|disciplinis]] cum aliis [[ingeniaria civilis|ingeniariae civilis]] proprietatibus congruunt, sed ingeniaria urbana haec retia et ministeria [[infrastructura]]e coniungit, quae saepe (in certa via vel proposito constructionis) simul exstruuntur et ab eadem auctoritate [[rectio]]nis loci administrantur. Hodierna ingeniaria urbana in [[Britanniarum Regnum|Britanniarum Regno]] [[saeculum 19|saeculo undevicensimo]] orta est, post [[Conversio Industrialis|Conversionem Industrialem]] et ortum magnarum [[urbs|urbium]] [[industria]]lium. Minae [[homo|hominibus]] urbanis ex [[pestilentia|pestilentiis]] [[morbus|morborum]] per [[aqua]]m transmissorum (sicut [[cholera]] et [[typhus (morbus)|typhus]]) iactatae ad evolutionem professionis [[scientia (ratio)|scientiae]] salubri dicatae duxit, quae deinde ingeniaria municipalis facta est. [[Vir]] magni momenti [[res|rei]] motus valetudinis publicae dictae erat [[Eduinus Chadwick]], [[auctor]] renuntiationis [[parlamentum Britannicum|parlamentariae]]<ref>{{cite web|author=Edwin Chadwick|url=https://archive.org/details/b21365143|title=Report to Her Majesty's Principal Secretary of State for the Home Department, from the Poor Law Commissioners on an Inquiry Into the Sanitary Condition of the Labouring Population of Great Britain: With Appendices|publisher=Great Britain Poor Law Commissioners/W. Clowes and sons|year=1842}}</ref> magni momenti anno [[1842]] editae. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Agricultura urbana]] * [[Civionica]] * [[Destinatio urbana]] * [[Ingeniaria civilis]] * [[Opera publica]] * [[Pagus urbanus]] * [[Schola Ingeniariorum Villae Lutetiae]]<!--Ecole des ingenieurs de la Ville de Paris--> * [[Urbanizatio]] {{div col end}} ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Allemand, Sylvain. [[2009]]. ''Sous la ville durable, le génie urbain.'' Les carnets de l'info. *Barratt, Claire. [[2011]]. ''The spotter's guide to urban engineering: infrastructure and technology in the modern landscape.'' Richmond Hill Ontarionis et Buffalo Novi Eboraci: Firefly Books. ISBN 9781554077083, ISBN 1554077087. *Koloski-Ostrow, Ann Olga. [[2015]]. ''The archaeology of sanitation in Roman Italy: toilets, sewers, and water systems.'' Chapel Hill: The University of North Carolina Press. ISBN 9781469621289. *Latham, Alan, Derek McCormack, Kim McNamara, et Donald McNeil. [[2009]]. ''Key Concepts in Urban Geography.'' Londinii: SAGE. ISBN 978-1-4129-3041-3. *Levy, John M. [[2017]]. ''Contemporary Urban Planning.'' Ed. undecima. Novi Eboraci: Routledge (Taylor & Francis). *Marshall, John U. [[1989]]. ''The Structure of Urban Systems.'' Toronti: University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-6735-7. *Martinand, Claude. [[1986]]. ''Le Génie urbain, Rapport au ministre de l'équipement, du logement, de l'aménagement du territoire et des transports.'' Lutetiae: La Documentation française. *Zabala, Itzal, ed. [[2016]]. ''Methods and techniques in urban engineering.'' Valley Cottage Novi Eboraci: Scitus Academics. ISBN 9781681175140. ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20080905230330/http://www.placecheck.info/municipal_engineering_archive.htm ''Index to the Proceedings of the Institution of Municipal Engineers'' (ex 1874).] *[https://archive.org/details/municipalandsan00boulgoog ''The municipal and sanitary engineer's handbook'' (1883).] [[Categoria:Disciplinae ingeniariae]] [[Categoria:Ingeniaria civilis]]<!-- [[Categoria:Ministeria publica]]--> {{Myrias|Technologia}} ax0ehoxyffzv9h5okd3qydh1j9d531z 0 301908 3980276 3677545 2026-08-10T14:14:53Z Cyprianus Marcus 66550 3980276 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Copiarium monasterii Huysburg.jpg|thumb|Cartularium [[monasterium Huysburgense|monasterii Huyburgensis]]]] '''Cartularium'''<ref>ad attestationem verbi vide: [https://de-academic.com/dic.nsf/dewiki/250553 vox Chartular]</ref> nominis sive '''copiarium'''<ref>ibidem</ref> vel etiam '''diplomatarium'''<ref>ibidem</ref> est fons scientiae [[historia|historicae]], quod exempla syngrapharum [[medium aevum|medii aevi]] vel [[Aevum modernum|aevi moderni]] incipientis amplectitur. Cartularium antiquissimum, quod exstat, [[saeculum 9|saeculo 9]] [[Rhenania]]e conscriptum est. Cartularia usque ad [[saeculum 18]] confecta sunt.<ref>Joanna Tucker (2020). Reading and shaping medieval cartularies. Multi-scribe manuscripts and their patterns of growth. a study of the earliest cartularies of Glasgow Cathedral and Lindores Abbey (Studies in Celtic history, 41). Woodbridge, p. 1-12</ref> == Origo finisque == Cartularium ab illo, qui syngraphas accepit, confectum est, ne exemplaria prima (ut puta usu frequenti) aliquid detrimenti caperent vel iniuriis temporum interirent. Praeterea brevis synopsis administrationem adiuvit. Cartularia saepe et a notariis fide confirmata sunt. == Quaedam cartularia edita == * ''[http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/show/1931493 Liber feudorum maior]''<ref>Francisco MIquel Rosell (1945). Liber feudorum maior. cartulario real que se conserva en el Archivo de la Corona de Aragón, 2 vol. Barcelona.</ref> * Liber aureus Prumensis<ref>Reiner Nolden (1997). Das Goldene Buch von Prüm (Liber aureus Prumiensis). Faksmile, Übersetzung der Urkunden. Prüm 1997.</ref> * Liber rationum et cartularium ecclesiae Sancti Iacobi [[Gottinga]]e<ref>Josef Dolle (2014). Das Rechnungs- und Kopialbuch der Kirche St. Jakobi in Göttingen 1416 - 1603. Einführung und Edition (Veröffentlichungen des Instituts für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, 59). Biliveldae.</ref> * Cartularium prioratus loco [[Alvingham]]<ref>Jill Redford (2018). The Cartulary of Alvingham Priory (Kathleen Major series of medieval records, 2). Woodbridge.</ref> * Cartularium monasterii Sancti Pauli in monte [[Latmus|Latmo]]<ref>Christina Gastgeber /Otto Kresten (2015). Das Chartular des Paulos-Klosters am Berge Latros. Kritische Edition, Übersetzung, Kommentar und Indices (Wiener byzantinistische Studien, 30). Vindobonae</ref> * Cartularium abbatiae [[Doristacus|Doristaci]]<ref>Uwe Ohainski (2011). Urkundenbuch des Augustinerchorfrauenstiftes Dorstadt (Quellen und Forschungen zur braunschweigischen Geschichte, 47). Hannoverae.</ref> * Littere Baronum<ref>Theodore Evergates (2015). Littere Baronum. The Earliest Cartulary of the Counts of Champagne. Toronti.</ref> * [[Cartularium Lausannense]] == Bibliographia == * Otto Meyer, Renate Klauser (ed. 1962). ''Clavis mediaevalis: Kleines Wörterbuch der Mittelalterforschung''. Harrassowitz, Wiesbaden. * Tucker, Joanna (2020). ''Reading and shaping medieval cartularies: Multi-scribe manuscripts and their patterns of growth. a study of the earliest cartularies of Glasgow Cathedral and Lindores Abbey.'' Studies in Celtic history, 41. Woodbridge. == Nexus externi == * [https://www.leo-bw.de/themenmodul/sudwestdeutsche-archivalienkunde/archivaliengattungen/amtsbucher/kopiare ''Kopiare''] apud LEO-BW * [https://www.newadvent.org/cathen/03637a.htm vox "chartulary"] in: Catholic Encyclopaedia == Notae == <references/> [[Categoria:Documenta]] a7q9sbx6jqw9ve9thxnph4s39gz779d 0 302280 3980302 3694989 2026-08-10T14:46:34Z MBH 30990 3980302 wikitext text/x-wiki [[File:Bucha — Russia is terrorist country.jpg|thumb|Terroris accusatio et planctus]] '''Genocidium Buchae factum''' (Ucrainice: ''Бучанська різанина'') arguitur series [[homicidium|homicidiorum]] et [[scelus bellicum|scelerum bellicorum]] fuisse, quae [[Bucha]]e, in vico [[Ucraina|Ucrainico]] in [[regio Kioviensis|regione Kioviensi]] sito, a [[copiae militares|copiis]] [[Russia|Russicis]], dum [[Incursio Russica in Ucrainam (2022)|incursio Russica in Ucrainam]] geritur, mensibus Februario et Martio anni [[2022]] commissa sunt. Res palam facta est post diem 1 Aprilis eiusdem anni, postquam copiae Russicae se ex regione Kioviensi receperunt. Multis civibus illo facinore atrociter necatis [[Vladimirus Zelens'kyj]], agens praeses Ucrainae, hanc rem [[genocidium]] et [[scelus bellicum]] iudicavit<ref>[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ucraines, Atrocities]</ref>, et [[Demetrius Kuleba]], minister rerum externarum Ucrainae, [[Iudicium Criminale Internationale]] invocavit, ut mitterentur, qui ea, quae Buchae facta essent, investigarent<ref>[https://en.interfax.com.ua/news/general/820649.html Kuleba calls on ICC mission to come to Bucha to collect evidence of Russian war crimes]</ref>. Rectio Russiae contra constanter negat quemquam unum eo loco habitantem ullam violentiam perpessum esse contenditque rem prorsus esse [[fictio|fictam]], cum permulta contentionem Russicam falsam esse indicent<ref>[https://www.bbc.com/news/60981238 Bucha killing: Satellite images of bodies site contradicts Russian claims]</ref>. Societas internationalis (h. e. [[Unio Europaea]], [[Civitates Foederatae]], [[Nationes Unitae]], [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|CFAS]]) homicidium Buchae factum vehementer condemnavit et poenam, quae illud scelus sequeretur, postulavit. [[Franciscus (papa)|Papa Franciscus]] vero [[Nationes Unitae|Nationum Unitarum]] impotentiam animadvertendi in eos, qui Buchae homicidium fecerunt, indicavit<ref>[https://www.vaticannews.va/fr/pape/news/2022-04/pape-francois-appel-ukraine-boutcha-cruaute-audience-6-avril.html Le Pape déplore le massacre de Boutcha et l’impuissance de l’ONU]</ref>. Tamen civitates Europae et Civitates Foederatae et Iaponia Russiam quibusdam poenis oeconomicis affecerunt; aliis autem civitatibus, quae [[gasium naturale|gasii naturalis]] ex Russia provenientis indigent sicuti Germania, non tam facile licet invectionem gasii naturalis interdicere, id quod rectio Ucrainae claris verbis reprehendit<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-61007121 War in Ukraine: Giving Russia money for energy is "blood money" - Ukraine ]</ref>. Die 7 Aprilis [[Conventus generalis (Nationes Unitae)|Conventus generalis Nationum Unitarum]] sententiam tulit, ut Russia ex [[Consilium iurum humanorum Nationum Unitarum|Consilio iurum humanorum Nationum Unitarum]] excluderetur<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Coucil]</ref>. == Notae == <references/> [[Categoria:Crimina]]<!--???--> [[Categoria:Historia Ucrainae]] [[Categoria:Russia]] [[Categoria:Ucraina]] [[Categoria:Interfectio]] [[Categoria:2022]] ckjp7plunadri5rm5hz1ib6u4npvwaw 3980352 3980302 2026-08-10T22:27:03Z IacobusAmor 1163 3980352 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Bucha — Russia is terrorist country.jpg|thumb|Terroris accusatio et planctus.]] '''Genocidium Buchae factum''' ([[Ucrainice]] ''Бучанська різанина'') arguitur series [[homicidium|homicidiorum]] et [[scelus bellicum|scelerum bellicorum]] fuisse, quae [[Bucha]]e, in vico [[Ucraina|Ucrainico]] in [[regio Kioviensis|regione Kioviensi]] sito, a [[copiae militares|copiis]] [[Russia|Russicis]], dum [[Incursio Russica in Ucrainam (2022)|incursio Russica in Ucrainam]] geritur, mensibus Februario et Martio anni [[2022]] commissa sunt. Res palam facta est post diem 1 Aprilis eiusdem anni, postquam copiae Russicae se ex regione Kioviensi receperunt. Multis civibus illo facinore atrociter necatis [[Vladimirus Zelens'kyj]], agens praeses Ucrainae, hanc rem [[genocidium]] et [[scelus bellicum]] iudicavit<ref>[https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ucraines, Atrocities]</ref>, et [[Demetrius Kuleba]], minister rerum externarum Ucrainae, [[Iudicium Criminale Internationale]] invocavit, ut mitterentur, qui ea, quae Buchae facta essent, investigarent<ref>[https://en.interfax.com.ua/news/general/820649.html Kuleba calls on ICC mission to come to Bucha to collect evidence of Russian war crimes]</ref>. Rectio Russiae contra constanter negat quemquam unum eo loco habitantem ullam violentiam perpessum esse contenditque rem prorsus esse [[fictio|fictam]], cum permulta contentionem Russicam falsam esse indicent<ref>[https://www.bbc.com/news/60981238 Bucha killing: Satellite images of bodies site contradicts Russian claims]</ref>. Societas internationalis (h. e. [[Unio Europaea]], [[Civitates Foederatae]], [[Nationes Unitae]], [[Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali|CFAS]]) homicidium Buchae factum vehementer condemnavit et poenam, quae illud scelus sequeretur, postulavit. [[Franciscus (papa)|Papa Franciscus]] vero [[Nationes Unitae|Nationum Unitarum]] impotentiam animadvertendi in eos, qui Buchae homicidium fecerunt, indicavit<ref>[https://www.vaticannews.va/fr/pape/news/2022-04/pape-francois-appel-ukraine-boutcha-cruaute-audience-6-avril.html Le Pape déplore le massacre de Boutcha et l’impuissance de l’ONU]</ref>. Tamen civitates Europae et Civitates Foederatae et Iaponia Russiam quibusdam poenis oeconomicis affecerunt; aliis autem civitatibus, quae [[gasium naturale|gasii naturalis]] ex Russia provenientis indigent sicuti Germania, non tam facile licet invectionem gasii naturalis interdicere, id quod rectio Ucrainae claris verbis reprehendit<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-61007121 War in Ukraine: Giving Russia money for energy is "blood money" - Ukraine ]</ref>. Die 7 Aprilis [[Conventus generalis (Nationes Unitae)|Conventus generalis Nationum Unitarum]] sententiam tulit, ut Russia ex [[Consilium iurum humanorum Nationum Unitarum|Consilio iurum humanorum Nationum Unitarum]] excluderetur<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Coucil]</ref>. == Notae == <references/> [[Categoria:Crimina]]<!--???--> [[Categoria:Historia Ucrainae]] [[Categoria:Interfectio]] [[Categoria:Russia]] [[Categoria:Ucraina]] [[Categoria:2022]] rcuobqko9lznknb0jzdq6yyl2gv3ktr 0 303366 3980337 3895263 2026-08-10T19:34:08Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980337 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Solanum'' subg. ''Leptostemonum''}} {{Capsa taxinomica | image = Solanum rantonnetii0.jpg | image_width = 220px | image_caption = ''[[Solanum rantonnetii]]'' | regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Asteridae]] | ordo = [[Solanales]] | familia = [[Solanaceae]] | genus = ''[[Solanum (genus)|Solanum]]'' | subgenus = ''Leptostemonum'' | subgenus_authority = ([[Michael Felix Dunal|Dunal]]) [[Georgius Bitter|Bitter]] }} '''''Solanum'' subgenus ''Leptostemonum''''' est subdivisio generis ''[[Solanum|Solani]]''. Species culta ''[[Solanum melongena]]'', unde melongenae proveniunt, hic inter alias comprehenditur. Subgenus ''Leptostemonum'' eas plantas generis ''Solani'' comprehendit cuius calyces fructuum aculeis munitae sunt. Nomen a [[Georgius Bitter|Georgio Bitter]] anno [[1919]] statutum est post [[Michael Felix Dunal|Michaelem Felicem Dunal]] qui anno [[1852]] sicut sectionem definiverat.<ref>{{qc|id=Bitter (1919)}}; {{qc|id=Dunal (1852)}}</ref> Species 578 in subgenere anno 2022 enumeratae sunt.<ref name="Aubriot et Knapp (2022)">{{qc|id=Aubriot et Knapp (2022)}}</ref> == Subdivisiones et species == Subgenus in cladis modo informali statutis a Rachel Levin collegisque anno [[2006]], a Stephano Stern collegisque anno [[2011]],<ref>{{qc|id=Levin et al. (2006)}}, {{qc|id=Stern et al. (2011)}}</ref> inquisitionibus phylogeneticis utentes, divisum est. Cladi neque cum "gregibus specierum" Michaëlis Whalen anno [[1984]],<ref name="Whalen (1984)">{{qc|id=Whalen (1984)}}</ref> neque cum sectionibus [[Michael Nee|Michaëlis Nee]] anno [[1999]] definitis,<ref>{{qc|id=Nee (1999)}}</ref> omnino correspondent. Hi cladi denuo accipiuntur: * Cladus ''Acanthophora'', cf. grex ''Solanum mammosum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Acanthophora'' Dunal<ref>{{qc|id=Levin et al. (2005)}}</ref> :::''[[Solanum acerifolium|S. acerifolium]]'', ''[[Solanum aculeatissimum|S. aculeatissimum]]'',<ref name="Vorontsova et Knapp (2016)">{{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}</ref> ''[[Solanum capsicoides|S. capsicoides]]'',<ref name="B+V" /> ''[[Solanum mammosum|S. mammosum]]'',<ref>{{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}; {{qc|id=Symon (1985)}} pp. 83-85</ref> ''[[Solanum palinacanthum|S. palinacanthum]]'', ''[[Solanum vaillantii|S. vaillantii]]'', ''[[Solanum viarum|S. viarum]]''<ref name="Vorontsova et Knapp (2016)" /> * Cladus ''Androceras''/''Crinitum'' fortasse in duos dividendus, cf. greges ''Solanum crinitum'' et ''S. rostratum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Crinitum'' (Whalen) Child, sect. ''Androceras'' (Nutt.) Whalen, sect. ''Micracantha'' Dunal<ref>{{qc|id=Stern et al. (2010)}}; {{qc|id=Stern et al. (2014)}}</ref><ref>Yuri Fernandes Gouvêa, João Renato Stehmann, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://phytokeys.pensoft.net/article/31598/ Solanum medusae (Solanaceae), a new wolf-fruit from Brazil, and a key to the extra-Amazonian Brazilian Androceras/Crinitum Clade species]" in ''PhytoKeys'' vol. 118 (2019) pp. 15-32</ref> :::''[[Solanum citrullifolium|S. citrullifolium]]'', ''[[Solanum coriaceum|S. coriaceum]]'', ''[[Solanum crinitum|S. crinitum]]'', ''[[Solanum grayi|S. grayi]]'', ''[[Solanum lycocarpum|S. lycocarpum]]'', ''[[Solanum nitlense|S. nitlense]]'', ''[[Solanum rostratum|S. rostratum]]'',<ref name="Bean (2003)">{{qc|id=Bean (2003)}}</ref> ''[[Solanum sendtnerianum|S. sendtnerianum]]'', ''[[Solanum urticans|S. urticans]]'', ''[[Solanum wrightii|S. wrightii]]''<ref>{{qc|id=Symon (1985)}} pp. 156-158 (''S. grandiflorum''); {{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}; Z. O. Gbile, S. K. Adesina, "Nigerian Solanum Species of Economic Importance" in ''Annals of the Missouri Botanical Garden'' vol. 75 (1988) pp. 862-865 [https://www.jstor.org/stable/2399374 JSTOR]</ref> * Cladus ''Asterophorum'', cf. grex ''Solanum asterophorum''<ref name="Whalen (1984)" /> :::''[[Solanum asterophorum|S. asterophorum]]'', ''[[Solanum piluliferum|S. piluliferum]]'' * Cladus ''Bahamense'', cf. grex ''Solanum bahamense'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Persicariae'' Dunal :::''[[Solanum bahamense|S. bahamense]]'', ''[[Solanum ensifolium|S. ensifolium]]'' * Cladus ''Carolinense'', cf. grex ''Solanum multispinum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Melongena'' Mill. (Dunal) subsect. ''Lathyrocarpum'' G.Don<ref>{{qc|id=Wahlert et al. (2014)}}; {{qc|id=Wahlert et al. (2015)}}</ref> :::''[[Solanum aridum|S. aridum]]'', ''[[Solanum carolinense|S. carolinense]]'', ''[[Solanum comptum|S. comptum]]'', ''[[Solanum juvenale|S. juvenale]]'', ''[[Solanum moxosense|S. moxosense]]'' * Cladus ''Elaeagnifolium'', cf. greges ''Solanum ellipticum'' et ''S. vespertilio'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Melongena'' Mill. (Dunal) subsect. ''Lathyrocarpum'' G.Don :::''[[Solanum elaeagnifolium|S. elaeagnifolium]]'',<ref name="B+V">{{qc|id=Bean (2003)}}; {{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}</ref> ''[[Solanum hindsianum|S. hindsianum]]'', ''[[Solanum mortonii|S. mortonii]]'', ''[[Solanum tridynamum|S. tridynamum]]'' * Cladus ''Erythrotrichum'', cf. cladus ''Robustum'',<ref name="Levin et al. (2006)">{{qc|id=Levin et al. (2006)}}</ref> greges ''Solanum erythrotrichum'' et ''S. polytrichum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Erythrotrichum'' (Whalen) Child :::''[[Solanum absconditum|S. absconditum]]'', ''[[Solanum accrescens|S. accrescens]]'', ''[[Solanum decompositifolium|S. decompositifolium]]'', ''[[Solanum decorum|S. decorum]]'', ''[[Solanum hexandrum|S. hexandrum]]'', ''[[Solanum jabrense|S. jabrense]]'', ''[[Solanum megalonyx|S. megalonyx]]'', ''[[Solanum paludosum|S. paludosum]]'', ''[[Solanum reflexiflorum|S. reflexiflorum]]'', ''[[Solanum rhytidoandrum|S. rhytidoandrum]]'', ''[[Solanum robustum|S. robustum]]'',<ref name="Vorontsova et Knapp (2016)" /> ''[[Solanum stagnale|S. stagnale]]'' * Cladus ''Gardneri'', cf. cladus ''Robustum'',<ref name="Levin et al. (2006)" /> greges ''Solanum polytrichum'' et ''S. mammosum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Persicariae'' Dunal, sect. ''Polytrichum'', sect. ''Acanthophora'' Dunal :::''[[Solanum agrarium|S. agrarium]]'', ''[[Solanum gardneri|S. gardneri]]'', ''[[Solanum microphyllum|S. microphyllum]]'', ''[[Solanum polytrichum|S. polytrichum]]'', ''[[Solanum schomburghii|S. schomburghii]]'', ''[[Solanum stenadrum|S. stenadrum]]'', ''[[Solanum talarense|S. talarense]]'', ''[[Solanum tetramerum|S. tetramerum]]'' * Cladus ''Lasiocarpa'', cf. grex ''Solanum quitoense'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Lasiocarpa'' (Dunal) D'Arcy<ref>{{qc|id=Bohs (2004)}}</ref> :::''[[Solanum candidum|S. candidum]]'',<ref name="Heiser (1987)" /><ref name="Heiser (1985 a)">[[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Of Plants and People'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1985) pp. 60-81 {{Google Books|gOkrIDhCcMcC|Paginae selectae}} [https://archive.org/details/ofplantspeople0000heis Exemplar mutuabile]</ref><ref name="Heiser (1985 b)">[[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Ethnobotany of the Naranjilla (Solanum quitoense) and Its Relatives" in ''Economic Botany'' vol. 39 (1985) pp. 4-11 [https://www.jstor.org/stable/4254703 JSTOR]</ref> ''[[Solanum hirtum|S. hirtum]]'',<ref name="Heiser (1985 a)" /> ''[[Solanum hyporhodium]]'', ''[[Solanum pectinatum]]'',<ref name="Heiser (1985 a)" /><ref name="Heiser (1985 b)" /> ''[[Solanum pseudolulo]]'',<ref name="Heiser (1985 a)" /><ref name="Heiser (1985 b)" /> ''[[Solanum quitoense|S. quitoense]]'',<ref name="Heiser (1985 a)" /><ref name="Heiser (1985 b)" /> ''[[Solanum sessiliflorum|S. sessiliflorum]]'',<ref name="Heiser (1985 a)" /><ref name="Heiser (1985 b)" /><ref name="Heiser (1987)" /> ''[[Solanum stramoniifolium|S. stramoniifolium]]'', ''[[Solanum vestissimum|S. vestissimum]]''<ref name="Heiser (1985 a)" /> * Cladus ''Micracantha'', cf. grex ''Solanum lanceifolium'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Micracantha'' Dunal<ref>{{qc|id=Stern et Bohs (2016)}}</ref> :::''[[Solanum adhaerens|S. adhaerens]]'', ''[[Solanum arachnidanthum|S. arachnidanthum]]'', ''[[Solanum aturense|S. aturense]]'', ''[[Solanum jamaicense|S. jamaicense]]'', ''[[Solanum lanceifolium|S. lanceifolium]]'', ''[[Solanum leucopogon|S. leucopogon]]'', ''[[Solanum monachophyllum|S. monachophyllum]]'', ''[[Solanum pedemontanum|S. pedemontanum]]'', ''[[Solanum tampicense|S. tampicense]]'' * Cladus ''Sisymbriifolium'', cf. grex ''Solanum polytrichum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Melongena'' Mill. (Dunal) :::''[[Solanum hasslerianum|S. hasslerianum]]'', ''[[Solanum sisymbriifolium|S. sisymbriifolium]]''<ref name="B+V" /> * Cladus ''Thomasiifolium'', cf. cladus ''Robustum'',<ref name="Levin et al. (2006)" /> grex ''Solanum polytrichum'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Erythrotrichum'' (Whalen) Child, sect. ''Persicariae'' Dunal, sect. ''Micracantha'' Dunal :::''[[Solanum buddleifolium|S. buddleifolium]]'', ''[[Solanum paraibanum|S. paraibanum]]'', ''[[Solanum rupincola|S. rupincola]]'', ''[[Solanum thomasiifolium|S. thomasiifolium]]'' * Cladus ''Torva'', cf. greges ''Solanum torvum'' et ''S. inerme'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Torva'' Nees, sect. ''Micracantha'' Dunal :::''[[Solanum acutilobum|S. acutilobum]]'', ''[[Solanum albidum|S. albidum]]'', ''[[Solanum asperolanatum|S. asperolanatum]]'', ''[[Solanum asteropilodes|S. asteropilodes]]'', ''[[Solanum bolivianum|S. bolivianum]]'', ''[[Solanum bonariense|S. bonariense]]'', ''[[Solanum caricaefolium|S. caricaefolium]]'', ''[[Solanum chrysotrichum|S. chrysotrichum]]'',<ref name="B+V" /> ''[[Solanum comarapanum|S. comarapanum]]'', ''[[Solanum crinitipes|S. crinitipes]]'', ''[[Solanum donianum|S. donianum]]'', ''[[Solanum glutinosum|S. glutinosum]]'', ''[[Solanum lanceolatum|S. lanceolatum]]'', ''[[Solanum metrobotryon|S. metrobotryon]]'', ''[[Solanum paniculatum|S. paniculatum]]'', ''[[Solanum pluviale|S. pluviale]]'', ''[[Solanum poinsettiifolium|S. poinsettiifolium]]'', ''[[Solanum rudepannum|S. rudepannum]]'', ''[[Solanum scuticum|S. scuticum]]'', ''[[Solanum stellativelutinum|S. stellativelutinum]]'', ''[[Solanum subinerme|S. subinerme]]'', ''[[Solanum subumbellatum|S. subumbellatum]]'', ''[[Solanum torvum|S. torvum]]'', ''[[Solanum ursinum|S. ursinum]]'', ''[[Solanum whalenii|S. whalenii]]'' * Species Novi Mundi [[incertae sedis]] :::''[[Solanum campechiense|S. campechiense]]'', ''[[Solanum crotonoides|S. crotonoides]]'', ''[[Solanum multispinum|S. multispinum]]'' * Species Veteris Mundi per regiones digestae :::NB. Species semel tantum enumerantur etiamsi in duabus regionibus crescantur. Species asterisco (*) punctae ad cladum ''Torva'' pertinere censentur. Species cruce (+) punctae ad cladum ''Lasiocarpa'' pertinere censentur ** Insulae Canariae :::''[[Solanum lidii|S. lidii]]'', ''[[Solanum vespertilio|S. vespertilio]]'' ** Insulae Promunturii Viridis :::''[[Solanum rigidum|S. rigidum]]''<ref>[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], "[https://www.academia.edu/14967609/From_introduced_American_weed_to_Cape_Verde_Islands_endemic_the_case_of_Solanum_rigidum_Lam_Solanaceae_Solanum_subgenus_Leptostemonum_ From introduced American weed to Cape Verde Islands endemic: the case of Solanum rigidum Lam. (Solanaceae, Solanum subgenus Leptostemonum)]" in ''PhytoKeys'' vol. 25 (2013) pp. 35–46</ref> ** Africa,<ref>{{qc|id=Vorontsova et al. (2013)}}; {{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}</ref> cf. sect. ''Melongena'' (Mill.) Dunal, sect. ''Oliganthes'' (Dunal) Bitter, sect. ''Monodolichopus'' Bitter, sect. ''Torva'' Nees, sect. ''Anisantherum'' Bitter, sect. ''Croatianum'' D'Arcy & Keating, sect. ''Ischyracanthum'' Bitter,sect. ''Somalanum'' Bitter, sect. ''Nycterium'' (Ventenat) Dunal :::''[[Solanum aculeastrum|S. aculeastrum]]'', ''[[Solanum adoense|S. adoense]]'', ''[[Solanum aethiopicum|S. aethiopicum]]'', ''[[Solanum agnewiorum|S. agnewiorum]]'',<ref>[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]] et al., "[https://www.researchgate.net/publication/228589015_Overlooked_diversity_in_African_Solanum_Solanaceae_new_and_endangered_Solanum_agnewiorum_from_Kenya Overlooked diversity in African Solanum: new and endangered Solanum agnewiorum from Kenya]" in ''Phytotaxa'' vol. 10 (2010) pp. 31–37</ref> ''[[Solanum anguivi|S. anguivi]]'', ''[[Solanum anomalum|S. anomalum]]''*, ''[[Solanum arundo|S. arundo]]'',<ref name="Aubriot et Knapp (2022)" /> ''[[Solanum aureitomentosum|S. aureitomentosum]]'', ''[[Solanum burchellii|S. burchellii]]'', ''[[Solanum campylacanthum|S. campylacanthum]]'', ''[[Solanum capense|S. capense]]'', ''[[Solanum catombelense|S. catombelense]]'', ''[[Solanum cerasiferum|S. cerasiferum]]'', ''[[Solanum coagulans|S. coagulans]]'', ''[[Solanum cordatum|S. cordatum]]'',<ref name="Aubriot et Knapp (2022)" /> ''[[Solanum cyaneopurpureum|S. cyaneopurpureum]]'', ''[[Solanum cymbariifolium|S. cymbariifolium]]'', ''[[Solanum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'', ''[[Solanum dennekense|S. dennekense]]'', ''[[Solanum erythracanthum|S. erythracanthum]]'', ''[[Solanum forskalii|S. forskalii]]'',<ref name="Aubriot et Knapp (2022)" /> ''[[Solanum giganteum|S. giganteum]]''*,<ref name="Aubriot et Knapp (2022)" /> ''[[Solanum glabratum|S. glabratum]]'', ''[[Solanum goetzei|S. goetzei]]''*, ''[[Solanum hastifolium|S. hastifolium]]'',<ref>"[https://web.archive.org/web/20220723193723/https://solanaceaesource.myspecies.info/content/solanum-hastifolium Solanum hastifolium]" apud ''Solanaceae Source''</ref> ''[[Solanum humile|S. humile]]'', ''[[Solanum inaequiradians|S. inaequiradians]]'', ''[[Solanum incanum|S. incanum]]'',<ref>{{qc|id=Bean (2003)}}; B. Tshabalala et al, "[https://www.iosrjournals.org/iosr-javs/papers/vol8-issue9/Version-1/P08919195.pdf Alternative remedies used by resource-limited farmers to manage ophthalmia in cattle, from Ntabazinduna communal area, Umguza district, Matabeleland North Province, Zimbabwe]" in ''IOSR Journal of Agriculture and Veterinary Science'' vol. 8 (2015) pp. 91-95</ref> ''[[Solanum jubae|S. jubae]]'', ''[[Solanum kwebense|S. kwebense]]'', ''[[Solanum lamprocarpum|S. lamprocarpum]]'', ''[[Solanum lanzae|S. lanzae]]'', ''[[Solanum lichtensteinii|S. lichtensteinii]]'', ''[[Solanum linnaeanum|S. linnaeanum]]'',<ref name="Bean (2003)" /> ''[[Solanum litoraneum|S. litoraneum]]'', ''[[Solanum macracanthum|S. macracanthum]]'', ''[[Solanum macrocarpon|S. macrocarpon]]''+, ''[[Solanum malindiense|S. malindiense]]'',<ref name="Vorontsova et al. (2010)">[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]] et al., "[https://www.researchgate.net/publication/258834645_Three_New_Species_of_Solanum_from_Kenya_Using_Herbarium_Specimens_to_Document_Environmental_Change Three new species of Solanum from Kenya: using herbarium specimens to document environmental change]" in ''Systematic Botany'' vol. 35 (2010) pp. 894–906</ref> ''[[Solanum marginatum|S. marginatum]]'',<ref>"[https://web.archive.org/web/20220723195238/https://solanaceaesource.myspecies.info/content/solanum-marginatum Solanum marginatum]" apud ''Solanaceae Source''</ref><ref name="Heiser (1985 a)" /> ''[[Solanum mauense|S. mauense]]'', ''[[Solanum melastomoides|S. melastomoides]]'', ''[[Solanum nigriviolaceum|S. nigriviolaceum]]'', ''[[Solanum pampaninii|S. pampaninii]]'', ''[[Solanum pauperum|S. pauperum]]'', ''[[Solanum phoxocarpum|S. phoxocarpum]]'',<ref name="Vorontsova et al. (2010)" /> ''[[Solanum polhillii|S. polhillii]]'',<ref name="Vorontsova et al. (2010)" /> ''[[Solanum richardii|S. richardii]]'', ''[[Solanum rubetorum|S. rubetorum]]'', ''[[Solanum ruvu|S. ruvu]]'',<ref>[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], F. M. Mbago, "New Solanum from Tanzanian coastal forest may already be extinct" in ''Journal of East African Natural History'' vol. 99 (2010) pp. 227–234</ref> ''[[Solanum schimperianum|S. schimperianum]]'', ''[[Solanum schliebenii|S. schliebenii]]'', ''[[Solanum schumannianum|S. schumannianum]]'', ''[[Solanum setaceum|S. setaceum]]'', ''[[Solanum sodomaeodes|S. sodomaeodes]]'', ''[[Solanum somalense|S. somalense]]'', ''[[Solanum stipitatostellatum|S. stipitatostellatum]]'', ''[[Solanum supinum|S. supinum]]'', ''[[Solanum taitense|S. taitense]]'', ''[[Solanum tettense|S. tettense]]'', ''[[Solanum thomsonii|S. thomsonii]]'', ''[[Solanum tomentosum|S. tomentosum]]'', ''[[Solanum torreanum|S. torreanum]]'', ''[[Solanum umtuma|S. umtuma]]'',<ref>[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://www.academia.edu/14967610/A_new_species_of_Solanum_Solanaceae_from_South_Africa_related_to_the_cultivated_eggplant A new species of Solanum (Solanaceae) from South Africa related to the cultivated eggplant]" in ''PhytoKeys'' vol. 8 (2012) pp. 1-11</ref> ''[[Solanum usambarense|S. usambarense]]'', ''[[Solanum usaramense|S. usaramense]]'', ''[[Solanum wittei|S. wittei]]'', ''[[Solanum zanzibarense|S. zanzibarense]]'' ** Asia, Indomalesia, Philippinae<ref>{{qc|id=Meyer et al. (2012)}}; {{qc|id=Cericola et al. (2013)}}; {{qc|id=Aubriot et al. (2016)}}; {{qc|id=Aubriot et Knapp (2022)}}</ref> :::''[[Solanum barbisetum|S. barbisetum]]'', ''[[Solanum camranhense|S. camranhense]]'', ''[[Solanum comitis|S. comitis]]'', ''[[Solanum cyanocarphium|S. cyanocarphium]]'', ''[[Solanum deflexicarpum|S. deflexicarpum]]'', ''[[Solanum graciliflorum|S. graciliflorum]]'',<ref name="Aubriot et al. (2016)">Xavier Aubriot, Caroline Loup, Sandra Knapp, "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=9758 Confirming the identity of two enigmatic “spiny solanums” (Solanum subgenus Leptostemonum, Solanaceae) collected by Jean-Baptiste Leschenault in Java]" in ''PhytoKeys'' vol. 70 (2016) pp. 97-110</ref> ''[[Solanum harmandii|S. harmandii]]'', ''[[Solanum hovei|S. hovei]]'', ''[[Solanum insanum|S. insanum]]'',<ref>"[https://solanaceaesource.myspecies.info/content/solanum-insanum Solanum insanum]{{Nexus deficit|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" apud ''Solanaceae Source''; {{qc|id=Vorontsova et Knapp (2016)}}; {{qc|id=Aubriot et Knapp (2022)}}</ref> ''[[Solanum involucratum|S. involucratum]]'', ''[[Solanum kachinense|S. kachinense]]'', ''[[Solanum lasiocarpum|S. lasiocarpum]]''+, ''[[Solanum lianoides|S. lianoides]]'', ''[[Solanum melongena|S. melongena]]'', ''[[Solanum miyakojimense|S. miyakojimense]]'', ''[[Solanum multiflorum|S. multiflorum]]'', ''[[Solanum nienkui|S. nienkui]]'', ''[[Solanum peikuoense|S. peikuoense]]'', ''[[Solanum poka|S. poka]]'',<ref name="Aubriot et al. (2016)" /> ''[[Solanum praetermissum|S. praetermissum]]'', ''[[Solanum procumbens|S. procumbens]]'', ''[[Solanum pseudosaponaceum|S. pseudosaponaceum]]'', ''[[Solanum pubescens|S. pubescens]]'', ''[[Solanum putii|S. putii]]'', ''[[Solanum retrorsum|S. retrorsum]]'', ''[[Solanum robinsonii|S. robinsonii]]'', ''[[Solanum schefferi|S. schefferi]]'', ''[[Solanum sulawesi|S. sulawesi]]'', ''[[Solanum torvoideum|S. torvoideum]]'', ''[[Solanum trilobatum|S. trilobatum]]'', ''[[Solanum vagum|S. vagum]]'', ''[[Solanum violaceum|S. violaceum]]'', ''[[Solanum virginianum|S. virginianum]]'', ''[[Solanum wightii|S. wightii]]'' ** Madagascaria<ref name="Vorontsova et Knapp (2016)" /> :::''[[Solanum batoides|S. batoides]]'', ''[[Solanum bumeliifolium|S. bumeliifolium]]'', ''[[Solanum croatii|S. croatii]]'', ''[[Solanum erythracanthum|S. erythracanthum]]'', ''[[Solanum heinianum|S. heinianum]]'', ''[[Solanum mahoriense|S. mahoriense]]'', ''[[Solanum myoxotrichum|S. myoxotrichum]]'', ''[[Solanum pyracanthos|S. pyracanthos]]'', ''[[Solanum toliaraea|S. toliaraea]]'' ** Australia<ref>{{qc|id=Symon (1981)}}; {{qc|id=Bean (2003)}}; {{qc|id=Martine et al. (2006)}}; {{qc|id=Bean (2011)}}, {{qc|id=Bean (2012)}}, {{qc|id=Bean (2013)}}, {{qc|id=Bean (2016 a)}}, {{qc|id=Bean (2016 b)}}; {{qc|id=Martine et al. (2019)}}</ref> :::''[[Solanum acanthodapis|S. acanthodapis]]'', ''[[Solanum adenophorum|S. adenophorum]]'', ''[[Solanum amblymerum|S. amblymerum]]'', ''[[Solanum ammophilum|S. ammophilum]]'', ''[[Solanum angustum|S. angustum]]'', ''[[Solanum apodophyllum|S. apodophyllum]]'', ''[[Solanum argopetalum|S. argopetalum]]'', ''[[Solanum asymmetriphyllum|S. asymmetriphyllum]]'', ''[[Solanum beagleholei|S. beagleholei]]'', ''[[Solanum campanulatum|S. campanulatum]]'', ''[[Solanum carduiforme|S. carduiforme]]'', ''[[Solanum cataphractum|S. cataphractum]]'', ''[[Solanum centrale|S. centrale]]'', ''[[Solanum chenopodinum|S. chenopodinum]]'', ''[[Solanum chippendalei|S. chippendalei]]'', ''[[Solanum cinereum|S. cinereum]]'', ''[[Solanum clarkiae|S. clarkiae]]'', ''[[Solanum cleistogamum|S. cleistogamum]]'', ''[[Solanum cocosoides|S. cocosoides]]'', ''[[Solanum cookii|S. cookii]]'', ''[[Solanum coracinum|S. coracinum]]'', ''[[Solanum corifolium|S. corifolium]]'', ''[[Solanum cowiei|S. cowiei]]'', ''[[Solanum crassitomentosum|S. crassitomentosum]]'', ''[[Solanum crebrispinum|S. crebrispinum]]'', ''[[Solanum cunninghamii|S. cunninghamii]]'', ''[[Solanum defensum|S. defensum]]'', ''[[Solanum densevestitum|S. densevestitum]]'', ''[[Solanum dianthophorum|S. dianthophorum]]'', ''[[Solanum dimorphispinum|S. dimorphispinum]]'', ''[[Solanum dioicum|S. dioicum]]'', ''[[Solanum discolor|S. discolor]]'', ''[[Solanum dissectum|S. dissectum]]'', ''[[Solanum ditrichum|S. ditrichum]]'', ''[[Solanum diversiflorum|S. diversiflorum]]'', ''[[Solanum dryanderense|S. dryanderense]]'', ''[[Solanum dumicola|S. dumicola]]'', ''[[Solanum dysprosium|S. dysprosium]]'', ''[[Solanum eburneum|S. eburneum]]'', ''[[Solanum echinatum|S. echinatum]]'', ''[[Solanum elachophyllum|S. elachophyllum]]'', ''[[Solanum ellipticum|S. ellipticum]]'', ''[[Solanum eminens|S. eminens]]'', ''[[Solanum esuriale|S. esuriale]]'', ''[[Solanum ferocissimum|S. ferocissimum]]'', ''[[Solanum fervens|S. fervens]]'', ''[[Solanum francisii|S. francisii]]'', ''[[Solanum furfuraceum|S. furfuraceum]]'', ''[[Solanum galbinum|S. galbinum]]'', ''[[Solanum graniticum|S. graniticum]]'', ''[[Solanum gympiense|S. gympiense]]'', ''[[Solanum hamulosum|S. hamulosum]]'', ''[[Solanum hapalum|S. hapalum]]'', ''[[Solanum heteropodium|S. heteropodium]]'', ''[[Solanum inaequilaterum|S. inaequilaterum]]'', ''[[Solanum innoxium|S. innoxium]]'', ''[[Solanum intonsum|S. intonsum]]'', ''[[Solanum johnsonianum|S. johnsonianum]]'', ''[[Solanum jucundum|S. jucundum]]'', ''[[Solanum lacunarium|S. lacunarium]]'', ''[[Solanum latens|S. latens]]'', ''[[Solanum leopoldense|S. leopoldense]]'', ''[[Solanum limitare|S. limitare]]'', ''[[Solanum longissimum|S. longissimum]]'', ''[[Solanum lucani|S. lucani]]'', ''[[Solanum lythrocarpum|S. lythrocarpum]]'', ''[[Solanum macoorai|S. macoorai]]'', ''[[Solanum magnifolium|S. magnifolium]]'', ''[[Solanum medicagineum|S. medicagineum]]'', ''[[Solanum melanospermum|S. melanospermum]]'', ''[[Solanum mentiens|S. mentiens]]'', ''[[Solanum mitchellianum|S. mitchellianum]]'', ''[[Solanum multiglochidiatum|S. multiglochidiatum]]'', ''[[Solanum nemophilum|S. nemophilum]]'', ''[[Solanum nobile|S. nobile]]'', ''[[Solanum nummularium|S. nummularium]]'', ''[[Solanum oedipus|S. oedipus]]'', ''[[Solanum oligacanthum|S. oligacanthum]]'', ''[[Solanum ossicruentum|S. ossicruentum]]'', ''[[Solanum papaverifolium|S. papaverifolium]]'', ''[[Solanum parvifolium|S. parvifolium]]'', ''[[Solanum petraeum|S. petraeum]]'', ''[[Solanum petrophilum|S. petrophilum]]'', ''[[Solanum phlomoides|S. phlomoides]]'', ''[[Solanum plastisexum|S. plastisexum]]'',<ref>Angela J. McDonnell et al., "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6592974/ Solanum plastisexum, an enigmatic new bush tomato from the Australian Monsoon Tropics exhibiting breeding system fluidity]" in ''PhytoKeys'' vol. 124 (2019) 39–55</ref> ''[[Solanum prinophyllum|S. prinophyllum]]'', ''[[Solanum pugiunculiferum|S. pugiunculiferum]]'', ''[[Solanum pusillum|S. pusillum]]'', ''[[Solanum quadriloculatum|S. quadriloculatum]]'', ''[[Solanum raphiotes|S. raphiotes]]'', ''[[Solanum rixosum|S. rixosum]]'', ''[[Solanum sejunctum|S. sejunctum]]'', ''[[Solanum semiarmatum|S. semiarmatum]]'', ''[[Solanum senticosum|S. senticosum]]'', ''[[Solanum serpens|S. serpens]]'', ''[[Solanum shirleyanum|S. shirleyanum]]'', ''[[Solanum sporaditrichum|S. sporaditrichum]]'', ''[[Solanum stelligerum|S. stelligerum]]'', ''[[Solanum stenopterum|S. stenopterum]]'', ''[[Solanum stupefactum|S. stupefactum]]'', ''[[Solanum sturtianum|S. sturtianum]]'', ''[[Solanum succosum|S. succosum]]'', ''[[Solanum tetrandrum|S. tetrandrum]]'',<ref>{{qc|id=Symon (1985)}} pp. 139-140</ref> ''[[Solanum tetrathecum|S. tetrathecum]]'', ''[[Solanum tudununggae|S. tudununggae]]'', ''[[Solanum ultimum|S. ultimum]]'', ''[[Solanum ultraspinosum|S. ultraspinosum]]'', ''[[Solanum vansittartense|S. vansittartense]]'', ''[[Solanum versicolor|S. versicolor]]'', ''[[Solanum vicinum|S. vicinum]]'', ''[[Solanum viridifolium|S. viridifolium]]'',<ref>{{qc|id=Symon (1985)}} pp. 141-144</ref> ''[[Solanum watneyi|S. watneyi]]'', ''[[Solanum yirrkalense|S. yirrkalense]]'' ** Nova Guinea<ref>{{qc|id=Symon (1985)}}; {{qc|id=Bean (2016 a)}}</ref> :::''[[Solanum abortivum|S. abortivum]]'', ''[[Solanum anfractum|S. anfractum]]'', ''[[Solanum arachnoides|S. arachnoides]]'', ''[[Solanum atheniae|S. atheniae]]''+, ''[[Solanum banzicum|S. banzicum]]'', ''[[Solanum borgmannii|S. borgmannii]]'', ''[[Solanum dallmannianum|S. dallmannianum]]'', ''[[Solanum dammerianum|S. dammerianum]]''*, ''[[Solanum denseaculeatum|S. denseaculeatum]]'', ''[[Solanum discolor|S. discolor]]'', ''[[Solanum dunalianum|S. dunalianum]]'',<ref>{{qc|id=Bean (2003)}}; {{qc|id=Aubriot et Knapp (2022)}}</ref> ''[[Solanum exemptum|S. exemptum]]'', ''[[Solanum expedunculatum|S. expedunculatum]]'', ''[[Solanum fervens|S. fervens]]'', ''[[Solanum galactites|S. galactites]]'', ''[[Solanum gibbsiae|S. gibbsiae]]'', ''[[Solanum heteracanthum|S. heteracanthum]]'', ''[[Solanum incanoalabastrum|S. incanoalabastrum]]'', ''[[Solanum infuscatum|S. infuscatum]]'', ''[[Solanum invictum|S. invictum]]'', ''[[Solanum labyrinthinum|S. labyrinthinum]]'', ''[[Solanum leptacanthum|S. leptacanthum]]'', ''[[Solanum mankiense|S. mankiense]]'', ''[[Solanum missimense|S. missimense]]'', ''[[Solanum nolense|S. nolense]]'', ''[[Solanum oomsis|S. oomsis]]'', ''[[Solanum ortivum|S. ortivum]]'', ''[[Solanum papuanum|S. papuanum]]'', ''[[Solanum petilum|S. petilum]]'', ''[[Solanum phoberum|S. phoberum]]'', ''[[Solanum pluriflorum|S. pluriflorum]]'', ''[[Solanum rivicola|S. rivicola]]'', ''[[Solanum saruwagedense|S. saruwagedense]]'', ''[[Solanum schefferi|S. schefferi]]'', ''[[Solanum scolophyllum|S. scolophyllum]]'', ''[[Solanum symonianum|S. symonianum]]'', ''[[Solanum torricellense|S. torricellense]]'', ''[[Solanum torvoideum|S. torvoideum]]''*, ''[[Solanum trichostylum|S. trichostylum]]'', ''[[Solanum turraeaefolium|S. turraeaefolium]]'' ** Insulae Pacificae,<ref>{{qc|id=McClelland et al. (2020)}}</ref> cf. greges ''Solanum dunalianum'' et ''S. sandwichense'',<ref name="Whalen (1984)" /> sect. ''Dunaliana'' Bitter, sect. ''Irenosolanum'' Bitter :::''[[Solanum artense|S. artense]]'', ''[[Solanum austrocaledonicum|S. austrocaledonicum]]'', ''[[Solanum caumii|S. caumii]]'', ''[[Solanum incompletum|S. incompletum]]'', ''[[Solanum pancheri|S. pancheri]]'', ''[[Solanum peekelii|S. peekelii]]'', ''[[Solanum pseudopedunculatum|S. pseudopedunculatum]]'', ''[[Solanum ratale|S. ratale]]'', ''[[Solanum repandum|S. repandum]]''+,<ref name="Heiser (1985 a)" /><ref name="Heiser (1987)">{{qc|id=Heiser (1987)}}</ref><ref>{{qc|id=Symon (1985)}} pp. 89-91</ref> ''[[Solanum sandwicense|S. sandwicense]]'', ''[[Solanum semisucculentum|S. semisucculentum]]'', ''[[Solanum vanuatuense|S. vanuatuense]]'' == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{ec|id=Aubriot et Knapp (2022)|c=Xavier Aubriot, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=79514 A revision of the “spiny solanums” of Tropical Asia (Solanum, the Leptostemonum Clade, Solanaceae)]" in ''PhytoKeys'' vol. 198 (2022) pp. 1-270}} * {{ec|id=Aubriot et al. (2016)|c=Xavier Aubriot, Paramjit Singh, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/boj.12412 Tropical Asian species show that the Old World clade of ‘spiny solanums’ (Solanum subgenus Leptostemonum pro parte: Solanaceae) is not monophyletic]" in ''Botanical Journal of the Linnean Society'' vol. 181 (2016) pp. 199-223}} * {{ec|id=Bean (2003)|c=A. R. Bean, "[https://www.researchgate.net/publication/271197349_The_taxonomy_and_ecology_of_Solanum_subg_Leptostemonum_Dunal_Bitter_Solanaceae_in_Queensland_and_far_north-eastern_New_South_Wales_Australia The taxonomy and ecology of Solanum subg. Leptostemonum (Dunal) Bitter (Solanaceae) in Queensland and far north-eastern New South Wales, Australia]" in ''Austrobaileya'' vol. 6 (2003) pp. 639-816}} * {{ec|id=Bean (2013)|c=A. R. Bean, "[https://florabase.dpaw.wa.gov.au/nuytsia/article/663 A taxonomic review of the Solanum sturtianum subgroup of subgenus Leptostemonum (Solanaceae)]" in ''Nuytsia'' vol. 23 (2013) pp. 129–161}} * {{ec|id=Bitter (1919)|c=[[Georgius Bitter|Georg Bitter]], "Die papuasischen Arten von Solanum: subg. Leptostemonum" in ''Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie'' vol. 55 (1919) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/192270#page/77/mode/1up pp. 69-89]}} * [[Georgius Bitter|Georg Bitter]], "Solana Africana. III: subg. Leptostemonum" in ''Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie'' vol 57 (1922) [https://www.biodiversitylibrary.org/item/720#page/255/mode/1up pp. 248-286] * {{ec|id=Dunal (1852)|c=[[Michael Felix Dunal|M. F. Dunal]], "Solanaceae" in [[Alphonsus Pyramus de Candolle|A. de Candolle]], ''[[Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis]]'' vol. 13 fasc. 1 (Lutetiae: Masson, 1852) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56755458#page/432/mode/1up p. 428]}} * {{ec|id=Levin et al. (2006)|c=Rachel A. Levin, Nicole R. Myers, [[Lynn Bohs]], "Phylogenetic Relationships among the "Spiny Solanums" (Solanum Subgenus Leptostemonum, Solanaceae)" in ''American Journal of Botany'' vol. 93 (2006) pp. 157-169 [https://www.jstor.org/stable/4125483 JSTOR]}} * {{ec|id=Nee (1999)|c=[[Michael Nee]], "Synopsis of Solanum in the New World" in Michael Nee et al., ''Solanaceae IV: advances in biology and utilization'' (Kew: Royal Botanic Gardens, 1999) pp. 285-333}} * {{ec|id=Stern et al. (2011)|c=Stephen Stern, Maria de Fátima Agra, [[Lynn Bohs]], "Molecular delimitation of clades within New World species of the "spiny solanums" (Solanum subg. Leptostemonum)" in ''Taxon'' vol. 60 (2011) pp. 1429-1441 [https://www.jstor.org/stable/41317546 JSTOR] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7169808/ Epitome]}} * {{ec|id=Symon (1981)|c=D. E. Symon, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG04P001_Symon.pdf A revision of the genus Solanum in Australia]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 4 (1981) pp. 1-367}} * {{ec|id=Symon (1985)|c=D. E. Symon, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG08P001_Symon.pdf The Solanaceae of New Guinea]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 8 (1985) pp. 1-171}} * [[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "Solanum sections Oliganthes, Melongena and Monodolichopus" in Jennifer M. Edmonds, ''Flora of Tropical East Africa: Solanaceae'' (Ricmondiae: Royal Botanic Gadens, Kew, 2012) pp. 164–186, 198–215, 220–223 [https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/distributed/F/bo10568777.html de hoc volumine] * {{ec|id=Vorontsova et Knapp (2016)|c=[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], ''A Revision of the "Spiny Solanums", Solanum subgenus Leptostemonum (Solanaceae) in Africa and Madagascar'' (''Systematic Botany Monographs'' vol. 99. 2016) [https://www.jstor.org/stable/26155476 JSTOR]}} * {{ec|id=Vorontsova et al. (2013)|c=[[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], Stephen Stern, [[Lynn Bohs]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://www.academia.edu/14967551/African_spiny_Solanum_subgenus_Leptostemonum_Solanaceae_a_thorny_phylogenetic_tangle African spiny Solanum (subgenus Leptostemonum, Solanaceae): a thorny phylogenetic tangle]" in ''Botanical Journal of the Linnean Society'' vol. 173 (2013) pp. 176–193}} * {{ec|id=Whalen (1984)|c=Michael D. Whalen, "Conspectus of species groups in Solanum subgenus Leptostemonum" in ''Gentes herbarum'' vol. 12 (1984) pp. 179-282}} ; De cladis singulis * {{ec|id=Bean (2011)|c=A. R. Bean, "New and reinstated species of the Solanum ellipticum R.Br. (Solanaceae) species group]" in ''Austrobaileya'' vol. 8 (2011) pp. 412-430 [https://www.jstor.org/stable/41965594 JSTOR]}} * {{ec|id=Bean (2012)|c=A. R. Bean, "[https://www.researchgate.net/publication/270883800_A_taxonomic_revision_of_the_Solanum_echinatum_group_Solanaceae A taxonomic revision of the Solanum echinatum group (Solanaceae)]" in ''Phytotaxa'' vol. 57 (2012)}} * {{ec|id=Bean (2016 a)|c=A. R. Bean, "[https://www.researchgate.net/publication/311571910_Taxonomic_novelties_in_the_Solanum_ferocissimum_group_Solanaceae_Solanum_subg_Leptostemonum_from_New_Guinea Taxonomic novelties in the Solanum ferocissimum group (Solanaceae: Solanum subg. Leptostemonum) from New Guinea]" in ''Austrobaileya'' vol. 9 (2016 [a]) pp. 560-599 [https://www.qld.gov.au/__data/assets/pdf_file/0023/69080/bean-new-solanum-species-png-austrobaileya-v9s4-p560-599.pdf eadem res alibi]}} * {{ec|id=Bean (2016 b)|c=A. R. Bean, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG29P023_Bean.pdf The Solanum petrophilum complex (Solanaceae) revised, with the description of three new species]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 29 (2016 [b]) pp. 23–36}} * {{ec|id=Bohs (2004)|c=[[Lynn Bohs]], "A Chloroplast DNA Phylogeny of Solanum Section Lasiocarpa" in ''Systematic Botany'' vol. 29 (2004) pp. 177-187 [https://www.jstor.org/stable/25063947 JSTOR]}} * {{ec|id=Heiser (1987)|c=[[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Origins of Solanum lasiocarpum and S. repandum" in ''American Journal of Botany'' vol. 74 (1987) pp. 1045-1048 [https://www.jstor.org/stable/2443943 JSTOR]}} * {{ec|id=Knapp et al. (2017)|c=[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]] et al., "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=12695 A revision of the Solanum elaeagnifolium clade (Elaeagnifolium clade, subgenus Leptostemonum, Solanaceae)]" in ''PhytoKeys'' vol. 84 (2017) pp. 1–104}} * {{ec|id=Knapp et al. (2019)|c=[[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Gloria Barboza|Gloria E. Barboza]], [[Lynn Bohs]], [[Tiina Särkinen]], "[https://phytokeys.pensoft.net/article/31738/ A revision of the Morelloid Clade of Solanum L. (Solanaceae) in the Caribbean and North and Central America]" in ''PhytoKeys''vol. 123 (2019) pp. 1–174}} * {{ec|id=Levin et al. (2005)|c=Rachel A. Levin, Kimberly Watson, [[Lynn Bohs]], "A Four-Gene Study of Evolutionary Relationships in Solanum Section Acanthophora" in ''American Journal of Botany'' vol. 92 (2005) pp. 603-612 [https://www.jstor.org/stable/4126191 JSTOR]}} * {{ec|id=Martine et al. (2019)|c=Christopher T. Martine et al., "[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0207564 Phylogeny of the Australian Solanum dioicum group using seven nuclear genes, with consideration of Symon’s fruit and seed dispersal hypotheses]" in ''PLoS One'' vol. 14 (18 Aprilis 2019) e0207564}} * {{ec|id=Stern et Bohs (2016)|c=Stephen Stern, [[Lynn Bohs]], "An Eight Marker Phylogeny of Solanum sect. Micracantha (Solanaceae)]" in ''Systematic Botany'' vol. 41 (2016) pp. 120-127 [https://www.jstor.org/stable/43949538 JSTOR]}} * {{ec|id=Stern et al. (2010)|c=Stephen R. Stern, Terri Weese, [[Lynn Bohs]], "Phylogenetic Relationships in Solanum Section Androceras (Solanaceae)" in ''Systematic Botany'' vol. 35 (2010) pp. 885-893 [https://www.jstor.org/stable/40985562 JSTOR]}} * {{ec|id=Stern et al. (2014)|c=Stephen R. Stern, [[Lynn Bohs]], Jeffrey Keeling, "New Species and Combinations in Solanum section Androceras (Solanaceae)" in ''Journal of the Botanical Research Institute of Texas'' vol. 8 (2014) pp. 1-7 [https://www.jstor.org/stable/26549322 JSTOR]}} * {{ec|id=Wahlert et al. (2014)|c=Gregory A. Wahlert, Franco Chiarini, [[Lynn Bohs]], "Phylogeny of the Carolinense Clade of Solanum (Solanaceae) Inferred from Nuclear and Plastid DNA Sequences]" in ''Systematic Botany'' vol. 39 (2014) pp. 1208-1216 [https://www.jstor.org/stable/24546309 JSTOR]}} * {{ec|id=Wahlert et al. (2015)|c=Gregory A. Wahlert, Franco E. Chiarini, [[Lynn Bohs]], "A Revision of Solanum Section Lathyrocarpum (the Carolinense Clade, Solanaceae)" in ''Systematic Botany'' vol. 40 (2015) pp. 853-887 [https://www.jstor.org/stable/24546505 JSTOR]}} * Michael D. Whalen, Elizabeth E. Caruso, "Phylogeny in Solanum sect. Lasiocarpa (Solanaceae): Congruence of Morphological and Molecular Data" in ''Systematic Botany'' vol. 8 (1983) pp. 369-380 [https://www.jstor.org/stable/2418356 JSTOR] * Michael D. Whalen, D. E. Costich, [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Taxonomy of Solanum Section Lasiocarpa''. Ithacae Novi Eboraci: Bailey Hortorium, 1981 ; De clado et cognatis melongenarum {{Vide-etiam|Solanum melongena#Bibliographia}} * {{ec|id=Cericola et al. (2013)|c=Fabio Cericola et al., "[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0073702 The Population Structure and Diversity of Eggplant from Asia and the Mediterranean Basin]" in ''PLoS One'' vol. 8 (6 Septembris 2013) e73702}} * [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], [[Maria Sergii filia Vorontsova|Maria S. Vorontsova]], Jaime Prohens, "[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0057039 Wild Relatives of the Eggplant (Solanum melongena L.: Solanaceae): New Understanding of Species Names in a Complex Group]" in ''PLoS One'' (22 Februarii 2013) * {{ec|id=McClelland et al. (2020)|c=Donald H. R. McClelland, [[Michael Nee]], [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://phytokeys.pensoft.net/article/48531/ New names and status for Pacific spiny species of Solanum (Solanaceae, subgenus Leptostemonum Bitter; the Leptostemonum Clade)]" in ''PhytoKeys'' vol. 145 (2020) pp. 1-36 [https://nhm.openrepository.com/handle/10141/622797 eadem res alibi]}} * {{ec|id=Martine et al. (2006)|c=Christopher T. Martine et al., "Phylogenetic Relationships of Andromonoecious and Dioecious Australian Species of Solanum Subgenus Leptostemonum Section Melongena: Inferences from ITS Sequence Data" in ''Systematic Botany'' vol. 31 (2006) pp. 410-420 [https://www.jstor.org/stable/25064163 JSTOR]}} * {{ec|id=Meyer et al. (2012)|c=Rachel S. Meyer, [[Michael Nee]] et al., [https://www.academia.edu/8275110/Phylogeographic_relationships_among_Asian_eggplants_and_new_perspectives_on_eggplant_domestication Phylogeographic relationships among Asian eggplants and new perspectives on eggplant domestication]" in ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' vol. 63 (2012) pp. 685-701}} * {{ec|id=Meyer et al. (2014)|c=Rachel S. Meyer, Maryam Bamshad, Dorian Q. Fuller, Amy Litt, "Comparing Medicinal Uses of Eggplant and Related Solanaceae in China, India, and the Philippines Suggests the Independent Development of Uses, Cultural Diffusion, and Recent Species Substitutions" in ''Economic Botany'' vol. 68 (2014) pp. 137-152}} * Evans Mutegi et al., "Genetic diversity and population structure of wild/weedy eggplant (Solanum insanum, Solanaceae) in southern India: Implications for conservation" in ''American Journal of Botany'' vol. 102 (2015) pp. 140-148 [https://www.jstor.org/stable/43826639 JSTOR] * John Samuels, "[https://www.academia.edu/25509611/Taxonomic_notes_on_several_wild_relatives_of_Solanum_melongena_L_Solanaceae_comments_on Taxonomic notes on several wild relatives of Solanum melongena L.(Solanaceae): Comments on Meyer et al. (2012)]" in ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' vol. 65 (2014) pp. 297-299 * Agnieszka Sękara, Stanisław Cebula, Edward Kunicki, "[https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.1072.3022&rep=rep1&type=pdf Cultivated eggplants – origin, breeding objectives and genetic resources, a review]" in ''Folia horticulturae'' vol. 19 no. 1 (2007) pp. 97-114 * {{ec|id=Syfert et al. (2016)|c=Mindy M. Syfert et al., "Crop wild relatives of the brinjal eggplant (Solanum melongena): Poorly represented in genebanks and many species at risk of extinction" in ''American Journal of Botany'' vol. 103 (2016) pp. 635-651 [https://www.jstor.org/stable/43827372 JSTOR]}} == Nexus externi == {{Fontes biologici}} * ''[https://solgenomics.net/ Solanaceae Genomics Network]'' * ''[https://web.archive.org/web/20241009024117/https://solanaceaesource.myspecies.info/ Solanaceae Source]'' * "[https://data.nhm.ac.uk/dataset/tropical-asian-spiny-solanums-2016 Tropical Asian spiny solanums (2016)]" apud ''Natural History Museum Data Portal'' * {{ec|id=Bean (2012/2018)|c=A. R. Bean, "[https://www.delta-intkey.com/solanum/index.htm Solanum species of eastern and northern Australia]" (2012/2018)}} * {{ec|id=McClelland (2012)|c=D. H. R. McClelland, "Systematics and taxonomy of Solanum sections Dunaliana and Irenosolanum (Solanaceae)" (dissertatio Universitatis Urbis Neo-Eboracensis) [https://cuny-network.primo.exlibrisgroup.com/discovery/fulldisplay?docid=alma991022894669706121&context=L&vid=01CUNY_NETWORK:CUNY_NETWORK&lang=en&search_scope=IZ_CI_AW&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=Everything&query=any,contains,McClelland%20%20Solanum&offset=0 Epitome]}} [[Categoria:Solanum subg. Leptostemonum| ]] [[Categoria:Subgenera plantarum]] [[Categoria:Taxa Bitter]] [[Categoria:Taxa 1919]] tmofnnyofj9ifavrsa3m02w3gp1h8pe 0 303414 3980332 3832020 2026-08-10T19:23:07Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980332 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Taxobox | image = Solanum lasiocarpum - Indian nightshade at Kappimala, Alakode (2).jpg | image_width = 200px | image_caption = ''Solanum lasiocarpum'' | regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotyledones]] |unranked_ordo = [[Asteridae]] | ordo = [[Solanales]] | familia = [[Solanaceae]] | genus = ''[[Solanum (genus)|Solanum]]'' | subgenus = ''[[Solanum subg. Leptostemonum|Leptostemonum]]'' | species = ''Solanum lasiocarpum'' | species_authority = [[Michael Felix Dunal|Dunal]]<ref name="Dunal (1813)" /> }} '''''Solanum lasiocarpum''''' ([[binomen]] a [[Michael Felix Dunal|Michaele Felice Dunal]] anno [[1813]] statutum;<ref name="Dunal (1813)">{{qc|id=Dunal (1813)}}</ref> synonymo etiam recenter usitato ''Solanum ferox'') est [[Angiospermae|planta florens]] generis ''[[Solanum (genus)|Solani]]'' subgenerisque [[Solanum subg. Leptostemonum|Leptostemoni]]. Clado ''Lasiocarpa'' huius subgeneris attributa est. Frutex ad 2 m altus, spinosus, foliis simplicibus modice lobatis, fructibus globosis diametro inter 2.5 cm et 3.5 cm, seminibus cuiusque fructus fere 100. Per [[India]]m, [[paeninsula Indosinensis|paeninsulam Indosinensem]], [[Malaesia]]m, [[Indonesia]]m sponte gignitur et propter fructus sucosis acidisque colitur. [[Fasciculus:Tellamulaka (Telugu- తెల్లములక) (4745985224).jpg|thumb|Flos ''Solani lasiocarpi'']] Huic fructui, nomine vernaculo '''''Terung asam''''' ("melongena acerba"), in [[Sarawak]] [[appellatio geographica]] conceditur. Haec species in [[India]] meridiana florens iam anno [[1679]] sub nomine ''ana-chunda'' ab [[Henricus van Rheede|Henrico van Rheede]] descripta et delineata est. De fructibus sic scripsit: :Fructus, qui congregati seu falciati proveniunt, rotundi sunt, pilis densis, longis, surrectis ac nonnihil hirsutis, ex albicante flaviusculis undique circumdati ac subasperi, primum virides, postea flavi, calycibus suis arcte inferius excepti; in hisce inter pulpam succulentam quae primum viridis est, postea flavescens, numerosa semina continentur in quinque distinctas series inter parietes mambranaceos intermedios disposita.<ref>{{qc|id=van Rhede (1679)}} p. 66</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == [[Fasciculus:Hortus Indicus Malabaricus BHL463832.jpg|thumb|upright=1.25|''Ana-schunda'' (''Solanum lasiocarpum'') ab [[Henricus van Rheede|Henrico van Rheede]] delineatum ({{qc|id=van Rhede (1679)}} fig. 35)]] ; Fontes antiquiores * 1679 : {{ec|id=van Rhede (1679)|c=[[Henricus van Rheede|Henricus van Rhede tot Draakestein]], ''[[Hortus Malabaricus|Horti Malabarici]] pars secunda'' (Amstelaedami: sumptibus Johannis van Someren, et Joannis van Dyck) [https://www.biodiversitylibrary.org/item/14375#page/283/mode/1up fig. 35, pp. 65-66]}} * 1813 : {{ec|id=Dunal (1813)|c=[[Michael Felix Dunal]], ''Histoire naturelle, médicale et économique des ''Solanum'' et des genres qui ont été confondus avec eux'' (Lutetiae: Koenig, 1813) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/59103808#page/232/mode/1up p. 222]}} ; De re botanica * {{ec|id=Aubriot et Knapp (2022)|c=Xavier Aubriot, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=79514 A revision of the “spiny solanums” of Tropical Asia (Solanum, the Leptostemonum Clade, Solanaceae)]" in ''PhytoKeys'' vol. 198 (2022) pp. 1-270}} * {{ec|id=Aubriot et al. (2016)|c=Xavier Aubriot, Paramjit Singh, [[Alexandra Knapp|Sandra Knapp]], "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/boj.12412 Tropical Asian species show that the Old World clade of ‘spiny solanums’ (Solanum subgenus Leptostemonum pro parte: Solanaceae) is not monophyletic]" in ''Botanical Journal of the Linnean Society'' vol. 181 (2016) pp. 199-223}} * {{ec|id=Bean (2003)|c=A. R. Bean, "[https://www.researchgate.net/publication/271197349_The_taxonomy_and_ecology_of_Solanum_subg_Leptostemonum_Dunal_Bitter_Solanaceae_in_Queensland_and_far_north-eastern_New_South_Wales_Australia The taxonomy and ecology of Solanum subg. Leptostemonum (Dunal) Bitter (Solanaceae) in Queensland and far north-eastern New South Wales, Australia]" in ''Austrobaileya'' vol. 6 (2003) pp. 639-816, vide pp. 718-719}} * {{ec|id=Bohs (2004)|c=[[Lynn Bohs]], "A Chloroplast DNA Phylogeny of Solanum Section Lasiocarpa" in ''Systematic Botany'' vol. 29 (2004) pp. 177-187 [https://www.jstor.org/stable/25063947 JSTOR]}} * [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Ethnobotany of the Naranjilla (Solanum quitoense) and Its Relatives" in ''Economic Botany'' vol. 39 (1985) pp. 4-11 [https://www.jstor.org/stable/4254703 JSTOR] * [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], ''Of Plants and People'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1985) pp. 74-76 [https://archive.org/details/ofplantspeople0000heis Exemplar mutuabile] {{Google Books|gOkrIDhCcMcC|Paginae selectae}} * [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Origins of Solanum lasiocarpum and S. repandum" in ''American Journal of Botany'' vol. 74 (1987) pp. 1045-1048 [https://www.jstor.org/stable/2443943 JSTOR] * {{ec|id=Meyer et al. (2012)|c=Rachel S. Meyer, [[Michael Nee]] et al., [https://www.academia.edu/8275110/Phylogeographic_relationships_among_Asian_eggplants_and_new_perspectives_on_eggplant_domestication Phylogeographic relationships among Asian eggplants and new perspectives on eggplant domestication]" in ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' vol. 63 (2012) pp. 685-701}} * {{ec|id=Meyer et al. (2014)|c=Rachel S. Meyer, Maryam Bamshad, Dorian Q. Fuller, Amy Litt, "Comparing Medicinal Uses of Eggplant and Related Solanaceae in China, India, and the Philippines Suggests the Independent Development of Uses, Cultural Diffusion, and Recent Species Substitutions" in ''Economic Botany'' vol. 68 (2014) pp. 137-152}} * {{ec|id=Symon (1985)|c=D. E. Symon, "[https://data.environment.sa.gov.au/Content/Publications/JABG08P001_Symon.pdf The Solanaceae of New Guinea]" in ''Journal of the Adelaide Botanic Gardens'' vol. 8 (1985) pp. 1-171, vide pp. 87-89}} * Michael D. Whalen, D. E. Costich, [[Carolus Bixler Heiser|Charles B. Heiser]], "Taxonomy of Solanum Section Lasiocarpa" in ''Gentes Herbarum'' vol. 12 (1981) pp. 41-129 * Michael D. Whalen, Elizabeth E. Caruso, "Phylogeny in Solanum sect. Lasiocarpa (Solanaceae): Congruence of Morphological and Molecular Data" in ''Systematic Botany'' vol. 8 (1983) pp. 369-380 [https://www.jstor.org/stable/2418356 JSTOR] ; De usu * Lee Sin Chang, Siew May Eau Yong, Liew Phing Pui, "[https://web.archive.org/web/20220618125110/https://wjst.wu.ac.th/index.php/wjst/article/view/6922 Production of Spray-dried “Terung Asam” (Solanum lasiocarpum Dunal) Powder]" in ''Walailak Journal of Science and Technology'' vol. 18 (2021) no. 6922 * Albert Ting Koon Soon, Phebe Ding, "[https://www.ukm.my/jsm/pdf_files/SM-PDF-50-3-2021/3.pdf A Review on Wild Indigenous Eggplant, Terung Asam Sarawak (Solanum lasiocarpum Dunal.)]" in ''Sains Malaysiana'' vol. 50 (2021) pp. 595-603 == Nexus externi == {{Fontes biologici}} {{CommuniaCat}} {{Vicispecies}} * "[https://web.archive.org/web/20220728161945/https://solanaceaesource.myspecies.info/content/solanum-lasiocarpum Solanum lasiocarpum]" apud ''Solanaceae Source'' * "[https://specialtyproduce.com/produce/Terung_Asam_sour_Eggplant_15816.php Terung Asam (sour) Eggplant]" apud ''Specialty Produce'' [[Categoria:Species plantarum]] [[Categoria:Fructus]] [[Categoria:Solanum subg. Leptostemonum]] [[Categoria:Taxa 1813]] [[Categoria:Taxa Dunal]] [[Categoria:Fruges Indomalaesiae]] [[Categoria:Alimenta Malaesiana]] aclc2axah5d8fjz7tayeg8mspxhrtxf 0 306796 3980368 3896779 2026-08-10T22:53:59Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3980368 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Bourguignon - Carte gastronomique de la France 1932.png|thumb|''Carte gastronomique de la France'': editio 1932]] '''''Terroir''''' (vocabulum [[Francogallice|Francogallicum]]), [[Latine]] '''territorium''', est [[nomen]] quo [[gastronomia|gastronomi]] originem [[cibus|ciborum]] [[potio]]numque optimae qualitatis dicunt: subintellegitur [[clima]] et [[solium]] et opus cultorum productorumque quoquomodo huic [[alimentum|alimento]] idonea esse. [[Graeci antiqui]] [[Romani antiqui|Romanique]] cibos optimae qualitatis e [[pagus|pagis]] idoneis provenire agnoscerunt. Ita [[Hermippus]] [[Vetus comoedia|comicus]] [[Athenae|Atheniensis]] origines ciborum enumeravit: :ἕσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματ´ ἔχουσαι, :ἐξ οὗ ναυκληρεῖ Διόνυσος ἐπ´ οἴνοπα πόντον, :ὅσσ´ ἀγάθ´ ἀνθρώποις δεῦρ´ ἤγαγε νηὶ μελαίνῃ. :ἐκ μὲν Κυρήνης καυλὸν καὶ δέρμα βόειον· :ἐκ δ´ Ἑλλησπόντου σκόμβρους καὶ πάντα ταρίχη· :ἐκ δ´ αὖ Θετταλίας χόνδρον καὶ πλευρὰ βόεια ... :αἱ δὲ Συράκουσαι σῦς καὶ τυρὸν παρέχουσι ... :ἡ Ῥόδος ἀσταφίδας τε καὶ ἰσχάδας ἡδυονείρους. :αὐτὰρ ἀπ´ Εὐβοίας ἀπίους καὶ ἴφια μῆλα ... :τὰς δὲ Διὸς βαλάνους καὶ ἀμύγδαλα σιγαλόεντα :Παφλαγόνες παρέχουσι· τὰ γάρ τ´ ἀναθήματα δαιτός· :Φοινίκη δ´ αὖ καρπὸν φοίνικος καὶ σεμίδαλιν ... :(Dicite nunc [[Musae (deae)|Musae]] caelestia templa tenentes Ex quo sulcavit nigri Bacchus maris undas, quae bona contulerit navi mortalibus atra? [[silphium|Silphia]] [[Cyrene|Cyrenis]] ac tergora [[bubula]] vexit: Ex [[Hellespontus|Hellesponto]] [[Scomber scombrus|scombros]] piscesque [[salsamentum|salitos]]: Ast [[alica]]m Italia costas bovis atque resectas ... Inde [[Syracusae|Syracusis]] advectus [[caseus]] et [[porcina|sus]] ... {{Creanda|en|Raisin|Uva passa|Uva}} [[Rhodus|Rhodo]] passa et [[Ficus carica|caricae]] quae dulcia praebent Somnia: ab [[Euboea]] [[pyrus communis|pyrus]] atque nitentia [[Malus sieversii|mala]] ... [[Paphlagonia|Paphlagonum terris]] mollusca et [[Prunus dulcis|amygdala]] [[Juglans regia|iuglans]] Nostris quos condunt fructus [[tragemata|bellaria]] mensis. [[Phoenix dactylifera|Palmarum fructus]] e [[Phoenicia|Phoenice]] ac [[semidalis]] ...).<ref>[[Athenaeus|Athenaei]] ''[[Deipnosophistarum epitome]]'' [http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/athenee_deipnosophistes_01/lecture/49.htm 27e-f]{{Nexus deficit|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (versibus non gastronomicis omissis): [https://archive.org/details/bub_gb_F97OmyRmBFQC/page/n68/mode/1up versio Latina] [[Iacobus Dalechampius|Dalechampii]]</ref> [[Gaius Plinius Secundus|Plinius maior]] de melioribus territoriis exempla hoc textu (necnon aliis) praebuit: :Iam in quibusdam locis similes aestus inmodici et frigorum effectus. Est fertilis [[Thracia]] frugum rigore, aestibus [[Africa (provincia Romana)|Africa]] et [[Aegyptus]]. In [[Chalce|Chalcia]] [[Rhodus|Rhodiorum]] insula locus quidam est in tantum fecundus, ut suo tempore satum demetant [[Hordeum vulgare|hordeum]] sublatumque protinus serant et cum aliis frugibus metant. Glareosum oleis solum aptissimum in [[Venafrum|Venafrano]], pinguissimum in [[Baetica]]. [[Vinum Pucinum|Pucina vina]] in saxo cocuntur, [[vinum Caecubum|Caecubae vites]] in {{Creanda|it|Agro Pontino|Pomptina palus|Pomtinis paludibus}} madent. tanta est argumentorum ac soli varietas ac differentia.<ref>{{Pnh}} [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/17*.html 17.31]</ref> Romani antiqui [[Sinae]]que mediaevales alimenta originum exoticarum quaerebant: e provinciis solo et climate distinctis optima alimenta cuiusque generis recipere solebant. [[Franci]]ci recentiores territoria cuiuslibet cibi vel potionis definire rationesque excellentiae explicare temptaverunt; quae definitiones fere ubique in [[Unio Europaea|Unione Europaea]] per [[appellatio Originis Protecta|appellationes protectas]] schedasque qualitatis nuper elaborantur. Ibi necnon alibi, etiamsi [[theoria]] territoriorum ab omnibus non accipitur, plures qui alimenta producunt et venditant nomina appellationem utilia censent. == Notae == <references /> == Bibliographia == * L. Bérard, ''Du terroir au sens des lieux: la mode du terroir et les produits alimentaires''. Lutetiae: Les Indes savantes, 2011 * Jacinthe Bessière, "[https://www.researchgate.net/publication/280225763_BESSIERE_J_2006_Manger_ailleurs_manger_local_la_fonction_touristique_de_la_gastronomie_de_terroir_Espaces_tourisme_et_loisirs_Gastronomie_de_terroir_et_tourisme_ETE_n242_Paris_novembre_pp_16-21 Manger ailleurs, manger « local » : la fonction touristique de la gastronomie de terroir]" in ''Espaces, tourisme et loisirs'' n° 242 (2006) pp. 16-21 * Sylvaine Boulanger, ed., ''[https://journals.openedition.org/geohist/1655 Paysages viticoles, vignobles et vignerons : entre traditions et innovations]'' (''Revue de géographie historique'' vol. 19/20 (2021) * Clarisse Didelon, "[https://journals.openedition.org/confins/5863?lang=fr Cartes des goûts, cartes du monde]" in ''Confins'' no. 6 (2009) * G. Fumey, O. Etcheverria, ''Atlas mondial des cuisines et des gastronomies, une géographie gourmande''. Lutetiae: Éditions Autrement, 2008 * H. Ilbert, "Les Indications géographiques, outils de construction des terroirs et de la biodiversité à l’aune des règles internationales du commerce : quelles tendances en Méditerranée ?" in Claire Delfosse, ed., ''La mode du terroir et les produits alimentaires'' (Lutetiae: Indes Savantes, 2011) * Philippe Prévost et al., "[https://journals.openedition.org/vertigo/14807 Le terroir, un concept pour l’action dans le développement des territoires]" in ''VertigO'' vol. 14 no. 1 (2014) ; De antiquitate classica * {{ec|id=Dalby (2000)|c= [[Andreas Dalby|Andrew Dalby]], ''Empire of Pleasures: luxury and indulgence in the Roman world''. Londinii: Routledge, 2000. ISBN 0415186242 }} * Roderick Thirkell White, ''[https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10048157/17/White_10048157_thesis_redacted_amended.pdf Locus Classicus: Origin Branding in Roman Luxury Markets, c. 100 BC - c. AD 130]'' (dissertatio Collegii Universitatis Londiniensis) [https://web.archive.org/web/20230218144914/https://www.academia.edu/44297642/LOCUS_CLASSICUS_ORIGIN_BRANDS_IN_ROMAN_LUXURY_MARKETS_c_100_BC_c_AD_130 eadem res alibi] * Roderick Thirkell White, "[https://humanities.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/collegeofhumanities/history/exhistoria/volume6/Luxury_at_Rome.pdf Luxury at Rome: avaritia, aemulatio and the mos maiorum]" in ''Ex historia'' vol. 6 (2014) pp. 117-143 [https://web.archive.org/web/20230218144912/https://www.academia.edu/34358959/Luxury_at_Rome_docx eadem res alibi] ; De Sinis mediaevalibus * {{ec|id=Schafer (1963)|c= [[Eduardus Hetzel Schafer|Edward Schafer]], ''The Golden Peaches of Samarkand: a study of T'ang exotics''. Berkeleiae: University of California Press, 1963 [https://archive.org/details/in.gov.ignca.18789 Textus] }} * {{ec|id=Schafer (1967)|c= [[Eduardus Hetzel Schafer|Edward Schafer]], ''The Vermilion Bird: T'ang images of the south''. Berkeleiae: University of California Press, 1967 [https://archive.org/details/vermilionbirdtan00scha/ Exemplar mutuabile] }} * [[Eduardus Hetzel Schafer|Edward Schafer]], B. E. Wallacker, "Local tribute products of the T'ang dynasty" in ''Journal of Oriental Studies'' vol. 4 (1957/1958) pp. 213-248 ; De Francia * J. Branas, "Des appellations d'origine des vins. Éléments historiques et agronomiques d’une méthode d’étude" in ''Revue Française d’œnologie'' vol. 78 (1980) pp. 13-58 * Alain Bourguignon, ''[[Carte gastronomique de la France]]''. Lutetiae, 1929 * [[Curnonsky]], [[Marcellus Rouff|Marcel Rouff]], ''[[La France gastronomique]]: guides des merveilles culinaires et des bonnes auberges françaises''. 28 voll. Lutetiae: Rouff, 1921-1928 * Claire Delfosse, "[https://journals.openedition.org/aof/6772 La patrimonialisation des produits dits de terroir: quand « le rural » rencontre « l'urbain » ?]" in ''Anthropology of Food'' vol. 8 (2011) * Claire Delfosse, ed., ''La mode du terroir et les produits alimentaires''. Lutetiae: Indes Savantes, 2011 * Jean-Claude Hinnewinkel, Nathalie Corade, Hélène Velasco-Graciet, ''Essai géographique sur la crise du Bordeaux''. Burdigalae: Maison des Sciences de l’Homme d’Aquitaine, 2015. "[https://books.openedition.org/msha/4021?lang=en Avant-propos]"; "[https://books.openedition.org/msha/4033?lang=en Chapitre 1. La lente construction des terroirs en Bordelais]" * Florian Humbert, "[https://preo.u-bourgogne.fr/crescentis/index.php?id=345 Une formulation de la relation du vin au lieu: les noyaux d'élite de l'INAO]" in ''Crescentis'' vol. 1 (2018) * Georges Kuhnholtz-Lordat, ''La genèse des appellations d'origine des vins''. Macon: Imprimerie Buguet-Comptour, 1963 * Thomas Parker, ''Tasting French Terroir: the History of an Idea''. Berkeleiae: University of California Press, 2015. ISBN 978-0-520-27750-2 [https://www.cairn.info/revue-d-histoire-moderne-et-contemporaine-2018-2-page-168.htm recensio huius operis] == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20230418022832/https://geoconfluences.ens-lyon.fr/glossaire/terroir Terroir]" apud ''Géoconfluences'' [[Categoria:Ars coquinaria]] 6xn6qor5sm4l6nh5jp4zqe1thp1t490 10 306910 3980303 3980195 2026-08-10T14:48:01Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3980303 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Utitur TemplateStyles|Formula:Indicium ostentum/styles.css}} Utere hac formula aut {{fn|Indicium tacitum}} ut quandam notionem cum quibuslibet [[data|datis]] nectas (per codicem HTML <code>&lt;data value="''indicium''"&gt;''notio''&lt;/data&gt;</code>). == Usus == Elementum HTML <code>&lt;data&gt;</code> quendam textum cum quodam indicio hominibus machinisque intellegibili associat. Non est lex de syntaxi datorum quae associari possunt, ergo utere forma quam praesagis rectam esse (i.e. forma quae sive homines sive machinae legere possunt). * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Indicium ostentum|123.456|{{decfrac|123.456}}}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Indicium ostentum|123.456|{{decfrac|123.456}}}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Indicium ostentum|4429|MMMMCDXXIX}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Indicium ostentum|4429|MMMMCDXXIX}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>Vide ''{{Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}}'' (Jan Šprincl)</syntaxhighlight> *: ↳ Vide ''{{Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}}'' (Jan Šprincl) Si plus cognoscere vis, vide: {{cite web | url = https://html.spec.whatwg.org/multipage/text-level-semantics.html#the-data-element | title = The '''data''' element | author = Web Hypertext Application Technology Working Group | website = HTML Standard | access-date = 20 [[Aprilis 2023]] }}. == De formula adhibenda == <templatedata>{ "description": "Haec formula quandam notionem cum quibuslibet datis nectit.", "params": { "1": { "label": "Indicium", "description": "Notio indicata", "example": "isbn:978-80-210-9055-2", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Verba ostendenda", "description": "Verba ostendenda", "example": "''Fasciculus Florum''", "type": "content", "required": true }, "ancora": { "label": "Ancora", "description": "Attributio HTML ‘id’", "example": "fasciculus-florum", "type": "string", "required": false }, "class": { "label": "Class", "description": "Attributio HTML ‘class’", "example": "fasciculus", "type": "string", "required": false }, "style": { "label": "Style", "description": "Attributio HTML ‘style’", "example": "color: blue;", "type": "string", "required": false }, "lingua": { "label": "Tessera linguae", "description": "Attributio HTML ‘lang’", "example": "en-GB", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> == Subpaginae formulae huius == * {{Rel|Formula:Indicium ostentum/styles.css}} == Synonyma == * {{Fn|Ostentum indicium}} * {{Fn|Allocatio ostenta}} * {{Fn|Ostenta allocatio}} == Ulteriora si cupis == * {{Fn|Indicium tacitum}} – formula simillima, sed indicium celat * {{Fn|Annotatio intra versum accommodata}} * {{Fn|Scholium}} – ad scholia in paginam inserenda * {{Fn|Numerus articulatus}} * {{Fn|Tempus}} * {{Fn|Res}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae scholiasticae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae data machinaria in vicitextu praebentes|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant]] }}</includeonly> rewdcenrc0bkt9yp277vyq4i39oflmp 3980306 3980303 2026-08-10T14:50:33Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3980306 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Utitur TemplateStyles|Formula:Indicium ostentum/styles.css}} Utere hac formula aut {{fn|Indicium tacitum}} ut quandam notionem cum quibuslibet [[data|datis]] nectas (per codicem HTML <code>&lt;data value="''indicium''"&gt;''notio''&lt;/data&gt;</code>). == Usus == Elementum HTML <code>&lt;data&gt;</code> quendam textum cum quodam indicio hominibus machinisque intellegibili associat. Non est lex de syntaxi datorum quae associari possunt, ergo utere forma quam praesagis rectam esse (i.e. forma quae sive homines sive machinae legere possunt). * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Indicium ostentum|123.456|{{decfrac|123.456}}}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Indicium ostentum|123.456|{{decfrac|123.456}}}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Indicium ostentum|4429|MMMMCDXXIX}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Indicium ostentum|4429|MMMMCDXXIX}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>Vide ''{{Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}}'' (Jan Šprincl)</syntaxhighlight> *: ↳ Vide ''{{Indicium ostentum|isbn:978-80-210-9055-2|Fasciculus Florum}}'' (Jan Šprincl) Si plus cognoscere vis, vide: {{cite web | url = https://html.spec.whatwg.org/multipage/text-level-semantics.html#the-data-element | title = The '''data''' element | author = Web Hypertext Application Technology Working Group | website = HTML Standard | access-date = 20 [[Aprilis 2023]] }}. == De formula adhibenda == <templatedata>{ "description": "Haec formula quandam notionem cum quibuslibet datis nectit.", "params": { "1": { "label": "Indicium", "description": "Notio indicata", "example": "isbn:978-80-210-9055-2", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Verba ostendenda", "description": "Verba ostendenda", "example": "''Fasciculus Florum''", "type": "content", "required": true }, "ancora": { "label": "Ancora", "description": "Attributio HTML ‘id’", "example": "fasciculus-florum", "type": "string", "required": false }, "class": { "label": "Class", "description": "Attributio HTML ‘class’", "example": "fasciculus", "type": "string", "required": false }, "style": { "label": "Style", "description": "Attributio HTML ‘style’", "example": "color: blue;", "type": "string", "required": false }, "lingua": { "label": "Tessera linguae", "description": "Attributio HTML ‘lang’", "example": "en-GB", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> == Subpaginae formulae huius == * {{Rel|Formula:Indicium ostentum/styles.css}} == Synonyma == * {{Fn|Ostentum indicium}} * {{Fn|Allocatio ostenta}} * {{Fn|Ostenta allocatio}} == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant]] * {{Fn|Indicium tacitum}} – formula simillima, sed indicium celat * {{Fn|Annotatio intra versum accommodata}} * {{Fn|Scholium}} – ad scholia in paginam inserenda * {{Fn|Numerus articulatus}} * {{Fn|Tempus}} * {{Fn|Res}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae scholiasticae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae data machinaria in vicitextu praebentes|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant]] }}</includeonly> 63rprznoi4is96inqtrefd0318vr983 0 308924 3980409 3977470 2026-08-11T05:14:17Z Bartholomite 116968 /* Homines */ 3980409 wikitext text/x-wiki {{Disnomen}} {{Nomen|genus=Masculinum|origo=Anglosaxonica|significatio="amicus opulentiae"|imago=Sir Edwin Henry Landseer.jpg|capitulum=[[Edwinus Landseer]], pictor Anglicus}} '''Edvinus'''<ref>Etiam '''Edwinus''' aut '''Eduinus'''.</ref> est [[praenomen]] masculinum, Anglosaxonica origine, quod e [[Vocabulum|vocabulis]] ''ead'' ("opulentia") et ''wine'' ("amicus") ducitur. == Homines == * [[Edwinus Aldrin]] * [[Eduinus Arlington Robinson]] * [[Edwinus Atherstone]] * [[Edvinus Burleigh]] * [[Edwinus Edwards]] * [[Edvinus Grobe]] * [[Edvinus Hewitt]] * [[Edwinus Hubble]] * [[Edwinus Landseer]] * [[Edwinus Lee]] * [[Eduinus Mattison McMillan]] * [[Edvinus Fridericus O'Brien]] * [[Edvinus O'Connor]] * [[Edvinus Perlmutter]] * [[Edvinus T. Pratt]] * [[Edvinus Rama]] * [[Edvinus Stuart]] * [[Edvinus Warfield]] * [[Edvinus Baruch Winans]] == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[1046 Edwin]], asteroides [[Categoria:Praenomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] h62iu0jygamijiz2t17ylctrfzu1wb3 0 313294 3980397 3840495 2026-08-11T01:05:58Z Bartholomite 116968 /* Quae hoc praenomen habuerint */ 3980397 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Disnomen}} {{Nomen|genus=Femininum|origo=Germanica|significatio="cassis voluntatis"|imago=Thérèse Schwartze 029.jpg|capitulum=[[Gulielmina (regina Nederlandiae)]].}} '''''Gulielmina''''' est [[praenomen]] femininum [[Germanice|Germanicum]], forma muliebris '''[[Gulielmus|Gulielmi]]'''. E vocabulis ''wil'' seu ''willo'' ('voluntas') atque ''helm'' ('[[cassis]]') originem ducit.<ref name=":0">''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/william William]". {{Ling|Anglice}}</ref> Variantes praenominis '''''Gulielma''''' atque '''''Wilhelmina'''''<ref>"EPITHALAMIUM AD WILHELMUM QUINTUM [...] ET FREDERICAM SOPHIAM WILHELMINAM [...]"; [https://www.google.it/books/edition/Epithalamium_ad_Wilhelmum_Quintum_et_Fre/DeZXAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=0 textum] apud ''Google Books''.</ref> sunt. == Quae hoc nomen habuerint == * [[Gulielmina (regina Nederlandiae)]] * [[Louisa Augusta Wilhelmina Amelia]] * [[Mathilda Laetitia Gulielmina Bonaparte]] * [[Carolina Gulielma Sandell-Berg]] == Quae hoc praenomen habuerint == * [[Gulielma Elisa]] * [[Gulielmina Fernandez]] * [[Gulielma Piper]] * {{Creanda|de|Wilhelmine Schröder-Devrient|Gulielmina Schröder-Devrient}} == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[392 Wilhelmina]], asteroides [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina]] [[Categoria:Praenomina feminina]] mpcuxvunpnpx5dlt65hp6t5jr4fyk7k 0 321437 3980285 3952697 2026-08-10T14:22:00Z Grufo 64423 -{{[[Formula:Pagina non annexa|Pagina non annexa]]}}: Nunc pagina est annexa; +categoria; minora 3980285 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Clint Eastwood - 1960s.JPG|thumb|upright=1.2|[[Clint Eastwood]] in [[pellicula]] ''[[A Fistful of Dollars]]'' ([[1964]]), praeclaro exemplo generis ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spaghetti Western||en|qid=Q212781}}.'']] {{res|Genus cinematographicum}} est ratio, qua [[pellicula]]e certa similitudine iunctae ab academicis, spectatoribus, criticis nec non industria cinematographica in propria digeruntur [[genus (ars)|genera]] et structuras, quae non solum confectionem et mercaturam pellicularum singularum adficiunt sed etiam exspectationes populi dirigunt. Genera pellicularum notissima sunt [[pellicula criminalis]], [[fabula formidulosa|pellicula formidulosa]], [[pellicula dramatica|drama]], [[comoedia cinematographica|comoedia]] [[pellicula armentariorum]], [[pellicula puerilis]], [[pellicula iuvenilis]], [[pellicula musica]], [[pellicula horrifica]], [[pellicula bellica]], [[pellicula amatoria]], [[melodrama]], [[pellicula scientiae fictae]], [[pellicula actionis]] et ''[[film noir]]''. Attamen dubium est, an haec "categoriae" supra dictae omnes in generum cinematographicorum numero habendae sint. Genera principalia pellicularum distinctas habent notas narrationis, sicut argumenta et themata, scaena, forma narrationis, descriptiones hominum, iconographia, et artes cinematographicae. Quaedam genera plerumque argumento suo (sicut pelliculae ad [[biocolyta]]s pertinentes) definiuntur, alia autem scaena (sicut [[pellicula armentariorum|pelliculae armentariorum]]), alia forma narrationis (e.g. [[pellicula musica|pelliculae musicae]]). Descriptio stricta generum animo hanc imprimere videtur opinionem, cuique generi suos distinctos fines esse. Multa tamen sunt [[hibrida]], sicut ''[[Kiss kiss bang bang (pellicula 2006)]]'', comoedia actionis. == De ortu generis cinematographici == [[Terminus technicus|Terminus]] 'generis cinematographici' atque augescens gravitas oeconomica pellicularum in prima decennia saeculi XX inciderunt. Nam non solum argumenta et athmosphaera sed etiam narrandi formae aliaeque res magis magisque ab [[industria cinematographica]] dictari coepta sunt, et quidem secundum [[genus (ars)|generum]] definitiones saeculi XIX ad [[litterae oblectabiles|litteras oblectabiles]] ''en masse'' factas. Pelliculae inter se similes generum instruebantur notis, quae praesertim [[signale|signalia]] mercatoria cum spectatorum expectationibus congruentia mitterent. Itaque genera cinematographica etiam in partes rationum sumptuariarum mutata sunt. Praesertim [[anni 1920|annis 1920]] et [[anni 1930|annis 1930]] in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]] fabricatoriae emerserunt sedes, quarum unaquaeque certi generis pelliculas speciali studio amplectebatur. [[Pellicula armentariorum|Pelliculae armentariorum]], comoediae, pelliculae criminales nec non pelliculae horrificae imprimis prima genera cinematographica illius temporis repraesentabant. Hic etiam memoratu dignae sunt pelliculae musicales, quae initio aetatis [[pellicula sonora|pellicularum sonorarum]] prosperum genus independens constituerunt, nec non [[pellicula amatoria|pelliculae amatoriae]], quarum argumentum erat fabula amoris, cui exitus felix pernecesse erat. Pelliculae genere notatae ab annis 1930 usque ad annos 1950 firmum locum sibi stabilierunt. == Genera cinematographica quid sint == Utrum pelliculae pueriles et pelliculae iuveniles genera distincta sint, an de pelliculis ad spectatores destinatos pertinentibus agatur, quaerere licet. Item dubium est, an longinquitas (sicut pelliculae breves) aut condiciones fabricatoriae (sicut pelliculae independentes) vera genera cinematographica sint. Num differentia pellicularum coloratarum et pellicularum [[niger et albus|nigroalbarum]] ad genus cinematographicum refertur, an de pelliculis certis condicionibus technicis suae aetatis circumscriptis agitur. Interdum quidem fieri potest, ut pars nigroalba in pellicula colorata ad temporum praeteritorum eventa referatur. Satis difficile est inter genus et stilum et motum distinguere. Utique consenteneum est, 'genus' maioribus categoriis cinematographicis (sicut pelliculis longis, documentariis, pelliculis experimentalibus) aptari non posse. Terminologia usitata criticae cinematographicae saepe etiam vincula arta cum studiis litterariis habere videtur. {{NexInt}} * [[Nova unda Francica]] [[Categoria:Ars]] [[Categoria:Genera cinematographica| ]] 37sbgptxer43a6p3m1zw4mim9pyvuqc 0 321441 3980342 3929145 2026-08-10T20:12:26Z Demetrius Talpa 81729 3980342 wikitext text/x-wiki {{videdis|Technophylacium (discretiva)}} [[Fasciculus:Saint Petersburg Kunstkamera from Neva.jpg|thumb|[[Aedificium]] Technophylacii super Nevam Maiorem.]]{{Coord|59|56|29|N|30|18|16|E|display=title}} {{res|Technophylacium Petropolitanum}}<ref>''Kunstkammer'', v. [[Michael Lomonosov|Michaelis Lomonosov]] [http://feb-web.ru/feb/lomonos/texts/lo0/lo3/lo3-015-.htm?cmd=p ''Orationem de meteoris vi electrica ortis''].</ref> est [[aedificium]] in [[insula Basilii]] [[Petropolis|Petropolitana]], ad [[crepidines]] [[Neva Maior|Nevae Maioris]] prope ad [[acumen insulae Basilii|acumen insulae]] situm. Aedificabatur ab anno 1718 ad annum 1734 ab [[architectus|architectis]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Mattarnovi|Georgiο Mattarnovi|ru|qid=Q543378}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Nicolaus Härbel|Nicolao Härbel|ru|qid=Q21026916}} [[Michael Zemtsov|Michaele Zemtsov]] aliisque ad collectionem technophylacii [[Petrus I|Petri Magni]] collocandam; primo ea, [[theatrum]] [[anatomia|anatomicum]] et [[Academia Scientiarum Petropolitana|Academia Scientiarum]] aedificium occupabant. Nunc [[Museum Anthropologiae et Ethnographiae]] hic situm est. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Aedificia Petropolis]] [[Categoria:Insula Basilii]] [[Categoria:Musea Russica]] t36oebfbo0cuxlo7aib9n3ksdmx74nu 4 322505 3980347 3976909 2026-08-10T20:44:47Z MediaWiki message delivery 62628 /* Tech News: 2026-33 */ nova pars 3980347 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__<nowiki />[[Categoria:Vicipaedia]][[Categoria:Fora Vicipaediae|{{PAGENAME}}]]{{Capsa paginae|1= Haec pagina nuntios technicos qui e [[MediaVici]] proveniunt praebet. Vide etiam [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2016|nuntios anni 2016]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2017|nuntios anni 2017]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2018|nuntios anni 2018]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2019|nuntios anni 2019]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2020|nuntios anni 2020]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2021|nuntios anni 2021]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2022|nuntios anni 2022]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2023|nuntios anni 2023]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2024|nuntios anni 2024]] et [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|nuntios anni 2025]]. }} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == {{Accepta|Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|Tech News: 2026-03|Nuntia ad novum annum mota --[[Usor:Grufo|Grufo]]}} <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == {{Accepta|Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026|Nuntium ad novum annum motum --[[Usor:Grufo|Grufo]]}} Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 13:21, 18 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:29, 9 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:42, 4 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|disputatio]])</bdi> 17:11, 23 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Iulii 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 Augusti 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 Augusti 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> 71g5de9kt0fu40w07478fy1rqf3godf 3980355 3980347 2026-08-10T22:28:34Z IacobusAmor 1163 3980355 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__<nowiki />[[Categoria:Vicipaedia]][[Categoria:Fora Vicipaediae|{{PAGENAME}}]]{{Capsa paginae|1= Haec pagina nuntios technicos qui e [[MediaVici]] proveniunt praebet. Vide etiam [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2016|nuntios anni 2016]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2017|nuntios anni 2017]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2018|nuntios anni 2018]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2019|nuntios anni 2019]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2020|nuntios anni 2020]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2021|nuntios anni 2021]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2022|nuntios anni 2022]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2023|nuntios anni 2023]], [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2024|nuntios anni 2024]] et [[Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|nuntios anni 2025]]. }} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == {{Accepta|Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|Tech News: 2026-03|Nuntia ad novum annum mota --[[Usor:Grufo|Grufo]]}} <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == {{Accepta|Vicipaedia:Nuntii Technici/2025|Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026|Nuntium ad novum annum motum --[[Usor:Grufo|Grufo]]}} Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 13:21, 18 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 Ianuarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:29, 9 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 Februarii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 Martii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:42, 4 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Maii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|disputatio]])</bdi> 17:11, 23 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 Iunii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Iulii 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 Iulii 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 Augusti 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 Augusti 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> 1q1x3qu5snyl5efgd4xlof08mnxyu7k 0 324413 3980241 3980184 2026-08-10T12:47:51Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* Descriptio */ 3980241 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus ad litteram|lingua=de}} {{Pagina principalis|Index Carminum Buranorum}} {{Carmen Carminum Buranorum | titulus = | imago = | descriptio = | categoria = | numerus = | auctor = | argumenta = | tempus = | lingua = | contextus = | praecedens = | sequens = }} {{lires|Horstu, uriunt, den wahter an der cinne}} est initium [[carmen|carminis]] a [[Goliardia|discipulis vagantibus]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Lingua Theodisca altimediaevalis|Theodisce|en|qid=Q837985}} scripti, quod in codice [[Carmina Burana|Carminum Buranorum]] sub numero XLVIIIa reperitur.<ref name="de-cruce-signatis-46-55">{{Opus | titulus = De cruce signatis 46–55 | url = https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost13/CarminaBurana/bur_cmo5.html }}.</ref> == Textus == {{Textus in columnas divisus incipitur}} {{Versus numerati|titulus=Theodisce| Horstu, uriunt, den wahter an der cinne, wes sin sanch ueriach? wir můzen uns schaiden nu, lieber man. also schiet din lip nu jungest hinnen, do der tach ůf brach unde uns diu naht so fluhtechlichen tran. naht git senfte, we tůt tach. Owe, herce lieb, in mach din nu uerbergen niht. uns nimit diu freude gar daz grawe lieht. stand ůf, riter!<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> }} {{Versus numerati|titulus=Latine| Audi, o care! In uligine acanthi, estne vera eius cantio? Separari nunc debemus, amate. Sic corpus tuum modo hinc discessit, cum aurora effulsit et nox a nobis tam celeriter fugit. Nox dat quietem, dolor venit cum die. Heu, cordis amor, nequeo te iam celare. Hoc lumen canum gaudium nobis eripit. Surge, o miles! }} {{Textus in columnas divisus finitur}} == Descriptio == Hoc carmen, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Otto de Botenlauben|Ottoni de Botenlauben|en|qid=Q454580}} attributum, ad genus litterarium pertinet quod ''Tagelied'' (carmen albale) dicitur, in quo amatores sub lucem diei separari coguntur. Textus monitione vigilis (''wahter'') incipit qui de propinquo ortu solis de vallo proclamat, indicans tempus decessus advenisse. Amata dolens alloquitur virum, noctem memorans quae tam celeriter fugit et lucem “griseam” (''grawe lieht'') quae gaudium aufert.<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> In hoc dialogo amatorio, nox quasi tempus quietis et unionis celebratur, dum dies quasi inimicus et causa separationis apparet. Ultima vox carminis ''riterem'' ('equitem') excitat ut abeat ne deprehendatur, tensionem inter amorem secretum et officia mundana militis exprimens.<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Lehtonen, 1995 | c = {{Opus | cognomen = Lehtonen | nomen = Thomas Martinus Samuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy | annus = 1995 | lingua = en | locus = [[Helsingia (Finnia)|Helsingiae]] | domus editoria = [[Societas Litterarum Finnicarum]] | isbn = 978-951-717-846-4 }} }} {{Carmina Burana}} [[Categoria:Index Carminum Buranorum]] [[Categoria:Litterae Latinae mediaevales]] 9gb55bld0n7eqmedbcg5dudpsq8lfmt 3980261 3980241 2026-08-10T13:50:52Z Grufo 64423 Minora 3980261 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus ad litteram|lingua=de}} {{Pagina principalis|Index Carminum Buranorum}} {{Carmen Carminum Buranorum | titulus = | imago = | descriptio = | categoria = | numerus = | auctor = | argumenta = | tempus = | lingua = | contextus = | praecedens = | sequens = }} {{lires|Horstu, uriunt, den wahter an der cinne}} est initium [[carmen|carminis]] a [[Goliardia|discipulis vagantibus]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Lingua Theodisca altimediaevalis|Theodisce|en|qid=Q837985}} scripti, quod in codice [[Carmina Burana|Carminum Buranorum]] sub numero XLVIIIa reperitur.<ref name="de-cruce-signatis-46-55">{{Opus | titulus = De cruce signatis 46–55 | url = https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost13/CarminaBurana/bur_cmo5.html }}.</ref> == Textus == {{Textus in columnas divisus incipitur}} {{Versus numerati|titulus=Theodisce| Horstu, uriunt, den wahter an der cinne, wes sin sanch ueriach? wir můzen uns schaiden nu, lieber man. also schiet din lip nu jungest hinnen, do der tach ůf brach unde uns diu naht so fluhtechlichen tran. naht git senfte, we tůt tach. Owe, herce lieb, in mach din nu uerbergen niht. uns nimit diu freude gar daz grawe lieht. stand ůf, riter!<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> }} {{Versus numerati|titulus=Latine| Audi, o care! In uligine acanthi, estne vera eius cantio? Separari nunc debemus, amate. Sic corpus tuum modo hinc discessit, cum aurora effulsit et nox a nobis tam celeriter fugit. Nox dat quietem, dolor venit cum die. Heu, cordis amor, nequeo te iam celare. Hoc lumen canum gaudium nobis eripit. Surge, o miles! }} {{Textus in columnas divisus finitur}} == Descriptio == Hoc carmen, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Otto de Botenlauben|Ottoni de Botenlauben|en|qid=Q454580}} attributum, ad genus litterarium pertinet quod ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Tagelied||en|qid=Q1899706}}'' dicitur (‘carmen diei’), in quo amatores sub lucem diei separari coguntur. Textus monitione vigilis (“{{barbarice|lingua=de|wahter}}”) incipit qui de propinquo [[solis ortus|solis ortu]] de vallo proclamat, indicans tempus decessus advenisse. Amata dolens alloquitur virum, noctem memorans quae tam celeriter fugit et lucem “[[griseus|griseam]]” (“{{barbarice|lingua=de|grawe lieht}}”) quae gaudium aufert.<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> In hoc dialogo amatorio, nox quasi tempus quietis et unionis celebratur, dum dies quasi inimicus et causa separationis apparet. Ultima vox carminis “{{barbarice|lingua=de|riterem}}” (‘equitem’) ita excitat ut abeat ne deprehendatur, tensionem inter amorem secretum et officia mundana militis exprimens.<ref name="de-cruce-signatis-46-55"/> == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Lehtonen, 1995 | c = {{Opus | cognomen = Lehtonen | nomen = Thomas Martinus Samuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy | annus = 1995 | lingua = en | locus = [[Helsingia (Finnia)|Helsingiae]] | domus editoria = [[Societas Litterarum Finnicarum]] | isbn = 978-951-717-846-4 }} }} {{Carmina Burana}} [[Categoria:Index Carminum Buranorum]] [[Categoria:Litterae Latinae mediaevales]] c5bqiplptviynrb6qipbvgcszq9lec7 0 325081 3980323 3965468 2026-08-10T18:39:44Z Grufo 64423 Paginam auxi 3980323 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice expressa == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}} physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]] conatus est principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In sua commentatione {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu maximaque compage universi ita determinari, ut inertia non sit proprietas omnino intrinseca materiei, sed ex interactione ipsius cum reliqua materie universi oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, quibus postulavit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, e reliqua materia universi ortum, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis esse nullum. Ita {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} e campo gravitationali universi, qui respectu corporis movetur, oriuntur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e termino potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, contributio materiae ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem effectūs inducit quam materia proxima. Sciama aestimavit circa {{cent|99|acc|f}} inertiae localis e materie ultra 10⁸ annos lucis mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suae theoriae aequationibus Sciama praeterea relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> obtinuit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar|G}} est [[constans gravitatis|constans gravitatis]] et {{math|Φ}} potentiale gravitationale universi. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitationale totius universi, atque deinde distributionem materiei ipsius, valorem constantis {{mvar|G}} determinare. Ex ea, unā cum hypothesi de maxima compage universi, etiam relationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi et eius magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita aperte erat exemplar. Ipse monuit theoriam suam incompletam esse: ad motus generales describendos, non solum motum rectilineum et rotationem uniformem, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale invenire. Promisit igitur theoriam pleniorem in articulo subsequenti. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem scripsit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar|c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] indicant. Ghosh hunc effectum, e termino accelerationis dependentem, Anglice {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductio inertialis’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] 7llvtcsmnel2q9kwy3023frptv6zz4b 3980326 3980323 2026-08-10T18:43:28Z Grufo 64423 3980326 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice expressa == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}} physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]] conatus est principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In sua commentatione {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu maximaque compage universi ita determinari, ut inertia non sit proprietas omnino intrinseca materiei, sed ex interactione ipsius cum reliqua materie universi oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, quibus postulavit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, e reliqua materia universi ortum, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis esse nullum. Ita {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} e campo gravitationali universi, qui respectu corporis movetur, oriuntur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e termino potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, contributio materiae ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem effectūs inducit quam materia proxima. Sciama aestimavit circa {{cent|99|acc|f}} inertiae localis e materie ultra 10⁸ annos lucis mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suae theoriae aequationibus Sciama praeterea relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> obtinuit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} est [[constans gravitatis|constans gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitationale universi, et {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritas lucis in vacuo]]. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitationale totius universi, atque deinde distributionem materiei ipsius, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex ea, unā cum hypothesi de maxima compage universi, etiam relationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi et eius magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita aperte erat exemplar. Ipse monuit theoriam suam incompletam esse: ad motus generales describendos, non solum motum rectilineum et rotationem uniformem, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale invenire. Promisit igitur theoriam pleniorem in articulo subsequenti. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem scripsit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] indicant. Ghosh hunc effectum, e termino accelerationis dependentem, Anglice {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductio inertialis’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] ok3c181xz2ug7yxdx86odz1wlxnspqo 3980341 3980326 2026-08-10T19:59:44Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice expressa */ 3980341 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice expressa == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}} physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]] conatus est principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In sua commentatione {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu maximaque compage universi ita determinari, ut inertia non sit proprietas omnino intrinseca materiei, sed ex interactione ipsius cum reliqua materie universi oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, quibus postulavit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, e reliqua materia universi ortum, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis esse nullum. Ita {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} e campo gravitationali universi, qui respectu corporis movetur, oriuntur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e termino potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, contributio materiae ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem effectūs inducit quam materia proxima. Sciama aestimavit circa {{cent|99|acc|f}} inertiae localis e materie ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suae theoriae aequationibus Sciama praeterea relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> obtinuit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} est [[constans gravitatis|constans gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitationale universi, et {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritas lucis in vacuo]]. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitationale totius universi, atque deinde distributionem materiei ipsius, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex ea, unā cum hypothesi de maxima compage universi, etiam relationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi et eius magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita aperte erat exemplar. Ipse monuit theoriam suam incompletam esse: ad motus generales describendos, non solum motum rectilineum et rotationem uniformem, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale invenire. Promisit igitur theoriam pleniorem in articulo subsequenti. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem scripsit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] indicant. Ghosh hunc effectum, e termino accelerationis dependentem, Anglice {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductio inertialis’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] ki6qb37yqgd3xi70uyvhlftse3f53k8 3980372 3980341 2026-08-10T23:11:52Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice expressa */ 3980372 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice expressa == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}} physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]] conatus est principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In sua commentatione {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu maximaque compage universi ita determinari, ut inertia non sit proprietas omnino intrinseca materiei, sed ex interactione ipsius cum reliqua materie universi oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, quibus postulavit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, e reliqua materia universi ortum, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis esse nullum. Ita {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} e campo gravitationali universi, qui respectu corporis movetur, oriuntur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e termino potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, contributio materiae ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem effectūs inducit quam materia proxima. Sciama aestimavit circa {{cent|99|acc|f}} inertiae localis e materie ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suae theoriae aequationibus Sciama praeterea relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> obtinuit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} est [[constans gravitatis|constans gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitationale universi, et {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritas lucis in vacuo]]. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitationale totius universi, atque deinde distributionem materiei ipsius, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex ea, unā cum hypothesi de maxima compage universi, etiam relationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi et eius magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita aperte erat exemplaris adumbratio. Ipse monuit theoriam suam incompletam esse: ad motus generales describendos, non solum motum rectilineum et rotationem uniformem, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale invenire. Promisit igitur theoriam pleniorem in articulo subsequenti. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem scripsit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] indicant. Ghosh hunc effectum, e termino accelerationis dependentem, Anglice {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductio inertialis’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] kpletw27dbl474afe6y104ztsb2r7g0 3980381 3980372 2026-08-10T23:24:58Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice expressa */ Sermo 3980381 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice expressa == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}}, physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]], principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere conatus est.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In commentatione sua {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu et universi maxima compage ita definiri, ut inertia non sit proprietas materiei omnino propria, sed ex commercio eius cum reliqua universi materia oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, deinde posuit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, qui e reliqua universi materia oriretur, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis nullum esse. Hinc censuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} ex eo gravitatis campo oriri, qui respectu corporis movetur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e variatione potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, materiae contributio ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem huius effectūs efficit quam materia propior. Sciama aestimavit circiter {{cent|99|acc|f}} inertiae localis ex materia ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suis praeterea aequationibus Sciama relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> deduxit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitatis universi, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitatis totius universi, ac proinde distributionem materiae in eo, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex eadem relatione, unā cum hypothesi de universi maxima compage, etiam rationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi eiusque magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita exemplaris tantum instar erat. Ipse enim monuit eam incompletam esse: ad motus generales describendos non satis esse motum rectilineum et rotationem uniformem tractare, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale computare. Ideo se pleniorem theoriam in commentatione subsequente propositurum esse promisit. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem proposuit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Ghosh hunc effectum, qui a termino accelerationis pendet, {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductionem inertialem’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] nenjon8oo7wqx3cl36hxs49967sktak 3980383 3980381 2026-08-10T23:27:08Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice descripta */ Novum nomen capituli 3980383 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice descripta == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}}, physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]], principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere conatus est.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In commentatione sua {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu et universi maxima compage ita definiri, ut inertia non sit proprietas materiei omnino propria, sed ex commercio eius cum reliqua universi materia oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, deinde posuit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, qui e reliqua universi materia oriretur, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis nullum esse. Hinc censuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} ex eo gravitatis campo oriri, qui respectu corporis movetur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e variatione potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, materiae contributio ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem huius effectūs efficit quam materia propior. Sciama aestimavit circiter {{cent|99|acc|f}} inertiae localis ex materia ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suis praeterea aequationibus Sciama relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> deduxit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitatis universi, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitatis totius universi, ac proinde distributionem materiae in eo, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex eadem relatione, unā cum hypothesi de universi maxima compage, etiam rationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi eiusque magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita exemplaris tantum instar erat. Ipse enim monuit eam incompletam esse: ad motus generales describendos non satis esse motum rectilineum et rotationem uniformem tractare, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale computare. Ideo se pleniorem theoriam in commentatione subsequente propositurum esse promisit. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem proposuit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Ghosh hunc effectum, qui a termino accelerationis pendet, {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductionem inertialem’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] imtm9ngm08ccxipnv6bouxumy2sjkya 3980384 3980383 2026-08-10T23:28:14Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice descripta */ 3980384 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice descripta == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}}, physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]], principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere conatus est.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In commentatione sua {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu et universi maxima compage ita definiri, ut inertia non sit proprietas materiei omnino propria, sed ex commercio eius cum reliqua universi materia oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[Spatium quattuor dimensionum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, deinde posuit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, qui e reliqua universi materia oriretur, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis nullum esse. Hinc censuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} ex eo gravitatis campo oriri, qui respectu corporis movetur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e variatione potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, materiae contributio ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem huius effectūs efficit quam materia propior. Sciama aestimavit circiter {{cent|99|acc|f}} inertiae localis ex materia ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suis praeterea aequationibus Sciama relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> deduxit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitatis universi, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitatis totius universi, ac proinde distributionem materiae in eo, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex eadem relatione, unā cum hypothesi de universi maxima compage, etiam rationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi eiusque magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita exemplaris tantum instar erat. Ipse enim monuit eam incompletam esse: ad motus generales describendos non satis esse motum rectilineum et rotationem uniformem tractare, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale computare. Ideo se pleniorem theoriam in commentatione subsequente propositurum esse promisit. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem proposuit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Ghosh hunc effectum, qui e termino accelerationis pendet, {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductionem inertialem’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] 3uicv5o5qim9anzbtxsa4jf5j8qiyuq 3980389 3980384 2026-08-10T23:39:07Z Grufo 64423 /* De inductione inertiali numerice descripta */ 3980389 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Ernst Mach, Die Mechanik in ihrer Entwickelung.svg|thumb|Liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}} ([[Theodisce]] {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}})<ref name="mach-1883">{{qc|Mach, 1883}}.</ref>]] In [[physica theoretica]], praesertim in disputationibus de theoriis [[gravitas (physica)|gravitatis]], {{res|principium Machianum}} seu {{res|coniectura Machiana}}<ref>{{qc|Von Bayer, 2001}}, [https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC&dq=mach's+conjecture&pg=PA79 p. 79].</ref> appellatur hypothesis vaga quam [[Albertus Einstein]] [[Ernestus Mach|Ernesto Mach]], [[physicus|physico]] [[philosophus|philosopho]]<nowiki />que [[Austria]]co, attribuit, quae explicare conatur quomodo res [[rotatio|volventes]]—exempli gratia [[gyroscopium|gyroscopia]] vel [[corpus caeleste|corpora caelestia]]—ad [[systema relationum]] referantur. Secundum talem coniecturam, [[exsistentia]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|rotatio absoluta|rotationis absolutae|en|qid=Q4669833}}—quae distinctionem inter localia {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum volvens|systemata volventia|en|qid=Q3310692}} infert—a distributione universali [[materies|materiei]] pendet, ut hoc exemplum illustrat: {{Folium memoratum| Primum consiste atque sine ad latera tua [[bracchium|bracchia]] pendere laxa. Observa ut [[sidus|sidera]] fere immota maneant et bracchia tua fere recta deorsum pendeant. Deinde volve te ipsum ipsamve; sidera circa [[zenith]] volvi videbuntur, simulque bracchia tua [[vis centrifuga|vi centrifuga]] sursum trahentur. Profecto esset casus mirabilis si systema relationum inertiale, in quo tua bracchia libere pendebant, idem esset ac systema relationum in quo sidera quiescunt fixa, nisi aliqua interactio inter sidera et te exsisteret quae tuum systema relationum determinaret inertiale. }}{{Norma dextra| ―[[Stephanus Weinberg]] ([[1972]]). {{Op|Gravitation and Cosmology}}.<ref>{{qc|Weinberg, 1972}}, [https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/16/mode/2up p. 17]. [[Anglice|Angl.]] “{{Barbarice|lingua=en|First stand still, and let your arms hang loose at your sides. Observe that the stars are more or less unmoving, and that your arms hang more or less straight down. Then pirouette. The stars will seem to rotate around the zenith, and at the same time your arms will be drawn upward by centrifugal force. It would surely be a remarkable coincidence if the inertial frame, in which your arms hung freely, just happened to be the reference frame in which typical stars are at rest, unless there were some interaction between the stars and you that determined your inertial frame.}}”</ref> }} Principium Machianum statuit hanc rem non esse fortuitam, sed potius quandam exsistere {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lex physica|legem|de|qid=Q214070}} quae [[motus|motum]] siderum remotissimorum cum locali {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemate inertiali|en|qid=Q192735}} conectit. Nam si omnia sidera circa observatorem videntur circumagi, Mach censuit aliquam vim physicam efficere ut observator [[vis centrifuga|vim centrifugam]] sentiat. Hinc varia enuntiata principii, saepe vaga, orta sunt, velut: “[[massa]] alibi sita hic afficit [[inertia]]m”. Formula generalissima principii est: {{Ipse dixit| Leges physicae locales maximā compagine universi determinantur. |[[Stephanus Hawking|Hawking]] & {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Franciscus Rainerius Ellis|Ellis|en|qid=Q5538966}} ([[1973]]). {{Op|The Large Scale Structure of Space–Time}}.<ref>{{qc|Hawking & Ellis, 1973}}, p. 1. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Local physical laws are determined by the large-scale structure of the universe}}”.</ref> }} Suasio Machiana magni momenti fuit in [[theoria relativitatis generalis|theoriae relativitatis generalis]] Einsteinianae ortu. Einstein enim intellexit distributionem universam materiei {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor metricus (theoria relativitatis)|tensorem metricum|en|qid=Q2045231}} determinare posse quo definiatur quid systema quoad rotationem quiescere putetur. In nonnullis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|solutiones exactae in theoria relativitatis generalis|solutionibus theoriae relativitatis generalis|en|qid=Q5419229}}, [[spatii temporisque tractio]] atque conservatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|momentum angulare|momenti angularis|en|qid=Q161254}} gravitationalis sic efficiunt ut hoc verum sit. Attamen, quum ipsum principium sit vagum, multae formulae diversae propositae sunt quae “principia Machiana” vocari possunt, quarum nonnullae commenticiae putantur. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Metrica Gödeliana||en|qid=Q1559192}} universi volventis exemplum praebet quod principium Machianum quam maxime violare videtur. In tali enim exemplo sidera remota eo celerius celeriusque volvi videntur quo longius distent. Contradictio tamen quaestionem validitatis principii Machiani omnino non dirimit, quia exemplum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|lineae temporales clausae|lineas temporales clausas|en|qid=Q1876815}} admittit. == Historia == Ernestus Mach in libro anno [[1883]] edito {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}} ({{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}}) suam doctrinam primum exposuit.<ref name="mach-1883" /> Similes sententiae etiam in libris [[Georgius Berkeleius|Georgii Berkeleii]] philosophi ante eum reperiebantur.<ref name="berkeleius-1721">{{qc|Berkeleius, 1721}}.</ref> Post Mach, liber {{Op|Motus absolutus an relativus?}} a fratribus [[Benedictus Friedlaender|Benedicto Friedlaender]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Immanuel Friedlaender|Immanuele Friedlaender|de|qid=Q89222}} anno [[1896]] editus nonnullas ideas principio Machiano similes continebat.<ref>{{qc|Friedlaender, 1896}}.</ref> == De usu Einsteiniano principii == Est in theoria relativitatis quaestio fundamentalis: si omnis motus est relativus, quomodo corporum [[inertia]] mensurari potest? Inertia enim respectu alicuius rei metienda est; sed cuius respectu si [[particula]]m solam in universo omnino vacuo fingamus? Nonnulli putabant talem particulam nullum motum lineare habere posse. Ita principium Machianum interdum intellegitur sententia omnino nullum motum, ne rotatorium quidem, tribui posse nisi alia corpora adsint. Sic ipse Mach scripsit: {{Folium memoratum| Experimentum [[Isaacus Newtonus|Newtonianum]] aquae in [[vas]]e volventis hoc tantum docet: vertiginem relativam aquae respectu [[paries|parietum]] vasis nullas [[vis centrifuga|vires centrifugas]] notabiles excitare; eas autem ex vertigine relativa respectu massae [[Tellus|Telluris]] ceterorumque corporum caelestium oriri. Nemini licet dicere quomodo experimentum finiturum esset si parietes vasis spissiores spissioresque atque graviores fierent, ac denique plurium [[mille passus|milium passuum]] crassitudinem haberent. Unum tantum experimentum nobis conceditur, atque illud cum ceteris rebus nobis cognitis, non tamen cum figmentis nostris arbitrariis, componere debemus. }}{{Norma dextra| ―[[Ernestus Mach]] ([[1883]]). {{Op|Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt}}.<ref>{{qc|Mach, 1883}}, [https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ/page/216/mode/2up pp. 216–217]. [[Theodisce|Th.]] “{{Barbarice|lingua=de|Der Versuch Newton's mit dem rotirenden Wassergefäss lehrt nur, dass die Relativdrehung des Wassers gegen die Gefässwände keine merklichen Centrifugalkräfte weckt, dass dieselben aber durch die Relativdrehung gegen die Masse der Erde und die übrigen Himmelskörper geweckt werden. Niemand kann sagen, wie der Versuch verlaufen würde, wenn die Gefässwände immer dicker und massiger, zuletzt mehrere Meilen dick würden. Es liegt nur der eine Versuch vor, und wir haben denselben mit den übrigen uns bekannten Thatsachen, nicht aber mit unsern willkürlichen Dichtungen in Einklang zu bringen.}}”</ref> }} Albertus Einstein fere hoc sensu videtur principium intellexisse: {{Ipse dixit|Inertia ex quadam interactione inter corpora oritur.|[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{*Cfr}} A. Einstein, “Hoch geehrter Herr Kollege!”, [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]], apud {{qc|Wolters, 1987}}, p. 151, et apud {{qc|Misner, Thorne & Wheeler, 1973}}, p. 544: “{{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur.” [[Theodisce|Th.]] “{{barbarice|lingua=de|{{omissis}} es ergibt sich mit Notwendigkeit, daß die Trägheit in einer Art Wechselwirkung der Körper ihren Ursprung hat, ganz im Sinne Ihrer Überlegungen zum Newtonschen Eimer-Versuch {{omissis}} Rotiert die Schale {{mvar|S}} um eine durch ihren Mittelpunkt gehende Achse (relativ zum System der Fixsterne/‚Restsystem‘), so entsteht im Innern der Schale ein Coriolis-Feld, d. h. die Ebene des Foucault-Pendels wird (mit einer allerdings praktisch unmeßbar kleinen Geschwindigkeit) mitgenommen.}}”|2=Q178841|name=epistula-25-iunii-1913}}}} Nonnulla principii Machiani enuntiata cum [[holismus|holismo]] conectuntur. Mach enim intellegi potest suasisse ut theoriae gravitatis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|relationalismus|doctrinas relationalisticas|en|qid=Q2142479}} pertinerent. Einstein in physicam hodiernam principium introduxit dum theoriam relativitatis generalis elaborabat; ipse etiam dicitur locutionem “principium Machianum” primus finxisse. Multum disputatur verene Mach novam legem physicam proponere voluerit, quoniam nusquam aperte enuntiavit. Scriptum quo Einstein maxime commotus est fuit liber Ernesti Mach {{Op|De mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita}},<ref name="mach-1883" /> in quo philosophus doctrinam Newtonianam de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Spatium tempusque absoluti|spatio absoluto|en|qid=Q19314}} refutavit, praesertim exsistentiam cuiusdam electi [[systema relationum|systematis relationum]] quod e celebri {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|argumentum Newtonianum vasis|argumento Newtoniano vasis|en|qid=Q2585683}} oriebatur. Newtonus in suis {{Op|[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiae naturalis principiis mathematicis]]}} demonstrare conatus erat rotationem absolutam dignosci posse propter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticias|en|qid=Q212126}} quae tantummodo in rotatione absoluta inveniuntur. Nam si vas aquā plenum volvitur, aqua primitus quiescet, deinde vasis motus aquae communicabitur, quae curvabitur atque propter vim centrifugam ad margines ascendet. Hoc experimentum demonstrat vires centrifugas non oriri nisi aqua respectu spatii absoluti rotetur (quod hic per systema relationum [[Tellus|Telluris]], vel potius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|stellae fixae|stellarum fixarum|en|qid=Q430297}}, repraesentatur); contra autem, quum vas respectu aquae vertatur, nullae vires centrifugae gignuntur, quod indicat aquam quietam esse respectu spatii absoluti. Ex hoc Newtonus conclusit vires centrifugas e rotatione respectu spatii absoluti oriri. In libro suo Mach scribit experimentum tantummodo demonstrare nullas vires centrifugas oriri dum aqua quoad vas movetur; non licere tamen scire quid accideret si parietes vasis immensum augerentur. Itaque, secundum Mach, notio motūs absoluti deserenda est atque omnis motus, sive uniformis sive acceleratus, tantummmodo respectu aliorum corporum intellegi potest ({{*ie}} non satis est dicere aquam rotari, sed necesse est determinare utrum respectu vasis an respectu Telluris rotetur). Hac ratione, ficticiae vires, quae motūs relativos ab “absolutis” distinguere videntur, nihil aliud censendae sunt nisi effectūs peculiaris asymmetriae, in systemate nostro relationum exstantis, inter corpora quae in motum ponimus, quae parva sunt (velut vasa), et corpora quae quiescere credimus (velut Tellus et stellae remotae), quae illis sunt multum maiora gravioraque. Similem opinionem iam [[Georgius Berkeleius]] in opere {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|De Motu (Berkeleius)|De Motu|en|qid=Q171280}}}} defenderat.<ref name="berkeleius-1721" /> Haec physica ratio inertiam corporum ita determinare debeat ut gravia remotaque corpora universi ad vires inertiales maxime conferant. Nescitur tamen verene Mach novam legem physicam de corporibus gravibus proponere voluerit; verisimilius nihil proposuit nisi simplicem “motūs in spatio redescriptionem”<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|Redescription of motion in space as experiences that do not invoke the term ‘space’}}”.</ref> quin vocabulum spatii adhiberet. Scitur tamen pro certo Einstein illa verba sic interpretatum esse, quasi quaedam nova actio physica inter corpora exsisteret, ut postea longa disputatio orta sit. Plerique physici censent Mach suum principium in theoriam physicam exactam, quae explicaret quomodo remota sidera inertiam corporum afficere possint, numquam redegisse. Ipse Mach principium suum numquam clare definivit.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 9–57.</ref> Quamquam Einstein eo maxime inspiratus est, principium Machianum non habetur fundamentum necessarium theoriae relativitatis generalis, licet tamen {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|principium aequivalentiae||en|qid=Q210546}} inter massam gravitationalem atque inertialem sit magnopere fundamentale. == De principio Machiano in theoria relativitatis generalis == Quum in theoria relativitatis generalis notiones simplices [[spatium|spatii]] [[tempus|temporis]]<nowiki />que non iam valeant, etiam obscurius fit quid “principium Machianum” proprie significetur. Saltem viginti et unum enuntiata principii proposita sunt, quorum alia putantur “magis Machiana” aliis.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 530.</ref> Enuntiatum debilissimum imponit motum materiei ubilibet afficere quae systemata inertialia adhibenda sint alibi. Einstein, antequam theoriam relativitatis generalis perfecisset, effectum invēnit quem interpretatus est principium Machianum probare: concedatur magnam [[sphaera]]m cavam erga stellas fixas volvi; tum systema inertiale intra sphaeram cavam descriptum incipiet respectu stellarum fixarum [[praecessio|praecessare]]. Hic effectus nunc “[[spatii temporisque tractio]]” appellatur, atque praesertim formā rotatoriā (“{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|effectus Lensianus–Thirringianus|effectu Lensiano–Thirringiano|en|qid=Q11083519}}” appellatā) principio Machiano simillimus est. Einstein hac inventione adeo delectatus est ut Ernesto Mach hocmodo scriberet: {{Folium memoratum| {{omissis}} necessario sequitur ut inertia ex quadam interactione inter corpora oriatur, prorsus ut in tuis cogitationibus de experimento Newtoniano aquae in vase volventis {{omissis}} Si sphaera cava {{mvar|S}} circa axem per centrum eius transeuntem volvatur (respectu systematis stellarum fixarum sive “systematis quietis”), [[vis Coriolis|campus Coriolianus]] intra sphaeram cavam oriatur, id est planum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pendulum Foucaultianum|penduli Foucaultiani|en|qid=Q178841}} (quamquam velocitate revera tam exiguā ut mensurari non possit) simul circumferatur. }}{{Norma dextra| ―[[Albertus Einstein]], [[Turicum|Turici]], die [[25 Iunii]] [[1913]].<ref name="epistula-25-iunii-1913" /> }} Effectus Lensianus–Thirringianus certe satisfacit notioni generali secundum quam “materies alibi sita hic afficit inertiam”:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}, p. 121.</ref> nam si sphaera cava materiei abesset aut non volveretur, planum penduli non traheretur. Intra contextum huius effectūs sententia quoque secundum quam inertia “ex quadam interactione inter corpora” oritur putari potest vera. Quaestio tamen profundior videtur esse ipsa existentia “stellarum fixarum”, quas Einstein tractavit systema externum. Physici hodierni vestigia principii Machiani in “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|problema valorum initialium|problemate valorum initialium|en|qid=Q10167591}}” agnoscunt. Forma fortior principii Machiani ad spatitempora Wheeleriana–Machiana–Einsteiniana pertinet, quae postulant ut spatiumtempus sit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium compactum|spatialiter compactum|en|qid=Q381892}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatitempus globaliter hyperbolicum|globaliter hyperbolicum|en|qid=Q5570942}}. In talibus universis principium Machianum sic enuntiari potest: ''distributio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tensor energiae momentique|tensoris energiae momentique|en|qid=Q876346}} materiei [[campus physicus|camporum]]<nowiki />que (fortasse etiam aliarum rerum), quodam tempore universi visa, systema inertiale in quolibet puncto universi determinat (ubi “quoddam tempus universi” ad quamlibet {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|superficies Cauchyana|superficiem Cauchyanam|en|qid=Q5054343}} electam refertur).<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, pp. 188–207.</ref> Alii quoque conati sunt theorias quam maxime Machianas construere, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana|Theoriam Bransianam–Dickeanam|en|qid=Q898809}} atque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana|Theoriam gravitatis Hoyleanam–Narlikarianam|en|qid=Q17027715}}; sed plerique physici censent nullam ex his fuisse prosperam. In conventu peritorum [[Tubinga]]e anno [[1993]] habito, quum quaereretur “Estne relativitas generalis plene Machiana?”, tres responderunt “ita”, viginti duo “non”. Ad quaestionem “Estne relativitas generalis, condicionibus marginalibus aptis, valde Machiana?”, quattuordecim responderunt “ita”, septem “non”.<ref>{{qc|Barbour & Pfister, 1995}}, p. 106.</ref> Einstein tamen persuasus erat relativitatem inertiae necessario validae theoriae gravitatis continendam esse: {{Folium memoratum| Adeo vehementer illo tempore Einstein relativitati inertiae credebat ut anno [[1918]] tria principia quibus theoriae gravitatis satisfaciendum erat pari dignitate statuerit: # Principium relativitatis, per covariantiam generalem expressum. # Principium aequivalentiae. # Principium Machianum (quo vocabulo tum primum in litteris adhibito): “{{omissis}} ita ut quantitates {{mvar|g_μν}} omnino massā corporum, generalius tensore {{mvar|T_μν}}, determinentur.” Anno [[1922]], quum Einstein animadvertisset alios contentos esse sine hoc [tertio] criterio procedere, hoc addidit: “Haec beatitudo videbitur incomprehensibilis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|posteri|posteris|en|qid=Q954025}}.” Dicendum est, ut ego videre possum, principium Machianum usque ad hunc diem nullo modo [[physica]]m provexisse. Dicendum quoque est originem inertiae esse manereque obscurissimum caput in [[physica particularum elementarium|theoria particularum]] et [[theoria quantica camporum|camporum]]. Itaque fortasse principium Machianum fructuosum fieri poterit, sed non sine theoria quantica. }}{{Norma dextra| ―{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Abrahamus Pais||en|qid=Q330492}} ([[1972]]). {{Op|‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein}}.<ref>{{qc|Pais, 2005 [1982]}}, pp. 287–288. [[Anglice|Angl.]] “{{barbarice|lingua=en|So strongly did Einstein believe at that time in the relativity of inertia that in 1918 he stated as being on an equal footing three principles on which a satisfactory theory of gravitation should rest:}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of relativity as expressed by general covariance.}} # {{barbarice|lingua=en|The principle of equivalence.}} # {{barbarice|lingua=en|Mach's principle (the first time this term entered the literature): ... that the ''g_µν'' are completely determined by the mass of bodies, more generally by ''T_µν''.}} {{barbarice|lingua=en|In 1922, Einstein noted that others were satisfied to proceed without this [third] criterion and added, ‘This contentedness will appear incomprehensible to a later generation however.’}} {{barbarice|lingua=en|It must be said that, as far as I can see, to this day, Mach's principle has not brought physics decisively farther. It must also be said that the origin of inertia is and remains the most obscure subject in the theory of particles and fields. Mach's principle may therefore have a future—but not without the quantum theory.}}”</ref> }} == De inductione inertiali numerice descripta == Anno [[1953]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dionysius Gulielmus Sciama||en|qid=Q284336}}, physicus [[Universitas Cantabrigiensis|Cantabrigiensis]], principium Machianum in theoriam quantitativam de origine inertiae redigere conatus est.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Sciama, 1953}}, p. 38: “Nam in motu rectilineo leges Newtonianas motūs et gravitatis ita coniunctas reperimus, ut ratio inertiae principio Machiano definiatur.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Indeed we obtain for rectilinear motion a combination of Newton's laws of motion and of gravitation, with the inertial frame determined by Mach's principle.”'' Ibid. etiam “Aequatio (6) indicat [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] in quolibet loco totā vi gravitatis ibi exstante determinari, itaque e distributione materiei in universo pendere.” [[Lingua Anglica|Angl.]] ''“Equation (6) implies that the gravitational constant at any point is determined by the total gravitational potential at that point, and so by the distribution of matter in the universe.”''</ref> In commentatione sua {{op|On the Origin of Inertia}}<ref>{{qc|Sciama, 1953}}.</ref> proposuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|systema relationum inertiale|systemata inertialia|en|qid=Q192735}} localia motu et universi maxima compage ita definiri, ut inertia non sit proprietas materiei omnino propria, sed ex commercio eius cum reliqua universi materia oriatur. Sciama, ad theoriam simpliciorem construendam, [[spatitempus Minkowskianum|spatitempore Minkowskiano]] et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentiale vectoriale|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} usus est, deinde posuit totum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|campus gravitationale||en|qid=Q558066}}, qui e reliqua universi materia oriretur, in systemate relationum cuiusque corporis quiescentis nullum esse. Hinc censuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis ficticia|vires ficticiae|en|qid=Q212126}} ex eo gravitatis campo oriri, qui respectu corporis movetur. Praecipuum effectum, quem {{barbarice|lingua=en|inertia-induction}} appellavit,<ref>[[Lingua Anglica|Angl.]] “inertia-induction”. {{qc|Sciama, 1953}}, p. 36.</ref> Sciama e variatione potentialis vectorialis {{math|d{{vect|A}}/d{{mvar|t}}}} deduxit.<ref name="sciama-1953-p39">{{qc|Sciama, 1953}}, p. 39.</ref> Secundum eius theoriam, materiae contributio ad inertiam localem tantummodo secundum distantiae rationem {{math|1/{{mvar|r}}}} decrescit; quare materia longissime remota maiorem partem huius effectūs efficit quam materia propior. Sciama aestimavit circiter {{cent|99|acc|f}} inertiae localis ex materia ultra 10⁸ annos luce mensos distante oriri.<ref name="sciama-1953-p39" /> E suis praeterea aequationibus Sciama relationem : <math>G\Phi = -c^2</math> deduxit,<ref>{{qc|Sciama, 1953}}, p. 38.</ref> ubi {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{math|Φ}} potentiale gravitatis universi, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Hanc relationem interpretatus est potentiale gravitatis totius universi, ac proinde distributionem materiae in eo, valorem constantis {{mvar/G}} determinare. Ex eadem relatione, unā cum hypothesi de universi maxima compage, etiam rationem inter [[densitas|densitatem]] mediam universi eiusque magnitudinem deduxit. Theoria tamen a Sciama proposita exemplaris tantum instar erat. Ipse enim monuit eam incompletam esse: ad motus generales describendos non satis esse motum rectilineum et rotationem uniformem tractare, sed etiam opus esse potentiale tensoriale potius quam vectoriale computare. Ideo se pleniorem theoriam in commentatione subsequente propositurum esse promisit. In expositione quantitativa huius interpretationis a Sciama proposita, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Amitabha Ghosh||en|qid=Q100934185}}, [[lex universalis gravitationis Newtoniana|aequationi Newtonianae gravitatis]] terminum accelerationi proportionalem addendo, sic vim accelerationi relativae proportionalem proposuit:<ref>{{Opus | cognomen auctoris = Ghosh | nomen auctoris = Amitabha | titulus = Extension of Mach’s Principle and Cosmological Consequences }} in {{qc|Sachs & Roy, 2003}}, p. 14, eq. (1).</ref> : <math>F = G\frac{m_A m_B \mathbf{a}}{r c^2}</math> ubi {{mvar|m_A}} et {{mvar|m_B}} [[massa]]s particularum, {{mvar|r}} [[spatium]] inter particulas, {{mvar/G}} [[constans gravitatis|constantem gravitatis]], {{vect|a}} [[acceleratio]]nem relativam, atque {{mvar/c}} [[celeritas lucis|celeritatem lucis in vacuo]] significant. Ghosh hunc effectum, qui e termino accelerationis pendet, {{barbarice|lingua=en|inertial induction}} (‘inductionem inertialem’) appellavit. == De variis principii enuntiatis == Sententia secundum quam “massa alibi sita inertiam hic afficit” multis modis expressa est. [[Hermannus Bondi]] et Iosephus Samuel undecim formulas collegerunt, quas a ''Mach0'' usque ad ''Mach10'' nominaverunt:<ref>{{qc|Bondi & Samuel, 1997}}.</ref> # <li value="0">Universum, secundum mediocrem motum galaxiarum remotorum, quoad systemata inertialia localia videtur non volvi.</li> # [[Constans gravitatis|Constans gravitatis Newtoniana]] {{mvar/G}} est campus dynamicus. # Corpus isolatum in spatio alioquin vacuo nullam inertiam percipit. # Systemata inertialia localia motu cosmico atque uniformitate materiei afficiuntur. # Universum est spatialiter clausum. # [[Energia]] totalis, momentum angulare et [[momentum|momentum lineare]] universi nulla sunt. # Massa inertialis uniformitate materiei universi afficitur. # Si tota materies tollatur, nullum spatium remaneat. # Quantitas <math>\Omega\ \stackrel{\text{def}}{=}\ 4 \pi \rho G T^2</math> est numerus definitus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ordo magnitudinis|ordinis|en|qid=Q518730}} [[unus|unitatis]], ubi {{mvar|ρ}} densitatem mediam universi atque {{mvar|T}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|tempus Hubbleanum||fr|qid=Q3517760}} indicant. # Theoria nulla elementa absoluta continet. # Rotationes et translationes rigidae universi observari nequeunt. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Barbour & Pfister, 1995 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Barbour | nomen redactoris 1 = Iulianus B. | cognomen redactoris 2 = Pfister | nomen redactoris 2 = Herbertus | titulus = Mach's principle: from Newton's bucket to quantum gravity | lingua = en | annus = 1995 | series = Einstein Studies | volumen seriei = 6 | locus = [[Bostonia]]e | domus editoria = Birkhäuser | url = https://sites.pitt.edu/~jdnorton/papers/MachPrinciple.pdf | isbn = 978-3-7643-3823-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Berkeleius, 1721 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Berkeleius | nomen auctoris = Georgius | commentatio de auctore = Georgius Berkeleius | titulus = De motu; sive, de motus principio et natura, et de causa communicationis motuum | annus = 1721 | locus = [[Londinium|Londinii]] | domus editoria = Iacobus Tonson | url = https://archive.org/details/b30774299 | url forma pdf = https://archive.org/download/b30774299/b30774299.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Bondi & Samuel, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Bondi | nomen auctoris 1 = Hermannus | commentatio de auctore 1 = Hermannus Bondi | cognomen auctoris 2 = Samuel | nomen auctoris 2 = Iosephus | titulus = The Lense–Thirring Effect and Mach's Principle | contextus = Physics Letters A | volumen = 228 | fasciculus = 3 | annus = 1997 | paginae = 121–126 | bibcode = 1997PhLA..228..121B | doi = 10.1016/S0375-9601(97)00117-5 | s2cid = 15625102 | arxiv = gr-qc/9607009 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hawking & Ellis, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Hawking | nomen auctoris 1 = Stephanus Gulielmus | commentatio de auctore 1 = Stephanus Hawking | cognomen auctoris 2 = Ellis | nomen auctoris 2 = Georgius Franciscus Rainerius | titulus = The Large Scale Structure of Space–Time | lingua = en | tempus = 1973 | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/largescalestruct0000hawk | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-521-09906-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Friedlaender, 1896 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Friedlaender | nomen auctoris 1 = Benedictus | commentatio de auctore 1 = Benedictus Friedlaender | cognomen auctoris 2 = Friedlaender | nomen auctoris 2 = Immanuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Absolute oder relative Bewegung? | lingua = de | latine = Motus absolutus an relativus? | annus = 1896 | url = https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/BDVFSWTJNPOFICKAE2RVF2RNEGFRA67K | locus = [[Berolinum|Berolini]] | domus editoria = Leonhardus Simion }} }}. * {{Opus | cognomen = Gasco | nomen = Enricus | titulus = Il contributo di Mach sull'origine dell'inerzia | lingua = it | latine = Conlatio Machiana ad originem inertiae | contextus = Quaderni di Storia della Fisica | volumen = 12 | paginae = 17–34 | annus = 2004 | url = https://www.vielbein.it/pdf/Articoli/Articolo.pdf | retrospectio = 20260518054822 | salus url = vivit | doi = 10.1393/qsf/i2003-10001-6 }}. * {{Ecce citatio | id = Mach, 1883 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Mach | nomen auctoris = Ernestus Valfridus Josephus Venceslaus | commentatio de auctore = Ernestus Mach | nomenclatura = compendiaria | titulus = Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt | lingua = de | latine = Mechanica secundum suum progressum historice criticeque exposita | annus = 1883 | url = https://archive.org/details/bub_gb_x9Q2AAAAMAAJ | locus = [[Lipsia]]e | domus editoria = F. A. Brockhaus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Misner, Thorne & Wheeler, 1973 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Misner | nomen auctoris 1 = Carolus Gulielmus | cognomen auctoris 2 = Thorne | nomen auctoris 2 = Kip Stephanus | commentatio de auctore 2 = Kip Thorne | cognomen auctoris 3 = Wheeler | nomen auctoris 3 = Ioannes Archibaldus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Gravitation | annus = 1973 | domus editoria = W. H. Freeman and Company | locus = [[Franciscopolis (California)|Franciscopoli]] | url = https://physicsgg.me/wp-content/uploads/2023/05/misner_thorne_wheeler_gravitation_freema.pdf | retrospectio = 20240728193849 | salus url = vivit | isbn = 0-7167-0344-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 2005 [1982] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abrahamus | titulus = ‘Subtle is the Lord…’: The Science and the Life of Albert Einstein | annus primae editionis = 1982 | annus = 2005 | domus editoria = Oxford University Press | locus = [[Oxonia]]e | url = https://horizons-2000.org/92.%20Misc%20Files/Reading/Subtle%20is%20the%20Lord--Abraham%20pais.pdf | retrospectio = 20250607173909 | salus url = vivit | isbn = 978-0-19-280672-7 }} }}. * {{Opus | cognomen 1 = Pfister | nomen 1 = Herbertus | cognomen 2 = King | nomen 2 = Marcus | nomenclatura = compendiaria | titulus = Inertia and Gravitation: The Fundamental Nature and Structure of Space-Time | series = Lecture Notes in Physics | volumen seriei = 897 | annus = 2015 | locus = Heidelberg | domus editoria = Springer | doi = 10.1007/978-3-319-15036-9 | isbn = 978-3-319-15035-2 }}. * {{Opus | auctor 1 = Raine, D. J. | titulus = Mach's Principle in general relativity | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 171 | fasciculus = 3 | tempus = 1975 | paginae = 507–528 | bibcode = 1975MNRAS.171..507R | doi = 10.1093/mnras/171.3.507 | accessus ad doi = liberus }}. * {{Ecce citatio | id = Sachs & Roy, 2003 | c = {{Opus | cognomen redactoris 1 = Sachs | nomen redactoris 1 = Mendel | cognomen redactoris 2 = Roy | nomen redactoris 2 = Akhil Ranjan | titulus = Mach's Principle and the Origin of Inertia | annus = 2003 | domus editoria = Apeiron | locus = [[Mons Regius|Monte Regio]] | isbn = 978-0973291100 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sciama, 1953 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = On the origin of inertia | lingua = en | latine = De origine inertiae | contextus = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volumen = 113 | paginae = 34–42 | url = https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953MNRAS.113...34S | url forma pdf = https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1953MNRAS.113...34S | annus = 1953 | annus compositionis = 1952 | doi = 10.1093/mnras/113.1.34 | bibcode = 1953MNRAS.113...34S }} }}. * {{Opus | cognomen auctoris = Sciama | nomen auctoris = Dionysius Gulielmus | titulus = Modern Cosmology | tempus = 1971 | domus editoria = Cambridge University Press | locus = [[Cantabrigia]]e | url = https://archive.org/details/moderncosmology0000scia | accessus ad url = sociis | oclc = 6931707 }}. * {{Ecce citatio | id = Von Bayer, 2001 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Von Bayer | nomen auctoris = Iohannes Christianus | titulus = The Fermi Solution: Essays on Science | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Courier Dover Publications | isbn = 0-486-41707-7 | url = https://books.google.com/books?id=VhJr9Qx8ohsC }} }}. * {{Ecce citatio | id = Weinberg, 1972 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Weinberg | nomen auctoris = Stephanus | commentatio de auctore = Stephanus Weinberg | titulus = Gravitation and Cosmology | lingua = en | annus = 1972 | domus editoria = John Wiley & Sons, Inc. | locus = [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], [[Londinium|Londinii]], [[Sydneium|Sydneii]], [[Torontum|Toronti]] | url = https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-471-92567-5 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wolters, 1987 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Wolters | nomen auctoris = Gereon | titulus = Mach I, Mach II, Einstein und die Relativitätstheorie: eine Fälschung und ihre Folgen | lingua = de | annus = 1987 | domus editoria = Walter de Gruyter | locus = [[Berolinum|Berolini]], [[Novum Eboracum|Novo Eboracum]] | url = https://books.google.com/books?id=qg-hpQnob-cC | isbn = 9783110108255 }} }}. {{NexInt}} {{div col|2}} * [[Aether luminifer]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Historia theoriae relativitatis generalis||en|qid=Q1936878}} * [[Inertia]] * [[Relativitas generalis]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rotatio absoluta||en|qid=Q4669833}} * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Spatitempus]] * [[Systema relationum]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria Bransiana–Dickeana||en|qid=Q898809}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Theoria gravitatis Hoyleana–Narlikariana||en|qid=Q17027715}} * [[Vis centrifuga]] {{div col end}} [[Categoria:Astronomia]] [[Categoria:Ernestus Mach]] [[Categoria:Albertus Einstein]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Theoriae gravitationis]] [[Categoria:Rotatio]] [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Physica]] px22sfuqongj70yvhw4bsuhts8x4d3u 2 325268 3980320 3979172 2026-08-10T17:40:14Z Andrew Dalby 1084 3980320 wikitext text/x-wiki g = scribendum; f = in usu; e = substipula; d = stipula text, basic links; c = stipula text, good bibliography and links; b = short text, good bibliography and links; a = full text, good bibliography and links == Scriptores antiquiores == * [[Ioannes Beale]] a * [[Henricus Wottonius]] a * [[Ioannes Raius]] a * [[Thomas Moufetus]] a * [[Theodorus Mayernius]] a * [[Nicolaus Rigaltius]] a * [[Isaacus Casaubonus]] b * [[Andreas Agnellus]] b * [[Alexander Trallianus]] b * [[Paulus Neile]] b * [[Iulianus Dati]] b * [[Petrus Morwen]] b * [[Angelus Trevisanus (legatus)]] b * [[Conradus Gesnerus]] c * [[Xenocrates Aphrodisiensis]] c * [[Ioannes Evelyn]] c * [[Petrus Sarmiento de Gamboa]] c * [[Andreas Bernáldez]] c * [[Petrus de Cieza de León]] c * [[Choricius Gazaeus]] c * [[Gao Lian]] c * [[Maturinus Gilbertus]] c * [[Franciscus López de Gómara]] c * [[Alphonsus Henrici de Guzmán]] c * [[Clements Markham]] c * [[Alphonsus de Molina]] c * [[Samuel Hartlibius]] c * [[Gulielmus Gueroult]] d * [[Oribasius]] d * [[Panthaleo de Conflentia]] d * [[Castor Durantes]] d * [[Ioannes Molinaeus (medicus)]] d * [[Rui de Pina]] d * [[Procopius Gazaeus]] d * [[Antonius de Remesal]] d * [[Ioannes Philippus de Lignamine]] d * [[Robertus Boyle]] d * [[Radulphus Austen]] e * [[Garcia de Resende]] e * [[Ricardus Willes]] e * [[Ricardus Eden]] e * [[Ioannes Frampton]] e * [[Antonius Colinus]] f * [[Hannibal Briganti]] f == Eruditi hodierni == * [[Iacobus Diggle]] c * [[Franciscus Goodyear]] c * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] == Libri == * [[De insulis nuper inventis]] b * [[De medicamentis (Marcellus)]] b * [[Crónica del Perú]] c * [[Epistolae duorum amantium]] c * [[In laudem Iustini Minoris]] c * [[Iohannis]] c * [[Syntagma de alimentorum facultatibus]] c * [[Vocabulário da língua de Japão]] c * [[De origine actibusque Getarum]] c * [[De origine actibusque Romanorum (Iordanes)]] c * [[De historia stirpium commentarii insignes]] c * [[Descriptio Sanctae Sophiae]] d * [[Epistolae Abaelardi et Heloisae]] d * [[Pillularium omnibus medicis quam necessarium]] d * [[Summa lacticiniorum]] d * [[Collectiones medicae]] d * [[De orbe novo decades]] d * [[Itinerarium Portugallensium]] e * [[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)]] e * [[Itinerarium Portugallensium]] e * [[Codex Florentinus]] e * [[Copa (carmen)]] f * [[Acetaria (Evelyn)]] g * [[Petits propos culinaires]] g qag2t6c9af0gegre6wxucrl1m2txdjg 3980321 3980320 2026-08-10T17:43:33Z Andrew Dalby 1084 3980321 wikitext text/x-wiki g = scribendum; f = in usu; e = substipula; d = stipula text, basic links; c = stipula text, good bibliography and links; b = short text, good bibliography and links; a = full text, good bibliography and links == Scriptores antiquiores == * [[Ioannes Beale]] a * [[Henricus Wottonius]] a * [[Ioannes Raius]] a * [[Theodorus Mayernius]] a * [[Nicolaus Rigaltius]] a * [[Isaacus Casaubonus]] b * [[Andreas Agnellus]] b * [[Alexander Trallianus]] b * [[Iulianus Dati]] b * [[Petrus Morwen]] b * [[Angelus Trevisanus (legatus)]] b * [[Paulus Neile]] b * [[Conradus Gesnerus]] c * [[Xenocrates Aphrodisiensis]] c * [[Ioannes Evelyn]] c * [[Petrus Sarmiento de Gamboa]] c * [[Andreas Bernáldez]] c * [[Petrus de Cieza de León]] c * [[Choricius Gazaeus]] c * [[Gao Lian]] c * [[Maturinus Gilbertus]] c * [[Franciscus López de Gómara]] c * [[Alphonsus Henrici de Guzmán]] c * [[Clements Markham]] c * [[Alphonsus de Molina]] c * [[Samuel Hartlibius]] c * [[Gulielmus Gueroult]] d * [[Oribasius]] d * [[Panthaleo de Conflentia]] d * [[Castor Durantes]] d * [[Ioannes Molinaeus (medicus)]] d * [[Rui de Pina]] d * [[Procopius Gazaeus]] d * [[Antonius de Remesal]] d * [[Ioannes Philippus de Lignamine]] d * [[Robertus Boyle]] d * [[Radulphus Austen]] e * [[Garcia de Resende]] e * [[Ricardus Willes]] e * [[Ricardus Eden]] e * [[Ioannes Frampton]] e * [[Antonius Colinus]] f * [[Hannibal Briganti]] f == Eruditi hodierni == * [[Iacobus Diggle]] c * [[Franciscus Goodyear]] c * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] == Libri == * [[De insulis nuper inventis]] b * [[De medicamentis (Marcellus)]] b * [[Crónica del Perú]] c * [[Epistolae duorum amantium]] c * [[In laudem Iustini Minoris]] c * [[Iohannis]] c * [[Syntagma de alimentorum facultatibus]] c * [[Vocabulário da língua de Japão]] c * [[De origine actibusque Getarum]] c * [[De origine actibusque Romanorum (Iordanes)]] c * [[De historia stirpium commentarii insignes]] c * [[Descriptio Sanctae Sophiae]] d * [[Epistolae Abaelardi et Heloisae]] d * [[Pillularium omnibus medicis quam necessarium]] d * [[Summa lacticiniorum]] d * [[Collectiones medicae]] d * [[De orbe novo decades]] d * [[Itinerarium Portugallensium]] e * [[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)]] e * [[Itinerarium Portugallensium]] e * [[Codex Florentinus]] e * [[Copa (carmen)]] f * [[Acetaria (Evelyn)]] g * [[Petits propos culinaires]] g lfesc0b1k8efbsbw4ixhp08htuhmuz2 0 326692 3980278 3979152 2026-08-10T14:15:54Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}}; de citationibus; minora 3980278 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut [[currus emptorius|currum emptorium]], quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quentinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana [[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]] agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} jdqcnltz31lsglv8rdxeqn9fclac93p 3980279 3980278 2026-08-10T14:16:18Z Grufo 64423 3980279 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut [[currus emptorius|currum emptorium]], quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quentinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} 3vbzvs1b6n0bev1h99jwrdlldrq4s7t 3980280 3980279 2026-08-10T14:16:58Z Grufo 64423 3980280 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut [[currus emptorius|currum emptorium]], quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quintinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} ghy3fmm8cskkmtiwx9gpfu55fsyu8ac 3980281 3980280 2026-08-10T14:17:49Z Grufo 64423 3980281 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|currus emptorius|currum emptorium}}, quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quintinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} ctactj43h1t7ibetmadj59vot8d8uk4 3980283 3980281 2026-08-10T14:19:33Z Grufo 64423 3980283 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|currus emptorius|currum emptorium|en|qid=Q796894}}, quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quintinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} lwnbdwydl3sc82g5mw8gzwm5fs0thrl 3980286 3980283 2026-08-10T14:22:22Z Grufo 64423 +[[:Categoria:Genera cinematographica]] 3980286 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|currus emptorius|currum emptorium|en|qid=Q796894}}, quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quintinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quentini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} [[Categoria:Genera cinematographica]] 0eellnkal52hgexhnc7ghtmmf9qlgt2 3980289 3980286 2026-08-10T14:26:14Z Grufo 64423 3980289 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kinema-Junpo-1967-March-late-2.jpg|thumb|Scaena pelliculae Godardianae {{Op|Pierrot le fou}} ([[1967]])]] [[Fasciculus: François Truffaut (1963).jpg|thumb|Franciscus Truffaut (a sinistra) imprimendae pelliculae interest (anno 1963).]] {{ires|Nova unda Francica}} ([[Francogallice]] ‘la Nouvelle vague’) fuit [[genus cinematographicum]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|cinematographia Francica|pellicularum Francicarum|fr|qid=Q242080}}, quod fere ad [[anni 1960|annos 1960]] pertinuit. Sed origo motūs ponenda est in anno [[1959]], quo duae pelliculae exemplares — {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} a [[Franciscus Truffaut|Francisco Truffaut]] diposita, et {{Op|[[Hiroshima, mon amour (pellicula 1959)|Hiroshima, mon amour]]}} ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] facta — in lucem editae sunt. Praeterea addenda est {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} a [[Ioannes Lucas Godard|Ioanne Luca Godard]] anno [[1960]] disposita. Illi tres dispositores auctores Novae undae habentur. Aliae auctores insignes sunt [[Claudius Chabrol]], [[Iacobus Rivette]], [[Ericus Rohmer]], [[Ludovicus Malle]], [[Agnes Varda]]. == De cinematographandi ratione == Pelliculae novas exprimendi rationes induerunt, inter quas cinematographandi diuturnitatem aliquot minutorum (sicut nota illa viae constipatio in pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Week-end (pellicula 1967)|Week-end|fr|qid=Q1812267}}}}). Pelliculae etiam themata [[exsistentialismus|exsistentialistica]] habuerunt, quae hominem singularem in conspectum adducebant et absurditatem existentiae humanae adprobabant. Non solum themata et expressiones magni momenti erant, sed etiam cinematographandi modus. Dispositores Novae undae Francicae saepe in urbe pelliculas imprimebant et se a consilio pellicularum in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|officina cinematographica||en|qid=Q375336}} faciendarum distabant. Maximeque levitate machinarum et luminum et sonorum usi sunt. Plures Novae undae pelliculae profluentia motuum agnoscuntur, saepe in scaenis, ubi cinematographus personas pelliculae Parisiis per vias ambulantes sequitur. Pelliculae Novae undae opibus parvis cinematographari solebant, et quidem saepe in aedibus amicorum dispositoris. Et grex cinematographorum et catervae histrionum saepe ex eodem circulo amicorum orti sunt. Dispositores apparatus ex tempore usu recipiebant, sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|currus emptorius|currum emptorium|en|qid=Q796894}}, quo suggestu mobili machinae cinematographicae utebantur. Sumptus etiam difficultates adferebant, et parsimoniae conatus pellicularum in nova genera cinematographica consecuti sunt, ​​sicut nonnullae scaenae in pellicula Godardiana {{Op|À bout de souffle}} “sectiones saltatorias” (''jump cuts'') tenorem narrationis interrumpentes habent, quia singula longa [[inquadratura]] cinematographatae sunt (''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|longa inquadratura||en|qid=Q1931170}}'') et partes ad narrationem non pertinentes simpliciter excisae sunt. == Influxio Novae undae in cinematographiam internationalem == Nova unda magnopere in cinematographiam [[CFA|Americanam]] influxit. Post {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Arthurus Penn|Arthurii Penn|en|qid=Q41136}} pelliculam {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bonnie and Clyde (pellicula 1967)|Bonnie et Clyde|en|qid=Q181776}}}} ([[1967]]),<ref>{{qc|Pountain, 2017}}.</ref> dispositores sicut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Altman||en|qid=Q55163}}, [[Franciscus Ford Coppola]], [[Brianus de Palma]], [[Martinus Scorsese]] pelliculas praesertim Nova unda Francica inspiratas exeuntibus annis 1960 et aliquanto post facere coeperunt.<ref name="hoskins-2026">{{qc|Hoskins, 2026}}.</ref> Posteriores quoque generationes cinematographorum, sicut [[Quintinus Tarantino|Quintinus Tarantino]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Sofia Coppola||en|qid=Q193628}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paulus Thomas Anderson||en|qid=Q25132}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ricardus Linklater||en|qid=Q40035}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Wes Anderson||en|qid=Q223687}}, influxus ex Nova unda habuerunt.<ref name="hoskins-2026" /> Itaque {{Op|A Band Apart}}, productionis societas Quintini Tarantino, nomen trahit a pellicula Godardiana {{Op|{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bande à part (pellicula 1964)|Bande à part|en|qid=Q1211216}}}}.<ref>{{qc|Bose, 2023}}.</ref> Anno [[2025]], pellicula vel potius metapellicula {{Op|[[Nouvelle Vague (pellicula 2025)|Nouvelle Vague]]}} a Ricardo Linklater disposita est, in qua de facienda pellicula Godardiana {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} agitur. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Bose, 2023 | c = Bose, Swapnil Dhruv (2023) [https://faroutmagazine.co.uk/jean-luc-godard-quentin-tarantino-ultimate-hero How Jean-Luc Godard became Quentin Tarantino’s ultimate hero]. ''Farout'', Kalendis Augusti. }} * {{Ecce citatio | id = Hoskins, 2026 | c = Hoskins, James (2026) The French New Wave, New Hollywood, and the role of Post Modernism. ''Academia'', 23 Februarii. }} * {{Ecce citatio | id = Marie, 1997 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Marie | nomen auctoris = Marcel | titulus = La Nouvelle Vague: Une école artistique | annus = 1997 | domus editoria = Nathan | locus = [[Lutetia]]e | url = https://archive.org/details/lanouvellevagueu0000mari | accessus ad url = socii | isbn = 2-09-190690-5 }} }} * {{Ecce citatio | id = Pountain, 2017 | c = Pountain, David (2017) [https://lwlies.com/in-praise-of/bonnie-and-clyde-french-new-wave-hollywood How Bonnie and Clyde brought the French New Wave to Hollywood]. ''Little White Lies'', 8 Iulii. }} [[Categoria:Genera cinematographica]] qkbou413g2rg7d1n7llwvx30ozg4twf 0 327474 3980318 3979470 2026-08-10T16:47:17Z Martinus0000001 197073 /* Instituta pluralistica */ 3980318 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus|lingua=en}} {{Capsa libri Vicidatorum}} [[Fasciculus:"Why Nations Fail" by Daron Acemoglu and James Robinson.jpg|thumb|Liber in exhibitione quadam ostentus, G. Villamil [[photographus|photographo]]]] {{ores|Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty|lingua=en}} (''Cur nationes concidant: de ortu potestatis, prosperitatis. et paupertatis'') est liber primum anno [[2012]] in lucem editus, ab [[Daron Acemoğlu]] [[oeconomus|oeconomo]] [[Armenia|Armeno]] [[Civitates Foederatae Americae|Americano]]que et [[Iacobus A. Robinson|Iacobo A. Robinson]] oeconomo [[Britanniarum regnum|Britannico]] [[Civitates Foederatae Americae|Americano]]que exaratus. Ipsi anno [[2024]], propter sua studia de prosperitate [[civitas|civitatum]], unā cum [[Simon Johnson|Simone Johnson]] [[Praemium Nobelianum oeconomicarum scientiarum]] acceperunt. Liber conspectum praebet de [[oeconomia]] institutorum, oeconomia ad progressionem nationalem directa, historiaque oeconomiae, ut comprehendatur, quare nationes diversa ineant itinera in progressione, in uno quibusdam contingit ut potestas et bona coacerventur, in altero autem hoc nisu succumbunt. Auctores condiciones ex toto orbe terrarum depromptas longe lateque ostendunt ad examinandum. ==Contextus== ===Antecedentia=== Liber summatim complectitur plurium annorum investigationem Daronii Acemoglu de theoria incrementi oeconomici, et Iacobi Robinson de oeconomia [[Africa]]e et [[America Latina|Americae Latinae]], necnon aliorum, qui idem indagaverunt. Historiam varias civitates tam exstinctas quam modernas interpretandi comprehendit, ratione illius scholae, quae animum in institutiones intendit oeconomicam navitatem sustinentes. Cardo operum multorum ab auctoribus exaratorum in eo sita est, ut partem, quam institutiones agunt ad summam salutem publicam assequendam, definiant. In libro priori auctores eandem causam pertractare studebant, qui vero multa exempla historica non continuit. ===Disputatio contentiosa contra theoriam oeconomicam geographicam=== Auctores crebro disputant assertiones aliarum theoriarum, quae inaequalitatem mundialem explicare conantur: * [[Galfridus Sachs]] et [[Iared Diamond]]: theoria oeconomica geographica, * Abhijit Banerjee et Esther Duflo: theoria ignorantiae ordinis pollentissimorum, * Seymour Martin Lipset et theoria eius de theoria oeconomiam ad praesentiam accomodandi (modernisationis). Insuper adduntur theoriae ad culturam spectantes: * David Landes de peculiari structura culturali incolarum Europae septentrionalis, * David Fisher de vi et effectu opportuno culturae Britannicae, * Max Weber de vi qua ethica Protestanticarum religionum oeconomiae incrementa affecerit. Acerrime theoriam geographicam reprehendunt, quam inaequalitatem mundialem generatim explicare non posse autument, neque id explicatur, cur nationes quaedam diu in quiete oeconomica versarentur, et postea aliquando oeconomia celeriter increscere incipiat, quamquam situs earum non mutatus est. ==Conspectus operis== Liber ex 15 capitibus constat. ===Praerequisita progressus durabilis=== Urbes finitimas, Nogales (Arizona) et Nogales (Sonora), describentes, auctores in dubium vocant causas, quas affere solent ad discrimen rationis vivendi statuendum. Liber animum in id intendit, quemadmodum nationibus quibusdam contigerit, ut ad summam prosperitatem pervenerint, cum aliae consequenter in incremento durabili defecerint. ===Causae=== Progressus durabilis perpetuis technologiis mutandis et provehendis concomitatur, cursus quem progressum scientificum et technologicam appellant. Cum eae causae quaerantur, quamobrem hoc incidat in quibusdam nationibus neque in aliis, auctores concludunt, ad scientiarum et technologiarum progressum necessarium esse, ut iura proprietatis ordinum socialium protegantur et proventum ex societatibus effectoriis et innovationibus ex diplomatibus inventionum adipiscantur. Simulatque civis diploma iuris praecipii nanciscitur, extemplo ei intererit, ne quis privilegium obtineat propter genus inventionis eius provectum, ut sempiterne proventum ex diplomate eius adipiscatur. Itaque, ad progressum durabilem, mechanismo cuidam opus est, qui hoc facere ei prohibet, quoniam una cum privilegio ingentem opulentiam valet possidere. Unde concludunt auctores, talem mechanismum instituta imprimis politica polyarchica praestare, quo facto ordines societatis participes fiunt in civitate gubernanda. In hoc exemplo, inventor prioris diplomatis aliquantulum perdit, omnes vero alii vincunt. ===Instituta pluralistica=== Instituta politica pluralistica decernunt quid maiori societatis parti prosint, quod sibi velit, inventorem prioris privilegii nequiturum esse recentiorem inventionem antevenire; itaque artes technologicae continuo evolventur. Hanc oeconomici incrementi interpretationem, veluti constantem bonorum artiumque mutationem, primum proposuit Iosephus Schumpeter, qui hunc cursum ''destructionem creativam'' nuncupavit. Sub forma proplasmatis oeconomici hanc notionem adhibuerunt Philippus Aghion et Petrus Howitt in suo proplasmate Aghion-Howitt, ubi incitamentum ad nova bona gignenda evolvenda est lucrum monopolicum ex effectione, quod post opus melius inventum finitur. Cum instituta politica pluralistica tantum praestent, ut possessores monopoliorum iam exstantium, suae potestatis oeconomicae ope, novarum artium introductionem impedire nequeant, ista instituta civilia, ut auctorum fert sententia, requiruntur, ut civitas ad progressum durabilem transeat. Aliud requisitum est, ut summa potestas in instituta civilia colligatur, quoniam, nisi ista hac potestate erunt potita, pluralismus civilis in confusionem chaoticam convertetur. Fundamentum operis theoreticum in commentatione communi cum Simon Johnson scripta ostenditur, et auctores de vi et effectu Douglass North, qui in eorum opinionem efformandam significanter exercuerit, commemorant. ===Examen analyticum circa oeconomicam diversarum civitatum progressionem=== Intra quindecim capita Acemoglu et Robinson examinare conantur, quae elementa civitates ad politicum oeconomicumque successum aut casum adducant. Arguunt explicationes, quae hucusque exstiterunt ad enucleandam prosperitatem et paupertatem, puta geographiam, clima, culturam, religionem, rassam vel rectorum politicorum ignorantiam, vel ratione sufficienti carere, vel defectus habere. Acemoglu et Robinson assertionem suam studiis ad singularum civitatum comparationem spectantibus confirmant. Nationes rationibus supra memoratis haud dissimiles seligunt, quae ob diversa consilia politica patrata plus minusve prosperae factae sunt. Corea est exemplum acerrimum, natio scilicet, quae in duas civitates anno 1953 divisa est. Oeconomiae utriusque civitatis diversa omnino itinera inierunt: Corea meridiana in numerum civitatum praeditissimarum refertur, Corea septentrionalis pauperrima mansit. Ulterioribus exemplis hoc illustratur: Nogales, Sonora in Mexico, Nogales, Arizone in Civitatibus Foederatis. Quoad has duas urbes finitimas, auctores influxum examinant, quemadmodum circumiectus institutionalis prosperitatem incolarum affecerit ibidem itidemque viventium. Acemoglu et Robinson asserunt, prosperitatem oeconomicam imprimis ex eo pendere, quod instituta oeconomica et politica multos homines includunt; quod significat, plerosque homines habere ius se rebus politicis decernendis interponendi, contra in illis, cum perpaucorum sodalitia institutis civilibus praesunt, neque in animo habent ea mutare. Arguunt, in illa civitate ius legesque valere, ubi civitas democratica et pluralistica munere suo fungitur. Auctores id quoque asseverant, instituta inclusiva prosperitatem oeconomicam fovere, quoniam structuram incitatricem praebent cogitationes ingeniosas remunerantem. E contra scriptores instituta describunt ''extrahentia'', ea quae pollentissimis concedunt, qui aliis ordinibus imperent aliosque exspolient, opes eis extrahant qui ad ordinem pollentissimorum non pertinent. Arguunt nationes institutorum extrahentium successos prosperos eo non habere, quod conductores et cives paulum incitamenti habuerunt pecuniam ibi collocandi et innovandi. Causa primaria, cur ordo regnans destructionem creatricem metuant, est cursus qui instituta vetera et mala in nihilum redigit, necnon bona et nova generat. Destructio creatrix nova creat sodalitia, quae ad potestatem impetrandam aemulantur adversus ordinem dominantem, qui accessum ad opes oecononomicas et pecuniarias civitatis singularem perdere possent. == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Acemoğlu & Robinson, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Acemoğlu | nomen auctoris 1 = Daron | commentatio de auctore 1 = Daron Acemoğlu | cognomen auctoris 2 = Robinson | nomen auctoris 2 = Iacobus A. | commentatio de auctore 2 = Iacobus A. Robinson | titulus = Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty | lingua = en | annus = 2012 | locus = [[Novum Eboracum (urbs)|Novi Eboraci]] | domus editoria = Crown Publishers | isbn = 978-0-307-71923-2 | url = https://archive.org/details/WhyNationsFailTheOriginsODaronAcemoglu | url forma pdf = https://archive.org/download/WhyNationsFailTheOriginsODaronAcemoglu/Why-Nations-Fail_-The-Origins-o-Daron-Acemoglu.pdf }} }} {{NexInt}} * [[Daron Acemoğlu]] * [[Iared Diamond]] * [[Simon Johnson]] * [[Iacobus A. Robinson]] * [[Galfridus Sachs]] * [[Osvaldus Spengler]] == Nexus externi == * [https://www.theideasletter.org/essay/the-2024-nobel-laureates-are-not-only-wrong-about-china-but-also-about-the-west/ The 2024 Nobel Laureates Are Not Only Wrong About China, But Also About the West] by Ang Yuen Yuen [[Categoria: Oeconomia]] sb5c8b4xunavitdmnvxlx5t5powhu7e 0 327478 3980245 3979692 2026-08-10T13:05:33Z Neander 1973 3980245 wikitext text/x-wiki {{Pellicula | Imago = Paris Cinéma Le Louxor 7194.JPG | Titulus = Hiroshima, mon amour | Latinus titulus = Hirosima, mea amata | Annus = [[1959]] | Moderator = [[Alanus Resnais]] | Scriptor = {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Margarita Duras||fr|qid=Q153248}} | Actores = {{Series versibus dissaepta | {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Emmanuela Riva||fr|qid=Q436996}} | {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Eitsi Okada||fr|qid=Q139253}} }} | Compositor = | Duratio = 99 minuta | Lingua = [[Lingua Francogallica|Francogallica]] }} {{ores|Hiroshima, mon amour}} (‘Hirosima, mea amata’) est pellicula Franco-Iaponica ab [[Alanus Resnais|Alano Resnais]] anno [[1959]] disposita. Quod opus aenigmaticum, in scripto {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Margarita Duras|Margaritae Duras|fr|qid=Q153248}} positum, motum [[Nova unda Francica|Novae undae Francicae]] incohavit, una cum [[Franciscus Truffaut|Francisci Truffaut]] {{Op|[[Les Quatre cents coups (pellicula 1959)|Les Quatre cents coups]]}} ([[1959]]) et [[Ioannes Lucas Godard|Ioannis Lucae Godard]] {{Op|[[À bout de souffle (pellicula 1960)|À bout de souffle]]}} ([[1960]]). In nova et moribus veterum insolita narratione cinematographica, quaedam mulier iuvenis Francica brevem sed cupidum amorem in virum Iaponensem incipit. Utrique acerbis belli memoriis vexantur, quae per frustula {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|imago memorabilis|imaginum memorabilium}} aperiuntur et repetuntur. == Synopsis == In pellicula, duo amantes memoriis coniunguntur et separantur. Ambobus reminiscendi et simul obliviscendi opus est. Resnais '''memorias publicas''' a '''memoriis privatis''' distinguere videtur. Magnae res, quibus ipsi non implicamur, quadam necessitate in oblivionem coniciuntur, et procedente tempore, ita aliorum doloribus torpescimus, ut vel tempus terentes [[castra carceralia]] placatis animis visere possimus. Nihilo minus, contumeliae nobis ipsis factae in mentibus manent, et nobis animi habitum ad eos, quos nos offendisse sentimus, perpetuo adficiunt. Quantumvis meminisse conamur mortium [[Iudaei|Iudaeorum]] in [[Auschwitz (castra carceralia)|Auschwitz]], vel oblivisci volumus contumeliarum cotidianarum, nihil prodesse videmur. Profecto, arduum est homini suum percipere [[egocentrismus|egocentrismum]]. == De psychologia pelliculae == In pellicula de duabus agitur tragoediis: de clade [[Hirosima]]e, et de crudelibus eventis [[Nivernum|Niverni]] factis. Puella Hirosimam non alter quam rem generalem cognoscere potuit, cum ibi visitatrix versata esset. At paene nihil intellexerat, quamquam photographemata viderat et testimonia expertorum legerat. Non enim calamitati adfuerat, neque infantem deformem umquam portaverat, neque explosione parentes suos amiserat. Iaponensis autem ipse rem expertus est, quamquam non in suo corpore. Mulier quodam sensu tragoediam eius invasit, nam ubi illa museum se visitasse memoravit, constat viro, quid musei visitatio illa mulieri significaverit: nihil nisi spectaculum quoddam praeteriens, quod vix "sentire" potuit. [[Experientia]] cum [[empathia]] compensari non potest. Et vir ab Niverni experientia mulieris aeque distat. Cogitat enim solum de pulchro verbo Francogallico agi. Amantes vehementi laborant desiderio se in mutuam fidem committendi. Iaponensi non solum opus est plus de Niverno scire. sed etiam necessitas sentire se aliquid tale de puella scire, quod illa ne marito quidem narravit. Vir se Niverni causa demum illam nosse dicit. Sed hac scientia non intellegit se in discordiam cum muliere adduci, cum mariti ignorantià fiat, ut illa lenius vivere possit. Quo magis Iaponensis mulierem, ut secreta sua revelet, premit, eo magis illa viri in praeteritum suum incursione offenditur. [[Categoria:Pelliculae 1959]] kdnx6nvsffl73iqd7f8gksrn8f0mhnu 0 327494 3980329 3979653 2026-08-10T19:13:57Z ~2026-44152-12 213286 /* */ 3980329 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Lamine Yamal Argentina v Spain 19 July 2026-214 (cropped).jpg|thumb|Lamingamalus in certamine Argentinae et Hispaniae in finali Certaminis Mundani FIFA anni 2026.]] {{res|Lamingamalus Nazarenus Ebana}} (natus apud [[Esplugues de Llobregat]] in [[Provincia Barcinonensis|provincia Barcinonensi]] [[Hispania|Hispaniae]] die [[13 Iulii]] [[2007]]) est [[pedilusor]] Hispanicus qui pro [[Futbol Club Barcelona|Barcinonensi Pediludii Societate]] certat. Anno [[2026]] [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|Certamen Mundanum Pediludicum]] cum [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica|turma pedilusoria nationali Hispanica]] vicit. == Nexus externi == {{fontes biographici}} {{Bio-stipula}} {{Lifetime|2007||Lamingamalus Nazarenus Ebana}} [[Categoria:Pedilusores Hispaniae]] 2gzc4y55x3tdcupp63zi2qns8vcf9ch 3980333 3980329 2026-08-10T19:26:12Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Annotatio de fonte nominis Latini desiderato|FD ref]]}} 3980333 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Lamine Yamal Argentina v Spain 19 July 2026-214 (cropped).jpg|thumb|Lamingamalus in certamine Argentinae et Hispaniae in finali Certaminis Mundani FIFA anni 2026.]] {{res|Lamingamalus Nazarenus Ebana}},{{FD ref}} vulgo ''Lamine Yamal Nasraoui Ebana'' (natus apud [[Esplugues de Llobregat]] in [[Provincia Barcinonensis|provincia Barcinonensi]] [[Hispania|Hispaniae]] die [[13 Iulii]] [[2007]]), est [[pedilusor]] Hispanicus qui pro [[Futbol Club Barcelona|Barcinonensi Pediludii Societate]] certat. Anno [[2026]] [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|Certamen Mundanum Pediludicum]] cum [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica|turma pedilusoria nationali Hispanica]] vicit. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{fontes biographici}} {{Bio-stipula}} {{Anni vitae|2007||Lamingamalus Nazarenus Ebana}} [[Categoria:Pedilusores Hispaniae]] 9nqu1kniq63arfh5i3w60l0119k3ii8 10 327574 3980295 3980180 2026-08-10T14:34:42Z Grufo 64423 +‘class="assensio"’ 3980295 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| renaming_by_magic|ucfirst| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#ifeq|3|0|<<noinclude />!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: --<noinclude />><noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}| leaving_substack| setting_by_flushing| providing|{{safesubst:<noinclude />REVISIONUSER}}|{{safesubst:<noinclude />REVISIONTIMESTAMP}}| entering_substack| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|Y-m-d H:i:s| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2|!|| with_value_matching|!| detaching_substack| dropping_substack| detaching_substack| mixing_names_and_values|$@$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}$@| leaving_substack| mixing_names_and_values|z$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}<<noinclude />!-- Tempus male scriptum --<noinclude />>$@| flushing| setting|i/f|{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />}<noinclude />}<noinclude />| all_sorted| list_values }} | 2 = <templatestyles src="Template:Assenserunt/styles.css" />{{#invoke:params| renaming_by_magic|ucfirst| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|YmdHis| entering_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2||!| with_value_matching|!| detaching_substack| scoring|2|in_substack| entering_substack| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assenserunt"><span class{{=}}"imago-assensionis">👍</span><span class{{=}}"quot-assenserint">$@</span></span>| leaving_substack| dropping_substack| detaching_substack| scoring|h|in_substack| entering_substack| snapshotting|entering_substack| reassigning|h|f|rename| mapping_by_magic|PLURAL|2|it|erunt| mapping_by_mixing| tempus male scrips$@.</span>[[Categoria:Error usu formularum]]| leaving_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Usor|Usores| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"error">Error: $@ | flushing| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Usor:$#|$#]]| combining_values|ERROR|naturally|with_flushed_glue|i/l/s|, | et |, et| leaving_substack| renaming_by_mixing|<<noinclude />!-- $@ --<noinclude />>[[Usor:$#|$#]]| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|H:i:s \d\i\e\i j xg Y| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assensio">$# horā $@</span>| flushing| combining_values|1|naturally|h/i/f|<span class{{=}}"quis-assenserit">|<span class{{=}}"screen-reader-text">, </span>|</span>| flushing| concat_and_call|Annotatio intra versum accommodata | titulus = assenserunt }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> g7yi62a16vaahubj1voyyjbxaqpbvop 3980299 3980295 2026-08-10T14:40:14Z Grufo 64423 3980299 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude />Si in substitutione | 1 = {{safesubst:<noinclude />#invoke:params| renaming_by_magic|ucfirst| scoring|h|in_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#ifeq|3|0|<<noinclude />!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: --<noinclude />><noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />{<noinclude />{<noinclude />Assenserunt{{safesubst:<noinclude />!}}| leaving_substack| setting_by_flushing| providing|{{safesubst:<noinclude />REVISIONUSER}}|{{safesubst:<noinclude />REVISIONTIMESTAMP}}| entering_substack| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|Y-m-d H:i:s| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2|!|| with_value_matching|!| detaching_substack| dropping_substack| detaching_substack| mixing_names_and_values|$@$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}$@| leaving_substack| mixing_names_and_values|z$#|$#{{safesubst:<noinclude />=}}<<noinclude />!-- Tempus male scriptum --<noinclude />>$@| flushing| setting|i/f|{{safesubst:<noinclude />!}}|<noinclude />}<noinclude />}<noinclude />| all_sorted| list_values }} | 2 = <templatestyles src="Template:Assenserunt/styles.css" />{{#invoke:params| renaming_by_magic|ucfirst| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|YmdHis| entering_substack| entering_substack| mapping_by_magic|#iferror|2||!| with_value_matching|!| detaching_substack| scoring|2|in_substack| entering_substack| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assenserunt"><span class{{=}}"imago-assensionis">👍</span><span class{{=}}"quot-assenserint">$@</span></span>| leaving_substack| dropping_substack| detaching_substack| scoring|h|in_substack| entering_substack| snapshotting|entering_substack| reassigning|h|f|rename| mapping_by_magic|PLURAL|2|it|erunt| mapping_by_mixing| tempus male scrips$@.</span>[[Categoria:Error usu formularum]]| leaving_substack| mapping_by_magic|PLURAL|2|Usor|Usores| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"error">Error: $@ | flushing| leaving_substack| mapping_by_mixing|[[Usor:$#|$#]]| combining_values|ERROR|naturally|with_flushed_glue|i/l/s|, | et |, et| leaving_substack| renaming_by_mixing|<<noinclude />!-- $@ --<noinclude />>[[Usor:$#|$#]]| mapping_by_magic|#time|values_only_as|2|let|1|H:i:s \d\i\e\i j xg Y| mapping_by_mixing|<span class{{=}}"assensio">$# horā $@</span>| flushing| combining_values|1|naturally|h/i/f|<span class{{=}}"quis-assenserit">|<span class{{=}}"screen-reader-text">, </span>|</span>| flushing| concat_and_call|Annotatio intra versum accommodata | titulus = Assenserunt }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio}}</noinclude> ts6deb876f6ae3r8rtw17w1jike2sx1 10 327576 3980292 3980203 2026-08-10T14:30:50Z Grufo 64423 De marginibus 3980292 sanitized-css text/css span.assenserunt { padding: .2em .4em; border-radius: 1.8em; background-color: #ebf3fd; color: #3390ec; transition: .395s 0s ease background-color; } span.verba-annotata:focus span.assenserunt { background-color: #dce3ed; cursor: revert; transition: 1s 0s ease background-color; } span.assenserunt > span.imago-assensionis { margin: 0 .15em 0 0; } span.assenserunt > span.quot-assenserint { margin: 0 .15em; } span.quis-assenserit > span { display: block; position: relative; margin: .25em 0 .25em 1.75em; font-family: monospace; font-size: .8em; } span.quis-assenserit > span:first-of-type { margin: 0 0 .25em 1.75em; } span.quis-assenserit > span:last-of-type { margin: .25em 0 0 1.75em; } span.quis-assenserit > span::before { content: "+1"; display: block; position: absolute; top: 0; right: calc(100% + 0.25em); padding: .1em .35em; border-radius: 50%; background-color: rgba(0, 255, 0, .2); } span.quis-assenserit > span.error { margin: 1em 0 0 0; position: static; font-family: revert; font-weight: bold; } span.quis-assenserit > span.error::before { content: none; } abzmkojb3m9psh0q7n1wk1h0b0toqel 3980294 3980292 2026-08-10T14:31:40Z Grufo 64423 3980294 sanitized-css text/css span.assenserunt { padding: .2em .4em; border-radius: 1.8em; background-color: #ebf3fd; color: #3390ec; transition: .395s 0s ease background-color; } span.verba-annotata:focus span.assenserunt { background-color: #dce3ed; cursor: revert; transition: 1s 0s ease background-color; } span.assenserunt > span.imago-assensionis { margin: 0 .15em 0 0; } span.assenserunt > span.quot-assenserint { margin: 0 .15em; } span.quis-assenserit > span { display: block; position: relative; margin: .25em 0 .25em 1.75em; font-family: monospace; font-size: .8em; } span.quis-assenserit > span:first-of-type { margin: 0 0 .25em 1.75em; } span.quis-assenserit > span:last-of-type { margin: .25em 0 0 1.75em; } span.quis-assenserit > span:first-of-type:last-of-type { margin: 0 0 0 1.75em; } span.quis-assenserit > span::before { content: "+1"; display: block; position: absolute; top: 0; right: calc(100% + 0.25em); padding: .1em .35em; border-radius: 50%; background-color: rgba(0, 255, 0, .2); } span.quis-assenserit > span.error { margin: 1em 0 0 0; position: static; font-family: revert; font-weight: bold; } span.quis-assenserit > span.error::before { content: none; } 3kpx1q6l23xa8rtqrr518deb50wgo9i 3980296 3980294 2026-08-10T14:37:29Z Grufo 64423 Folium CSS redintegravi 3980296 sanitized-css text/css span.assenserunt { padding: .2em .4em; border-radius: 1.8em; background-color: #ebf3fd; color: #3390ec; transition: .395s 0s ease background-color; } span.verba-annotata:focus span.assenserunt { background-color: #dce3ed; cursor: revert; transition: 1s 0s ease background-color; } span.assenserunt > span.imago-assensionis { margin: 0 .15em 0 0; } span.assenserunt > span.quot-assenserint { margin: 0 .15em; } span.quis-assenserit > span { display: block; font-size: .8em; } span.quis-assenserit > span.assensio { position: relative; margin: .25em 0 .25em 1.75em; font-family: monospace; } span.quis-assenserit > span.assensio:first-of-type { margin: 0 0 .25em 1.75em; } span.quis-assenserit > span.assensio:last-of-type { margin: .25em 0 0 1.75em; } span.quis-assenserit > span.assensio:first-of-type:last-of-type { margin: 0 0 0 1.75em; } span.quis-assenserit > span.assensio::before { content: "+1"; display: block; position: absolute; top: 0; right: calc(100% + 0.25em); padding: .1em .35em; border-radius: 50%; background-color: rgba(0, 255, 0, .2); } span.quis-assenserit > span.error { margin: 1em 0 0 0; font-weight: bold; } 11uzxhnv6xrtxpdjls91xjtthxxyxyr 10 327581 3980404 3980193 2026-08-11T03:34:35Z Grufo 64423 Minora 3980404 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula substituibilis|...}} {{Hic TemplateStyles adhibentur|Formula:Assenserunt/styles.css}} {{Lua|Params}} {{Compendia substitutionis|+1}} Haec formula est tantummodo via celeris ad approbationem in paginis disputationis dandam. == De usu == Si approbationem tuam celeriter dare vis, tibi sufficiet post verba alterius usoris hoc addere: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ {{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} {{vsep|3}} Haec formula infinita argumenta accipit, sed numquam oportet argumenta manu scribere. Exempli gratia, concede usorem “UsorExemplaris” haec verba scripsisse: <syntaxhighlight lang="wikitext">:: Gallia est omnis divisa in partes tres --[[Usor:UsorExemplaris|UsorExemplaris]] ([[Disputatio Usoris:UsorExemplaris|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> [[Auxilium:Substitutio|Substitutio]] <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:Assenserunt}}</syntaxhighlight> seu <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:+1}}</syntaxhighlight> post verba <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>6 Aprilis 2026 (UTC)</syntaxhighlight> tibi scribenda erit: <syntaxhighlight lang="wikitext">...|disputatio]]) 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> Concede nomen tuum esse “Marcus” et horas esse 19:11:35 15 diei Aprilis 2026; tum hoc eveniet: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) {{subst:+1}}</syntaxhighlight> :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: -->{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</syntaxhighlight> ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: -->{{Assenserunt|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} Nunc autem concede iam alii sententiam usoris exemplaris approbaverunt; si etiam nomen tuum addere vis, tibi sufficiet tantummodo in locum verbi “Assenserunt” verba “subst:Assenserunt” substituere: : <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: -->{{subst:Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23}}</syntaxhighlight> :: ↳ (Vicitextus divulgatus:) <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: -->{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}}</syntaxhighlight> ::: ↳ ... 18:57, 6 Aprilis 2026 (UTC) <!-- Si nomen tuum addere vis, tantummodo substitue “subst:Assenserunt” in locum verbi “Assenserunt” hic: -->{{Assenserunt|Alexander=2026-04-10 01:16:11|Lavinia=2026-04-10 10:57:08|Flavia1966=2026-04-10 13:31:44|Alix99=2026-04-11 01:16:23|Marcus=2026-04-15 19:11:35}} == Ulteriora si cupis == {{Categoriae vestigatoriae formulae|Error usu formularum}} * [[:Categoria:Formulae disputationis]] * {{Fn|Annotatio intra versum accommodata}} * {{Fn|Scholium}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae disputationis|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> njcfaksipjaf94a5i0b6647rco65pzi 10 327582 3980305 3980189 2026-08-10T14:50:05Z Grufo 64423 /* Ulteriora si cupis */ 3980305 wikitext text/x-wiki {{Subpagina documentationis}} {{Formula numquam substituenda|...}} {{Metaformula quoque|Formulae quae annotationes superpositas creant}} {{Hic TemplateStyles adhibentur|Formula:Annotatio intra versum accommodata/styles.css}} Utere hac formula ad annotationem superpositam, intra versum accommodatam, creandam. == De usu == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|Lorem ipsum}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|Lorem ipsum}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|Lorem ipsum|titulus=mea annotatio|fixio=colorata}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|Lorem ipsum|titulus=mea annotatio|fixio=colorata}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|titulus=mea annotatio|fixio=colorata}}</syntaxhighlight> *: ↳ {{Annotatio intra versum accommodata|Dolor sit amet|titulus=mea annotatio|fixio=colorata}} == De argumentis == <templatedata>{ "description": "Haec formula annotationem superpositam, intra versum accommodatam, creat.", "params": { "1": { "label": "Annotatio", "description": "Annotatio superposita", "type": "content", "required": true, "example": "Dolor sit amet" }, "2": { "label": "Verba paginae", "description": "Verba intra versum ostenta; si omittuntur “📝” scribetur", "type": "content", "required": false, "example": "Lorem ipsum" }, "titulus": { "label": "Titulus", "description": "Titulus annotationis (litteris minusculis scribi solet)", "type": "string", "required": false, "example": "mea annotatio" }, "fixio": { "label": "Fixio", "description": "Scribe ‘|fixio=colorata’ aut ‘|fixio=transparens’; si omittitur ‘|fixio=transparens’ legetur", "type": "string", "required": false, "default": "transparens", "example": "colorata" } } }</templatedata> == Ulteriora si cupis == * [[:Categoria:Formulae quae annotationes superpositas creant]] * {{Fn|Scholium}} * {{Fn|Assenserunt}} <includeonly>{{in harenario aut alibi|| <!-- Categorias sub hac linea adde --> [[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae intra versum accommodandae|{{PAGENAME}}]] [[Categoria:Formulae scholiasticae|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 94d2oexmkkkpdyok3guxkvyatqr7hp3 0 327586 3980235 2026-08-10T12:32:15Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dohren]] ad [[Dohra (Circulus Harburgensis)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980235 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dohra (Circulus Harburgensis)]] bls7l19fqjp06n5q8uks88adxkw70o1 0 327587 3980258 2026-08-10T13:45:46Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dörpen (commune generale)]] ad [[Thorpum (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980258 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Thorpum (commune generale)]] 6nqp876890ons9bnv0qpa34yk36itn7 0 327588 3980269 2026-08-10T14:05:49Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dorstadt]] ad [[Doristacus]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980269 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Doristacus]] fqbq40coct23uiyvfmjsf056wooly0s 14 327589 3980287 2026-08-10T14:24:43Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3980287 wikitext text/x-wiki {{Pagina principalis categoriae|Genus cinematographicum}} [[Categoria:Ars visualis]] [[Categoria:Cinematographia]] 3uujeyjgwh9k54qe6ny4an3lfllhy1e 0 327590 3980358 2026-08-10T22:33:08Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Elbmarsch]] ad [[Paludes Albis]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980358 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paludes Albis]] 1zehpw7o2cw1b3bzlh8hm7rccvbe7i4 0 327591 3980370 2026-08-10T22:59:12Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dransfeld]] ad [[Thransfellensis Ecclesia]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980370 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Thransfellensis Ecclesia]] 45kqcdd6h0ik0onvcxl4x43obk421gt 0 327592 3980374 2026-08-10T23:13:19Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Dransfeld (commune generale)]] ad [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980374 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Thransfellensis Ecclesia (commune generale)]] tgbh61bc5ctt7dd7vvigsla9w4fsyba 0 327593 3980386 2026-08-10T23:36:25Z Grufo 64423 Redirectionem ad “[[Spatitempus]]” creavi 3980386 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Spatitempus]] asvtifzyo20nax5os32knhs3ig9a061 3980387 3980386 2026-08-10T23:37:09Z Grufo 64423 Forma caduca pagina ad entitatem Vicidatorum [[:d:Q464794]] nectendam 3980387 wikitext text/x-wiki Forma caduca pagina ad entitatem Vicidatorum [[:d:Q464794]] nectendam. #REDIRECT [[Spatitempus]] 0848nqasgjxzgsbl00g3ihmixxouwhh 3980388 3980387 2026-08-10T23:38:10Z Grufo 64423 Redirectionem restitui 3980388 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Spatitempus]] {{De hac redirectione}} 23w4zpw5513rjeen8u83cqa7kp1nl00 0 327594 3980394 2026-08-11T01:00:16Z Bartholomite 116968 nova 3980394 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Fasciculus:CoronaCapFest19-76 (50078994132) (cropped).jpg|thumb|left|Gulielma Elisa anno [[2018]].]] [[Fasciculus:ALTer EGO 1 18 2020 (50740920597) (cropped).jpg|thumb|left|Gulielma Elisa et frater Phineus anno [[2020]].]] {{res|Gulielma Elisa Pirata Baird O'Connell}} ([[Hibernice]] ''Billie Eilish Pirate Baird O'Connell''; nata [[Angelopolis|Angelopoli]] die [[18 Decembris]] [[2001]]), vulgo {{res|Billie Eilish}}, est [[cantrix]] [[CFA|Americana]]. Duo [[Praemium Academiae|Praemia Academiae]] et decem [[Praemium Grammy|Praemia Grammophonica]] vicit. == Praemia == === Praemia Academia === * [[2022]]: Optima cantio originalis, ''No Time to Die'' [[pellicula]]e ''[[Iacobus Bond|No Time to Die]]'' ('Non Est Tempus Morire') * [[2024]]: Optima cantio originalis, ''What was I made for?'' pelliculae ''[[Barbie (pellicula)|Barbie]]'' ('Barbara') === Praemia Grammophonica === * [[2020]]: ''Bad Guy'' (2x), ''When We All Fall Asleep, Where Do We Go?'' (2x), et optimus artifex novus * [[2021]]: ''No Time to Die'' * [[2024]]: ''What was I made for?'' (2x) * [[2026]]: ''Wildflower'' == Nexus externi == {{CommuniaCat|Billie Eilish|Gulielmam Elisam}} {{Fontes biographici}} {{Anni vitae|2001||Gulielma Elisa}} [[Categoria:Cantores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Praemia Academiae]] [[Categoria:Praemium Grammy]] 5rhtsk4wcf78rurbmc1r1bn5npwe9hd 3980436 3980394 2026-08-11T11:25:33Z IacobusAmor 1163 bio-stipula 3980436 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Fasciculus:CoronaCapFest19-76 (50078994132) (cropped).jpg|thumb|upright=0.7|left|Gulielma Elisa anno [[2018]].]] [[Fasciculus:ALTer EGO 1 18 2020 (50740920597) (cropped).jpg|thumb|upright=0.8|Gulielma Elisa et frater Phineus anno [[2020]].]] {{res|Gulielma Elisa Pirata Baird O'Connell}} ([[Hibernice]] ''Billie Eilish Pirate Baird O'Connell''; nata [[Angelopolis|Angelopoli]] die [[18 Decembris]] [[2001]]), vulgo {{res|Billie Eilish}}, est [[cantrix]] [[CFA|Americana]], quae duo [[Praemium Academiae|Praemia Academiae]] et decem [[Praemium Grammy|Praemia Grammophonica]] accepit. == Praemia == === Praemia Academia === * [[2022]]: Optima cantio originalis, ''No Time to Die'' [[pellicula]]e ''[[Iacobus Bond|No Time to Die]]'' ('Non Est Tempus Morire') * [[2024]]: Optima cantio originalis, ''What was I made for?'' pelliculae ''[[Barbie (pellicula)|Barbie]]'' ('Barbara') === Praemia Grammophonica === * [[2020]]: ''Bad Guy'' (2x), ''When We All Fall Asleep, Where Do We Go?'' (2x), et optimus artifex novus * [[2021]]: ''No Time to Die'' * [[2024]]: ''What was I made for?'' (2x) * [[2026]]: ''Wildflower'' == Nexus externi == {{CommuniaCat|Billie Eilish|Gulielmam Elisam}} {{Fontes biographici}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|2001||Gulielma Elisa}} [[Categoria:Cantores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Praemia Academiae]] [[Categoria:Praemium Grammy]] pfex3zatz0tr4457kkrgtuqf2jhqvbj 0 327595 3980395 2026-08-11T01:02:59Z Bartholomite 116968 Redirigens ad [[Gulielma Elisa]] 3980395 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gulielma Elisa]] chu16rmc7rqd9c3q8dxyud33ubi6z3n 0 327596 3980407 2026-08-11T04:48:08Z Bartholomite 116968 nova 3980407 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Edvinus Hewitt}} (natus [[Everardum|Everardi]] die [[20 Ianuarii]] [[1920]]; mortuus [[Seattlum|Seattli]] die [[21 Iunii]] [[1999]]) fuit [[mathematicus]] [[CFA|Americanus]]. Alumnus [[Universitas Harvardiana|Universitatis Harvardianae]] et [[professor]] [[Universitas Vasingtoniensis|Universitatis Vasingtoniensis]] erat. Notus est ob opera sua in analysi harmonica abstracta. == Opera == *{{cite journal | last1 = Hewitt | first1 = Edvinus | year = 1948 | title = Rings of real-valued continuous functions. I | journal = Trans. Amer. Math. Soc. | volume = 64 | pages = 45–99 | doi=10.1090/s0002-9947-1948-0026239-9| doi-access = free }} *{{citation|mr=0156915|last1=Hewitt|first1= Edvinus|last2=Ross|first2= Kennethus A. |title=Abstract harmonic analysis. Vol. I: Structure of topological groups. Integration theory, group representations. |series=Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften|volume= 115 |publisher= Springer-Verlag|place= [[Berolinum|Berolini]]-[[Gottinga]]e-[[Heidelberga]]e|year= 1963}} *{{citation|mr=0188387|last=Hewitt|first= Edvinus|last2= Stromberg|first2= Carolus |title=Real and abstract analysis. A modern treatment of the theory of functions of a real variable|publisher= Springer-Verlag|place= Novi Eboraci |year=1965}} *{{citation|mr=0262773 |last1=Hewitt|first1= Edvinus|last2=Ross|first2= Kennethus A. |title=Abstract harmonic analysis. Vol. II: Structure and analysis for compact groups. Analysis on locally compact Abelian groups. |series=Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften|volume= 152 |publisher=Springer-Verlag|place= Novi Eboraci et Berolini|year= 1970}} == Nexus externi == {{Fontes biographici}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1920|1999|Hewitt, Edvinus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Harvardianae]] [[Categoria:Professores Universitatis Vasingtoniensis]] [[Categoria:Incolae Vasingtoniae civitatis]] [[Categoria:Mathematici Civitatum Foederatarum]] jcaiee4n4hjzosla80hf0n47pfncwoq 3980438 3980407 2026-08-11T11:49:08Z IacobusAmor 1163 ~ ex en: 3980438 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Edvinus Hewitt}} (natus ''Edwin Heritt'' [[Everardum|Everardi]] in oppido [[Vasingtonia|Vasingtoniensi]] die [[20 Ianuarii]] [[1920]]; mortuus [[Seattlum|Seattli]] die [[21 Iunii]] [[1999]]) fuit [[mathematicus]] [[CFA|Americanus]], qui studio abstractae {{Creanda|en|Harmonic analysis|explicatio harmonica|explicationis harmonicae}} et excogitatione {{Creanda|en|en|Hewitt–Savage zero–one law|Lex zerum–unum Hewitt–Savage|legis zerum–unum Hewitt–Savage}} (una cum {{Creanda|en|Leonard Jimmie Savahe|Leonardus Iacobulus Savage|Leonardo Iacobulo Savage}}) innotuit, [[Ph.D.]] in [[Universitas Harvardiana|Universitate Harvardiana]] anno [[1942]] accepit, et in ordine [[professor]]um [[mathematica]]e [[Universitas Vasingtoniensis|Universitatis Vasingtonienis]] ab anno [[1954]] docuit. == Opera == *{{cite journal | last1 = Hewitt | first1 = Edvinus | year = 1948 | title = Rings of real-valued continuous functions. I | journal = Trans. Amer. Math. Soc. | volume = 64 | pages = 45–99 | doi=10.1090/s0002-9947-1948-0026239-9| doi-access = free }}. *{{citation|mr=0156915|last1=Hewitt|first1= Edvinus|last2=Ross|first2= Kennethus A. |title=Abstract harmonic analysis. Vol. I: Structure of topological groups. Integration theory, group representations. |series=Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften|volume= 115 |publisher= Springer-Verlag|place= [[Berolinum|Berolini]]-[[Gottinga]]e-[[Heidelberga]]e|year= 1963}}. *{{citation|mr=0188387|last=Hewitt|first= Edvinus|last2= Stromberg|first2= Carolus |title=Real and abstract analysis. A modern treatment of the theory of functions of a real variable|publisher= Springer-Verlag|place= Novi Eboraci |year=1965}}. *{{citation|mr=0262773 |last1=Hewitt|first1= Edvinus|last2=Ross|first2= Kennethus A. |title=Abstract harmonic analysis. Vol. II: Structure and analysis for compact groups. Analysis on locally compact Abelian groups. |series=Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften|volume= 152 |publisher=Springer-Verlag|place= Novi Eboraci et Berolini|year= 1970}}. == Nexus externi == {{Fontes biographici}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1920|1999|Hewitt, Edvinus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Harvardianae]] [[Categoria:Incolae Vasingtoniae civitatis]] [[Categoria:Mathematici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Professores Universitatis Vasingtoniensis]] ni0tdduvpea23rvgy1xfwqg7lwt9vkl 0 327597 3980412 2026-08-11T05:50:27Z Jondel 452 Paginam instituit, scribens '{{Formula:Traupman}}'''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldf...' 3980412 wikitext text/x-wiki {{Formula:Traupman}}'''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] [[Categoria:Vestimenta]] fviebehxv2snjrlpbcq8s1dew6cz4w8 3980413 3980412 2026-08-11T05:50:45Z Jondel 452 3980413 wikitext text/x-wiki {{Formula:Traup}}'''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] [[Categoria:Vestimenta]] 1tu4p3ddoehody2xt38p638c5r8jg4b 3980414 3980413 2026-08-11T05:51:14Z Jondel 452 3980414 wikitext text/x-wiki '''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] {{Formula:Traup}} [[Categoria:Vestimenta]] 597ardza9qja3akju3792m3v66s13gw 3980417 3980414 2026-08-11T05:54:53Z Jondel 452 3980417 wikitext text/x-wiki '''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] {{Formula:Traup}} [[Categoria:Vestimenta]] [[Categoria:Verba Anglica]] hq0cg4gczf9sby55jzm2ixwuez8d2bu 3980418 3980417 2026-08-11T05:55:18Z Jondel 452 /* Bibliographica */ 3980418 wikitext text/x-wiki '''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], Nike et Spalding in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] *{{Formula:Traup}} [[Categoria:Vestimenta]] [[Categoria:Verba Anglica]] av2addn71h3say4qkv0sbqxubaq193a 3980419 3980418 2026-08-11T05:57:43Z Jondel 452 3980419 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Adidas Superstar shoes pair.jpg|thumb|Adidas Superstar]] '''Calcei gymnici''' (Anglice '''Sneakers''') sunt genus [[calceus|calceorum]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque corporales maxime destinatum; hodie tamen etiam ad vestitum cotidianum remissiorem late adhibentur. Medio saeculo vicesimo a societatibus sicut [[Converse]], [[Nike]] et [[Spalding]] in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}</ref> == Bibliographica == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] *{{Formula:Traup}} [[Categoria:Vestimenta]] [[Categoria:Verba Anglica]] lfp5v11qxnznid98hpdhra7s1qhu92i 3980439 3980419 2026-08-11T11:57:46Z IacobusAmor 1163 ~ 3980439 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Adidas Superstar shoes pair.jpg|thumb|Calcei Adidas Superstar.]] '''Calcei gymnici'''<!--Vide disputationem--> ([[Anglice]] ''sneakers, gym shoes'') sunt [[calceus|calcei]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque [[corpus|corporeos]] maxime destinati; hodie tamen etiam ad [[vestitus|vestitum]] cotidianum late adhibentur. Medio [[saeculum 20|saeculo vicesimo]] a {{Creanda|en|Converse (brand)|Converse}}, {{Creanda|en|Nike, Inc.|Nike}}, {{Creanda|en|Spalding (company)|Spalding}}, aliisque societatibus in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}.</ref> == Bibliographia == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] *{{Formula:Traup}} [[Categoria:Verba Anglica]] [[Categoria:Vestimenta]] 5zyiwt2r8rosiaa6nrnghxypqq7bfg2 3980440 3980439 2026-08-11T11:58:28Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Sneakers]] ad [[Calcei gymnici]]: Lemma 3980439 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Adidas Superstar shoes pair.jpg|thumb|Calcei Adidas Superstar.]] '''Calcei gymnici'''<!--Vide disputationem--> ([[Anglice]] ''sneakers, gym shoes'') sunt [[calceus|calcei]] ad [[ludus|ludos]] exercitationesque [[corpus|corporeos]] maxime destinati; hodie tamen etiam ad [[vestitus|vestitum]] cotidianum late adhibentur. Medio [[saeculum 20|saeculo vicesimo]] a {{Creanda|en|Converse (brand)|Converse}}, {{Creanda|en|Nike, Inc.|Nike}}, {{Creanda|en|Spalding (company)|Spalding}}, aliisque societatibus in usum latiorem divulgati sunt.<ref>{{Cite web|last=Footwear|first=World|title=Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018|url=https://www.worldfootwear.com/news.asp?id=4048|access-date=2020-07-30|website=World Footwear|language=en-US}}.</ref> == Bibliographia == {{Reflist}} *[https://www.britannica.com/topic/history-of-sneakers History_Of_Sneakers.Britannica.Y2026] *{{Formula:Traup}} [[Categoria:Verba Anglica]] [[Categoria:Vestimenta]] 5zyiwt2r8rosiaa6nrnghxypqq7bfg2 1 327598 3980415 2026-08-11T05:52:17Z Jondel 452 /* From English: Sneakers */ nova pars 3980415 wikitext text/x-wiki == From English: Sneakers == {{Attributio:English|Sneakers}} [[Usor:Jondel|Jondel]] ([[Disputatio Usoris:Jondel|disputatio]]) 05:52, 11 Augusti 2026 (UTC) 1ccrkaofeemdboi9073wbo4wdyuky9v 3980416 3980415 2026-08-11T05:52:40Z Jondel 452 3980416 wikitext text/x-wiki == From English: Sneakers == {{Attributio|English|Sneakers}} [[Usor:Jondel|Jondel]] ([[Disputatio Usoris:Jondel|disputatio]]) 05:52, 11 Augusti 2026 (UTC) {{Formula:Traup}} 08m3mfvor0wwslz9fgpqdkxejpz2o3c 3980442 3980416 2026-08-11T11:58:28Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Disputatio:Sneakers]] ad [[Disputatio:Calcei gymnici]]: Lemma 3980416 wikitext text/x-wiki == From English: Sneakers == {{Attributio|English|Sneakers}} [[Usor:Jondel|Jondel]] ([[Disputatio Usoris:Jondel|disputatio]]) 05:52, 11 Augusti 2026 (UTC) {{Formula:Traup}} 08m3mfvor0wwslz9fgpqdkxejpz2o3c 0 327599 3980421 2026-08-11T06:44:40Z Jondel 452 Redirigens ad [[Archimagirus]] 3980421 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Archimagirus]] g4cn075efrundrqfftlxj4qmlwbc5tj 0 327600 3980422 2026-08-11T06:52:35Z Jondel 452 Redirigens ad [[Aëroplanum]] 3980422 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Aëroplanum]] lvgvnjovuhxepm6xrh0wicxi55fy39j 0 327601 3980426 2026-08-11T10:53:34Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Drestedt]] ad [[Drestadium]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980426 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Drestadium]] 1z6pkj5209kmpj9lv3lqipjlr2891vz 0 327602 3980441 2026-08-11T11:58:28Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Sneakers]] ad [[Calcei gymnici]]: Lemma 3980441 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Calcei gymnici]] lim2gy63f0u5dmoatzn1o9bh89nngbe 1 327603 3980443 2026-08-11T11:58:28Z IacobusAmor 1163 IacobusAmor movit paginam [[Disputatio:Sneakers]] ad [[Disputatio:Calcei gymnici]]: Lemma 3980443 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Disputatio:Calcei gymnici]] jm2yr0kohe9i5290af09w6ztev8uoqb